Przedmiotem wynalazku jest srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestro¬ wych i welnianych na kolor pomaranczowy.Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i welnianych barwiono na kolor pomaranczowy metoda dwukapielowa przy uzyciu barwników zawiesinowych i barwników kwasowych lub barwników metalokompleksowych.Stosowane dotychczas barwniki zawiesinowe bar¬ wia skladnik poliestrowy wyrobu, natomiast nie zabarwiaja skladnika welnianego. Stosowane do barwienia skladnika welnianego mieszanki wlókien¬ niczej barwniki kwasowe lub barwniki metalokom- pleksowe musza charakteryzowac sie wysokimi wskaznikami odpornosci wybarwien, a mianowicie: swiatlo 5°, woda 4—5°, pranie 4°, pot 4°, tarcie 4°, przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych^ trwalosci oznacza odpornosc najwyzsza. Ze wzgledu na ograniczona ilosc barwników z grupy zawiesi¬ nowych i barwników do welny spelniajacych sta¬ wiane powyzej wymagania, praktycznie uniemozli¬ wione jest stosowanie metody jednokapielowej.Dodatkowymi mankamentami sa: trudnosc uzyska¬ nia jednolicie i równomiernie zabarwionych obydwu rodzajów wlókien w wyrobie wlókienniczym beda¬ cym mieszanka wlókien o róznych wlasciwosciach fizyko-chemicznych, jak równiez osadzanie sie bar¬ wnika na powierzchni przedzy mieszanej poliester- -welna podczas barwienia przedzy w nawojach, w aparatach farbiarskich z cyrkulujaca kapiela bar¬ ii 15 20 wiaca, co powoduje nastepnie niska odpornosc wy- barwienia na tarcie, zwlaszcza przy kolorach inten¬ sywnych.Celem wynalazku jest równoczesne, jednolite za¬ barwienie wyrobów z mieszaniny wlókien poliestro¬ wych i welny metoda jednokapielowa-jednostopnio- wa, na kolor pomaranczowy o wysokich wartosciach uzytkowych wybarwien i niezmienionych wlasno¬ sciach fizyko-chemicznych wlókien.Cel ten osiagnieto barwiac wyroby z wlókien mieszanych poliestrowo-welnianych srodkiem bar¬ wiacym wedlug wynalazku zawierajacym 25—45 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym Ki oznacza niskoczasteczkowy rodnik alkilowy, R2 oznacza zdwuazowana aniline lub zdwuazowana p-chloroaniline lub zdwuazowana p-nitroaniline lub zdwuazowana m-nitroaniline lub zdwuazowana o-nitroaniline lub zdwuazowana p- -anizydyne lub zdwuazowana p-acetyloaminoani- line lub zdwuazowana p-sulfamyloaniline lub zdwu¬ azowana 2,4-dwunitroaniline lub zdwuazowana 2-metylo-4-nitroaniline lub zdwuazowana 2-chloro- -4-nitroaniline lub zdwuazowany p-aminoazobenzen lub zdwuazowany p-aminoacetyloaminoazobenzen lub zdwuazowany p-aminohydroksyazobenzen lub zdwuazowany p-aminocyjanoalkoksyazobenzen lub zdwuazowany p-aminoalkoksyalkilokarbonyloazo- benzen lub zdwuazowany p-aminosulfamyloalkilo- azobenzen lub zdwuazowany p-aminoazobenzen za¬ wierajacy w czasteczce zestryfikowane grupy sul- 110 840110 840 fonowe lub zdwuazowany p-aminoarylosulfonylo- azobenzen lub ich wzajemne mieszaniny, 30—50 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym V oznacza atom wodoru lub atom chloru lub atom bromu lub grupe cyjanowa lub grupe me- tylosuLfónowa, Z oznacza grupe nitrowa, U oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, X oznacza grupe alkilowa CnH2n-f-l dla n oznaczajacego liczbe cal¬ kowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe acetylowa lub grupe acetyloetylowa, Y ozna¬ cza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowa lub grupe acetyloetylowa oraz 15—35 czesci wago¬ wych barwnika Q .wzorze ogólnym 3, w którym Me oznacza ajtorn, cgromu lub atom kobaltu, A ozna¬ cza metai alkaliczny,' X1 oznacza atom tlenu lub rodnik grupy karboksylowej, X2 oznacza atom tlenu lub grupe iminowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfbnamidowa lub grupe alkilosulfonamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylowa lub grupe metylowa, Z1 jest równe lub rózne od Z2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfonamidowa lub grupe alkilosulfonowa lub grupe alkilosulfonamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe etoksylowa lub grupe metylowa lub grupe fenylowa, n oznacza liczbe calkowita 1 lub 2, W1 jest równe lub rózne od W2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitrowa lub grupe metylowa, B1 jest równe lub rózne od