Budowano juz rozmaite przyrzady slu¬ zace do sledzenia lotu statków powietrz¬ nych, lecacych podczas nocy lub mgly, ce¬ lem okreslenia ich polozenia w przestrzeni.Szum lecacego statku powietrznego slyszy sie zapomoca takich przyrzadów znacznie wyrazniej, anizeli golem uchem i wskutek tego mozna stale ustawiac wspo¬ mniane przyrzady w kierunku nadchodza¬ cych fal dzwiekowych.Przyrzady te moga byc jedno lub dwu- sluchawkowe i w tym przypadku posiada¬ ja jeden lub wiecej odbiorników odpo¬ wiedniego ksztaltu, wzmacniajacych otrzy¬ mane dzwieki. Odbiorniki te osadzone sa zazwyczaj tak, ze mozna je ustawiac we wsizelkich kierunkach, przyczem przyrzad zaopatrzony jest w odpowiednie podzial- ki, okreslajace polozenie sledzonego stat¬ ku powietrznego. Jedna z tych podzialek wskazuje azymut, czyli kat kierunkowy, który tworzy plaszczyzna pionowa prze¬ chodzaca przez os przyrzadu i sledzony statek powietrzny z dana plaszczyzna pio¬ nowa, a druga podzialka okresla wyso¬ kosc katowa, czyli kat polozenia lecacego statku.W przyrzadach tych stosowano rozmai¬ te odbiorniki dzwiekowe, przyczem prze¬ konano sie na podstawie doswiadczenia, ze najlepiej w tym celu nadaja sie odbior¬ niki paraboliczne, poniewaz dzieki ich sci¬ sle okreslonemu polu akustycznemu unika sie prawie calkowicie szmerów ubocznych.Dotychczas przyrzady, zaopatrzone w taki odbiornik paraboliczny, byly jednak zbyt ciezkie^ i niejlogcflJi^e w obsludze.Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du powyzszego rodzaju, odznaczajacego sie lekkoscia, dogodnoscia w uzyciu i po¬ siadajacego przytern zasadnicze zalety przyrzadów stosujacych odbiorniki para¬ boliczne.Zasada wynalazku polega na tern, ze poszczególny odbiornik nie tworzy, jak dotychczas, calego paraboloidu, lecz czesc powierzchni parabolicznej, ograniczonej nip. dwiema linjami równolegleny parabo¬ loidu i dwiema plaszczyznami równolegle- mi lub zbiegajacemi sie.W ognisku kazdej takiej czesci para¬ boloidu umieszczony jest w zwykly spo¬ sób rozek akustyczny, mikrofon lub inny odbiornik dzwieków. Dzieki zastosowaniu tych czesci paraboiloidu, otrzymuje sie pek fal dzwiekowych o rozmiarach odpowiada¬ jacych lepiej wielkosci otworu rozka aku¬ stycznego lub innego odbiornika, chwytaja¬ cego dzwieki zgromadzone przez wspo¬ mniane czesci paraboloidu, wobec czego przyrzad niniejszy jest lekki, niewielki i znacznie skuteczniejszy od dotychczaso¬ wych, przyczem dzwieki, pochodzace z po¬ wierzchni ziemi, ulegaja w nim znacznemu oslabieniu. Wspomniane czesci paraboloi¬ du, spelniajace role reflektorów dzwieko¬ wych, umieszczone sa na podporach obro¬ towych, umozliwiajacych dowolne nasta¬ wianie tych reflektorów we wszelkich kie¬ runkach, celem szybkiego zmierzenia azy¬ mutu, t. j. kata kierunkowego, odpowiada¬ jacego danemu polozeniu sledzonego stat¬ ku powietrznego.Na rysunku podano tytulem przykladu sposób zrealizowania niniejszego wynalaz¬ ku. Fig. 1 przedstawia widok zprzodu przyrzadu; fig. 2 — jego widok zboku; fig. 3 — przekrój podluzny tego przyrzadu; fig. 4 — przekrój poprzeczny tegoz.Przyrzad ma postac kozla 1 umieszczo¬ nego na tarczy obrotowej 2, zaopatrzonej w podzialke przesuwajaca sie przed nie¬ ruchomym wskaznikiem. Na szczycie tego kozla umieszczone sa dwa lozyska 3, w których obracaja sie czopy wykonane na koncach loza 4.W polowie dlugosci loza 4 umieszczo¬ ne sa lozyska 5, w których moze obracac sie walek 6, zaopatrzony na obu swych koncach w reflektory dzwiekowe 7. Po obu stronach loza 4, w niewielkiej od niego odleglosci, umieszczone sa na walku 6 przeciwwagi 8 oraz rozki akustyczne 9, o- saidzone na podstawkach 10. Kazdy ro¬ zek 9 polaczony jest gietka rurka 11 z pla¬ ska sluchawka 12, przyczem dwie takie sluchawki 12 polaczone sa sprezyna 13 tak, ze mozna je nakladac