PL16374B1 - Sposób i urzadzenie do okreslania na czysto akustycznej podstawie drogi niewidocznych statków napowietrznych. - Google Patents

Description

Wynalazek ma na celu okreslenie na czysto akustycznej (podstawie, a wiec bez pomocy reflektorów, Lunet lub innych op¬ tycznych instrumentów, miejsca znajdoiwa- nia sie w danej chwili niewidocznych istat- ków napowietrznych, ich kierunku i szyb¬ kosci, uwaizaijac je jako zródla dzwieku i przy zalozeniu, ze lot odbywa sie prosto¬ linijnie, równomiernie i poziomo.Poniewaz iszybkosc dzwieku posiada wartosc skonczona, przenoszaca prawie trzykrotnie obecnie juz osiagnieta .szyb¬ kosc statków napowietrznych, przeto szu¬ kane miejsce znajdowania sie -w danej chwili poruszajacego sie zródla dzfwiejku jest odimienne od miejsca znajdowania sie zródla -dzwieku w chwili wzbudzenia tych fal dzwiekowych, które w chwili ich usly¬ szenia dochodza do stacji podsluchowej, gdyz podczas czasu, zuzytego przez fale dzwiekowe na dojscie do obserwatora, zró- dllo je wzbudzajace o bairdzo znacznej szybkosci wlasnej przesunelo sie juz dalej.Kierunek promieni dztwiekowych, nadcho¬ dzacych do stacji podsluchowej, tworzy, wobec tego trwania rozchodzenia sie dzwie¬ ków, okreslonego jako ,,opóznianie dzwie¬ ku", z wektorem do miejsca znajdowania sie zródla dziwieku w danej chwili* który to wektor, praktycznie biorac, (pokrywa sie^z optycznym wektorem, kat, nazywany pa- rallaksa akustyczna. Kat ten jest zalezny nietyllk:© od iSiZyfekoleizródla dzwieku, lecz i od kata wysokosci dochodzacych promie¬ ni dziwiekowych, jak równiez i od odleglo¬ sci, i od kierunikm ruchu zródla dzwieku.Miejsce znajdowania sie w dianej chwi¬ li niewidzialnego zródla dzwiek/u w prze¬ sluzeni, jego kierunek i szybkosc przesu¬ wania sie zostaja okreslone wedlug wyna¬ lazku w ten sposób, ze trzy oddalone od siebie stacje podsluchowe, z których jedna jest obrana jako stacja centralna, tworza w terenie trójkat podstawowy i sa zaopa¬ trzone w odpowiednie przyrzady ido kie¬ runkowego podsluchu. Przyfrlzady te umoz¬ liwiaja obserwatorom szybkie i dokladne uistawienie ich glóWnej osi aktastyaznej w kierunku dochodzacych promieni dzwieko¬ wych -i sa tak przytem urzadzone, ze nie-- tylko mozna odczytac kat wysokosci i kat kierunku bocznego, odniesiony do dowol¬ nego poziomego kierunku zerowego, kazdo¬ razowo wyznaczanego kierunku dzwieku, letcz tróWniez na podstawie nastepujacych po sobie bez przerwy wyznacizan kierunku dzwieku mozna mechanicznie nastawic te plaszczyzne, która moglaby byc przepro- twadzottia przez dwa nastepujace po sobie polozenia glównej osi akimstyciznej odbior¬ nika, okreslajacego kierunek dzwieku. Pb- liozemie w przestrzeni tej plaszczyzny wek- toróW dzwieku okresla sie przytem zarów¬ no przez kat pochyiletnia jej wzgledem po- iziomu, jako tez i puzez kat bbdznego kie- runlku, utworztony przez jej slad poziomy z oblanym kierunkiem zerowyim (np. kie¬ runkiem pófaioanym), jaiko kat .kursu stat¬ ku napowietrznego, przyozem pirzeiz prze¬ niesienie tnzedh katów pochylenia i wspól¬ nego kata kursu statki napowietrznego na odpowiednie kola podzialowe przyrzadiu, znajdujacego sie na stacji podslufchoiwej, w Idtórym tróljkat podstawowy w terenie jest odtwonzony przez trzy ptonkty oblrotu, u- stawione w piodobinym trójkacie wedlug podzialkii mapy, mozna okreslic mecha¬ nicznie w metrach wysokosc toru lotu za- plomoica wspólbego ptoktu przeciecia sie trzech wskazników kierunku, przedstawia¬ jacych piochylenia plaszczyzn dzwieko¬ wych. Na piodstatyie tej awysokbsci w me¬ trach zródla dzwieku i okireslonych przez centralny kierunkowy odbiornik dzwieku katów ^wysokosci i katów kierunku boczne- glo kazdorazowo wyznaczonego kierunku dzVieku, mozna, zajpomoca odpowiednie¬ go przyrzadu do rozwiazywania trójkatów, okreslic nietylko doWladne polozenie pio- ziomego rzutu akttfsrtycizftego miejsca zró¬ dla dzwielku, lecz i bezposrednia odleglosc E tego ostatniego od centralnego odbiorni¬ ka kierunkowego, a przez to i samo opóz¬ nienie dzwielku I /= ==^ sek I.Jezeli okreslic zarówno na poczatku, jak i na któau dowolnego okresu czasu pomiaru, (stan/owiAcego T ,sek, polozenie pio- zictaiego rzutu akustycznego miejlsca zródla dzWieku, to otrzyma ,sie pewne przesunie¬ cie rzutu o e metrów, które odpowiada p'ewnej izmianie (A/ sek.) opóznienia dzwielku. Ta zachodzaca podczas trwania pomiaru zmiana opóznienia dzwieku w pierwszym rzedzie zallelzy od tego, czy zró¬ dlo dzwieku zbliza sie do stacji podslu¬ chowej, czy tez sie od tej stacji oddala.Proste zaistan/owienie sie wskazuje, ze szybkosc zródla dzwieku mozna okreslic ze tstosunku V =—i-- TA-M ipnzy zblizajatoych sie i V=-e - przy oddalajacych sie zródlach dzwieku.Na podstajwie tego stosunku mozna z 'la¬ twoscia okreslic szybkosc zródla dzwielku zapomoca prostego mechanicznego urza¬ dzenia, aby potom, ja przeniesc w odpo- — 2 —wiedniej podzialac na podzialke szybkosci przyrzadu, wskazujacego prawdziwe (op¬ tyczne) miejisce znajdowania sie zródla dzwieku. Urzadzenie fto jefct tak uksztalto¬ wane, ze mechaniczny trójkat prostokatny, którego jeden bok 01 «stalej dlugosci pnzy- lega 'do drugiego boku, zawsze p/ozostaja- ceglo poziomym i posiadajacego