Przedmiotem wynalazku jest stop miedzi o wy¬ sokiej przewodnosci elektrycznej i dobrej wytrzy¬ malosci mechanicznej, przeznaczony zwlaszcza na dzialki komutatora, elementy styków elektrycznych, elektrody do zgrzewania, przewody teletechniczne.Znanych jest wiele stopów miedzi o wysokiej przewodnosci elektrycznej i podwyzszonej wytrzy¬ malosci mechanicznej. Jednym z nich jest stop miedzi zawierajacy wagowo 0,2—0,3% Cd i 0,2— —0,4% Cr, który po przesyceniu, zgniocie i starze¬ niu uzyskuje przewodnosc elektryczna 82—85% IACS oraz wytrzymalosc mechaniczna 470—500 MPa.Inny stop miedzi, znany z opisu patentowego* USA nr 3.832.241, zawiera wagowo okolo 0,3% Ti i okolo 0,4% Sb, reszta miedz. Stop ten w wyni¬ ku przeróbki plastycznej na goraco i na zimno po¬ laczonej z kilkakrotnym wyzarzaniem w zakresie temperatur 550—700 K, uzyskuje wytrzymalosc o- kolo 620 MPa przy przewodnosci elektrycznej oko¬ lo 75% IACS.Z polskiego opisu patentowego nr 111661 znany jest stop miedzi zawierajacy tytan w ilosci 0,05— —2,5% wagowych i kobalt w ilosci 0,05—2,5% wa¬ gowych reszta miedz, przy czym stosunek zawar¬ tosci tytanu do kobaltu wynosi 0,25—2,2 korzystnie 0,7—1,2. Stop ten po odpowiednich zabiegach ob¬ róbki cieplnej i plastycznej uzyskuje wytrzymalosc na rozciaganie w zakresie 490—600 MPa przy prze¬ wodnosci elektrycznej 65—80% IACS. 10 15 25 30 Przy wytwarzaniu niektórych z wymienionych stopów na przyklad zawierajacych kadm, antymon, wymagane jest wprowadzanie tych' dodatków sto¬ powych w postaci zapraw. Produkcja zapraw wia¬ ze sie ze stratami dodatku stopowego. Ponadto kadm i antymon sa dodatkami toksycznymi i wy¬ magaja stosowania specjalnych urzadzen w proce¬ sie topienia i odlewania.Celem wynalazku jest opracowanie takiego skla¬ du chemicznego stopu, który zapewni uzyskanie podwyzszonej wytrzymalosci mechanicznej i wy¬ sokiej przewodnosci elektrycznej przy zastosowa¬ niu prostej i bezpiecznej technologii topienia i od¬ lewania.Zgodnie z wynalazkiem stop miedzi o wysokiej przewodnosci elektrycznej i dobrej wytrzymalosci mechanicznej zawiera wagowo: 1,0—2,0% krzemu i od 2,5—5% tytanu reszta miedz, przy zachowa¬ niu stosunku tytanu do krzemu od 1,25—5 korzy¬ stnie 2—4.Stop miedai o podwyzszonej wyitrzymalosci me¬ chanicznej i wysokiej przewodnosci elektrycznej topi sie znanymi sposobami. Dodatki stopowe wpro¬ wadza sie do stopionej miedzi w postaci metali¬ cznej lub zapraw. Odlane pólwyroby poddaje sie przeróbce plastycznej na goraco w temperaturze 800—1200 K, chlodzac pólwyroby na powietrzu lub czynnikiem przyspieszajacym chlodzenie. Pólwyro¬ by te poddaje sie przeróbce plasfrcznej na zimno, bez lub z miedzyoperacyjnym wyzarzaniem. Stop 117 7543 117 754 4 moze byc równiez poddany zabiegowi utwardzania wydzieleniowego. Dyspersyjne, wysoko stabilne cza¬ stki zwiazków krzemu i tytanu umacniaja roztwór staly zapewniajac wysokie wlasnosci wytrzymalo¬ sciowe wynoszace 350—900 MPa przy przewodnos¬ ci elektrycznej 30—85% IACS w zaleznosci od skladu chemicznego, sposobu przeróbki plastycznej i obróbki cieplnej.Przedmiot wynalazku opisano blizej w ponizszych przykladach.Przyklad I. Stop miedzi zawiera wagowo: 1,5% krzemu i 3% tytanu reszta miedz. Stop ten otrzymuje sie w ten sposób, ze do stopionej miedzi o temperaturze 1470 K wprowadza sie w kolejno¬ sci metaliczny' tytan i krzem, a nastepnie odlewa sie istatystycznie do wlewnic zeliwnych. Wlewki walcuje sie na goraco w temperaturze 1170 K.Patey-pt? waicowialniu na goraco posiadaja wy¬ trzymalosc* na rozciaganie 430 MPa i przewodnosc elektryczna okolo 25^30% IAC£.Balsy te poddaje sie obróbce cdepOsn-ej w temipera- turze 950 K w czasie 3 godzin. W wyniku tej ob¬ róbki cieplnej przewodnosc elektryczna wzrasta do okolo 50—55|°/o IACS zas wytrzymalosc na rozcia¬ ganie nieznacznie maleje do okolo 400 MPa. Po nastepnym 80% zgniocie na zimno tasmy z tego stopu posiadaja przewodnosc elektryczna 45—50% IACS i wytrzymalosc na rozciaganie olk. 700 MPa.Przyklad II. Stop miedzi o skladzie chemi- 10 15 20 25 cznym jak w przykladzie 1. Pasy z tego stopu po walcowaniu na goraco poddaje sie zabiegowi prze¬ sycania poprzez wygrzewanie w temperaturze 1200 K w czasie 3 godzin i nastepnie chlodzenie.Przesycone pasy posiadaja wytrzymalosc na roz¬ ciaganie 350 MPa i przewodnosc elektryczna 15— —20% IACS. Przesycone pasy poddaje sie zabie¬ gowi starzenia w temperaturze 770 K w czasie 8 godzin.W wyniku starzenia przewodnosc elektryczna wzrasta do okolo 55—60% IACS, zas wytrzymalosc do 450—500 MPa. Po nastepnym 80% gniocie na zimno tasmy z tego stopu posiadaja przewodnosc elektryczna 50—55% IACS i wytrzymalosc na roz¬ ciaganie 750—800 MPa.Zastrzezenia patentowe 1. Stop miedzi o wysokiej przewodnosci elektry¬ cznej i dobrej wytrzymalosci mechanicznej, zawie¬ rajacy miedz i tytan, znamienny tym, ze zawiera krzem w ilosci 1,0—2,0% wagowych, natomiast ilosc tytanu wynosi 2,5—5% wagowych, przy czym sto¬ sunek zawartosci tytanu do krzemu wynosi 1,25— —5. 2. Stop miedzi wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosunek zawartosci tytanu do krzemu wynosi korzystnie 2 do 4.DN-3, zam. nr 713/82 Cena 100 zl PL