Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania blachy z niskoweglowej stali krzemowej o ziarnie zorientowanym. , Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3905842 wiadomo, ze bor, uzyty nawet w malej ale dostatecznej ilosci i w odpowiednim stosunku ilosciowym do azotu zawartego w nisko¬ weglowej stali krzemowej, powoduje wtórna re¬ krystalizacje tej stali podczas koncowego jej wy¬ zarzania nadajacego teksture.Wiadomo, ze obecnosc nawet bardzo malej ilosci boru w powloce na takiej stali zawierajacej bor je¬ szcze bardziej nasila wtórna rekrystalizacje i wply¬ wa korzystnie na magnetyczne wlasciwosci konco¬ wego produktu. Z opisu tego wiadomo takze, ze obecnosc boru w takiej powloce umozliwia wtór¬ na rekrystalizacje nawet w takich warunkach, w których bez boru krystalizacja ta nie moglaby za¬ chodzic. W opisie tym podano równiez, ze bor za¬ warty w izolujacej powloce nie powoduje ani nie wzmaga wtórnej rekrystalizacji jezeli sam metal nie zawiera boru na poczatku procesu ostatecznego wyzarzania.W oparciu o podane wyzej informacje, dotychczas w praktyce wprowadzano bor do ogniotrwalej po¬ wloki tlenkowej, zwykle wytwarzanej z wodorotlen¬ ku magnezu (Mg/OH)2, metoda podana w opisie pa¬ tentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3054732, to jest stosujac zanurzanie w roztworze odpowiedniego zwiazku boru lub nakladajac ten roztwór na powloke za pomooa pedzla albo przez natryskiwanie.Wynalazek umozliwia wytwarzanie elektrycznie izolujacej powloki zawierajacej bor na elektrycznej stali zawierajacej bor, co daje liczne i powazne ko¬ rzysci. Jedna z nich jest to, ze powloka wytworzona sposobem wedlug wynalazku, majaca w zasadzie ta¬ ki sam charakter jak powloka wytworzona sposo¬ bem znanym z opisu patentowego Stanów Zjedno¬ czonych Ameryki nr 3054732, ma równoczesnie zna¬ cznie lepsze wlasciwosci. Mianowicie, produkty otrzymane sposobem wedlug wynalazku nadaja sie znacznie lepiej do dalszych operacji, którym zwykle poddaje sie staL elektryczna, gdyz powloka nie lusz¬ czy sie ani nie odpryskuje gdy produkt w postaci arkuszy lub pasm jest laminowany albo zwijany i jego warstwy slizgaja sie po sobie nawzajem. Po¬ za tym, sposób wedlug wynalazku umozliwia lepsze regulowanie ilosci boru wprowadzanego do izolu¬ jacej powloki i równomierniejsze rozlozenie boru w calej powloce.Inna wreszcie zaleta sposobu wedlug wynalazku jest to, ze umozliwia on zapobieganie przedwczes¬ nemu odplywaniu boru z blachy stalowej podczas koncowego wyzarzania, a równoczesnie pozwala na ograniczanie^ zawartosci boru w powloce tak, iz uni¬ ka sie nadmiaru boru w koncowym produkcie, szko¬ dliwego dla jakosci tego produktu. Stosujac sposób wedlug wynalazku mozna takze poprawic magne¬ tyczne wlasciwosci wytworzonej blachy przez po¬ il0 697 /3 chjanianie w izolujacej powloce siarki zawartej w Wasze* _-**? , Zgodnie z wynalazkiem, bor mozna osadzac rów¬ noczesnie z wodorotlenkiem magnezu elektrolitycz¬ nie^ w okreslonych,., specjalnych warunkach. Takie liS&nodzesne osadzajiie MG(OH)2 i zwiazku zawie¬ rajacego bor W postaci dokladnej mieszaniny lub korzystnie w postaci stalego roztworu umozliwia rozprowadzanie boru w calej powloce bardziej do¬ kladne niz to ma miejsce przy stosowaniu znanych sposobów zanurzania, malowania pedzlem lub roz¬ pylania. Poza tym, mozna lepiej regulowac ilosc boru wprowadzonego do powloki z wodorotlenku magnezu, mianowicie regulujac zawartosc boru w elektrolicie stosowanym w tym procesie.Proces ten opiera sie na stwierdzeniu, ze