Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do odlewania ciezkich odlewów, stanowiacych seg¬ menty pierscienia, zwlaszcza odlewów typu tubingi.Segmenty tubingów stosowane sa do odbudowy szybów górniczych, tuneli kolejowych, tuneli metra itp.Stan techniki. Znany z polskiego opisu patento¬ wego nr 53 244 sposób masowego wykonywania form na ciezkie odlewy segmentów tubingów, któ¬ rych zasadnicze ksztalty odtwarza sie maszynowo w czesciach jednorazowych. Czesci te wykonuje sie z mas formierskich utwardzanych na drodze che¬ micznej, a nastepnie laczy sie z czesciami wielo¬ krotnymi, odtwarzajacymi pozostale ksztaly odle¬ wów w spodach póltrwalych. W celu zaformowania jednorazowych czesci poszczególnych form odlewni¬ czych, modele zawiesza sie na skrzyniach formier¬ skich. Znane z opisu wzoru uzytkowego nr W-59 879 urzadzenie do odlewania zebrowanej tulei, zwlasz¬ cza na korpusy duzych silników elektrycznych za¬ wiera krystalizator o uksztaltowanych powierzch¬ niach odwzorowujacych ksztalt odlewanej tulei.Powierzchnia wewnetrzna o przekroju cylindrycz¬ nym jest gladka, a powierzchnia zewnetrzna za¬ mocowana w obudowie, jest wykonana w postaci 10 15 zeberek zorientowanych podluznie. Krystalizator w swej górnej czesci ma usytuowany uklad wlewowy, doprowadzajacy ciekly metal. Natomiast krysta¬ lizator w dolnej czesci zaopatrzony jest w elementy zaczepowe, laczace krzepnacy odlew z zespolem wy¬ ciagajacym.Istota wynalazku. Sposób odlewania duzych od¬ lewów stanowiacych segmenty pierscieniowe, zwlaszcza odlewów typu tubingi polega na pólciag- l/m odlewaniu w krystalizatorze chlodzonym woda.Krystalizator napelnia sie wielostrumieniowo plyn¬ nym metalem, przy czym w pierwszej fazie odlewa¬ nia krystalizator napelnia sie w granicach od 20 do 90% powyzej dolnego kolnierza na czesci lukowej pierscienia. Równoczesnie z ciaglym zalewaniem cieklym metalem krystalizator w dolnej czesci chlo¬ dzi sie intensywnie co pozwala bez przerywania ciaglosci procesu uzyskac i zakrzepniecie kolnierza dolnego i utrzymanie w czesciowo cieklym stanie pozostalej ilosci metalu, po czym nastepuje druga faza, w której zakrzepniety odlew poddaje sie drga¬ niom mechanicznym. Odlew ten wyciaga sie po luku, przy równoczesnym podawaniu cieklego meta¬ lu z zachowaniem zadanego poziomu w krystaliza¬ torze. Faza ta trwa do momentu osiagniecia przez 111 4173 dolny kolnierz odlewu segmentu pierscienia pelnej jego dlugosci lukowej, odpowiadajacej zadanemu katowi rozwarcia urzadzenia. Po czym wyciaganie i wibracje wstrzymuje sie i nastepuje trzecia faza, w której cieklym metalem wypelnia sie górna czesc wnekowa krystalizatora, formujaca górny kolnierz odlewu segmentu pierscienia i pozostawia sie go w spoczynku do calkowitego zakrzepniecia metalu.Urzadzenie do odlewania odlewów stanowiacych segmenty pierscienia, zwlaszcza odlewów typu tu- bingi, zawiera krystalizator umieszczony ponizej zbiornika wlewowego. Krystalizator zawiera czesc zewnetrzna w postaci czesci pierscienia, formujaca ywrct.r,ynft powierzchnie odlewu, przytwierdzona ap^ezyacje^o, koiljtfukcji nosnej i polaczona suw¬ owie z czescia wlwnetrzna, formujaca kolnierz Aolny i górny orazl wewnetrzna powierzchnie od- Jewii. ^oSzial'krystalizatora przebiega po plaszczyz- iieujodpawiadajac^iJkrzywiznie segmentu pierscie¬ nia. Od góry do obu czesci krystalizatora jest za¬ mocowany wlew deszczowy, a do czesci zewnetrznej jest przymocowany wibrator. Od