dlugosc proporcjonalna do kazdochwilowej szyb¬ kosci zródla dzwieku, jest ustawiany me¬ chanicznie przez 'ciagle wyznaczanie kie¬ runku dzwieku w plaszczyznie wektorów dzwieku, przez co ostrze wskazówki, umie- »szczonej na przedluzeniu trzeciego boku, twtorzacego z pierwtezytan kat akiisltycziiej parallaksy, podaje w tej plaszczyznie miejfsce (optyczne) znajdiolwania sie w da- riej chwili zródla dztaieku. Wskutek tego, ze izawielszoiny kardanowo w .stosunku do punMfai itróijkata, przeciwleglego poziomej przytprobtokatnej szyblkioisci (sitadka i punktu kuli rzkitów), osadzony obrotowo w lozyskach wskaznik kolejnych wyznaczen Jest z ostrzem trzeciegfo boku, .mozna nie- zwttoloznie odczytac zarówno kait wysoko¬ sci, jak tez i kat kierunku bocznego oistrza tego .wskaznika kolejnych wyznaczac jako centralnego rzultu rzeczyiwistegb (optycz¬ nego) miejsca znajdowania sie zródla dz*wieku i, iw razie potrzeby, lriozna zapo- pioca odpowiednich unza|dzen przenosza¬ cych przekazac te odczyty innym pnzy- rzadotti. Jezeliby sie wiec maistawilo lune¬ te albo reflektor wedlug katów wysokosci ;i kaltów kierunku bocznego tego ostrza wtekaznika kolejnych .wyznaczan, to Zródlo dzwieków sitalo by sie widoczne, o ileby je wo$óle imoina bylló dbsrttrzec, w poilu wi¬ dzenia lunety, ewentualnie stozek swietlny reflektora muisialby napofokac to zródlo dzwieków.Przedmiot wynalazku fest ptfzedstawiiioi- ny na rysunku w postaciach wykonania, majacych .znaczenie jako pl-zykllad, miano¬ wicie fig. 1 przedstawia sichetaaalycznie kierunkowy odbiornik dzwieku, £ig. 2 — geometryczna .podstawe okreslenia wyso¬ kosci zróidla dzwieku w metrach na pod¬ stawie znalezionych katów nachylenia pla¬ szczyzn wektorów dzwieku i podanego ka¬ ta kursu statkki napowietrtznego. Fig. 3, 4 i 5 przedstawiaja oparte na tej piodistawie mechaniczne urzadzenie do okreslania wy- ?sokosci zródla dzwieku w metrach w wi¬ doku Izprzodu, rzucie poziomym i widoku zboku, fig. zas 6 i 7 przedstawiaja szcze¬ góly tego turzadizenia. Fig. 8, 9, 10, 11 pf/zedstawiaja w planie, widoku i szczegó¬ lach mechaniczne urzadzenie do okresla¬ nia akustycznego odcinka mierzonego zró¬ dla dzwieWu i zimiany opóznienia dzwieku w czasie (trwania piamiaru na podstawie znalezionej wysokosci lotu 4 kierunku kur- «u zródla diztoiieku oirajz katótwi wysokbsci i kierunku bocznego miejistoa zi^ódla dzwie¬ ku. Fig. 12 przedstawia podstawe geome¬ tryczna stosunków miedzy (trwaniem po- uniami, zmiana opóznienia dzwieku i mie¬ rzonym odcinkiem akustycznym, fig. zas 13 — oparte na tej podstawie mechanicz¬ ne urzadzenie do okreslania szybkosci zró* dla dzwieku. .Big. 14 przedstawia urza¬ dzenie przy klierumkowyfm odibforniiku dzwieków, umiesizczcttiych na stacji cen¬ tralnej do okreslania miejsca znajidowiania 'Sie w danej chwili ,zródla dzwKeku na pod¬ stawie polozenia jego1 miejjlsca akuistyclzne- go, okreslania sizyblldosci zródla dzwieku i plaszczyzny wektorów dzwieku w przekro¬ ju po dluznym, 'widzianym zprzodu, fig. zas 15 ¦— to samo, lecz w przekroju podluz¬ nym, widzianym zboku.Na fig. 1 cytrami /, f sa ozalakJzoiie obydwa paraboloidalne reflektory odbior¬ cze dzwieku o osiach równoleglych, sluza¬ ce do okreslania kata kierunku bocznego wektorów dzwieku, polaczone kazdy wspólogniskowo z ellipsoidalnym odpro¬ wadzajacym -reflektorem 2, 2' o otei pozio¬ mej. Sa one olsadzone obrotowo w wspól- Ojsiowyah lozyskach 3, 3' ramy 4 i sa po- — 3 —laczone ze soba na stale zapomoca palaka 5. Ta rama 4 jest osadzona obrotowo wzgledeim nieruchomej osi (pionowej 6 pod¬ stawy 7 i posiada rych os jeist rówinófegla do osi lozysk 3, 3'.W lozyskach 8, 8' jeist osaidzony drugi u- klad odbiorczy dzwieków, który sluzy do okreslania kata wysokosci wektora dzwie¬ ku. Tein drugi uklad sklada ,si'e z dwóch paraboi dalnych reflektorów odbiorczych 9, 9* o oteiadi równoleglych, polaczonych nieruchomo z obydwoma ustawionemi wspólogniskowo ellipsoidalnemi reflekto¬ rami przelkaziija/ceimi 10, 10', te (zas ,sa po¬ laczone z usta prostopadle do nich odprowadzaj acemi reflektorami U, U', spuzezonemi ze soba na stale zapomoca palaka 12. Aby glówne osie (akustyczne obydwóch ukladów od¬ biorczych (dzwieku (osie paraboloidów od¬ biorczych) utrzymac irównoleglemi do sie¬ bie, reflektory odprowadzajace 2 i 11 o o- siach równoleglych sa polaczone ze soba zapomoca przekladni lancuchowej o jed¬ nakowych kolach lancuchowych 13, 13'.Równolegle do tych dwótóh (poziomych osi jest osadzona trzecia os 14 w nadlewie 4a ramy 4 w ten sposób, ze jesit skierowana ku punktowi 0 osi pionowelj kolumny. Do osi 14 jest przymocowane ramie 15 w ksiztalcie luku, zaopatrzone w rysik 16, równiez •skierowany ku punktowi 0. Punkt 0 jdst srodkiem pólkWi 17, przytwierdzo¬ nej kuli imloze rysowac rysik 16. Walek ii4 za¬ pomoca kola lancuchowego 18, 18' zostaje obrócony o 'ten, isaim kat, co eHipsoidy po¬ ziome 2 i //, ptKzyczeta kat wysokosbi wek¬ tora 'dzwieku moze byc odczytany zapo¬ moca podzialki, Iwykonanej na kole lancu- chowem 18 i przymocowanej do .raimy lo¬ zyskowej wskazówki 18"; Ramie 15 jest tak ulstajwione, ie gidy glóWna ois akustycz¬ na znajduje sie w polozeniu scisle piono- weim, rysik 16 stoi w zenicie pólkuli 17 (na rysunku rysik »dla jasnosci jejst przedsta¬ wiony póSkuli 17 jest ols&idzony obrotowo w kie¬ runku azymutów pierscien 19, zaopatrzo¬ ny na obwodzie w podzialke i posiadajacy dwa czopy tarczowe 20 — 20', na których moze :sie obracac palak pólkolisty 21, za¬ opatrzony w szczeline pWdltnina. W iszcze- linie tej slizga sie, jak w prowadnicy, ka¬ mien 16a, któiry jest osadzony obrotowo na rysiku 16. Do je/dnego z, c^o^ów 20 jest przymocowana tarcza obwodzie, na której mozma odczytac za- jpomoca p/rzytwiefrdzonej do palaka 21 WtskWzówki 20a kaizdorazo^we pochylenie palaka. Ten kajt (pochylenia zalezy ód po¬ lozenia rysika 16, to Iznatozy od kafla, wy¬ sokosci lwektora dzwieki i od azymutu osi 20 palaka 21, który to azymut (mozna od¬ czytac na 'wykonaneij ma obWdzie pier¬ scienia 19 podzialce zapomoca wskazówki 23, przytwierdzonej do* slupa 6 podstawy.Powyzszy odbiornik kierunkowy dziala w sposób nastepujacy.Obserwator kierunku bbczttiego, któSre- gio u/szy (znajduja sie plrzy wyHotach we¬ wnetrznych ukladu do pddsluchfiwania kie¬ runku (bocznego / — 1' — 2 <— 2', ustawia ciagle odpowiednio do ik/aiz)dorazowegb od¬ bioru «wrazenia dzwiekoHvego kat kierunku bocznego wektora (dzwieki zapomtoca po¬ krecania iramy lozyskowej 4. Ten kat kie¬ runku bocznego mozna odczytac na nie¬ ruchomo przymocowanej do ramy 4 tar¬ czy z podzialkami na obwodzie 4c zapo¬ moca wskazówki 6a, przytwierdzonej do kolumny podstawy. Jednoczesnie obser¬ wator wytaolrio^ci, którego uszy znajduja sie iprzy -wylotach Wewnetrznych ukladu po^sludhbiwego Wysokosci 9 — 9*, 10 — x10\ 11 — IV, nastawia ciagle odpowied¬ nio do, kazdorazowego oldbioru wrazenia dzwiekowego kat wysokosci wektora dzwiekowego, obracajac kolo lancuchowe 13', zaopatrzone w raczki, tak ie obrót te¬ go kola udziela sie nie tylko ukladowi do podsluchiwania w kierunku bocznym, lecz — 4 —takze i fanneniu 15 z rysikiem 16. Wsku¬ tek tego rysik 16 rysuje na powierzchni pólkuli przy prostolinijnym ruchu zródla dzwieku wielkie kolo, które przedstawia przeciecie sie plaszczyzny wektorów dzwieku z kula. Jezeli trzeci obslugujacy obróci teraz pierscien równikowy 19 w ta¬ ki sposób, ze nózka przeziemika, sprzezo¬ na nieruchomo z kamieniem slizgowym 16 i spoczywajaca na powierzchni kuli, be¬ dzie przypadala w kierunku narysowanej Linji, wówczas kardanowo zawieszony pól¬ kolisty palak 21 ustawi sie w plaszczyznie wektoró^w dzwieku, wskutek czego kat, od¬ czytany na podzialce tarczy pionowej 22, wskaze kat pochylenia plaszczyzny wek¬ torów dzwieku, azymut zas osi czopów tarczowych 20 — 20 da, przeciecie sie pla¬ szczyzny wektorów dzwieków 3 poziomem, czyli kat kursu poruszajacegio sie zródla dzwieku; Oprócz tych dwóch wspólrzed¬ nych plaszczyzny wektorów dzwieku moz¬ na takze za, kazdym razem odczytac kat wysokosci miejsca akustycznego na ,skali 18 i kat kierunku bocznego tego ostatnie- gQ na podzialce 4c.Zgodnie z wynalazkiem nalezy z trzech stacji podsluchowych /, // i /// (przedsta¬ wionych aksrmoimetryctznie pa rys, 2), two¬ rzacych dowolny trójkat w terenie, okre¬ slic katy pochylenia V19 V2, V3 trzech pla¬ szczyzn -wektorów dzwieku poruszajacego sie zródla dzwieku / i Iwispólny kat jego kursu K, okreslajacy kierunek ruchu zró¬ dla idzwieku w stosiunku do zalozonego po- ziomegoi kierunku zerowego. Jezeli wyo¬ brazic sobie, ze te trzy plaszczyzny o sla¬ dach równoleglych przechodza przez trzy punkty /, II, JII, to przetna sie pne wedlug wspólnej prostej ba c, stanowiacej pro¬ stolinijny poziomy tor zródla dzwieku w przestrzeni, równolegly do Ix, Ilx, IIIx.Jezeli obrac np. I jako stacje centralna i rzutowac przestrzenny trójkat terenowy 7, 77, 777 na plaszczyzne pozioma, przepro¬ wadzona przez punkt 7, to otrzymuje sie poziomy trójkat podstawowy I, IV, Ui\ okreslony przez dlugosc obydwóch boków / 77', i 777' oraz przez ich katy boczne i cp3. Jezeli sie przeprowadzi przez punkt 7 plaszczyzne pionowa, prostopadla do kierunku kur.su Ix, i Laj ostatnia przetnie obydwie pofciome linjei 77jc, lllx w punk¬ tach 77" i 777", to otrzymuje sie trójkat pionowy 7 77" 777", którego, plaszczyzne toiT) zródla dzwieku przecina w punkcie a, jprzyczem linja la tworzy z poziomem kat pochylenia. Szukana wysokosc zródla dzwieku w metrach nad poziomem central¬ nej stacji bedzie wtedy podana przez linje a a1, jezeli linja 7 0V bedzie iinja pozioma, przeprowadzona przez ptunktt 7 prostopa¬ dle do kierunku kursu 7-jc. Jezeli na te po¬ zioma rzutowac punkty 77", 777", to otrzy¬ muje sie punkty {U) i {III), które wskazu¬ ja .róznice wysokosci h2 = 77" (11) i hs = III"4 (III) obydwóch stacji pomocniczych w stosunku do stacji centralnej}.Do mechanicznego okreslenia szukanej wysokosci «w metrach a 01 f= H (fiig. 2) zo¬ staje najpierw odtworzony podstawowy trójkat poziomy 7 77' 777', poniewaz zgo¬ dnie z fig. 3i 4, 5 os -A jesit osadzona obro¬ towo *w lozysku w podstawie 31; po obu stronach tej osi sa umieszczone tarcze o- kragle z podzialkami 32, 32', które sa do osi przymocowane na stale. Z wewnetrznej strony tych tarozi znaijdiija sie ramiona korby 33, 33', które zapomoca srub z lba¬ mi 35 mozna umocowac tak, aby sie nie mogly obracac. W kazdem z tych ramion korby jest wykonana szczelina