B2 i oznacza reszte skladnika biernego posiadajaca zdolnosc sprzegania w pozycji orto do grupy X dla zwiazków szeregu benzenu, naftalenu lub pirazolu, lub reszte skladnika biernego posia¬ dajaca zdolnosc sprzegania dzieki obecnosci w cza¬ steczce reaktywnego ukladu alifatycznego, przy czym dobór podstawników: W, Y i Z winien byc taki, zeby w czasteczce barwnika wystepowaly co najmniej dwie grupy ulatwiajace rozpuszczalnosc barwnika w wodzie, najkorzystniej grupy sulfona¬ midowi lub alkilosulfonamidowe.Opr*cz substancji barwiacych, srodek barwiacy wedlug wynalazku ewentualnie zawiera niewielkie ilosci znanych srodków dyspergujacych, zwilzaja¬ cych oraz nastawiajacych, takich jak: dekstryna, sól kuchenna, szesciometafosforan sodowy, soda, które to srodki nie maja zadnegp wplywu na sposób barwienia i wlasciwosci: uzytkowe wybairwien.Barwnik o wzorze ogólnym 1, którego podstawniki zostaly omówione powyzej zabarwia wlókno poli¬ estrowe, natomiast wlókno welniane • zabarwia na kolor zólty w sposób nietrwaly (brudzi), dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 2—3° woda 3°, pranie 2—3°, pot 2°, tarcie 2—3°.Barwnik o wzorze ogólnym 2, którego podstaw¬ niki zostaly omówione powyzej zabarwia wlókno poliestrowe, natomiast wlókno welniane zabarwia na kolor czerwony w sposób nietrwaly (brudzi), dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: swiatlo 3°, woda 2—3°, pranie 2°, pot 2°, tarcie 2°.Barwnik o wzorze ogólnym 3, którego podstaw¬ niki zostaly podane powyzej barwi welne, ale do¬ tychczas nie byl stosowany do barwienia wyrobów z wlókien mieszanych poliester-welna z uwagi na zbyt niskie trwalosci uzytkowe zabar¬ wionych wlókien mieszanych: swiatlo 4—5°, woda 4°, pranie 3°, pot 3—4°, tarcie 3°. Nieoczekiwanie okazalo sie, ze srodek barwiacy, zawierajacy jako komponenty odpowiednio dobrane ilosciowo bar- I wniki o wzorach ogólnych 1, 2 i 3, zabarwia trwale wyroby wlókiennicze z mieszanek poliester-welna na jednolity kolor pomaranczowy, a wartosci uzyt¬ kowe wybarwien srodkiem barwiacym znacznie przewyzszaja wartosci uzyskane skladnikami srodka U barwiacego gdyz wynosza: swiatlo 5—6°, woda 5°, pranie 5°, pot 4—5°, tarcie 4—5°. Powyzsze nie¬ oczekiwane efekty techniczne (trwalosci uzytkowe wybarwien srodkiem barwiacym) nie wynikaja z wlasciwosci technicznych poszczególnych kompo- 19 nentów i wskazuja na synergizm dzialania skladni¬ ków srodka barwiacego.Srodkiem barwiacym wedlug wynalazku barwi sie wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny metoda jednokapielowa jednostopnicwa w ao wodnej kapieli farbiarskiej o krotnosci 40:1 w sto¬ sunku do ciezaru wlókna, w temperaturze wrzenia z dodatkiem orto lub parafenylofenolu lub iinegó zwiazku jako przenosnika, w ciagu okolo 1,5 go¬ dziny, lub w kapieli wodnej o krotnosci 10:1 w tem- 31 peraturze 105—115°C z dodatkiem aldehydu mrów¬ kowego w ciagu okolo 1 godziny. Nastepnie zabar¬ wione wyroby na kolor pomaranczowy pierze sie i plucze wedlug znanych metod.Barwiac srodkiem barwiacym wedlug wynalazku 30 otrzymuje sie równomierne zabarwione na kolor pomaranczowy wyroby wlókiennicze z wlókien mie¬ szanych poliester-welna, odznaczajace sie wysokimi odpornosciami uzytkowymi zwlaszcza na swiatlo 5—6°, tarcie 4—5°, czynniki mokre 4—5° i obróbke U termiczna jak prasowanie, plisowanie 5° oraz cha¬ rakteryzujace sie niezmienionymi wlasnosciami fizykochemicznymi wlókien. Ponadto okazalo sie, ze stosujac srodek barwiacy wedlug wynalazku uzyskuje sie dobre krycie nierównomiernosci ma- 40 terialowych oraz wyeliminowanie niekorzystnego efektu polysku wlasciwego wlóknom poliestrowym.Okazalo sie równiez, ze barwiac srodkiem barwia¬ cym wedlug wynalazku przedze mieszana poliester- -welna w nawojach, w aparatach farbiarskich z 4B cyrkulujaca kapiela barwiaca, nie powoduje sie osadzania sie barwnika na powierzchni przedzy, dzieki czemu wybarwienia charakteryzuja sie wy¬ soka odpornoscia na tarcie, równiez przy kolorach intensywnych, tf Srodek barwiacy wedlug wynalazku zabarwia w sposób równomierny i trwaly równiez takie mie¬ szanki welny i poliestru, w których zawartosc skladnika poliestrowego siega 70%, a zatem jest znacznie wyzsza niz spotyka sie to w konwencjonal- l5 nych mieszankach