roztwór octanu magnezu i metaboranu magnezu zawieraja¬ cy tlenek magnezu jako zdyspergowana, stala dru¬ ga faze, mozna poddawac elektrolizie, wytwarzajac na katodzie z niskoweglowej stali krzemowej po- 20 wlóke, w której bor jest rozmieszczony równomier¬ nie i w zadanych ilosciach. Proces równoczesnego osadzania opiera sie równiez na stwierdzeniu, ze stosujac ten sposób mozna wytwarzac powloki o dobrej jakosci tylko wtedy, gdy temperatura elek- 25 trolitu w czasie calego procesu osadzania jest wyz¬ sza niz okolo 65°C.Stwierdzono równiez, ze nowy elektrolit, stoso¬ wany zgodnie z wynalazkiem, mozna wytwarzac do¬ dajac potrzebna ilosc boru w postaci kwasu ortobo- 30 rowego do roztworu octanu magnezu zawierajacego tlenek magnezu jako druga faze stala. Stwierdzo¬ no takze, ze proces ten mozna prowadzic systemem ciaglym, dodajac kwas ortoborowy lub inne, odpo¬ wiednie zródlo boru, na przyklad metaboran mag- 35 nezu lub tlenek magnezu zawierajacy bor w sta¬ lym roztworze, do elektrolitu, przy czym dodawanie to moze odbywac sie sposobem ciaglym lub okre¬ sowo tak, aby utrzymac zawartosc metaboranu mag¬ nezu w elektrolicie konieczna do osadzania powloki 40 o zadanej zawartosci boru.Zgodnie z wynalazkiem mozna równiez stosowac powloke zawierajaca bor do zapobiegania przed¬ wczesnemu uchodzeniu boru z blachy z niskowe¬ glowej stali krzemowej w czasie koncowego wyza- 45 rzania, ograniczajac zawartosc boru w powloce do wartosci nieco nizszej, w celu unikniecia szkodli¬ wego wplywu nadmiaru boru w ostatecznym pro¬ dukcie. Stwierdzono bowiem, ze bor niezbedny dla zahamowania strat boru w metalowym podlozu 50 zbyt wczesnie w^ czasie ostatecznego wyzarzania, mozna stosowac w postaci stosunkowo cienkiej warstwy lub powloki pierwotnej, na która nakla¬ da sie nieco grubsza powloke wtórna, zawierajaca nieznaczna ilosc lub nie zawierajaca wcale boru. 55 W pierwotnej powloce bor jest utrzymywany w po¬ blizu powierzchni metalu w ciagu okresu czasu do¬ statecznie dlugiego do zapewnienia zadanej wtórnej rekrystalizacji nadajacej teksture. W ten sposób spelnia sie zarówno warunek dotyczacy wymagane- 60 go stezenia boru jak i warunek dotyczacy zawartos¬ ci boru w calkowitej powloce.Stwierdzono, ze aczkolwiek calkowita grubosc podwójnej czyli zlozonej powloki wedlug wynalaz¬ ku nie ma decydujacego znaczenia dla uzyskania g5 0 697 zadanych wyników, to jednak jest rzecza wazna, aby pierwotna powloka zawierajaca bor miala gru¬ bosc dostateczna dla dostarczenia boru w ilosci umozliwiajacej zapobieganie przedwczesnemu 5 uchodzeniu boru z metalu. Ogólnie biorac korzystnie jest jezeli pierwotna powloka jest mozliwie naj¬ ciensza, a w kazdym razie jej grubosc nie powin¬ na byc wieksza niz okolo 0,0018 mm, gdyz w sto¬ sunkowo niskiej temperaturze panujacej w po- 10 czatkowym okresie ostatecznego wyzarzania ruch- * liwosc boru jest bardzo ograniczona.Wprawdzie wtórna powloke mozna wytwarzac metodami opartymi nie na elektrolizie, ale stwier¬ dzono, ze w praktyce korzystnie jest stosowac me- 15 tode elektrolizy i ze do tego celu mozna stosowac nie tylko korzystnie wodorotlenek magnezu ale i inne ogniotrwale tlenki, wymienione w powola¬ nym wyzej opisie patentowym Stanów Zjednoczo¬ nych Ameryki nr 3054732.Zgodnie z wynalazkiem postepuje sie w ten spo¬ sób, ze wytwarza sie elektryczna stal zawierajaca bor, poddaje elektrolizie w temperaturze wynoszacej co najmniej okolo 65°C wodny roztwór octanu mag¬ nezu i metaboranu magnezu o wartosci pH 8,0—9,0, stosujac zanurzona w