dolu do obu czesci krystalizatora przylega przesuwna plyta, która jest zamocowana za posrednictwem ramion na obroto¬ wym wale, polaczonym z mechanizmem napedo¬ wym. Wal jest osadzony w konstrukcji nosnej, w której jest zamocowany uklad wysuwajaco-poda- jacy, zawierajacy osadzona trwale w podporze lukowa rame z rolkami nosnymi.Zaleta sposobu odlewania duzych odlewów sta¬ nowiacych segmenty pierscienia, wedlug wynalazku, jest wyeliminowanie jednorazowej formy piaskowej i zastapienie jej przez metalowy krystalizator, umozliwiajacy wielokrotne uzycie zasadniczych ele¬ mentów formy oraz znaczne skrócenie czasu cyklu wykonania odlewu. Cechy te zapewniaja wysoka wydajnosc stanowiska i znaczna poprawe efektów ekonomicznych. Ponadto sposób stwarza mozliwosc wykonywania form nie tylko z zeliwa, ale równiez z surówki modyfikowanej, co pozwala obnizyc kosz¬ ty produkcji o okolo 10—15%. Odlewy wytworzone w formach metalowych szybciej krzepna, w wyniku czego uzyskuje sie jednorodna i drobnoziarnista strukture, a tym samym wyzsze wlasnosci wytrzy¬ malosciowe, które w stosunku do odlewów z form piaskowych sa wieksze srednio ó 15—30%. Równo¬ czesnie poprzez poprawe zwartosci przekroju odle¬ wów i wyeliminowanie zagazowania odlewów oraz jam skurczowych mozna uzyskac zmniejszenie gru¬ bosci scianek segmentów pierscienia bez obnizenia zalozonych wytrzymalosci.Objasnienie rysunków. Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku z góry, fig. 2 — przekrój pionowy urza¬ dzenia.Przyklad wykonania. Urzadzenie zawiera dwu¬ czesciowy krystalizator metalowy, o plaszczyznie podzialu odpowiadajacej krzywiznie segmentu piers¬ cienia. Krystalizator zawiera czesc zewnetrzna 1 w postaci czesci pierscienia, formujaca zewnetrzna po¬ wierzchnie Odlewu, przytwierdzona sprezyscie do konstrukcji nosnej 2 i polaczona suwliwie z czescia wewnetrzna 3 krystalizatora, formujaca kolnierz dolny i górny oraz wewnetrzna powierzchnie odle- 417 4 wu. Podzial krystalizatora przebiega po plaszczyznie odpowiadajacej krzywiznie segmentu pierscienia.Czesc wewnetrzna krystalizatora 3 laczy sie z czescia zewnetrzna 1 za. pomoca sworzni 4, po- 5 laczonych z mechanizmem napedowym 5. Do ze¬ wnetrznej i wewnetrznej czesci od góry krystaliza¬ tora jest zabudowany wlew deszczowy 6 a od dolu przylega przesuwna plyta 7, która jest zamocowana za posrednictwem ramion 8 na obrotowym wale 9, io polaczonym z mechanizmem napedowym 10. Do ze¬ wnetrznej czesci krystalizatora 1 jest przymocowa¬ ny wibrator 11. Wal jest osadzony w konstrukcji nosnej 12, w której jest zamocowany uklad wysu¬ waj aco-podajacy, zawierajacy osadzona trwale w 15 podporze 13 lukowa rame 14 z rolkami nosnymi 15.Sposób odlewania duzych odlewów stanowiacych segmenty pierscienia, wedlug wynalazku, polega na tym, ze w pierwszej fazie odlewania, po do¬ kladnym zwarciu obu czesci krystalizatora 1 i 3 20 oraz dosunieciu przesuwanej plyty 7, krystalizator napelnia sie cieklym metalem nieznacznie powyzej dolnego kolnierza. W czasie gdy krzepnie kolnierz dolny, poziom metalu w krystalizatorze nie moze przekroczyc 80% wypelnienia czesci lukowej krysta- 25 lizatora. Czas krzepniecia odlewu reguluje sie przez zmiane intensywnosci chlodzenia krystalizatora. Po¬ ziom metalu w krystalizatorze nalezy utrzymywac w granicach od 20 do 90%, przy równoczesnym intensywnym chlodzeniu dolnej czesci krystaliza^ 30 tora. W tym czasie w sposób ciagly nalezy uzupel¬ niac ilosc metalu w krystalizatorze, zachowujac jed¬ nak warunek rozpoczecia ruchu plyty przesuwnej 7 po zakrzepnieciu metalu w dolnej czesci krysta¬ lizatora, formujacej dolny kolnierz segmentu. 