wlókienniczych o skladzie 55°/o wlókna poliestrowego i 45% wlókna welnianego.Barwienie srodkiem barwiacym wedlug wynalazku skraca czas barwienia wyrobów z wlókien miesza¬ nych poliester-welna i nie naraza wlókien welnia- M nych na dlugotrwale operacje we wrzacej kapieli farbiarskiej.Ponizej podano przyklad sporzadzania srodka barwiacego wedlug wynalazku.Przyklad I. 35 czesci wagowych technicznego w produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego5 110 840 6 barwnik o wzorze 4, miesza sie z 40 czesciami wa¬ gowymi technicznego pioduktu w koncentracji 100/1.00 zawierajacego barwnik o wzorze 5 oraz 25 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 6. Calosc uciera sie i homogenizuje w przy¬ stosowanych do tego celu urzadzeniach. Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia metoda jedinokapieiowa jednoetapowa na kolor pomaran¬ czowy wyrobów z mieszaniny wlókien poliestro¬ wych i welny. Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia wybarwienia i wyso¬ kimi wskaznikami odpornosci uzytkowych, szcze¬ gólnie na swiatlo 5—6°, wode 5°, pranie 5°, pot 4—5°, tarcie 4—5°.Zastrzezenie patentowe Srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mie¬ szaniny wlókien poliestrowych i welny na kolor pomaranczowy znamienny tym, ze zawiera 25—45 czesci wagowych bcrwinika o wzorze ogólnym 1, w którym Ri oznacza oniskoczasteczkowy rodnik alkilowy, R2 oznacza zdwuazowana(y): aniline, p-chloroaniline, p-nitroaniline, m-nitroaniline, o- ^nitroaniline, p-anizydyne, p-acetyloamiinoaniline, p-sulfamyloaniline, 2.4-dwunitroaniline, 2-metylo- -4-nitroaniline, 2-chloro-4Hnitroaniline, p-amino- azobenzen, p-aminoacetyloaminoazobenzen, p-ami- nohydroksyazobenzen, p-aminocyjanoalkoksyazo- benzen, p-aminoalkoksyalkilokarbonyloazobenzen, p-aminosulfamyloalkiioazobeinzen, p-aminoazoben- zen zawierajacy w czasteczce zestryfikowane grupy sulfonowe, p-aminoarylosulfonyloazobenzen, lub zdwuazowane ich wzajemne mieszaniny, 30—50 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym V oznacza atom wodoru lub atom chloru lub atom bromu lub grupe cyjanowa lub grupe metylosulfonowa, Z oznacza grupe nitrowa, U ozna¬ cza atom wodoru lub grupe metylowa, X oznacza grupe alkilowaCnII^n^i dla n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe acetylowa lub grupe acetyloetylowa, Y ozina- 5 cza grupe hycfcroksyedylowa lub grupe cyjamoety¬ lowa lub grupe acetyloetylowa oraz 15—35 czesci wagowych barwnika o wzorze ogólnym 3, w któ¬ rymi Me oznacza atem chromu lub atom kobaltu, A oznacza metal alkaliczny, X1 oznacza atom tlenu 10 lub rodnik grupy karboksylowej, X2 oznacza atom tlenu lub grupe iminowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i ounacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe sulfonamidów:* lub grupe alkilosulfonami- dowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa I5 lub grupe etoksylowa lub grupe metylowa, Z1 jest równe lub rózne od Z2 i oznacza atom wodoru lub a'om chloru lub grupe sulfonamidowa lub grupe alkilbsulfonowa lub grupe alkilosulfanamidowa lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa lub grupe 20 etoksylowa lub grupe metylowa lub grupe feny- lowa, ii oznacza liczbe calkowita 1 lub 2, W1 jast równe lub ró.ne od W* i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitrowa lub grupe metylowa, B1 jest równe lub rózne od B2 i oznacza a reszte skladnika biernego posiadajaca zdolnosc sprzegania w pozycji orto do grupy X dla zwiazków szeregu benzenu, naftalenu lub pirazolu, lub reszte skladnika biennego posiadajaca zdolnosc sprzegania dzieki obecnosci w czasteczce reaktyw- nogo ukladu alifatycznego, przy czym dobór pod¬ stawników: W, Y, i Z winien byc taki, zeby w cza¬ steczce barwnika wystepowaly co najmniej dwie grupy ulatwiajace rozpuszczalnosc barwnika w wo¬ dzie, najkorzystniej grupy sulfonamidowe lub alki- losulfonamidowe, przy czym techniczne barwniki ewentualnie zawieraja znane srodki dyespergujace, zwilzajace, i/lub nastawiajace.110 840 OH i «« WzóH IXM-M;QM U' Wzór Z, xy (z\ ,t^\ V Wiór 3 OH CK, Wxór <«- £1 C^OCOcHj M"0'"NOHVltN Wiór 5 SOLHHL CHj \ / o 'N CH, Wzór 6 OZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 435 (110+20) 10.81 Cena 45 zl PL