tym roztworze katode z bla¬ chy z niskoweglowej stali krzemowej i pokrywajac w ten sposób blache elektrycznie izolujaca powloka zawierajaca bor, a nastepnie blache pokryta po¬ wloka poddaje sie koncowej obróbce cieplnej, w celu wywolania wtórnej krystalizacji, nadajacej stalowej blasze teksture regularna, to jest (110) [001]. Zgodnie z tym wariantem otrzymuje sie po¬ kryta tlenkiem magnezu blache pierwotnie rekrys- talizowana i w procesie tym stosuje sie nowy elek¬ trolit, skladajacy sie zasadniczo z wodnego roztwo¬ ru octanu magnezu i metaboranu magnezu, maja¬ cy wartosc pH 8,0—9,0 i zawierajacy tlenek magne¬ zu jako druga faze stala.Stosujac drugi z opisanych wyzej wariantów rów¬ niez wytwarza sie elektryczna stal zawierajaca bor, poddaje elektrolizie w temperaturze wynoszacej co najmniej okolo 65°C buforowany stalym tlenkiem magnezu wodny roztwór octanu magnezu i metabo¬ ranu magnezu o wartosci pH 8,0—9,0, stosujac jako katode zanurzona w tym roztworze blache z nisko¬ weglowej stali krzemowej. Blache te pokrywa sie przylegajaca warstwa elektrycznie izolujaca, zawie¬ rajaca bor i stosunkowo cienka, a nastepnie pod¬ daje sie elektrolizie buforowany stalym tlenkiem magnezu wodny roztwór zawierajacy octan magne¬ zu, stosujac jako katode blache majaca powloke z wodorotlenku magnezu zawierajacego bor, wytwo¬ rzona przez opisana wyzej elektrolize roztworu octanu magnezu. Na tej powloce wytwarza sie w ten sposób zasadniczo grubsza powloke z wodorotlen¬ ku magnezu, po czym otrzymana blache pokryta podwójna powloka poddaje sie obróbce cieplnej, w celu wywolania wtórnej rekrystalizacji, nadajacej blasze teksture regularna (110) [001]. W ten sposób wytwarza sie pierwotnie rekrystalizowana blache o podwójnej powloce, majaca pierwsza powloke o grubosci 0,0005—0,0018 mm i zawierajaca bor oraz druga powloke o grubosci okolo 0,0025—0,0046 mm.Na rysunku fig. 1 przedstawia w rzucie aksono- metrycznym odcinek blachy z niskoweglowej stali \110 697 krzemowej wytworzony zgodnie z pierwszym z wa¬ riantów sposobu wedlug wynalazku, a fig. 2 przed¬ stawia odcinek blachy wytworzonej zgodnie z dru¬ gim wariantem tego sposobu.W celu wytworzenia blachy przedstawionej na fig. 1, arkusz blachy ze stali elektrycznej zawiera¬ jacej bor pokrywa sie powloka o równomiernej gru¬ bosci, wykonana z odpowiedniego ognioodpornego tworzywa elektrycznie izolujacego i zawierajaca me- taboran magnezu rozlozony równomiernie w calej powloce. W pierwszym etapie tego procesu wytwa¬ rza sie blache przez odlewanie stopu krzemowego zelaza o odpowiednim skladzie chemicznym i wal¬ cowanie odlewu na goraco az do uzyskania zadanej grubosci Odlewany stop zawiera 2,2—4,5% wago¬ wych krzemu, mangan i siarke w ilosciach i w sto¬ sunku magnezu do siarki mniejszym niz 2,3, okolo 3—50 czesci wagowych boru i okolo 15—95 czesci wagowych azotu na 1 milion czesci stopu, przy czym stosunek wagowy azotu do boru wynosi 1 — — 15:1, zas pozostalosc stanowi zelazo i przypadkowe domieszki, w tym równiez wegiel, glin, miedz i tlen.Po wyzarzeniu goraca tasme walcuje sie na zimno do zadanej grubosci, ewentualnie stosujac posred¬ nie wyzarzanie, a nastepnie odwegla.Otrzymana drobnoziarnista, pierwotnie rekrysta- lizowana blache z niskoweglowej stali krzemowej, niezaleznie od sposobu jej wytwarzania, poddaje sie dalszym zabiegom, majacym na celu wytwarza¬ nie powloki zawierajacej bor, koniecznej w pro¬ cesie wedlug wynalazku podczas koncowego wy¬ zarzania dla uzyskania zadanej tekstury. Mianowi¬ cie, zgodnie z