podluzna, biegnaca na w podzialke dlugosci i o profilu ogona jaskólczego. Kazde ramie posiada prze¬ suwajacy sie suwak do wyznaczania 36 w celu ustawienia korb wedlug katów pod¬ stawowego trójkata ^ zera skali tarczy 32 oraz dajacy sie prze¬ suwac w szczelinie pryzmat slizgowy 37, który mozna polaczyc z wydrazonym czo¬ pem 38 zapomoca sruby z lbem 39. Pryz- — 5 -mat slizgowy 37 (fig. 6) ma maik 37a do nastawiania srodka ozppa wydrazonego o- si lozyska glóWffiego korby zapomoca po- dzialki, biegnacej w kierunku (promienia i umieszczonej na ramieniu 33 (fig. 3). Srod¬ ki B i C obu czopów wydrazonych 38, u- stawionych i zacisnietych podlug katów bocznych lozysk, od/powiadajacych odleglosciom / — //' i / — ///', odtwarzaja obydwie stacje pomocnicze //' i ///' poziomego trójkata podstawowego /, //', ///', w ptosunku do którego kazdorazowy kat K tóirsu (odczyt. 19 ,— 23) za posrednictwem Wskaznika 31a, przytwierdzonego do podstawy lozyska 31, moze byc nastawiony na podziafce, wyko¬ nanej na obiwtodzie tarczy 32, odnosnie do jej zera. Aby odtworzyc pionowy trójkat podstawowy / //". i//"' mechanicznie, o- dleglosai poziome I (II) i I (III) (fig. 2), zostaja przeniesione wyrodki 44, 44' dwóch pólkoli 45, 45' z naniesionemi na nich poidzSalkEaimi zapomoca przesuniecia dwóch (pionowych ramion (przesuwnych 42 {i 42'f zaopiatrzonych w szczeliny pionowe i prowadzonych prostopadle wzgledem sie¬ bie w prowadnicach 40, 41. Te sirodki 44 i 44' moga byc naisitawiiojne odpowiednio do róznic ;w wysokosciach h2, h3 (rys. 2) za¬ pomoca siuwakóiw z lozyskami 44a, 44b, prowadzonych na pionowych ramionach 43a, 43b obydwóidh drazkólw przesuwnych 43, 43' i dajacych isie w jnich zaciskac. 0- dleglosc pozioima tych dwóch srodków pól¬ koli z podzialkami od osi srodkowych przynalleizinych iszlazelin w szynach jeist Jed¬ nakowa i rówtna sie odleglloisiai Ojsi lozyska A od nieruchomego (srodka 46 itnzieciego (loentralnegto) kWla z pbdzialkami 46', któ¬ ry jest osadzony w lozysku podstawy 46a.Na obwodzie kazdego z tych trzebh kól z podiziallklami jest umielszczony dajacy sie zaciskac suwak 47 z zamoicO|wainyim (dru¬ tem, sluzacy do rnajstawiajnia odpowiednich katów (pochylenia V!, V2» ^3 plaszczyzn wektorów dzwieku (olddzyty 21a — 22).Jako wslkazniik do nastaiWiania sluzy tu cienki drult istalowy 48, który jest polaczo¬ ny w kierunku promienia, ze srodkiem od¬ powiedniego kola podzialowego tak, ze mo¬ ze sie obracac. Na zaopatrzonej w rowki plycie podstawowej G, zawierajaoeij dwa równolegle rowki (do prowadzenia oby¬ dwóch pionotwych ramion przeisaiwnych 42, 42', jest przewidziany jeszcze trzeci rów¬ nolegly rowek do prowadzenia dajajcego sie przesuwac slupka 49, na któirym moz¬ na ustawiac zapomoca zebatki i kola zeba¬ tego 50a dokladnie co dt wysokosci tuleje 50, która jest prowadzona w ten sposób, ze nie moze sie obracac. Na tej tulei jest umieszczony przeziernik 50b, który moz¬ na dokladnie nastawic na punkt wspólny przeciecia sie trzech drutów wskazniko¬ wych 48, przesuwajac w bok slupek prze- ziernika 49 i ustawiajac na wysokosci tu¬ leje 50. Do odczytania nastawionej wyso¬ kosci tego punktu przeciecia sie, który sta¬ nowi mechaniczne odtworzenie punktu przeciecia sie toru zródla dzwieku bx z prostopadla do niego plaszczyzna pionowa /, //', ///", przeprowadzona przez stacje centralna /, sluzy podzialka wysokosci, naniesiona na slupku przeziernika 49, pod¬ czas gdy dolna krawedz tulei 50 sluzy ja¬ ko wskaznik wysokosci.Na podstawie w ten sposób okreslonej wysokosci h = aa toru bx zródla dzwie¬ ku nad poziomem placówki centralnej / i na podstawie otrzymanych na tej ostatniej danych przy odczytywaniu kata wysokosci a (podzialka 18" — wskaznik 46) i kata w kierunku bocznym o (podzialka 4c — wskaznik 6a) znajduje sie polozenie a zródla dzwieku i bezposrednia odleglosc akustycznego miejsca znajdowania sie zró¬ dla dzwieku zapomoca nastepujacego urza¬ dzenia, uwidocznionego na fig. 8—10.Okolo osi 51 przezroczystej tarczy ko¬ listej z cellonu 52 obraca sie zapomoca dwóch ramion o ksztalcie palaków 54 i 55 kwadrant 53 kola podzialowego wysoko- - 6 -sci. Ramie 55 o ksztalcie palaka posiada wskaznik 55a w celu nastawienia kata bocz¬ nego kierunku akustycznego miejsca znaj¬ dowania sie zródla dzwieku na podzialce 52a i jest zaopatrzone w lozyska 556 i 55c do nagwintowanego trzonu 56, sluzacego do przesuwania w kierunku promienia na¬ kretki 57, która jest prowadzona w ramie¬ niu 55 w ten sposób, ze nie moze sie obra¬ cac. Ta nakretka 57 jest zaopatrzona w ostrze wskazujace 57a, przylegajace ido tar¬ czy 52 i linijke prowadnicza 576, posiada¬ jaca szczeline i zaopatrzona w podzialke wysokosci. W szczelinie slizga sie pryzmat 58, zaopatrzony we wskaznik wysokosci, a do pryzmatu jest przytwierdzony zapomo- ca nakretki motylkowej 59a podwójny czop 59. Na podwójnym czopie 59 jest osadzo¬ ny obrotowo suwak 60, prowadzony w szczelinie biegnacego w kierunku promie¬ nia ramienia 61, osadzonego obrotowo w piascie tarczy 52. Na ramieniu 61 znajdu¬ je sie znak wskazujacy 61 a do nastawiania na podzialce kwadrantu 53 kata wysokosci akustycznego miejsca znajdowania sie zró¬ dla dzwieku; poza tern na ramieniu 61 jest wykonana