Przedmiotem wynalazku jest sposób ciaglej ob¬ róbki termicznej blachy stalowej walcowanej na zimno. Sposób ten jest szczególnie przydatny do nadawania blachom stalowym doskonalego zesta¬ wienia wartosci granicy sprezystosci z wydluze¬ niem, co w konsekwencji daje dobra zdolnosc wy¬ tlaczania oraz zapewnia jednorodnosc wlasciwosci na calej ich szerokosci. Cechy takie sa wymagane zwlaszcza dla blach o wysokiej granicy sprezystosci stosowanych w przemysle samochodowym.Aby otrzymac blachy walcowane na zimno o dobrych wlasciwosciach takich jak ciagliwosc i dobrych zdolnosciach wytlaczania i wydluzenia, na ogól poddaje sie je wyzarzaniu rekrystalizacyj- nemu w zwoju w piecu dzwonowym. Jednakze ob¬ róbka taka jest kosztowna, gdyz jest dlugotrwala a wiec niskoproduktywna zas otrzymane wyniki maja znaczny rozrzut.W celu usuniecia tych niedogodnosci zalecano zastapienie tradycyjnej obróbki przez wyzarzanie w drodze ciaglej obróbki termicznej polegajacej zasadniczo na doprowadzeniu blachy do tempera¬ tury wyzszej od jej temperatury rekrystalizacji a nastepnie zanurzeniu tak ogrzanej blachy w ka¬ pieli wodnej utrzymywanej wyraznie w tempera¬ turze wrzenia.Otrzymane w ten sposób wyniki okazaly sie cal¬ kowicie zadawalajace zwlaszcza w przypadku blach do wytlaczania, blach o wysokiej granicy sprezys¬ tosci i blach o wysokim obciazeniu niszczacym i zwiekszonym wydluzeniu.Jednakze w pewnych przypadkach bylo rzecza klopotliwa otrzymanie i utrzymywanie kapieli w 5 stanie wrzenia w kazdym punkcie; stwierdzono, ze z powodu uksztaltowania wanny do zanurzania, przejscia samego wyrobu, jak równiez obecnosci akcesoriów (rolek, przewodów doprowadzajacych chlodniejsza wode itp.), kapiel wodna miala od- io chylki temperatury przekraczajace 25°C co dawalo wyniki wprawdzie zadawalajace ale niepowta¬ rzalne.Celem wynalazku bylo zaradzenie niejednorod¬ nosci termicznej wrzacej kapieli wodnej oraz zwiek- 15 szenie szybkosci schladzania. Ta ostatnia cecha jest szczególnie pozyteczna w przypadku stali miekkich, gdyz im szybsze jest schladzanie, tym krótsza jest faza wydzielania cyjanków, Czego konsekwencja jest lepsza ciagliwosc a wiec lepsza zdolnosc do 20 wytlaczania.Wiadomo, ze cykl wyzarzania ciaglego taki jaki stosowany jest do blachy bialej nie nadaje sie do blach do wytlaczania. Cykl wyzarzania ciaglego obejmuje cztery nastepujace fazy: ogrzewanie do 25 temperatury okolo 650°C, utrzymywanie i homoge¬ nizacja w temperaturze okolo 700°C, kontrolowane schladzanie do temperatury rzedu 450°C, schlodizenie szybkie do temperatury otoczenia. W sumie obie fazy schladzania sa zbyt szybkie, zeby wegiel i azot 30 mogly wydzielic sie w postaci cyjanków. Stal 123 4003 123 400 4 otrzymana w ten sposób nie nadawala sie do gle¬ bokiego wytlaczania, gdyz byla zbyt twarda i za malo ciagliwa.Od dawna po operacji ciaglej wyzarzania lub wyzarzania-cynkowania, poddawano stal obróbce w piecu dzwonowym w temperaturze zawartej miedzy 300°—400°C, majacej na celu wydzielenie wegla. Wówczas otrzymywano wlasciwosci porów¬ nywalne z otrzymywanymi w tradycyjnym pro¬ cesie wyzarzania pod dzwonem.Proponowano juz sposoby ciagle laczace obie te operacje, ale^okazaty sie one zbyt kosztowne z racji znacznych dlugosci ipieca co bylo niezbedne do za¬ pewnienia calkowitego wydzielenia sie wegla w stali. ( Celem wynalazku bylo opracowanie sposobu pozwalajacego na otrzymanie zadawalajaco jedno¬ rodnych wlasciwosci blach na