Przedmiotem wynalazku jest sposób barwienia i drukowania wyrobów wlókienniczych barwnikami zawiesinowymi, kadziowymi i ich mieszankami.Barwienie i drukowanie barwnikami kadziowymi, zawiesinowymi i ich mieszankami odbywa sie w skali przemyslowej w srodowisku wodnym i sklada sie z dwóch zasadniczych etapów. Pierwszy etap polega na naniesieniu barwnika na wlókno i utrwaleniu go na wlóknie. Drugi etap natomiast polega na obróbce wlókien z utrwalonym barwnikiem w kapielach wodnych w celu usuniecia zanieczyszczen, srodków pomoc¬ niczych, zageszczen, elektrolitów i niezwiazanego barwnika pozostajacego na wlóknie.Wada znanych sposobów jest koniecznosc zuzywania duzych ilosci wody oraz zwiazanych z tym duzych ilosci scieków, przy czym zuzycie wody w drugim etapie stanowi 60-95% ilosci zuzywanej wody podczas calego procesu barwienia.W przypadku barwienia i drukowania barwnikami kadziowymi, zachodzi koniecznosc w czasie obróbki wlókna, dotlenianie barwnika najczesciej przez dodanie wody utlenionej do kapieli pluczacej oraz dodatko¬ wej obróbki we wrzacym roztworze srodków powierzchniowo-czynnych w celu uzyskania odpowiedniego odcienia barwy.W przypadku barwienia i drukowania barwnikami zawiesinowymi, wlókna obrabia sie dodatkowo w kapieli alkaliczno-redukcyjnej, powodujacej rozklad barwnika nie zwiazanego z wlóknem, co ulatwia usuniecie barwnika w nastepnych kapielach, po czym plucze sie wyroby w 5-7 kapielach o róznym skladzie.Znane sa takze sposoby barwienia wyrobów wlókienniczych barwnikami zawiesinowymi w kapieli zawierajacej sam rozpuszczalnik lub rozpuszczalnik z niewielka iloscia wody, przy czymjako rozpuszczalniki stosuje sie czterochloroetylen, trójchloroetylen, 1,1,1-trójchloroetan i inne chlorowane i fluorowane weglo¬ wodory. Sposoby te nie znalazly powszechnego zastosowania w przemysle ze wzgledu na trudnosci w uzyskaniu równomiernych wybarwien.Sposób barwienia i drukowania wyrobów wlókienniczych barwnikami zawiesinowymi, kadziowymi i ich mieszankami, wedlug wynalazku, polega na tym, ze wyroby wlókiennicze, po naniesieniu i utrwaleniu w znany sposób barwnika na wlóknie z kapieli wodnych lub farb drukarskich, poddaje sie obróbce w kapieli rozpuszczalników organicznych, takich jak rozpuszczalniki hydrofobowe, najkorzystniej chlorowcowane weglowodory alifatyczne, jak czterochloroetylen, trójchloroetylen, 1,1,1-trójchloroetan oraz pochodne fluoro-chlorowe. Nadto rozpuszczalniki moga zawierac niewielkie ilosci, do 20 g/l, srodków pomocniczych uzywanych przy chemicznym czyszczeniu odziezy oraz do 10 g/l wody, ewentualnie nadtlenku wodoru w przypadku uzycia barwników kadziowych. Korzystnejest takze, po zakonczeniu obróbki w rozpuszczalni-2 IM 814 kach organicznych zawierajacych srodki wspomagajace i wode, przeprowadzenie dodatkowej obróbki w czystym rozpuszczalniku, majacej na celu calkowite usuniecie zanieczyszczen zawartych w pozostalej na wlóknie pierwszej kapieli rozpuszczalnikowej.Sposób wedlug wynalazku moze byc prowadzony w sposób ciagly lub okresowy, przy uzyciu istnieja¬ cych urzadzen do obróbki rozpuszczalnikowej.Sposób wedlug wynalazku, dzieki wyeliminowaniu wielokrotnych kapieli wodnych, zapewnia zmniej¬ szenie zuzycia ilosci wody oraz wyeliminowanie znacznych ilosci scieków, przy czym ilosc zaoszczedzonej wody wynosi 50-150 litrów na 1 kg wlókna i tylez samo wynosi zmniejszenie ilosci scieków.Sposób wedlug wynalazku ilustruja blizej podane nizej przyklady.Przyklad I. Wyrób bawelniany barwiony barwnikiem kadziowym metoda okresowa, przez wyczer¬ pywanie zredukowanego barwnika w kapieli alkalicznej zawierajacej podsiarczyn sodowy wedlug znanej receptury, przy uzyciu 4% barwnika w stosunku do wyrobu, przepuszczono przez pasaz powietrzny.Nastepnie wyrób poddano procesowi obróbki w czterochloroetylenie zawierajacym 2,5 ml/l 15% wody utlenionej, 7 g/l Roksolu WP-1 jako srodka powierzchniowo-czynnego o charakterze tak zwanego wspoma- gacza prania bedacego mieszanina srodków alkinoaktywnych z niejonowymi, rozpuszczalnika wczterochlo¬ roetylenie. Obróbke prowadzono w temperaturze 25-30°C w ciagu 20 minut. Nastepnie wyrób poddano plukaniu w czystym czterochloroetylenie w temperaturze 20-25°C celem usuniecia osadzonych na wlóknie srodków powierzchniowo-czynnych zawartych w pierwszej kapieli rozpuszczalnikowej. Pd plukaniu usu¬ nieto z wyrobu rozpuszczalnik przez odparowanie w temperaturze 60-121°C, przy czym temperature uzalezniono od posiadanego urzadzenia ogrzewczego. W wyniku przeprowadzonej obróbki uzyskano wybarwienia zywe