podzialka 61a, na której mozna odczytac bezposrednia odleglosc zródla dzwieku zapomoca znaku wskazujacego 60a, umieszczonego na suwaku 60. Nasta¬ wienie kata wysokosci odbywa sie zapomo¬ ca przesuniecia w kierunku promienia na¬ kretki 57, czyli zapomoca pokrecania przy¬ twierdzonego do nagwintowanego trzonu 56 kólka recznego 56a po tem, gdy na li¬ nijce wysokosci 576 zostala nastawiona znaleziona wysokosc miejsca znajdowania sie zródla dzwieku zapomoca zacisniecia slizgajacego sie pryzmatu 58.W celu okreslenia zmiany opóznienia dzwieku podczas obranego czasu trwania pomiarów na suwaku 60, po obu stronach znaku wskazujacego 60a sa umieszczone skale czasu, oparte na nastepujacych zasa¬ dach. Niech na fig. 12 / oznacza centralna stacje podsluchowa, S0 — miejsce znajdo¬ wania sie zródla dzwieku w chwili wysy¬ lania impulsów dzwiekowych, S0x — po¬ ziomy kierunek lotu w dowolnie pochylo¬ nej plaszczyznie wektorów dzwieku, E0 — bezposrednia odleglosc zblizajacego sie ku stacji podsluchowej zródla dzwieku w me¬ trach, v—szybkosc przesuwu zródla dzwie¬ ku i c = 333 szybkosc dzwieku w metrach na sekunde; wtedy opóznienie dzwieku E bedzie / = —. W tym czasie zródlo c dzwieku dojdzie do Slf przyczem S0 S2 = v t0 = — E0, tak ze Sa bedzie rze- c czywistem miejscem znajdowania sie zró¬ dla dzwieku w chwili, gdy dzwiek bedzie uslyszany. Jezeli w tej chwili rozpoczy¬ na sie pomiar szybkosci, to po uplywie ob¬ ranego czasu pomiarów, wynoszacego T sek, zródlo dzwieku bedzie znajdowac sie w S2, przyczem S1 S2 = v T. Jezeli pod¬ czas czasu trwania pomiarów zródlo dzwie¬ ku bedzie stale akustycznie wyznaczane, to w koncu pomiarów bedzie ono dostrze¬ zone w punkcie {S2J, znajdujacym sie w odleglosci Ex od /, to jest polozonym o od¬ cinek E1 — ztylu za rzeczywistem miej- c scem znajdowania sie zródla dzwieku S2, lecz wydajacem sie przesunietem o odci¬ nek e w stosunku do pierwotnego aku¬ stycznego miejsca znajdowania sie zródla dzwieku S0. Z rysunku wynika, ze S0 S2 = E0 — + v T = Ex — + e, c c skad v c Eo — E\ ,. / przyczem wyrazenie jest ni- c czem innem jak zmiana opóznienia sie — 7 -dzwieku l0 — ix = A t. Biorac to pod Ur wage, otrzymuje sie e T + A/ = - lub w y = 7+17 W podobny sposób otrzymuje sie wartosci matematyczne dla oddalajacego sie zródla dzwieku S'0 w bezposredniej odleglosci od centralnej stacji A. Istotnie, jezeli w chwi¬ li odbioru impulsów dzwiekowych zródlo dzwieku S'0 juz dojdzie do S\, po uplywie zas czasu pomiaru T bedzie sie znajdowa¬ lo w S2, lecz pozornie bedzie dostrzezone w (S'2) w odleglosci E1 od A, wówczas be¬ dzie mialo miejsce równanie: S'0S'2 = E\ v + vT = E\ v + e, c c skad T =- +— =- + A/, V C V l ¦ czyli e e v T — A/ W celu okreslenia zmiany* Af opózniania sie dzwieku, na suwaku 60, po obu stro¬ nach znaku wskazujacego sa umieszczone podzialki dlugosci, które na skutek swego polozenia w kierunku promienia wskazy¬ walyby bezposrednio zmiany odleglosci, o ileby byly wyrazone w jednostkach dlugo¬ sci. Kazdej jednak jednostce dlugosci od¬ powiada jako drodze dzwieku scisle okre¬ slony czas dzwieku, czyli czas, który zu¬ zywa dzwiek na odbycie swej drogi, tak ze podzialka dlugosci, wyrazona w sekun¬ dach jako jednostka czasu dzwieku bedzie podawala szukane zmiany czasu dzwieku A/, jezeli po nastawieniu o a i h na po¬ czatku czasokresu pomiaru na linijce 61, polozonej w kierunku promienia, odpo¬ wiednio do kazdorazowego polozenia zna¬ ku wskazujacego óOa bedzie zrobiona kre¬ ska 61b, a przy koncu okresu pomiaru po ponownem nastawieniu : a i A bedzie od¬ czytany odpowiadajacy tej kresce czas na suwaku 60. Jednoczesnie, odciskajac rysik 51a na tarczy cellonawej 52, mozna zmie¬ rzyc zapomoca podzialki dokonane pod¬ czas trwania pomiarów i niezbedne do zmierzenia szybkosci przesuniecia sie zró¬ dla dzwieku e.Do mechanicznego okreslania szybko¬ sci zródla dzwieku moze sluzyc urzadze¬ nie, uwidocznione na fig. 13, które zasad¬ niczo sklada sie z 2 linijek 62a i 62b, two¬ rzacych kat prosty x oraz z obracajacej sie linijki 63 i suwaka 64. Na linijce 62a jest wykonana podzialka szybkosci, pod¬ czas gdy na drugiej linijce 626 znajduje sie podzialka czasów pomiaru. Na tej li¬ nijce znajduje sie lozysko 63 obracajacej sie linijki 64; ta linijka 62b sluzy jedno¬ czesnie jako prowadnica suwaka 65, na którym jest umieszczona podzialka 65a zmian opóznienia dzwieku +A t, przyczem jedna czesc podzialki +A / jest przezna¬ czona do pomiaru szybkosci zblizajacego sie, druga zas czesc — M do pomiaru szybkosci oddalajacego sie zródla dzwie¬ ku. Z suwakiem tym jest sztywno sprze¬ zony trójkat prostokatny 66, który na wy¬ sokosci zera podzialki 65a posiada podzial- ke 66a odcinków mierzonych, prostopadla do skali 65a. Sposób zastosowania tego u- rzadzenia jest nader prosty; jezeli za czas trwania pomiaru w przypadku zblizajace¬ go sie zródla pomiaru obrac 8 sek i zapo¬ moca urzadzenia, uwidocznionego na fig. 8 — 10, zostana okreslone róznica opóz¬ nien dzwieku +A / — 2 sek oraz zmie¬ rzona akustyczna droga zródla dzwieku r = 600 m, to suiwak 65 zostaje nastawio¬ ny znakiem podzialkowym -fA / = 2 sek na znak podzialkowy T = 8 sek podzial¬ ki czasu trwania pomiaru 626 i Linijka' 64 jest obracana