Przedmiotem wynalazku jest trzpien palcowy stosowany w lozach montazowych sluzacych do wykonywania przestrzennych krzywoliniowych ele¬ mentów kadlubów okretowych.Znane trzpienie palcowe skladaja sie zazwyczaj z obejmy, w której osadzony jest suwliwie trzpien.Obejma ta mocowana jest na stale do stalowej konstrukcji loza montazowego, a polozenie robo¬ cze trzpienia ustalane jest przez jego zacisniecie w obejmie.Inna znana, wedlug patentu polskiego Nr '59017 konstrukcja trzpienia palcowego sklada sie z dwóch rur usytuowanych jedna w drugiej, przy czym, ru¬ ra' zewnetrzna, posiadajaca szereg otworów prze¬ lotowych, przytwierdzona,1 jest na stale do loza montazowego, natomiast rura wewnetrzna stanowi przesuwany pionowo trzpien, zakonczony w dolnej czesci nakretka wspólpracujaca ze sruba regulo¬ wanego mechanizmu przetykowego.(Wstepne ustalenie polozenia trzpienia w stosun¬ ku do plaszczyzny bazowej uzyskuje sie przetycz¬ ka wkladana w otwory przelotowe regulowanego mechanizmu przetykowego i rury zewnetrznej, przy czym Iblad wstepnego ustawienia mie moze byc wiekszy od dlugosci sruby regulacyjnej. Dokladne ustalenie wysokosci trzpienia nastepuje przez zmia¬ ne polozenia nakretki wzgledem sruby mechani¬ zmu przetykowego.Uniemehorniende trzpienia za pomoca zaciskanej obejmy jest rozwiazaniem wadliwym, gdyz nie 10 *o 25 gwarantuje zachowania niezmiennosci jego polo¬ zenia, szczególnie przy duzym obciazeniu pocho¬ dzacym od ciezarni wielkogabarytowego elementu kadluba okretowego. Wada rozwiazania z regulo¬ wanym mechanizmem przetykowym jest skompli¬ kowana konstrukcja, znaczne koszty wykonania oraz skomplikowany i pracochlonny sposób uzys¬ kiwania wymaganego roboczego polozenia! trzpie¬ nia.Istota rozwiazania wedlug wynalazku jest trzpien palcowy skladajacy sie z dwóch wspólsrodkowych i teleskopowo wzgledem siebie usytuowanych rur z szeregiem otworów przelotowych,, przy czym otwory w rurze zewnetrznej, stanowiacej prowa¬ dzenie i przytwierdzonej ;na stale do loza monta¬ zowego', rozmieszczone sa skokowo ma oibwodzie wzdluz krzywej srubowej, a otwory w rurze wew¬ netrznej, stanowiacej trzpien, rozmieszczone sa pionowo w odstepach stanowiacych wielokrotnosc pionowej odleglosci skokowej sasiednich otworów przelotowych w rurze zewnetrznej.Kombinacja otworów w rurze zewnetrznej i ot worów w trzpieniu umozliwia reguHacje wysokosci tego trzpienia z dowolna dokladnoscia wynikajaca z ilosci ii rozmieszczenia otworów. Ustalenie polo¬ zenia trzpienia w stosunku do plaszczyzny bazo¬ wej uzyskuje sie przetyczka wkladana w otwory przelotowe rury zewnetrznej i otwory wykonane w trzpieniu. 117 674117 674 Trzpien palcowy wedlug' wynalazku charaktery¬ zuje sie prostota konstrukcji umozliwiajaca sku¬ teczne i! szybkie ustalenie roboczego polozenia trzpienia w lozu montazowym,, szczególnie w przy¬ padku korzystania z parametrów zawartych wod- powiednich tabelach.¦Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy- kladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia trzpien palcowy i fragment loza montazowego w widoku z boku, fig. (2 przedsta¬ wia trzpien oraz rozwinieta polowe rury zewne¬ trznej w widoku z boku w polozeniu wyjsciowym i w po-lozeniu roboczym, zaznaczonym linia prze¬ rywana, a fig. 8 trzpien uwidoczniony na fig. 1 w (przekroju poprzecznym wzdluz linii A—A z za- znaczioihym usytuowaniem otworów przelotowych. iRozwiazanie wediuig wynalazku stanowi rura zewnetrzna 1, która poisiada ma swoim obwodzie szereg otworów przelotowych 