wynalazkiem na blasze tej elektroli¬ tycznie osadza sie równoczesnie Mg(OH)2 i zwiazek bedacy zródlem boru. Blache wlacza sie jako ka¬ tode, zanurza ja w opisanym wyzej elektrolicie i stosujac obwód znany na przyklad z powolanego wyzej opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3054732 wytwarza sie na zanurzonej czesci blachy równomiernej grubosci powloke, na przyklad 0,0013—0,0109 mm, korzystnie 0,0051 mm, skladajaca sie ze zwiazku o wzorze Mg(OH)2*XMg (B02)2-YH20, w którym Y=<1 i Y=0—15.Elektrolit stosowany w tym procesie wytwarza sie korzystnie dodajac kwas ortoborowy do wod¬ nego roztworu octanu magnezu zawierajacego tle¬ nek magnezu jako zdyspergowana stala druga fa¬ ze. Korzystnie stosuje sie roztwór octanu magnezu o stezeniu 0,05—1,0 m, zwlaszcza roztwór 0,2 molar- ny. Wartosc pH tego elektrolitu ze wzgledu na obecnosc nadmiaru MgO wynosi 8,0—9,0. Kwas orto¬ borowy dodaje sie w takiej ilosci, aby uzyskac w ostatecznej powloce zadana zawartosc boru. Ko¬ rzystnie zawartosc ta wynosi 10—70 czesci wagowych boru na 1 milion czesci wagowych blachy. Przy rozpoczynaniu procesu elektrolizy temperatura elektrolitu powinna byc wyzsza niz okolo 65°C, a korzystnie wynosi okolo 90—95°C i w ciagu calego okresu czasu trwania procesu osadzania nalezy utrzymywac elektrolit w tej temperaturze.W ostatnim etapie tego procesu blache pokryta powloka ogrzewa sie w atmosferze wodoru lub mieszaniny azotu z wodorem, w celu wywolania wtórnego wzrostu ziaren, który rozpoczyna sie w temperaturze okolo 950°C. Gdy temperature te pod¬ li 15 20 40 50 60 wyzsza sie w ciagu 1 godziny o 50%, to jest do 1000°C, proces rekrystalizacji konczy sie ale w celu zapewnienia calkowitego usuniecia reszty wegla, siarki i azotu mozna stosowac ogrzewanie do tem¬ peratury 1175°C.Przyklad I. Z niskoweglowej stali krzemowej o nastepujacym skladzie w stosunku wagowym: wegiel 0,030% mangan 0,035% siarka 0,031% bor 0,0019% azot 0,0050% miedz 0,24% glin 0,005% zelazo reszta Sposobem podanym w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3905843 wytwarza sie tasme grubosci 0,28 mm. W tym celu stosuje sie szereg zabiegów prasowania na goraco, wytrawia i wyzarza otrzymana jako produkt posredni blache o grubosci okolo 2,5 mm, walcuje ja na zimno do grubosci 1,5 mm, ponownie ogrzewa i walcuje na zimno do koncowej grubosci 0,28 mm, a nastepnie odwegla w temperaturze 800°C w atmosferze wodo¬ ru w ciagu 8 minut (punkt rosy w temperaturze pokojowej).Z otrzymanej blachy wycina sie paski Epsteina i zanurza je w elektrolicie wytworzonym przez do¬ dawanie kwasu ortoborowego do zawiesiny octanu magnezu i tlenku magnezu w destylowanej wodzie.Kwas ortoborowy dodaje sie w takiej ilosci, aby w elektrolitycznie nalozonej powloce w ilosci okolo 0,84 mg/cm2 zawartosc boru wynosila 50 czesci wa¬ gowych na 1 milion czesci stali. Wartosc ta wy¬ razona jako stezenie w molach/litr elektrolitu wy¬ nosi 0,0070, co odpowiada 0,4317 g H8BO, na 1 litr, zgodnie z nastepujacym obliczeniem: M — zadana ilosc elektrolitycznie nalozonej po¬ wloki w uncjach/stope2 powierzchni stali, b — zawartosc boru w powloce w odniesieniu do stali G — grubosc paska w milsach (0,001 cala).B=bX10-6XGX2,54Xil0"3X7,65=l,943lXl0-8XbX XG g/cm2 (stali 28 35 M'=MX (12X2 54)2 =3,0516X10-2XM g/cm2 (stali) M' 2X Q= 58,33 B 10,811 Zakladajac, ze sklad powloki bedzie: MgQB20*+Q Cr+3 — stezenie kwasu ortoborowego w elektro¬ licie mole/litr C°m+2 — stezenie octanu magnezu w elektrolicie w przeliczeniu na magnez mole/litr, 2 C°Mg-tf