calej ich szerokosci oraz dobrej ciagliwosci, przy zachowaniu mozliwego do przyjecia czasu obróbki.Wynalazek pozwala na faktyczne skrócenie czasu obróbki w stosunku do znanych procesów. Stwier¬ dzono, ze jezeli schlodzenie szybkie nastepujace po rekrystalizacji prowadzi sie w dwóch fazach o od¬ powiednich i róznych szybkosciach schladzania, to nastepna operacja wydzielania wegla jest ulat¬ wiona w tym znaczeniu, ze niezbedny czas jej wy¬ konania jest znacznie krótszy. Dzieki rozdzieleniu na dwie fazy operacji wydzielania wegla, to jest przestarzeme mozna uzyskac znaczne skrócenie czasu tej operacji.Stwierdzono bowiem, ze mozliwe jest w bardzo krótkim czasie wydzielenie wegla w pierwszej temperaturze w takim stopniu, ze ilosc wegla po¬ zostalego w roztworze równa jest w przyblizeniu ilosci równowagowej w tej temperaturze. Zeby jeszcze obnizyc ilosc wegla w roztworze korzystnie jest przyjac druga, nizsza temperature, w której zawartosc równowagowa rozpuszczonego wegla jest nizsza.Sposobem wedlug wynalazku ciaglej obróbce ter¬ micznej poddaje sie blache stalowa walcowana na zimno zawierajaca wegiel w ilosci co najwyzej 0,15%, korzystnie co najwyzej 0,10%, mangan w ilosci co najwyzej 0,60%, korzystnie co najwyzej 0,50%, krzem w ilosci co najwyzej 0,020%, bor w zakresie 0,001—0,050% przy zawartosci boru i azotu takiej, ze % B = k)°/a N, gdzie K jest równe 1—3. Proces prowadzi sie przez ogrzewanie blachy do temperatury wyzszej od temperatury rekrysta¬ lizacji, nastepnie szybkie schladzanie, które pro¬ wadzi sie przez zanurzenie blachy w kapieli wod¬ nej utrzymywanej w temperaturze powyzej 75°C? korzystnie w zakresie 80—150°C.W sposobie wedlug wynalazku schladzanie to przeprowadza sie w dwóch fazach, z których pierw¬ sza obejmuje chlodzenie blachy do temperatury Ti, z szybkoscia Vi, przy stalej wartosci iloczynu Vixe. W iloczynie tym szerokosc chlodzenia wy¬ razana jest w °C/sekunde, zas e oznacza grubosc blachy i wyrazone jest w mm. Druga faza polega na chlodzeniu blachy do temperatury T2 z szyb¬ koscia V2, przy stalej wartosci iloczynu V2xe. Tak ochlodzona blache poddaje sie procesowi przesta - rzenia polegajacego na ogrzewaniu blachy do tem¬ peratury T3 w czasie t, nastepnie powoli chlodzi sie blache do temperatury nizszej od wartosci T4 i wreszcie poddaje sie ja koncowemu chlodzeniu.Istotne parametry procesu obejmuja: 5 — temperature Ti, która zawiera sie w zakresie miedzy 425°C a 200°C, przy szybkosci vi zawar¬ tej miedzy 25°C/sekunde a 180°C/sekunde, ko¬ rzystnie miedzy 35°C/sekunde a 150°C/sekunde i iloczynie vi x e powyzej 25, korzystnie powy- 10 zej 35, — temperature T2 w zakresie miedzy 150°C a 80°C. przy szybkosci miedzy 90°C/sekunde a 500°C/se- kunde, korzystnie miedzy 150°C/sekunde a 450°C/sekunde i iloczynie v2xe wiekszym lub 15 równym 75, korzystnie 95, — temperature T3 w zakresie miedzy 200°C a 525°C i czas t wiekszy od 15 sekund, zas — temperatura T4 równa jest 400°C i korzystnie 350°C. 20 Tak przeprowadzony cykl wedlug wynalazku, na podanej stali, zapewnia produkt, który nie wyka¬ zuje tendencji starzenia.Korzystnie kapiel wodna, w której zanurza sie blache powinna byc wysoce jednorodna, zwlaszcza 25 pod wzgledem rozkladu termicznego.W sposobie wedlug wynalazku utrzymuje sie stala wartosc iloczynu szybkosci schladzania v w °C/sek przez grubosc blachy e w mm podczas pierwszej fazy, za pomoca regulowania stanu utle- 30 nienia powierzchni blachy