tak, by przeciela ona na po- dzialce 66a znak podzialkowy e = 600, — 8 -wtedy linja 64 na podzialce 62a przetnie znak podzialkowy u = 60 m/sek. Takie samo nastawienie suwaka otrzymuje sie i dla oddalajacego sie zródla dzwieku, np. dla obranego czasu pomiaru T = 13 sek i dla okreslonej zmiany opóznienia M = = 3 sek, lub idla zródel dzwieku, porusza¬ jacych sie prostopadle do kierunku wyzna¬ czanego dzwieku (krazacych dookola ob¬ serwatora), w którym to przypadku opóz¬ nienie dzwieku jest stale, czyli / = 0 przy czasie trwania pomiarów T = 10 sek.Jezeli w ten sposób zostala okreslona szybkosc v zródla dzwieków, to mozna okreslic i prawdziwe (optyczne) miejsce jego znajdowania sie, do czego zwlaszcza nadaje sie urzadzenie, uwidocznione na fig. 14 i 15, które umieszcza sie na slupie podstawy kierunkowego odbiornika podslu¬ chowego, ustawionego na stacji centralnej zamiast urzadzenia 16— 23 (fig- 1). Pól¬ kula 68, przytwierdzona do slupa 6 pod¬ stawy kierunkowego odbiornika podslucho¬ wego, stanowi na równiku prowadnice pier¬ scienia 69, zaopatrzonego w raczki i da¬ jacego sie obracac w kierunku azymutów* Pierscien tetni posiada dwa lozyska prze¬ ciwlegle 69a dla poziomego czopa tarczo¬ wego 70 ramy lozyskowej 71. Rama ta jest zaopatrzona w pólkolisty palak 7la, w któ. rym jest wykonana w plaszczyznie czo¬ pów srodkowa szczelina, siegajaca prawie do tych czopów. W ramie 71 jest umoco¬ wana prostopadle do osi czopów i do szczeliny palaka os 72, na której sa osa¬ dzone wahliwe widelki 73. Na dolnym kon¬ cu tych widelek jest umocowany rysik 74, którego ostrze siega do wewnetrznej po¬ wierzchni kuli. W górnym koncu widelek znajduje sie pierscien o ksztalcie litery U, w którym jest osadzony obrotowo drugi pierscien 15a. Ten drugi pierscien jest przytwierdzony do wygietego w ksztalcie luku ramienia 15, osadzonego na osi 14, umieszczonej, jak to przedstawia fig. 1, w nadlewie 4a ramy 4. W ramie 71 jest u- mooowany wspólsrodkowy do osi 72 wy¬ cinek czolowego kola zebatego 76, który zazebia sie z takiej samej wielkosci wycin¬ kiem kola czolowego 78, osadzonego obro¬ towo w widelkach na czopie czolowym 77 za posrednictwem kola zebatego 80, osa¬ dzonego równiez w widelkach obrotowo na czopie 79. Dzieki takiej przekladni1 ze¬ batej osiaga sie tb, ze pomimo pokrecenia widelek dookola osi 72 kazda prosta, wy¬ tknieta na tarczy kola 78, pozostaje rów* nolegla do samej siebie. Do tarczy kola 78 jest przytwierdzone lozysko 81 poziomej sruby 82, przy której pokrecaniu zapomo- ca kólka recznego 83 zostaje przesunieta sruba 85, zaopatrzona w lozysko 84 na czop. To poziome przesuniecie czopa czo¬ lowego 86, wchodzacego w lozysko 84 i przytwierdzonego do tulei 87, mozna do¬ kladnie nastawic zaptomoca znaku (Wska¬ zujacego 85a na podzialce calych jedno¬ stek 81a i na podzialce ulamków 83a, wy¬ konanych na lozysku sruby 81. W tulei 87 jest prowadzone ramie 88, osadzone obro¬ towo na osi 12, które jednoczesnie jest prowadzone i w szczelinie pólkolistego pa- lakai 7la. To ramie 88, biegnace w kierun¬ ku promienia, posiada na zewnetrznym koncu czop 88a, który jest prowadzony w szczelinie srodkowej ramienia kwadrantu 90, wspólsrodkowego do srodka kuli, za- pomoca slizgajacego sie pryzmatu 89. Ra¬ mie 90 jest osadzone pokretnie na czopie poziomym 91; czop zas 91 jest osadzony w ramieniu 92, zaopatrzonem w raczke i osa- dzonem na slupku 6 podstawy tak, ze mo¬ ze sie obracac w kierunku azymutów. Ob¬ rót w kierunku pionowym ramienia 90 mozna odczytac zapomoca podzialki 90a i wskaznika 92a, jak równiez pokrecanie w kierunku azymutów ramienia 92 mbz&a odczytac zapomoca wskaznika 92b i przy¬ mocowanej do slupka podstawy podzialki 93. Na czopie ramienia, umieszczonego w kierunku promienia 88a, znajduje sie znak wskazujacy 886, który pokrywa sie doklad- — 9 —nie ze znakiem wskazujacym 90d, wyko¬ nanym na ramieniu kwadrantu 90, jezeli ramie, umieszczone w kierunku promienia 88, stoi scisle pionowo. Przy wszelkiem innem polozeniu tego ramienia mozna osia¬ gnac dokladne pokrycie sie obydwóch znau ków wskazujacych, pokrecajac odpowied¬ nio w kierunku azymutów ramie 92, gdyz przytem dzieki prowadzeniu przez szcze¬ line osiaga sie przymusowy pionowy obrót ramienia 90 dookola czopa 91. Zamiast znaków wskazujacych moga byc zastoso¬ wane ostrza wskazujace, z których jedno 88c bedzie osadzone na ramieniu, umie- szczonem w kierunku promienia, drugie 90c — na palaku 90, W tym przypadku osiaga na pokrycie ostrzy nie pod przy¬ musem* gdyz szczelina prowadnicza ramie¬ nia, umieszczonego w kierunku promienia 88 w ramieniu 90, moze odpasc, lecz wtedy doprowadza sie ostrza do pokrycia sie przez uruchomienie raczek 90b i 92b. Spo¬ sób dzialania tych urzadzen jest nastepu¬ jacy.W trzech rozlozonych na terenie w po¬ staci podstawowego trójkata stacjach pod¬ sluchowych, z których jedna jest obrana jako stacja centralna, niewidoczne zródlo dzwieku jest stale za posrednictwem kie* runkowych odbiorników dzwieku wedlug fiig. 1, wzglednie fig. 14 do 15 akustycznie wyznaczane i w pewnej chwili przed roz¬ poczeciem okresu pomiarów zostaja odczy¬ tane na kole poziomem 19 — kat kursu K, na pionowem kole z podzialkami 22 — kat nachylenia v plaszczyzny