O—1 wówczas CB+«=" Q — 29,65 C°Mg+2 — 0,2 mola/litr 0,2 CM — 29 65_x a =0,0070 mola/litr, 65 co odpowiada 0,4317 g H8B08 na 1 litr.7 Paski te wlacza sie jako katody w elektrycznych obwodach, przyklada do koncówek prad o napieciu 8 wolt i przy gestosci pradu 9,7 A/dm2 prowadzi elektrolize, wytwarzajac na calej powierzchni pas¬ ków powloke z Mg(OH)2 zawierajacego bor i ma- 5 jaca grubosc 0,004 mm. Po wyjeciu pasków z elek¬ trolitów stwierdza sie, ze powloka jest jednolita, ma równomierna grubosc okolo 0,004 mm, jest glad¬ ka i twarda, jak powloki z Mg(OH)2 wytwarzane sposobem znanym z op\su patentowego Stanów 10 Zjednoczonych Ameryki nr 3054732.Badania wykazaly, ze powloki te zawieraja bor w postaci Mg(B02V12H20 rozlozony równomiernie w calej powloce i w ilosci okolo 50 czesci na milion w stosunku do .podloza z krzemowego zelaza. War- 15 tosci izolacyjne Franklina dla tych próbek po wy¬ zarzeniu w atmosferze wodoru w temperaturze oko¬ lo 1175°C w ciagu 8 godzin sa równomierne i wyno¬ sza okolo 0,2 ampera.Przyklad II. W sposób analogiczny do opisa- 2o nego w przykladzie I paski Epsteina o grubosci 0,28 mm pokrywa sie powloka, ale stosujac nieco wyzsze stezenie kwasu ortoborowego w roztworze lub zawiesinie i wytwarza sie elektrolitycznie po¬ wloke w stosunku 0,12 mg na 1 cm2 powierzchni 25 blachy. Mianowicie, zgodnie z obliczeniami podany¬ mi w przykladzie I, na 1 litr zawiesiny dodaje sie 0,0604 mola, to jest 3,7337 g H3BO3. Paski pokryte powloka maja wlasciwosci takie jak paski opisane w przykladzie I, ale grubosc powlok wynosi tylko 30 okolo 0,0008 mm, gdyz czas nakladania stosuje sie w tym przypadku krótszy, a sama próbe prowadzi jedynie po to, aby stwierdzic, ze równiez i w wa¬ runkach stosowanych w tej próbie uzyskuje sie do¬ bre wyniki. Wartosci izolacyjnej Franklina dla 35 tych próbek nie ustalono.Zgodnie z drugim wariantem sposobu wedlug wy¬ nalazku, jak przedstawiono na fig. 2, na podlozu z elektrycznej stali krzemowej zawierajacej bor wytwarza sie stosunkowo cienka pierwsza powloke elektrycznie izolujaca, z odpowiedniego materialu ognioodpornego, zawierajaca równomiernie rozlozo¬ ny metaboran magnezu.Nastepnie naklada sie druga, stosunkowo grubsza powloke z odpowiedniego materialu ogniotrwalego. 45 W poczatkowym stadium procesu wytwarza sie ka¬ piel z krzemowego zelaza o zadanym skladzie che¬ micznym, odlewa i walcuje, wytwarzajac blache a posredniej grubosci. Odlewany stop zawiera 2,2— 4,5% wagowych krzemu, mangan i siarke w takich 50 ilosciach, aby stosunek wagowy magnezu do siarki byl mniejszy niz 2,3 oraz okolo 50 czesci wagowych boru i 15—95 czesci wagowych azotu na 1 milion czesci stopu, przy czym stosunek zawartosci azotu do zawartosci boru wynosi (1—15): 1, zas reszte sta- 55 nowi zelazo i male ilosci przypadkowych zanieczysz¬ czen, w tym wegfa, glinu, miedzi i tlenu. Otrzymana blache wyzarza sie, walcuje na zimno stosujac ewentualnie wyzarzanie i po uzyskaniu blachy o za¬ danej grubosci prowadzi sie odweglanie. 