na wejsciu do kapieli i/lub temperatury i/lub skladu kapieli.Druga cecha warunków realizacji wynalazku jest wartosc stosunku iloczynu (v2 x e) szybkosc schla¬ dzania przez grubosc w drugiej fazie, do iloczynu * (vi x e) tych samych wielkosci z pierwsizej fazy, to znaczy (v2 x e) ido (vi x e), który wynosi miedzy 1,5 a 5, korzystniej miedzy 2 a 4.Operacje ogrzewania korzystnie prowadzi sie w piecu plomiennym bezposrednim typu nieutleniaja- cego lub malo utleniajacego.Szczególnie interesujace jest zastosowanie wyna¬ lazku do stali o wysokiej wytrzymalosci. Po ogrza¬ niu blachy powyzej jej temperatury rekrystalizacji utrzymuje sie ja w temperaturze 700°C—1000°C, 45 korzystniej 750°C—960°C.Wedlug wynalazku zanurzenie blachy w goracej kapieli wodnej przeprowadza sie w ciagu okresu dluzszego od 5 sekund,. tak aby blacha osiagnela temperature 80°C—150°C.Inne szczególnie interesujace jest zastosowanie wynalazku do stali miekkiej do wytlaczania. Po ogrzaniu blachy powyzej jej temperatury rekrysta¬ lizacji korzystnie utrzymuje sie te blache w tem- peraturze nizszej od 840°C korzystniej nizszej od 780°C.Blache schlodzona przez zanurzenie w kapieli wodnej korzystnie poddaje sie operacji odpuszcza¬ nia lub przesitarzenia polegajacej na grzaniu tej 60 blachy w temperaturze 275°C—525°C, korzystnie 380°C—490°C w czasie 30—250 sekund, korzystniej miedzy 40—180 sekund, co pozwala na zwiekszenie ciagliwosci metalu.W szczególnie korzystnym wykonaniu wynalazku 65 czas utrzymywania t (sekundy) w temperaturze T123 490 5 6 (°C) w operacji odpuszczania lub przestarzania jest co najmniej równy wyliczonemu z nastepujacego wzoru: 94500 t= T —ISO Moze byc korzystne, zeby operacja odpuszczania lub przestaraenia odbywala sie w dwóch fazach, z których jedna w temperaturze zawartej miedzy 400°C a 500°C, a druga w temperaturze zawartej miedzy 300^C a 400°C i zeby obie fazy byly prze¬ dzielone przez szybkie schlodzenie.W przypadku gdy operacja odpuszczania lub przestrzegania prowadzona jest w dwóch fazach z szybkim schlodzeniem posrednim, to ostatnie moze polegac na hartowaniu w kapieli wodnej o temperaturze wyzszej lub równej 60°C, korzystnie wyzszej lub równej «0°C.W tym samym przypadku, gdy operacja odpusz¬ czania lab przectarzenia przeprowadzana jest w dwóch fazach, pierwsza faza trwa przez,okres czasu wynoszacy xo najmniej 10 sekund, korzystnie rów¬ ny lab dluzszy od 20 sekund, a czas drugiej fazy wynosi co najmniej 15 sekund* korzystnie co naj¬ mniej 20 sekund. W korzystnym wykonaniu wyna¬ lazku, po operacji odpuszczenia lub przestarzenia, blache schladza sie powoli do temperatury otocze¬ nia stosujac znane sposoby, jak przedmuchiwanie gazem, tzw. plaszcz wodny itd.Wedlug innego wariantu, po operacji odpuszczania lub przestairzenda blache schladza sie przez harto¬ wanie w kapieli wodnej o temperaturze co naj¬ mniej 60°C, korzystnie co najmniej 80°C. Wedlug innego wariantu wynalazku po ostatniej kapieli lub w jej trakcie prowadzi sie obróbke powierzchniowa taka jak trawienie, plukanie, pasywacja, zakladanie powloki metalicznej lub niemetalicznej (fosforano¬ wanie).W innym jeszcze wykonaniu wynalazku, rózne kapiele -wodne laczy miedzy soba np. woda prze¬ plywajaca z jednego zbiornika do drugiego w kie¬ runku przeciwnym do przesuwania sie tasmy.Opary pochodzace z róznych kapieli wodnych sa korzystnie skraplane we wspólnym skraplaczu, a woda kondensacyjna korzystnie sluzy do plukania