wektorów dzwie¬ ku i na centralnej stacji katy te zostaja uwzglednione, gdyz tam okresla sie wyso¬ kosc zródla dzwieku w metrach w ten spo- sóh, ze z poczatku podstawy trójkat w te¬ renie zostaje zmniejszony w stosunku do podzialki mapy zapomoca urzadzenia we¬ dlug fig. 3, zapomoca którego tez obie osie czopów B i C, dajace sie przesuwac i w kierunku promienia* i w kierunku obwodu, zostaja zacisniete wzgledem srodka walu A, tak ze A ABC jako zmniejszenie be¬ dzie podobny do poziomego rzutu podsta¬ wowego trójkata/ // ///. Potem podzialke tarczy katów kursu 32 lub 32' nastawia sie na wspólny kat kursu zapomoca wskazni¬ ka 31a. iNa skutek wchodzenia obu czopów wydrazonych 38 (B i CJ w szczeline pio¬ nowych ramion przesuwnych 42 i 42a, przymocowanych do poziomych drazków 43, 43', drazki te wraz z przytwierdzone- mi do nich pólkolami 45, 45' z podzialkami beda przesuniete w stosunku do nierucho¬ mego pólkola 46; nalezacego do stacji centralnej A, w ten sposób, ze poziome odleglosci srodków beda odpowiadaly od¬ leglosciom obydwóch stacji pomocniczych B, C od stacji centralnej A, prostopadlym do kierunku kursu. Jezeli teraz trzy okre¬ slone przez poszczególne stacje katy po¬ chyleni* vlf v2t v3 ustawic na odpowiednich kolach podzialowych zapomoca suwaka 47 odpowiednio do ich kierunku, to zapomoca przeziernika 506 mozna okreslic wysokosc wspólnego punktu przeciecia sie drutów, naciagnietych w kierunku promienia 48 nad srodkiem 46 centralnego kola z po¬ dzialkami 46', która daje wysokosc w me¬ trach h± miejsca zródla dzwieków. Wten¬ czas nastepuje okreslenie szybkosci zródla dzwieku na podstawie poprzedzajacego o- kreslenia przebytego piodczas obranego czasu trwania pomiarów T odcinka mie¬ rzonego e przez akustyczne miejsce znaj¬ dowania sie zródla dzwieku oraz odpo¬ wiedniej zmiany opóznienia dzwieku A/ zapomoca urzadzenia wedlug fig. 8 do 11.Dzieje sie to w ten sposób, ze zarówno na poczatku, jak i na koncu czasu trwania po¬ miarów T nastawia sie na stacji centralnej na1 podzialce 52a zapomoca znaku 55a kat w kierunku a w danej chwili, a na podzial¬ ce kwadrantu 53 kat wysokosci ot central¬ nego wyznaczania dzwieku zapomoca zna¬ ku 6f*. To ostatnie odbywa sie po nastar- wieniu wysokosci h± w metrach na po¬ dzialce wysokosci ramienia ze szczelina - 10-57b i przesunieciu równoleglcm tego ostat¬ niego zapomoca pokrecania kólka recznego 56a; daje to przesuniecie e akustycznego miejsca znajdowania sie zródla dzwieku zapomoca zmierzenia, odcinka, zawartego pomiedzy znakami, zrobionemi przez ostrze wskaznika 57a na tarczy cellonowej na .po¬ czatku i na koncu okresu pomiarów. Jed¬ noczesnie okresla sie opóznienia dzwieku A/ na podzialce suwaka 60 w sposób opi¬ sany i okresla sie mechanicznie na podsta¬ wie T, Mi e szybkosc zródla dzwieku zapomoca urzadzenia, uwidocznionego na fig. 13. Wi ten sposób okreslana szybkosc zródla dzwieku zostaje nastawiona w od¬ powiedniej podzialce jako dlugosc na po¬ dzialce 81a — 83a, przyczem akustycznego wyznaczania nie przerywa sie. Odpowied¬ nio do kola, nakreslonego na kuli przez rysik 74, które stanowi centralny rzut pro¬ stolinijnej drogi zródla dzwieku, pla¬ szczyzna, przechodzaca przez punkt srod¬ kowy kuli, ostrze rysika i ostrze (znak) ramienia, umieszczonego w kierunku pro¬ mienia, zostaje obrócona w plaszczyznie wektorów dzwieku, gdy przymocowany do rysika w pierwszej plaszczyznie przezier- nik zostaje doprowadzony do pokrycia sie z narysowana linja zapomoca pokrecania w kierunku azymutów pierscienia 69. Przez to kierunek, przechodzacy juz przez srodek kuli i ostrze (znak) ramienia, umieszczo¬ nego w kierunku promienia, zostaje prze¬ lozony na kierunek miejsca znajdowania sie w danej chwili (optycznego) zródla dzwieku. Kierunek ten moze byc okreslo¬ ny na skutek pokrycia sie znaków wska¬ zujacych 866 i 90d wzglednie ostrz wskaz¬ ników 88c i 90c albo ustalony zapomoca odczytu kata wysokosci (90a—92a) i kata w kierunku bocznym (92b—93), albo bez¬ posrednio bez odczytu przeniesiony zapo¬ moca odpowiednich urzadzen do przenosze¬ nia katów na inne przyrzady, jak reflek¬ tory, lunety, przyrzady do okreslania punktów trafienia i t. d. PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe. L Sposób okreslania na czysto aku¬ stycznej podstawie elementów drogi niewi- idocznych statków napowietrznych, zna¬ mienny tern, ze z trzech stacji podslucho¬ wych, ustawionych w terenie w trójkat (1, II, III), stanowiacy podstawe, ustala sie za posrednictwem odpowiednich przyrza¬ dów do wskazywania kierunku dzwieku trzy plaszczyzny wektorów dzwieku zapo¬ moca okreslenia katów ich pochylenia (Vlf V2i V3J wzgledem poziomu i kata kie¬ runku bocznego, tworzonego przez ich rów¬ nolegle poziome slady, z poziomym kierun¬ kiem zerowym (katem kierunku kursu K statku napowietrznego), poczem na jednej stacji podsluchowej, obranej na stacje cen¬ tralna (I), znajduje sie z tych czterech wartosci katów zapomoca odpowiedniego urzadzenia, w którem rzut poziomy //, //', III) trójkata, stanowiacego podstawe, od¬ twarza sie mechanicznie w odpowiedniem zmniejszeniu zapomoca trójkata osi (ABC)% wysokosc w metrach toru zródla dzwie¬ ków nad poziomem centralnej stacji, na podstawie zas tej wysokosci oraz aku¬ stycznie wyznaczanych z centralnej stacji (l) na poczatku i koncu okresu pomiarów (TJ katów wysokosci (^u^) V kierunku bocznego (olf n2) zródla dzwieków okresla sie przesuniecie sie zródla dzwieków (e) jako tez zmiane opóznienia dzwieków (M), na podstawie tych dwóch wartosci i czasu trwania pomiarów okresla sie szyb¬ kosc zródla dzwieków, poczem na podsta¬ wie tak ustalonych czynników okreslaja- cych odnajduje sie kierunek rzeczywistego punktu znajdowania sie statku napowietrz¬ nego. 2. Urzadzenie do wykonywania spo¬ sobu wedlug zastrz. 