60 Otrzymana drobnoziarnista, pierwotnie rekrysta- lizowana blache ze stali krzemowej, niezaleznie od sposobu jej wytwarzania, poddaje sie procesowi ma¬ jacemu na celu wytwarzanie pierwszej powloki za¬ wierajacej bor i drugiej powloki. W tym celu na 65 697 8 blasze osadza sie elektrolitycznie równoczesnie Mg(OH)2 i zwiazek bedacy zródlem boru. Osadzanie prowadzi sie w sposób analogiczny do opisanego w odniesieniu do pierwszego wariantu. Blache wlacza sie jako katode zanurzona w elektrolicie i prowa¬ dzac elektrolize w obwodzie znanym z opisu paten¬ towego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3054732 wytwarza na zanurzonej w elektrolicie powierzchni blachy powloke o równomiernej grubosci okolo 0,004—0,014 mm, korzystnie okolo 0,01 mm, sklada¬ jaca sie ze zwiazku o wzorze Mg(OH)2-XMg(B02)2- •YH20, w którym X = <1 i Y=0—15.Elektrolit stosowany w tym przykladzie wytwarza sie korzystnie dodajac kwas ortoborowy do wod¬ nego roztworu octanu magnezu zawierajacego tle¬ nek magnezu jako zdyspergowana, druga faze stala.Stosuje sie roztwór octanu magnezu o stezeniu 0,5—1,0 m, korzystnie okolo 0,2 m, przy czym war¬ tosc pH elektrolitu ze wzgledu na obecnosc tlenku magnezu wynosi 8,0—9,0. Kwas ortoborowy dodaje sie w takiej ilosci, aby powloka zawierala ostatecz¬ nie 10—70 czesci wagowych boru na 1 milion czesci metalowego podloza. Na poczatku procesu elektro¬ lizy elektrolit ma temperature powyzej okolo 65°C, korzystnie 90—95°C i temperature te utrzymuje sie w ciagu calego procesu elektrolizy.Otrzymana blache pokryta pierwotna powloka zanurza sie jako katode w wodnym roztworze oc¬ tanu magnezu buforowanym stalym tlenkiem mag¬ nezu i prowadzi elektrolize osadzajac na pierwotnej powloce zawierajacej bor druga powloke zawiera¬ jaca Mg(OH)2. Ten zabieg prowadzi sie korzystnie w sposób znany z opisu patentowego Stanów Zjed¬ noczonych Ameryki nr 3054732.Zgodnie z drugim wariantem sposobu wedlug wy¬ nalazku ta druga powloka zawiera nieznaczna ilosc boru lub nie zawiera go wcale, gdyz wedlug wy¬ nalazku bor znajduje sie w pierwszej powloce, za¬ pobiegajac uchodzeniu boru, z podloza, ale nie znaj¬ duje sie on w ilosciach wiekszych od niezbednych do tego celu, a zwlaszcza w drugiej powloce.Jak podano wyzej, nadmiar boru w stosunkowo duzej odleglosci od powierzchni podloza, bylby sto¬ sunkowo ruchliwy w temperaturze, w której zwyk¬ le prowadzi sie ostateczne wyzarzanie.Blache pokryta podwójna warstwa ogrzewa sie w atmosferze wodoru lub w mieszaninie azotu z wo¬ dorem, powodujac wtórny wzrost ziaren, rozpoczy¬ najacy sie w temperaturze okolo 950°C. W ciagu 1 godziny podgrzewa sie temperature do 1000°e i konczy proces rekrystalizacji, ale w celu calko¬ witego usuniecia reszty wegla, siarki i azotu mozna ogrzewac dalej do temperatury 1175°C.W przykladach III—V opisano szczególowo próby prowadzone zgodnie z drugim wariantem sposobu wedlug wynalazku.Przyklad III. W sposób analogiczny do opi¬ sanego w przykladzie I, z niskoweglowej stali krze¬ mowej o skladzie podanym równiez w przykladzie I, wytwarza sie stalowa tasme o grubosci 0,28 mm i wycina z niej paski Epsteina, z których formuje sie 7 pakietów, w celu okreslenia ich wlasciwosci magnetycznych znanym sposobem. Paski jednego pakietu pokrywa sie elektrolitycznie powloka z Mg(OH)2, stosujac elektrolit z octanu magnezu po-110 697 dany w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3054732. Paski te umieszcza sie jako katody i przy napieciu 8 wolt i gestosci pradu 9,7 A/dm2 osadza na kazdym pasku okolo 83,00 mg powloki, to jest okolo 0,87 mg/cm2, co odpowiada warstwie o grubosci 0,0045 mm na calej powierzchni paska. Wartosci izolacyjne Franklina dla tych pas¬ ków, jak równiez pasków z 6 pakietów przygotowa¬ nych w nizej opisany sposób, byly w granicach ble¬ du jednakowe i po wyzarzaniu pasków w atmosfe¬ rze wodoru w temperaturze okolo 1175°C w ciagu 8 godzin wynosily okolo 0,2 A.Paski z wspomnianych wyzej 6 pakietów podda¬ wano równiez procesowi wytwarzania elektrolitycz¬ nie powloki, ale wytwarzano