koncowego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zmiany obciazenia niszczacego w za¬ leznosci od odleglosci od osi blachy poddanej pro¬ cesowi opisanemu powyzej, dla róznych tempera¬ tur kapieli hartujacych, fig. 2 — zmiany wydluze¬ nia w zaleznosci od granicy sprezystosci i obcia¬ zenia niszczacego blach poddanych opisanemu po¬ wyzej procesowi ^ jednej strony a procesom kla¬ sycznym z drugiej strony, dla róznych temperatur kajpieli hartujacych, lig. 3 — zmiany czasu trwania w zaleznosci od temperatury kapieli hartujacej blachy poddanej procesowi opisanemu powyzej.Dla sporzadzania fig. 1 blachy walcowane na zimno zawierajaoe 0*0% C, 0,0% Mn i 0,2°/« Si ogrzewano przy obnizonym cisniemu do tempera¬ tury 809p£. ©lachy utaymywano w tej tempera¬ turze w ciagu 1 minuty, a nastepnie hartowano je w kapielach z wody destylowanej o róznych tem¬ peraturach t(40°C, 50QC, 60°C, 70°C, 80°C, 90°C, 98°C). Pobrano kolejne próbki blach po szerokosci i po poddaniu ich badaniom rozciagania naniesiono obciazenie niszczace (Rr = kg/mm2) na rzednej, a odleglosc od osi blach (mm) na odcietej, 5 Jak widac dla temperatur 40°C, 50°C i 60°C ist¬ nieje znaczna róznorodnosc obciazenia niszczacego na calej szerokosci blach. Natomiast dla temperatur 80°C, 90°C i 98°C ta niejednolitosc zastapiona zos¬ taje przez coraz wyrazniejsza jednorodnosc.Dla sporzadzenia fig. 2 wykonano takie same ba¬ dania z ta sama stala co przy fig. 1 i sporzadzono wykres nanoszac na rzedna wydluzenie (A%) poszczególnych próbek, a na odcieta granice spre¬ zystosci (E, kg/mm2) z jednej strony a obciazenie niszczace (R, kg/mm2) z drugiej strony.Na figurze tej strefa zakreskowana oznaczona 1 wskazuje obszar wartosci granicy sprezystosci i wydluzenia przy zniszczeniu, inaczej A(E), swobod¬ nie osiaganych w procesach tradycyjnych pod wa- runikiem dostatecznego dodania do stali skladników stopowych. Równiez strefa zakreskowana ozna¬ czona 2 wskazuje obszar wartosci obciazenia nisz¬ czacego i wydluzenia przy niszczeniu, inaczej A(R) osiaganych w procesach tradycyjnych, Jak widac poza znacznym rozrzutem wyników dotyczacych punktów odnoszacych sie do ternpera- tur 40°C i 60°C, ogólny poziomi wydluzenia jest gorszy niz w procesach tradycyjnych przedstawio^ nych strefami zakreskowanymi.Dla temperatury 80°C rozrzut jest mniejszy a po¬ ziom wydluzenia prawie osiaga wartosci z procesów tradycyjnych. Dla temperatury ponad 90°C i po¬ nizej rozrzut jest jeszcze mniejszy szczególnie,jesli chodzi o zaleznosc wydluzenia od granicy spre¬ zystosci, poziom wydluzenia jest wyraznie lepszy niz w procesach tradycyjnych. Jesli,chodzi o zaleznosc wydluzenia od obciazenia niszczacego to wynik bylby jeszcze lepszy gdyby zastosowano np. stal 0 wyzszej zawartosci manganu.Wyniki przedstawione na fig. 1 odnosza sie do blach z miekkiej stali o grubosci 0,88 ram ogrze¬ wanych pod obnizonym cisnieniem do temperatury 800°C i utrzymywanych w tej temperaturze w cia¬ gu 1 minuty. Nastepnie blachy hartowano w kapie¬ lach z wody destylowanej o róznych temperaturach (od 15QC do 98°C) bez dostepu powietrza. Na wyj¬ sciu z kapieli pobrano próbki, które oczywiscie tyly lekko utlenione i mierzono czas jaki byl, potrzebny zeby je wytrawic w roztworze HC1 ó stezeniu 1 g/litr i temperaturze 20°C. Umyslnie wybrano do wytrawienia roztwór o malej skutecznosci zefay wydluzyc okresy niezbedne do wytrawienia.Sporzadzono wykres nanoszac na rzednej czas