2, rozmieszczonych skokowo i na róznych poziomach,, wzdluz niepel¬ nego zwoju linii srubowej oraz zeslizgi 3 rozmiesz¬ czone na górnym swoim brzegu. Rura zewnetrzna 1 przytwierdzoma jest na stale do loza montazowe¬ go 4, najkorzystniej przy pomocy polaczenia spa¬ wanego.Wewnatrz rury zewnetrznej 1 osadzony jest suwliwie trzpien 5, który posiada szereg otworów przelotowych 6. "W górnej czesci trzpienia znajdu¬ ja isie isworzniie ustalajace 7 .wspólpracujace z zes¬ lizgami 3. Ustalenie wymaganej wysokosci trzpienia blokowane jest przetyczka 8 wsuwana w odpowie¬ dni otwór przelotowy 2 i odpowiedni otwór prze¬ lotowy 6 wykonany w trzpieniu 15.Osie otworów przelotowych 2 przesuniete óa w plaszczyznie pionowej wzgledem siebie o staly odcinek hi, a w plaszczyznie poziomej o staly kat a. Odleglosc h osi otworów przelotowych 6 jest o staly odcinek h wieksza od odstepu pionowego osi skrajnych otworów przelotowych 2 umieszczo¬ nych wzdluz linii srubowej w rurze zewnetrznej 1.Opisana powyzej zasada rozstawienia otworów przelotowych 2 i 6 pozwala na skokowa, zmiane wysokosci trzpienia 5 w odstepach h.Kazdy z otworów przelotowych 2 i 6 oznakowa¬ ny jest inaczej. Umozliwia to ustalenie wymaga¬ nej wysokosci trzpienia 5 bez mierzenia, a jedynie na podstawie odpowiednich tabel, w których ka¬ zdej mozliwej do uzyskania wysokosci przyporzad¬ kowana jest okreslona kombinacja otworów prze¬ lotowych 2 i 6. iPolozenie poczatkowe trzpienia 5 wzgledem ru¬ ry zewnetrznej 1 jest ustalane jednoznacznie i sa- 5 moczynnie podczas opuszczania tego trzpienia z po¬ lozenia roboczego dzieki zeslizgam 3, po których zsuwaja sie sworznie ustalajace 7 az do momentu wejscia w gniazdo ustalajace 9.Kazde polozenie robocze trzpienia 5 wzgledem 10 polozenia poczatkowego okreslaja wspólrzedne wy¬ sokosci podnoiszenia i kata obrotu wokól wlasnej osi. Takie okreslenie wspólrzednych umozliwia za¬ stosowanie sterowania numerycznego przy automa¬ tyzacji procesu^ ustawiania trzpieni. 15 IZ a strzezenia patentowe 11. Trzpien palcowy loza montazowego, zwlasz¬ cza do budowy elementów kadluba okretowego, 20 skladajacy sie z dwóch wspólsrodkowych i tele¬ skopowo wzgledem siebie uisytuowanych rur, zna¬ mienny tym, ze ma szereg otworów przelotowych (2) rozmieszczonych skokowo na obwodzie rury zewnetrznej '(1) wzdluz krzywej srubowej oraz sze ¦ 25 reg otworów przelotowych (6) rozmieszczonych pio¬ nowo w trzpieniu (5) osadzonym suwliwie w kie¬ runku pionowym w rurze zewnetrznej, a ponadto ma zeslizgi (3) i gniazda ustalajace (9) na górnej krawedzi rury zewnetrznej oraz sworznie ustalaja- 30 C|e !(7) osadzone w trzpieniu 1(5). 2, Trzpien palcowy wedlug zastrz. 1^ znamienny tym, ze osie sasiednich otworów przelotowych (2), rozmieszczonych wzdluz linii srubowej w rurze zewnetrznej <1), tworza miedzy soba w plaszczyz- 35 nie poziomej staly kat ((a), a w plaszczyznie pio¬ nowej .sa oddalone od siebie o staly odcinek (h) mieszczacy sie wielokrotnie w iskoku tej linii sru¬ bowej, przy czym wielokrotnosc ta jest jedna z liczb naturalnych, korzystnie wyzsza od 4. 4C 3. Trzpien palcowy wedlug zastrz. 1 albo 2, zna¬ mienny tym, ze odleglosc osi skrajnych otworów przelotowych <2) usytuowanych wzdluz zwoju lub czesci zwoju linii srubowej w rurze zewnetrznej (1), jest mniejsza od odleglosci osi sasiednich otworów 4- przelotowych (6) wykonanych w trzpieniu (5) o staly odcinek czyznie picnowej osi otworów przelotowych (2) sa¬ siadujacych ze soba na linii srubowej.117674 %/ FiS.2 Fij.3 m PL