Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania wysokobialkowej maczki z kryla antarktycznego.Znane sa liczne metody otrzymywania maczki spozywczej z organizmów zwierzecych pochodzenia mors¬ kiego, równiez z ryb nieuzytkowych oraz z nierybnych produktów morza. Znane i stosowane w tym celu sposoby sprowadzaja sie do zabiegów technologicznych obejmujacych rozdrobnienie surowca, obróbke termiczna jedno lub dwustopniowa, mechaniczne usuwanie wody i substancji obcych przez prasowanie lub odwirowanie przy zastosowaniu pras slimakowych, odszlamiaczy lub wirówek dekantacyjnych niskoobrotowych a nastepnie odpa¬ rowanie wilgoci w suszarni oraz ewentualnie chemiczna ekstrakcje tluszczu i zabezpieczenie produktu przed oksydacja a w koncu mielenie i prasowanie gotowego produktu.Przy zastosowaniu omówionej technologii konwencjonalnej zarówno produkt otrzymywany z kryla swieze¬ go, przechowywanego przez kilka godzin po zlowieniu, jak tez z kryla rozmrozonego charakteryzuje sie niska jakoscia jako ubogi w czyste bialko a jednoczesnie wykazujacy znaczna zawartosc chityny, pochodzacej ze zmielonych pancerzy raczka, w stopniu dyskwalifikujacym go jako wartosciowy komponent pasz tresciwych. Na niska jakosc produktu glównie rzutuje konsystencja masy poddawanej procesowi obróbki termicznej, gdyz gesta masa ta skladajaca sie z rozdrobnionych czastek kryla w stopniu powodujacym miazdzenie tkanki, wyciek soków komórkowych i ich wymieszanie sie z wydzielina przewodu pokarmowego w czasie ogrzewania wykazuje tenden¬ cje przywierania do wewnetrznych scianek zbiornika i mieszadel oraz przypalania sie nadajac pólproduktowi szczególnie przykry zapach i posmak. Dodatkowa wada znanej technologiijest wysoka energochlonnosc procesu przy niekorzystnych wynikach ilosciowych. Nie znana jest w zastosowaniu do celów wielkoprzemyslowych skuteczna metoda otrzymywania maczki paszowej lub maczki spozywczej z kryla antarktycznego, majacej niska zawartosc pancerza i nie wykazujacej pozostalych wad.Celem rozwiazania jest opracowanie nowej metody otrzymywania na skale wielkoprzemyslowa maczki spozywczej i paszowej, z kryla antarktycznego w warunkach morskich i ladowych, majacej niska lub bardzo niska zawartosc szkodliwych substancji chitynowych oraz zwiekszony udzial czystego bialka zwierzecego w produk¬ cie. Jednoczesnie celem rozwiazania jest opracowanie metody mozliwej do realizacji w znanych i stosowanych liniach maczkami przemyslowych z nieznacznymi ich jedynie adaptacjami, i nie powodujacych opisanych trud¬ nosci technologicznyeh. •2 111187 Zalozony cel zostal zrealizowany w sposobie wedlug wynalazku, dzieki wprowadzeniu zasadniczo nowego i nieznanego dotad procesu przygotowawczego, poprzedzajacego znany i stosowany konwencjonalny proces za¬ miany plynnego lub gestoplynnego substratu organicznego na sucha maczke paszowa lub spozywcza.Kryl antarktyczny w stanie swiezym lub po przetrwaniu na pokladzie statku polowowego przez czas nie dluzszy niz 6 godzin nadaje sie do mechanicznej destrukcji polegajacej na pocieciu jega ciala na wiele drobnych czesci. Okazalo sie, ze masa rozdrobnionego kryla po zmieszaniu z woda poprasowa o temperaturze nie wyzszej niz 40°C w ilosci 30 do 70% a najkorzystniej 50% w stosunku do calosci mieszaniny, zostaje wydatnie wzbogaco¬ na w bialko, uzyskujac przy tym konsystencje plynnego miodu, która to konsystencja wplywa korzystnie na dalszy proces technologiczny, polegajacy na poddaniu tak otrzymanej mieszaniny mechanicznej separacji nieuzy¬ tecznych czesci stalych, po czym na zastosowaniu wobec uzytecznej plynnej frakcji koagulacji w temperaturze 70 do 98° C po której skoagulowana ciecz kieruje sie do dalszego przerobu w znany sposób na maczke spozywcza lub paszowa.Sposób otrzymywania wysokobialkowej maczki z kryla antarktycznego wedlug wynalazku spelniajac zalo¬ zony cel wykazuje szereg uzytecznych zalet.Sposób umozliwia przede wszystkim otrzymanie maczki o malej zawartosci balastowych wytracen chityno- wych. Dzieki wprowadzeniu do masy zawierajaca bialko wode poprasowa, która dotychczas stanowila frakcje odpadowa innego cyklu w przetwórstwie rybnym uzyskuje sie istotne wzbogacenie masy rozdrobnionego kryla w cenne