wytrawienia (sekundy) a na odcietej temperature -kapieli z wody destylowanej, w której blachy byly schladzane. Jak widac czasy wytrawienia zmniej¬ szaja sie bardzo znacznie dla temperatur kapieli hartujacych równych lub wyzszych od 1SPC." Ponizej podano nie ograniczajacy przyklad wy¬ konania wynalazku.Przyklad. Blacha z miekkiej stali do wytla¬ czania. W hucie wykonano tradycyjnym sposobem wlewek 17 tonowy gazujacej stalL Wlewek zostal zmniejszony do kesiska plaskiego, potem walcowa¬ ny na goraco przy nastepujacych parametrach; 15 20 25 30 u 40 41 50 ii7 123 400 fr — temperatura konca walcowania na goraco: 885°C — temperatura zwijania: 620°C — grubosc koncowa: 2,5 mm.Sklad tak otrzymanego wyrobu byl nastepujacy (w %): € Mn Si P S Al 0,028 0,240 0,004 0,009 0,011 — Ze zwoju blachy usunieto zgorzeliny stosujac kwas solny nastepnie walcowano na zimno redu¬ kujac grubosc o 60% do grubosci koncowej 1 mm.Pobrano próbki w formie tasmy walcowanej na zimno i poddano je nastepujacym obróbkom: Obróbka tradycyjna: Wyzarzanie sposobem tra¬ dycyjnym w zwoju w piecu dzwonowym z utrzy¬ mywaniem w temperaturze 700°C w ciagu 12 go¬ dzin. Przepust wykonczajacy z redukcja o l°/o.Cykl A — Ogrzewanie w ciagu 40 sekund do temperatury 800°C utrzymywanie w 800°C w ciagu 40 sekund schladzanie ze stala szybkoscia 20°C/se¬ kunde z v x e = 20 (zanurzenie w kapieli wodnej o temperaturze 90°C), — ponowne ogrzewanie do temperatury 450°C w ciagu 15 sekund utrzymywanie w 450°C w ciagu 45 sekund schladzanie powietrzne w ciagu 45 se¬ kund do 70°C. Przepust wykanczajacy: 1%.Cykl B — ogrzewanie w ciagu 30 sekund do tem¬ peratury 750°C utrzymywanie miedzy 700°C a 750°C w ciagu 40 sekund, schladzanie ze stala szyb¬ koscia 50°C/sekunde potem z szybkoscia 60°C/se- kunde do 90°C przy (vi x e) = 45 a (v2 x e) = 60 (zanurzenie w kapieli wodnej o temperaturze 90°C) — ponowne ogrzewanie do temperatury 450°C w ciagu 15 sekund, utrzymywanie w 450°C w ciagu 45 sekund, schladzanie powietrzne w ciagu 45 sekund do 80°C, przepust wykanczajacy: 1%.Cykl C — I maja pierwszy etap obróbki to jest ogrzewanie, rekrystalizacje i szybkie schladzanie wspólne i róznia sie tylko etapem przestarzenia, etap wspólny cykl C — I: — ogrzewanie w ciagu 25 sekund do temperatury 700°C — utrzymywanie miedzy 720 a 680°C w ciagu 50 sekund — schladzanie szybkie w kapieli o temperaturze 85°C w 2 fazach: 1) z szybkoscia 55°C/sekunde do 240°C [(viXe) = = 55] 2) z szybkoscia 150°C/sekunde od 240°C do 85°C [(v x e) = 150] [(v2 x e) do (vi xe) = 2,73] Cykl C: pierwszy etap jak opisany wyzej, a nas¬ tepnie: ponowne ogrzewanie w ciagu 10 sekund do temperatury 250°C (temperatura nizsza niz w spo¬ sobie wedlug wynalazku, gdzie wynosi 275°C) utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 150 se¬ kund, koncowe schladzanie powietrzne w ciagu 25 sekund do 70°C, przepust wykanczajacy: 1%.Cykl D: pierwszy etap jak opisany powyzej, a nastepnie: ponowne ogrzewanie w ciagu 10 se¬ kund do temperatury 300°C Di utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 120 sekund P2 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 180 sekund koncowe schladzanie powietrzne w ciagu 30 sekund do temperatury 70°C, przepust wykan¬ czajacy: 1%.Cykl E: pierwszy etap jak opisany powyzej, a nastepnie: ponowne ogrzewanie w ciagu 12 se¬ kund do temperatury 350°C Ei utrzymywanie w tej temperaturze w aiagu 5 60 sekund E2 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 120 sekund, koncowe schladzanie powietrzne w ciagu 35 sekund do temperatury 70°C, przepust wykanczajacy: 1%. 