na glowe.Reflektory 7 maja postac czesci po¬ wierzchni paraboloidailnej ograniczonej dwiema linjami równoleglemi paraboloidu i dwiema plaszczyznami równoleglemi lub zbiegaj acemi sie, przyczem w ognisku kazdego z tych reflektorów umieszczony jest rozek akustyczny 9.Na jednym boku kozla 1 umieszczone sa kólka reczne 14 i 15, z których kólko 14 sluzy do obracania w zadanym stopniu loza 4 przez obserwatora siedzacego na siodelku 19; obrót ten odbywa sie za po¬ srednictwem przekladni 16 oraz tasmy lub lancucha przebiegajacego po kólku 17, zmocowanem z kólkiem 14 i po kólku 18s zmocowanem z lozem 4. Zapomoca kólka 15 przekladni 20, np. w postaci tasmy lub lancucha przebiegajacego po kólku 21, zmocowanem z kólkiem 15 oraz po kólku 22, zmocowanem z osia 6, mozna obrócic os te o odpowiedni kat.Na drujgiem siodelku 23 siedzi pomoc¬ nik, który na podstawie wskazówek ob¬ serwatora obraca przyrzad niniejszy za posrednictwem tarczy obrotowej 2, osa¬ dzonej na pionowym czopie, wykonanym posrodku podstawy 2, odpychajac sie w tym celu nogami od zienai. — 2 —Podzialki 24 i 25, umieszczone na ko¬ lach 14 i 75, sluza do odczytywania odchy¬ len katowych loza 4 i osi 6. Poniewaz oba reflektory 7? bedace czesciami reflektora parabolicznego i pozostale narzady aku¬ styczne^ jak np. rozki 9 i rurki 11,,umie¬ szczone sa symetrycznie wzgledem pla¬ szczyzny srodkowej przyrzadu, wiec oba ogniska tych reflektorów znajduja sie bli¬ sko siebie i symetrycznie wzgledem wspomnianej plaszczyzny srodkowej przy¬ rzadu.Aby uniknac szmerów, pochodzacych z powierzchni ziemi i ulatwic przenikanie peku fal dzwiekowych do rozków 9, kato¬ wi, posiadajacemu swój wierzcholek w o- gnisku reflektora 7 i obejmujacemu ten reflektor, daje sie niewielkie wymiary, np, wielkosc radjanu, czyli kata obejmujace¬ go luk wielkosci jego promienia.Przyrzad powyzszy moze sluzyc do wy¬ mierzania azymutu lub kata kierunkowe¬ go statku powietrznego i w obu tych przy¬ padkach obserwator stara isie ustawic os 6 prostopadle do kierunku nadchodzacych fal dzwiekowych. Jezeli przyrzad sluzy w roli azymUtomierza, to wtedy obserwator, siedzacy na siodelku 19 ze sluchawka 12—13 na glowie, ustawia os 6 pozio¬ mo zapomoca kólka 14, a nastepnie, utrzy¬ mujac te os w polozeniu poziomem, obraca tarcze 2 wraz z kozlem 1 wokolo osi pio¬ nowej tak, aby po wykonaniu paru prób,, podczas których slyszy dzwiek to po pra¬ wej, to po lewej stronie, uslyszal wreszcie ten dzwiek nawprost siebie. Wówczas os 6 jest prostopadla do kierunku lotu statku powietrznego, a wskaznik wskazuje na po- dzialce tarczy obrotowej 2 kat azymutowy obserwowanego statku powietrznego.Obserwator moze jednoczesnie zwiek¬ szac wyrazistosc nadchodzacego dzwieku zapomoca kólka 15, lecz otrzymane przez to polozenie katowe statku powietrznego nie jest tak dokladne, jak zapomoca kata kierunkowego (azymutu).Jezeli przyrzad niniejszy ma sluzyc do mierzenia polozenia katowego, to wtedy obserwator obraca tarcze 2 tak, aby os 6 znalazla sie mniej wiecej w plaszczyznie pionowej nadchodzacego dzwieku, która okresla sie golem ucfcem, zapomoca azy- mutomierza pomocniczeigo lub w inny spo¬ sób. W tylni celu obserwator, siedzacy na siodelku 19, obraca kólko 14 az do chwili otrzymania wrazenia, ze diwiejk przecho¬ dzi z jednej strony przyrzadu na druga, poczem odczytuje kat polozenia statku po¬ wietrznego na wlasciwej podzialce. Obser¬ wator moze jednoczesnie polepszac od¬ biór dzwieku i poprawiac ewentualnie ble¬ dy w nastawieniu tarczy obrotowej 2 za¬ pomoca kólka 15.W powyzszym przyrzadzie mozna o- czywiseie poczynic rozmaite zmiany, nie przekraczajac przez to istoty wynalazku.Zamiast rozków akustycznych 9 mozna np. uzyc odpowiednie mikrofony, a nakie¬ rowanie loza i osi mozna wykonywac wreszcie w inny sposób. PL