oddzielnie 2 powloki, z których pierwsza skladala sie z Mg(B02)2 i druga z Mg(OH)2. Druga powloke wytwarzano w taki spo¬ sób jak na paskach pierwszego pakietu, a pierw¬ sza powloke wytworzono dodajac kwas ortoborowy do zawiesiny octanu magnezu i tlenku magnezu w destylowanej wodzie. Kwas ortoborowy dodawano do zawiesiny w ilosci 0,4317 mola/litr, opierajac^ sie na obliczeniach opisanych przy omawianiu pierw¬ szego wariantu procesu wedlug wynalazku.Jak podano w tablicy I, na paskach z poszcze¬ gólnych 6 pakietów wytwarzano poszczególne po¬ wloki o róznych grubosciach, w celu okreslenia wplywu tych grubosci na magnetyczne wlasciwosci stali, ale laczna grubosc obu powlok we wszystkich 7 pakietach byla w przyblizeniu jednakowa.Jak podano w tablicy I, pakiet 1 ma tylko jedna powloke, a pozostale maja po 2 powloki zgodnie z wynalazkiem. W tablicy I podano strate w watach/ /kg, przenikalnosc magnetyczna w polu o nateze¬ niu 10 Oe, jak równiez grubosc powlok w mg na kazdym pasku, przy czym górna wartosc odnosi sie do powloki pierwszej, a dolna do drugiej powloki. 10 Tablica 10 15 20 25 Pa¬ kiet 1 2 3 4 5 6 7 Strata w watach/kg 15 kg 1,2232 1,0956 1,3662 1,1374 1,0824 1,1000 1,1396 17 kg 2,0460 1,5158 2,2000 1,6742 1,5268 1,5554 1,5994 Przenikal¬ nosc mag¬ netyczna fi 10 Oe 1755 1888 1720 1837 1893 1872 1852 Powloki na paskach mg 0,00 83,00' 20,57 74,59 32,67 51,37 52,15 36,47 16,03 70,20 37,04 49,15 48,60 37,33 1 30 35 W pakietach 2, 3 i 4 stosunek MgO do B2Oa za¬ wartych w pierwotnych powlokach wynosil 2,5— —3,0:1, natomiast w powlokach zawierajacych bor w pakietach 5, 6 i 7 stosunek ten wynosil tylko 1,5—2,0:1.Przyklad IV. W sposób analogiczny do opisa¬ nego w przykladzie III, stosujac stal o skladzie po¬ danym w przykladzie III, wytworzono dwie partie pakietów o róznych powlokach, których sklad po¬ dano w tablicach II i III. W tablicach tych podano takze wyniki prób, jakim poddano te pakiety.Tablica II Pakiet 1 2 3 4 5 '" 6 7 8 9 Strata w watach/kg 15 kg 1,0868 • 1,0472 1,0450 1,0626 1,0956 1,0296 1,0208 1,3662 1,1374 17 kg 1,6280 1,4894 1,4850 1,4828 1,5158 1,4432 1,4542 2,2000 1,6742 Przenikalnosc magnetyczna ^i 10 Oe 1852 1897 1888 1895 1888 1894 1887 1720 1837 Powloka na paskach (mg) 2,5 MgO B203 3,70 7,20 13,90 16,20 20,57 21,9(J 23,70 32,67 52,15 Mg(OH)2 87,70 . 77,00 69,10 . 64,40 74,59 63,20 63,70 51,37 36,47 Tablica III Pakiet 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Strata w watach/kg [ 15 kg | 17 kg 1,0230 1,0274 1,0384 1,0274 1,0274 1,0824 1,0164 1,1000 1,1396 1,4850 1,4586 1,4630 1,4410 ¦ 1,4608 1,5268 1,4278 1,5554 1,5994 Przenikalnosc magnetyczna (i 10 Oe 1883 1897 1900 1904 11891 1893 1906 a 872 1852 'Powloka na paskach (mg) 1,5 Mg B2Os 4,20 7,10 11,40 12,70 15,10 16,03 19,90 37,04 48,60 1 Mg(OH)2 86,00 76,30 65,50 62,30 62,80 70,20 66,60 49,15 37,33110 697 11 12 Przyklad V- W sposób analogiczny do opisane¬ go w przykladach III i IV i w sposób znany z przy¬ kladu III zgloszenia Nr 677147/1976 Stanów Zjedno¬ czonych Ameryki wytwarzano powloki na 31 róz¬ nych próbkach stalowej blachy. W próbkach zgod¬ nie z wynalazkiem wytwarzano pierwotna powloke zawierajaca 1,5 MgOH2Os. Powloki mialy równo¬ mierna grubosc okolo 0,0013 mm i kazdy z pasków Epsteina mial 77 mg powloki, co odpowiada 0,84 mg/ /cm2. Wlasciwosci magnetyczne róznych próbek by¬ ly rózne, ale strata w watach/kg przy 17 kg i przeni- kalnosc magnetyczna byly srednio nastepujace.Tabela IV Próbki ze znana powloka wedlug opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki (zgloszenie nr 677146/ /1976) Próbki z powloka wedlug wynalazku Strata wat/kg 1,5488 1,5334 Przenikal- nosc mag¬ netyczna \a 10 Oe 1870 1881 | Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania blachy z niskoweglowej stali krzemowej o ziarnie zorientowanym, znamien¬ ny tym, ze wytwarza sie drobnoziarnista, pierwot¬ nie rekrystalizowana blache ze stali zawierajacej 2,2—4,5% wagowych krzemu, 3—50 czesci boru na 1 milion i 15—95 czesci azotu na 1 milion, przy czym stosunek zawartosci azotu do zawartosci boru wynosi l-rl5:l, blache te wlaczona jako katode za¬ nurza sie w elektrolicie stanowiacym zasadniczo wodny roztwór octanu magnezu i metaboranu mag¬ nezu z dodatkiem tlenku magnezu i majacym tem¬ perature co najmniej okolo 65°C i droga elektrolizy wytwarza na tej blasze zawierajaca bor, przylega¬ jaca i elektrycznie izolujaca powloke z wodorotlen¬ ku magnezu, po czym blache pokryta poddaje sie goncowej obróbce cieplnej, w celu wywolania wtór¬ nej rekrystalizacji, nadajacej blasze teksture regu¬ larna (110) [001]. 10 15 20 25 30 15 45 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie blache z niskoweglowej stali krzemowej zawierajacej bor w ilosci 10—30 czesci wagowych na 1 milion czesci stali. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie blache z niskoweglowej stali krzemowej zawierajacej bor w ilosci okolo 10 czesci i azot w ilosci okolo 30 czesci wagowych na 1 milion czesci stali. 4. Sposób wedlug zastrz, 1, znamienny tym, ze w czasie trwania elektrolizy utrzymuje sie tempe¬ rature elektrolitu 90—95°C. 5*. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako elektrolit stosuje sie wodny roztwór buforo¬ wany stalym tlenkiem magnezu i najpierw wytwa¬ rza sie na blasze przylegajaca, elektrycznie izoluja¬ ca powloke z wodorotlenku magnezu, a nastepnie stosuje jako elektrolit wodny roztwór octanu mag¬ nezu buforowany stalym tlenkjiem magnezu i na Wlaczonej jako katoda blasze pokrytej zawierajaca bor pierwsza powloka z wodorotlenku magnezu wy¬ twarza sie druga, zasadniczo grubsza powloke z wo¬ dorotlenku magnezu, po czym otrzymana blache z podwójna powloka poddaje sie cieplnej obróbce, w celu wywolania wtórnej rekrystalizacji, nadaja¬ cej blasze teksture regularna (110) [001]. 6. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze proces równoczesnego osadzania prowadzi sie sto¬ sujac elektrolit skladajacy sie z wodnego roztworu octanu i boranu magnezu zawierajacego staly wo¬ dorotlenek magnezu. 7. Sposób wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze jako elektrolit stosuje sie 0,2 m roztwór octanu mag¬ nezu o wartosci pH 8,0—8,5. 8. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze w czasie trwania procesu równoczesnego osadzania elektrolitycznego utrzymuje sie elektrolit w tem¬ peraturze okolo 90—95°C. 9. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze wytwarza sie pierwsza powloke, to jest powloke zawierajaca bor, majaca grubosc okolo 0,0005— —0,0018 mm i druga powloke, zawierajaca Mg(OH)2, majaca grubosc okolo 0,0025—0,0046 mm. 10. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze wytwarza sie elektrycznie izolujace powloki o lacz¬ nej grubosci 0,0025—0,010 mm. 11. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze wytwarza sie elektrolitycznie dwie powloki o lacz¬ nej grubosci okolp 0,0050 mm.110 697 Elektryczna stal. zawierajaca bor Wg(OH)2 • Mg(0O2)2 FIG. I Elektryczna zawierajaca Mg(OH)z ' Mg(OH)2 • Mq(B02)2 FIG. 2 Elektryczna zawierajaca bo** Ca(30,)2 FiG.3 PL