10 Cykl F: pierwszy etap jak opisano powyzej, a nastepnie: ponowne ogrzewanie w ciagu 14 se¬ kund do temperatury 400°C Fi utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 30 sekund 15 Fa utrzymywanie w tej temperaturze w Ciagu 60 sekund F:5 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 90 sekund, koncowe schladzanie powietrzne w ciagu 40 sekund do temperatury 70°C, przepust wykan- 20 czajacy: 1%.Cykl G: pierwszy etap jak opisany powyzej, a nastepnie: ponowne ogrzewanie w ciagu 15 se¬ kund do temperatury 450°C Gi utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu u 20 sekund G2 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 60 sekund G3 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 90 sekund, koncowe schladzanie powietrzne w ciagu 30 45 sekund do temperatury 70°C, przepust wykan¬ czajacy: 1%.Cykl H: pierwszy etap jak opisano powyzej, a nastepnie: ogrzewanie w ciajgu 18 sekund do temperatury 500°C tt H] utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 30 sekund H2 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 40 sekund H3 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu tt 60 sekund H4 utrzymywanie w tej temperaturze w ciagu 120 sekund, schladzanie powietrzne w aiagu 50 se¬ kund do temperatury 70°C, przepust wykanczaja¬ cy: 1%.J5 Cykl I: pierwszy etap jak opisano powyzej, a nastepnie ponowne ogrzewanie w ciagu 15 sekund do temperatury 450°C, utrzymywanie w ciagu 40 sekund w temperaturze 450°C.Ii schladzanie powietrzne 12 schladzanie w kapieli o temperaturze 85°C 13 schladzanie w ciagu 20 sekund do temperatury 300°C, potem schladzanie w kapieli o temperatu¬ rze 85°C 14 schladzanie w kapieli o temperaturze 100°C za- ^ wierajacej substancje powierzchniowo czynne do temperatury 350°C, utrzymywanie w ciagu 30 se¬ kund w 350°C — schladzanie w kapieli o tempe¬ raturze 70°C.Jak widac wlasciwosci niewiele zmieniaja sie z temperatura rekrystalizacji, chociaz wydaje sie, ze z punktu widzenia wydluzenia przy zniszczeniu korzystniejsze sa temperatury wzglednie niskie (650°—780°C).Porównanie cykli A, B z cyklami zgodaaymi z wy- 5 nalazkiem (D2, E2, F2, F3r G2 Q3, HI, H2, H3, H4,123 400 Tablica wlasciwosci » Cykle | 1 wyzarzanie tradycyjne | cykl A, | cykl B | cykl C cykl D Dl | * D2 cykle E El: * E2 cykle F FI * F2| | * F3 cykle G Gl * G2 1 * G3 cykle H * HI * H2 * H3 * H4| 1 cykle I * .11 * 12 * 13 * I4 Tlocznosc (glebokosc Erichsena) mm 2 11,3 11,2 11,3 10,7 10,8 11,0 10,8 11,0 10,8 n,o 11,2 10,9 11,1 11,4 11,2 11,2 11,1 11,0 11,1 n,o 11,1 11,4 Granica sprezys¬ tosci kg/mm2 3 20,0 24,4 22,9 30,1 23,4 22,4 23,1 22,3 23,0 22,0 21,4 22,7 21,8 21,0 21,8 21,7 22,0 22,4 21,8 21,9 21,7 20,9 Obciazenie niszczace kg/mm2 4 30,0 34,1 33,5 37,5 34,0 32,7 33,5 32,6 33,4 32,6 32,1 32,8 32,4 31,5 32,3 32,6 32,8 32,8 32,3 32,7 32,5, 31,9 Wydluze¬ nie próbki 50 mm w % 5 43,0 39,5 40,0 36,1 39,0 41,0 40,0 41,4 40,0 41,6 43,4 40,5 44,2 46,4 45,2 44,0 44,0 43,1 43,1 42,4 44,2 47,0 Wspól¬ czynnik anizotropii 6 1,15 1,33 1,37 1,35 1,34 1,33 1,37 1,36 1,31 1,34 1,32 1,36 1,30 1,38 1,33 1,32 1,35 1,34 1,38 1,39 1,32 1,34 Poziom po 1 starzeniu 100°C x 1 godzina 7 9,0 4,4 2,8 4,3 3,4 2,0 4,2 1,8 3,7 ¦ 1,9 1,4 2,8 2,0 1,2 2,0 2,2 2,2 2,4 2,0 2,2 2,0 1,5 II, 12, 13, 14) wykazuja wyraznie przewage szyb¬ kiego schladzania