o trwalosciach o 0,5 stopnia wyzszych niz po obróbce wodnej. Przy uzyciu mniejszych ilosci barwnika zmniejsza sie równiez ilosc wody utlenionej i wspomagacza prania w kapieli czterochloroety- lenowej. Przy wybarwieniach do 0,5% barwnika w stosunku do wlókna, dodaje sie czterochloroetylenu 1,5 ml/l 15% wody utlenionej i 3,5g/l wspomagacza prania, a przy wybarwieniach do 2% w stosunku do wlókna odpowiednio 2ml/I 25% wody utlenionej i 5g/l wspomagacza prania.Pr z yk la d II. Tkanine bawelniana barwiona barwnikiem kadziowym metoda ciagla przez napawanie w kapieli zawierajacej 40g/l barwnika niezredukowanego iutrwalania wybarwien w barwiarce zwrotnej lub w parowniku poddano obróbce jak w przykladzie I. W efekcie uzyskano wybarwienie zywe o trwalosciach o 0,5 stopnia wyzszych niz po obróbce wodnej.Prz yk lad III. Tkanine poliestrowa barwiona barwnikiem zawiesinowym metoda ciagla przez napa¬ wanie w kapieli zawierajacej 40g/l barwnika i utrwalenie przez dogrzewanie w temperaturze 180-21 (PC (metoda Thermosol), poddano obróbce jak w przykladzie I, z ta róznica, ze zamiast wody utlenionej dodano do rozpuszczalnika wode o takiej samej ilosci, przy czym czas obróbki wynosil 10 minut, natomiast czas plukania w czystym czterochloroetylenie 4 minuty.Przyklad IV.Wyrób z wlókna poliestrowego barwiony barwnikiem zawiesinowym metoda okresowa z przenosnikiem w temperaturze 100°C oraz barwiony bez przenosnika w temperaturze 130-l35°C po odzeciu i odwirowaniu poddano obróbce w rozpuszczalniku jak w przykladzie III, uzyskujac analogiczne efekty jak w przykladzie III.Przyklad V. Tkanine poliestrowo-bawelniana barwiona metoda ciagla przez napawanie w kapieli zawierajacej barwnik zawiesinowy i niezredukowany kadziowy o lacznym stezeniu 40g/l, suszenie, dogrze¬ wanie w temperaturze 180-210°C w celu utrwalenia barwnika zawiesinowego, napawanie w kapieli redukuja¬ cej i utrwalenie barwnika kadziowego w barwiarce zwrotnej, oraz przez parowanie, poddano obróbce w kapieli rozpuszczalnikowej jak w przykladzie I. Uzyskano zywe i równe wybarwienia o bardzo dobrych trwalosciach.Przyklad VI. Tkanine bawelniana drukowana farba drukarska zawierajaca 40g/kg barwnika kadziowego, technika druku walowego oraz filmowego, po parowaniu zredukowanej tkaniny poddano obróbce rozpuszczalnikowej w kapieli zawierajacej 20g/l srodka wspomagajacego pranie i 10g/l 15% wody utlenionej. Obróbke prowadzono w ciagu 20 minut w temperaturze 40°C. Nastepnie tkanine poddano ptekaniu w czystym czterochloroetylenie i usunieto z niej rozpuszczalnik jak w przykladzie I. Uzyskano zywe wydruki o dobrych trwalosciach, ostrych konturach i bialym tle.Przyklad VII. Tkanine poliestrowa drukowana farba drukarska zawierajaca 40g/kg barwnika zawiesinowego, metoda druku walowego oraz filmowego, suszono i poddano obróbce utrwalajacej, polega¬ jacej na ogrzewaniu w temperaturze 180-210°C, poddano obróbce rozpuszczalnikowejjak wprzykladzie VI, uzywajac zamiast wody utlenionej,wodet.Przyklad VIII. Tkanine poliestrowo-bawelniana drukowana farba drukarska, zawierajaca barwnik kadziowy niezredukowanyi barwnik zawiesinowy o lacznej ilosci 40g/kg, suszonai dogrzewana w tempera¬ turze 18O-210°C celem utrwalenia barwnika zawiesinowego, a nastepnie napawana w kapieli redukujacej, zawierajacej do 20g/l siarczanu glinowego jako srodka koagulujacego i poddana procesowi parowania,116814 3 celem utrwalenia barwnika kadziowego, poddano obróbce w kapieli czterochloroetylenowej jak w przykla¬ dzie VI. Uzyskano zywe wydruki o dobrych trwalosciach i bialym tle.Analogiczne wyniki jak w przykladach I-VII1 uzyskano stosujac trójchloroetylenem**), 1,1,1- trójchloroetan oraz niskowrzace chlorofluoroweglowodory.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób barwienia i drukowania wyrobów wlókienniczych barwnikami zawiesinowymi, kadziowymi i ich mieszankami, w którym barwniki nanosi sie na wlókno z kapieli wodnych lub farb drukarskich wodnych, znamienny tym, ze po naniesieniu i utrwaleniu barwników na wlóknie, wyrób wlókienniczy poddaje sie procesowi obróbki w rozpuszczalnikach organicznych, zawierajacych ewentualnie do 20g/l srodków pomocniczych uzywanych przy chemicznym czyszczeniu odziezy oraz do 10g/l wody lub roztworu nad¬ tlenku wodoru. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, zejako rozpuszczalniki organiczne stosuje sie rozpuszczal¬ niki hydrofobowe, najkorzystniej chlorowcowane weglowodory alifatyczne, jak czterochloroetylen, trój¬ chloroetylen, 1,1,1,-trójchloroetan, pochodne fluoro-chlorowe. PL