35 Z chwila gdy plyta przesuwna 7 uzyska zadane po¬ lozenie, ruch plyty przesuwnej 7 zostaje zatrzyma¬ ny i nastepuje trzecia faza zapelnienia krystaliza¬ tora. W trzeciej fazie zalewa sie wneke krystaliza¬ tora w celu odformowania górnego kolnierza, co 40 wymaga calkowitego zapelnienia krystalizatora cieklym metalem. Po zakrzepnieciu metalu w krys¬ talizatorze naped 5 odsuwa ruchoma czesc krysta¬ lizatora 3 na odleglosc pozwalajaca na calkowite usuniecie odlewu wyciaganego z krystalizatora za 45 pomoca odchylnej plyty polaczonej z napedem. Po calkowitym wyciagnieciu odlew przesuwa sie do dolnej czesci ramy 14 skad jest w sposób dowolny odbierany. 50 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób odlewania duzych odlewów, stanowia¬ cych segmenty pierscienia, zwlaszcza odlewów typu tubingi, polegajacy na pólciaglym odlewaniu w 55 krystalizatorze chlodzonym woda, znamienny tym, ze krystalizator napelnia sie wielostrumieniowo plynnym metalem, przy czym w pierwszej fazie odlewania krystalizator napelnia sie w granicach od 20 do 90% powyzej dolnego kolnierza w czesci 60 lukowej pierscienia, równoczesnie z ciaglym zale¬ waniem cieklym metalem krystalizator w dolnej czesci chlodzi sie intensywnie, co pozwala bez przerwania ciaglosci procesu uzyskac zakrzepniecie kolnierza dolnego i utrzymanie w czesciowo cieklym 65 stanie pozostalej ilosci metalu, po czym nastepuje111417 druga faza, w której zakrzepniety odlew poddaje sie drganiom mechanicznym i wyciaga sie go po luku, przy równoczesnym podawaniu cieklego me¬ talu z zachowaniem zadanego poziomu w krysta- lizatorze, faza ta trwa do momentu osiagniecia przez dolny kolnierz odlewu segmentu pierscienia pelnej jego dlugosci lukowej, odpowiadajacej zada¬ nemu katowi rozwarcia urzadzenia, po czym wy¬ ciaganie i wibracje wstrzymuje sie i nastepuje trzecia faza, w której cieklym metalem wypelnia sie górna czesc wnekowa krystalizatora, formujaca górny kolnierz odlewu segmentu pierscienia i pozo¬ stawia sie go w spoczynku do calkowitego zakrzep¬ niecia metalu. 2. Urzadzenie do odlewania odlewów stanowia¬ cych segmenty pierscienia, zwlaszcza odlewów typu tubingi, zawierajace krystalizator umieszczony po¬ nizej zbiornika wlewowego, znamienne tym, ze krystalizator zawiera czesc zewnetrzna (1) w postaci 10 15 czesci pierscienia, formujaca zewnetrzna powierzch¬ nie odlewu, przytwierdzona sprezyscie do konstruk¬ cji nosnej (2) i polaczona suwliwie z czescia wewne¬ trzna (3), formujaca kolnierz dolny i górny oraz wewnetrzna powierzchnie odlewu, przy czym po¬ dzial krystalizatora przebiega po plaszczyznie odpo¬ wiadajacej krzywiznie segmentu pierscienia, ponad¬ to od góry do obu czesci krystalizatora (1 i 3) jest zamocowany wlew deszczowy (6), a do czesci zew¬ netrznej jest przymocowany wibrator (11), zas od dolu do obu czesci krystalizatora (1 i 3) przylega przesuwna plyta (7), która jest zamocowana za po¬ srednictwem ramion (8) na obrotowym wale (9) po¬ laczonym z mechanizmem napedowym (10), nato¬ miast wal (9) jest osadzony w konstrukcji nosnej (12), w której jest zamocowany uklad wysuwajaco- -podajacy, zawierajacy osadzona trwale w podporze lukowa rame (14) z rolkami nosnymi (15). tfg.l.111 417 r/g. 2.Cena 45 zl ZGK 5, Btm, zam. 9072 — 125 egz. PL