bialko, zwierzece, co rzutuje w sposób decydujacy na produkt koncowy przy nie zwiekszonej energo¬ chlonnosci procesu. Ponadto dodatek wody poprasowej w okreslonej ilosci i o okreslonej temperaturze nadaje przerabianej masie optymalna konsystencje gestoplynna szczególnie usprawniajaca proces separacji i termicznej obróbki. Szczególny charakter frakcji fosfolipidowych zawartych w uplynnionej masie bialkowej kierowanej do konwencjonalnego procesu maczkarskiego powoduje, ze otrzymany sposobem wedlug zgloszenia produkt konco¬ wy zawiera nieznaczna ilosc tluszczów, jest przeto mniej wrazliwy na szkodliwe wplywy procesów oksydacyj¬ nych, zachodzacych zawsze w maczkach organicznych pochodzenia zwierzecego o znacznym procencie tluszczu.Sposób wedlug wynalazku jest opisany w przykladzie jego realizacji.Przyklad. Kryl antarktyczny gatunku Euphausia Superba bez wstepnego ociekniecia jest kierowany do pociecia na kawalki wielkosci 2,5 do 3 milimetrów. Ciecie realizuje sie w znanym mechanicznym urzadzeniu tnacym, na przyklad na wilku slimakowym, majacym slimak o stalym skoku, którego dlugosc jest co najmniej równa lub wieksza od zewnetrznej srednicy. Proces ciecia jest realizowany w wilku z wyeliminowanym lub znacznym ograniczeniem sprasowywania kryla w procesie ciecia, dzieki zainstalowaniu w nim sita prowadzacego przed nozami, majacego gesto wykonane otwory o srednicy nie mniejszej niz 3,5 mm i nie przekraczajacej 6 mm.Kryl po opuszczeniu dzialajacego w sposób ciagly mechanicznego urzadzenia tnacego ma postac drobnokawal- kowej zmieliny o konsystencji mielonego miesa i jest kierowany dalej do uplynnienia w znanym mechanicznym homogenizatorze mieszadlowym, na przyklad w mieszarce przeplywowej, lapowej, pionowej z dolnym pobo¬ rem.Proces uplynniania i homogenizacji prowadzi sie przez rozcienczanie zmieliny poprasowa woda o temp. najkorzystniej 40°C, az do uzyskania przez mieszanine procentowej zawartosci wody w granicach od 30% do 70%, najkorzystniej 50%. Takotrzymana jednorodna gestoplynna mieszanine przepompowuje sie do separatora wirowego ciaglego dzialania. W procesie separacji woda zawarta w mieszaninie pelni role nosnika zmieliny za¬ pewniajac wlasciwa przepustowosc urzadzenia, a sita zwilzane stale ta woda zabezpieczone sa w ten sposób przed zasklepianiem oczek przez elementy raczka w wyniku czego nastepuje równomierne oddzielanie sie czesci sta¬ lych zmielonego raczka kryla, skladajacych sie z nieuzytecznych glowotulowi, odnózy, pancerzy chitynowych oraz przyrosnietej do nich cienkiej warstwy nieuzytecznej tkanki od uzytecznej frakqi plynnej zawierajacej glównie zmielone odwloki pozbawione pokrywy chitynowej, tresc przewodu pokarmowego oraz kapiel uplyn¬ niajaca to jest wode poprasowa.Frakcje uzyteczna poddaje sie nastepnie koagulacji termicznej w temperaturze utrzymanej w granicach od 70°C do 98°C w reaktorze bezcisnieniowym, najkorzystniej z plaszczem olejowym lub wodnym przez okres 5 do 18 minut lecz najkorzystniej 10 minut. Obecnosc wody we frakcji uzytecznej dodatkowo wspomagana obecnos¬ cia pojedynczych pecherzyków zywej pary wodnej nasyconej wprowadzanej do medium droga babotazu, skutecz¬ nie zapobiega tworzeniu sie ognisk przywierania i przypiekania na sciankach pojemnika koagulowanej substancji bialkowej. W ten sposób skoagulowana goraca mase kieruje sie dalej do znanej fabryki maczki rybnej, dzialajacej w konwencjonalny sposób.Sposób otrzymywania wysokobialkowej maczki z kryla antarktycznego nadaje sie szczególnie dobrze do wykorzystania na statkach rybackich przystosowanych do wykonywania masowych polowów kryla antarktycz¬ nego, z wykorzystaniem do tego celu instalowanych na statkach typowych wytwórni maczki paszowej.111187 3 Zastrzezenie patentowe Sposób otrzymywania wysokobialkowej maczki z surowego przechowywanego przez okres nie dluzszy niz 6 godzin kryla antarktycznego, znamienny tym, ze do masy rozdrobnionego surowca dodaje sie popraso- wa wode o temperaturze nie wyzaej niz 40°C w ilosci od 30% do 70%, najkorzystniej 50% w stosunku do calosci mieszaniny, po czym z mieszaniny tej separuje sie nieuzyteczne czesci stale, zas uzyteczna frakcje plynna poddaje sie koagulacji w temperaturze 70 do 98° C. PL