w dwóch fazach o takich szyb¬ kosciach, zeby iloczyn (vi x e) w pierwszej fazie byl wiekszy od 25 a w drugiej fazie iloczyn (V2 x e) byl wiekszy od 75.Obróbka przestairzenia ma wielkie znaazende a po¬ równanie cykli C z H wykazuje ze: 1) temperatura przestarzenia powinna byc wyzsza lub równa 275°C, 2) dobre wlasciwosci to znaczy przede wszystkim wydluzenie przy zniszczeniu wyzsze lub równe 41% otrzymuje sie w cyklach B2, E2, F2, F3, G2, G3, HI, H2, H3, H4, gdy czas (sekundy) utrzymy¬ wania temperatury przestarzenia jest równy lub wyzszy od wyrazonego wzorem 9450 50 55 60 T —180 w którym T jest temperatura przestarzenia w °C (patrz fig. 4).Z drugiej strony, a przede wszystkim przy wy¬ sokich temperaturach przestarzenia, nie mozna prze¬ dluzac tego czasu utrzymywania ponad miare, gdyz wówczas znaczna ilosc wegla pozostaje w roztworze co widac wyraznie porównujac cykle H4 i HI.W koncu porównanie cykli I z cyklami G poka¬ zuje, ze jest sposób na skrócenie koncowego schla¬ dzania pod warunkiem, ze nie zacznie sie tego od temperatury zbyt wysokiej. Najkorzystniejsze jest wykonamie przestarzenda w dwóch etapach, zeby w roztworze pozostala tylko ta ilosc wegla, który od¬ powiada równowagowej w najnizszej z wybranych temperatur.Na figurze 4 naniesiono na odcieta czasy utrzy¬ mywania w temperaturze przestarzenia a na rzedna temperatury przestarzenia. Wyniki uznane jako niezadawalajace przedstawiono krzyzykami a wy¬ niki uwazane za zadawalajace przedstawiono krop¬ kami11 128 4M £2 Krzywa ciagla oznacza czas (sekundy) utrzymy¬ wania w temperaturze praestaaizenia odpowiadajacy zaleznosci: ft4500 t = ^ — ISO Ogólnie mozna zauwazyc, ze wszystkie wyniki lezace powyijej tej krzywej sa zadowalajace oraz, ze obszar zawarty miedzy strefami zakreskowanymi Jest objety wynalazkiem, to znaczy odpowiada tem¬ peraturom zawartym miedzy 275°C a 525°C.Nalezy zaznaczyc, ze wszystkie punkty z fig. 4 dotycza koncowego schladzania powietrzem (cykle C—H).Zastrzezenia patentowe l. Sposób ciaglej obróbki termicznej blachy sta¬ lowej walcowanej na zimno, zawierajacej wegiel w ilosci co najwyzej 0,15%, korzystnie co -najwy¬ zej 0,14P/o, mangan w ilosci co najwyzej 0,60%, korzystnie co najwyzej 9,50%, krzem w ilosci co najwyzej 0,020%, (bor w zakresie 0,001—0,050%, przy zawartosci boru i azotu takiej, ze °/o B = K % N, gdzie X jest równe 1—3, w którym blache ogrzewa sie do temperatury wyzszej od jej temperatury re¬ krystalizacji, nastepnie szybko schladza przez za¬ nurzenie w kapieli wodnej utrzymywanej w tem¬ peraturze powyzej 75°C, korzystnie w zakresie jBO—150°C, przy czym schladzanie to przeprowadza sie w dwóch fazach, z których pierwsza obejmuje chlodzenie blachy do temperatury Ti z szybkoscia vi pirzy stalej wartosci iloczynu vi x e, w którym to iloczynie szybkosc chlodzenia wyraza sie w ^C/sek. a grubosc Wachy e w ram, zas druga faza obejmuje chlodzenie blachy do temperatury T2 z szybkoscia vz przy stalej wartosci iloczynu v2 x e, nastepnie tak schlodzona blache poddaje sie przes- tarzeniu przez ogrzewanie do temperatury T3 przez -okres % nastepnie blache schladza sie powoli do temperatury nizszej od T«, po czym przeprowadza sie schladzanie koncowe, znamienny tym, ze w pierwszej fazie schladzanie przeprowadza sie do temperatury Ti zawartej w zakresie 426—200°C przy ezybkosci chlodzenia vi w zakresie 25— —lBO^C/aek^ korzystnie 85—150^/sek. i przy war-| tosci floezyinu vixe powyzej '£5, korzystnie powy¬ zej 35, w drugiej fazie schladzania przeprowadza sie do temperatury Ti w zakresie 150—80°C, przy szybkosci tshlodizeaMa vi wynoszacej 90—500°C/sefc.. koraytftnie 15fr^4MPC/sek. i przy wartosci iloczynu *vrxe co najmniej 75, itoerzystnie co najmniej 95,, nastepnie przeprowadza sie przestarzenie przez -Ogczewanie Machy do temperatury T« wynoszacej .300—Ó35°-C przez okzes czasu wynoszacy powyzej 1£ aefeiind zas powolne schladzanie prowadzi sie do IwnfftBatury ponizej T4 wynoszacej 400°C, korzyst¬ nie *W°C. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wartosc iloczynu szybkosci schladzania (v) w °C/sekunde przez grubosc (e) w mm podczas pierw¬ szej fazy utrzymuje sie poprzez regulacje stanu 5 utlenienia powierzchni blachy na wejsciu do ka¬ pieli iAub temperatury i/lub skladu kapieli. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze wartosc stosumiku iloczynu (V2xe) szybkosci schladzania przez grubosc w drugiej fazie do ilo- 10 czyn/u (vi x e) tych samych wartosoi w fazie pierw¬ szej to znaczy (V2 x e) do (vi x e) utrzymuje sie w granicach 1,5—5, korzystnie 2—4. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze po ogrzaniu blachy powyzej jej temperatury re- 15 krystalizacji utrzymuje sie ja w temperaturze 700°C—1000°C, korzystnie 750°C—960°C. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny rtym, ze zanurzenie blachy w goracej kapieli wodnej prze¬ prowadza sie w ciagu okresu dluzcaego ^od 5 «e- 20 kurki 6. sposób wedlug zastrz. 4, znamienny ttym, ze po ogrzaniu blachy powyzej jej temperatury re¬ krystalizacji utrzymuje sie te blacha w tempera¬ turze nizszej od 840°C, korzystnie nizszej od 780°C.M 7. sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze blache schlodzona przez zanurzenie w kapieli wod¬ nej poddaje sie operacji odpuszczania lub przesta- rzenia polegajacej na grzaniu tej blachy w tempe¬ raturze 275°C—525°C, korzystnie 38O°C^40Q?C, w n ciagu okresu 30—250 sekund, korzystnie 40-^180 se¬ kund. 8. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze odpuszczanie lub przestarzenie prowadza sie tak, aby czas utrzymywania t (sekundy) w temperaturze T 35 (°C) w operacjach tych byl co najmniej rnwny wy¬ liczonemu z nastepujacego wzoru: 94500 t= —^——180 9. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze 40 operacje odpuszczania lub pnzestarzenia prowadzi sie w dwóch fazach, z których jedna w tempera¬ turze 400*C—500°C, a druga w temperaturze 300°C—400?C, przy czym obie te fazy przedziela szyb¬ kie schlodzenie. m 10. sposób wedlug zastrz, 9, znamienny tym, ze posrednie szybkie schlodzenie prowadzi sie przez hartowanie w kapieli wodnej o temperaturze wy¬ noszacej co najmniej 60°C, korzystnie co naj¬ mniej 80°C. 50 11. Sposób wedlug zastrz. 9 albo 10, znamienny tym, ze pierwsza faze przestarzenia prowadzi sie w ciagu okresu wynoszacego co najmniej 10 se¬ kund, korzystnie co najmniej 20 sekund, zas druga faze w ciagu okresu wynoszacego co .najmniej 55 15 sekund, korzystnie co najmniej 20 sekund.123 400 R_ |kg/mm2| k40'C 55 Rq.l 50 45 W- Fig.2 40 45 E (kg/mm2) 55 60 R (kg/mm2)123 400 10001 _600 CD % 2001 o t 1001 ? M 60 20 101 -5 • • 1 ' 1 1 i i i i L. | TnO- '} 1 A 1 o\« —•V• Fig. 3 ! ! I ! ! ! ! I ! Jarnjasrafuro 20 40 60 80 100 »«apWl X.O600«~ Fig. 4 "0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 220 czas (sek) ÓZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 397 (90+15) Oi.85 Cena 100 zl PL