1, znamienne tern, ze trójkat, tworzony przez stacje centralna (I), punkt akustyczny zródla dzwieków i punkt rzeczywisty znajdowania sie zródla dzwieków, jest odtworzony mechanicznie - 11 -w zmniejszeniu, przyczem w tern odtwo¬ rzeniu stala dlugosc boku trójkata, lacza¬ cego stacje centralna z akustycznym miej¬ scem zródla dzwieków, odpowiada szyb¬ kosci dzwieku, dlugosc boku trójkata, la¬ czacego miejsce akustyczne zródla dzwie¬ ków z rzeczywistem miejscem znajdowa¬ nia sie zródla dzwieków, odpowiada szyb¬ kosci zródla dzwieków, podczas gdy trzeci bok trójkata daje kierunek od centralnej stacji do rzeczywistego miejsca znajdowa¬ nia sie zródla dzwieków. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, zna¬ mienne tern, ze obydwa wychodzace z cen¬ tralnej stacji boki odtworzenia sa zawie¬ szone na przegubie Kardana w punkcie ich przeciecia sie jako w srodku kuli rzutów, bok zas, przedstawiajacy szybkosc dzwie¬ ku, na skutek niezmiennego polaczenia z odbiornikiem kierunku bocznego jest stale utrzymywany na akustycznym wektorze, podczas gdy drugi bok, którego dlugosc jest proporcjonalna do szybkosci zródla dzwieku, na skutek utrzymywania go w po¬ lozeniu poziomem nadaje kierunek trze¬ ciemu bokowi. 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 2 i 3, znamienne tern, ze ramie (90), zawieszone na przegubie Kardana w stosunku do srodka (0) kuli1 rzutów, posiada rysik, któ¬ ry jest utrzymywany zapomoca obrotu azymutalnego i pokrecania w kierunku pionowym ramienia w polozeniu takiem, ze pokrywa sie z ostrzem ramienia, umie¬ szczonego w kierunku promienia, wskazii- jacem przypuszczalny (optyczny) punkt znajdowania sie zródla dzwieków, wsku¬ tek czego kazdorazowe katy wysokosci i kterunku bocznego punktu pokrycia w prze¬ strzeni sa odczytywane na odpowiednio wykonanych podzialkach i znakach wska¬ zujacych lub tez bezposrednio zapomoca odpowiednich elektromechanicznych urza¬ dzen do przekazywania katów moga byc przekazywane dalszym przyrzadom do optycznej obserwacji lub do okreslenia punktu, trafienia w sposób mechaniczny, uwzgledniajacy czas lotu pocisku. 5. Urzadzenie do okreslania kata po¬ chylenia plaszczyzny wektorów dzwieków i kata kierunkowego jej sladu poziomego sposobem wedlug zastrz. 1, znamienne tem, ze obrócenie ukladu do odbierania dzwieków co do wysokosci i kierunku zo¬ staje przekazane w sposób samoczynny ra¬ mieniu (15), zawieszonemu kardanowo w stosunku do srodka kulistej powierzchni rzutów, którego czop sprzegajacy, skiero¬ wany równolegle do osi akustycznej ukla¬ du, odbierajacego dzwiek i przebiegajacy w kierunku promienia kulis/tej powierzch¬ ni, wchodzi w szczeline prowadnicza pala- ka, otaczajacego kulista powierzchnie i za¬ wieszonego w stosunku do srodka kuli kar¬ danowo, którego plaszczyzna prowadnicza ustawia sie w sposób przymusowy w pla¬ szczyznie wektorów dzwieku, jesli palak ten zostanie obrócony reka w kierunku a- zymutalnym w ten sposób, iz szczelina pro¬ wadnicza palaka (21) pokrywa albo stano¬ wi styczna do linji, narysowanej na po¬ wierzchni kuli przez rysik (16), osadzony wspólosiowo w czopie sprzegajacym, przy stalem trzymaniu sie kierunku dzwie¬ ku. 6. Urzadzenie do okreslania metrycz¬ nej wysokosci toru zródla dzwieków spo¬ sobem wedlug zastrz. 1, znamienne tem, ze w celu mechanicznego odtworzenia rzutu poziomego trójkata podstawowego w tere¬ nie w podzialce zmniejszonej jest wyposa¬ zone w osJA), osadzona obrotowo w pod¬ stawie (31) i zaopatrzona w dwie tarcze okragle (32, 32') z podzialkami, oraz w dwa ramiona (33, 33'), biegnace w kierun¬ ku promieni i posiadajace podluzne szcze¬ liny prowadnicze, w których sa umieszczo¬ ne czopy (B, C) o równoleglych osiach w ten sposób, iz mozna je przesuwac i zaci¬ skac w kierunku promieni, przyczem kaz¬ dy z czopów jest umieszczony równiez w jednej ze szczelin, wykonanych w piono- — 12 —wych ramionach przesuwnych (42, 42'), których przesuniecie podluzne jesrt prze¬ kazywanie zapomoca drazków (43, 43'), zaopatrzonych w ramiona pionowe (43a, 43b), i prowadzanych w tych ramionach suwaków (44a, 44b) z lozyskami, srodkom (44, 44') dwóch zaopatrzonych. w podzial¬ ki pólkoli (45, 45'), po obwodzie których mozna przesuwac suwaki (47), zaopatrzo¬ ne w cienkie druty stalowe (48), przecia¬ gniete do przynaleznych suwakom (47) srodków (44, 44') i sluzace jako wskazniki do nastawiania i odczytów, 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, zna¬ mienne tem, ze oprócz obydwóch pólkoli (45, 45') z podzialkami i suwakami (47), przesuwanych zapomoca drazków (43, 43') równolegle do swych plaszczyzn, jest u- mieszczotne dodatkowe nieruchome pólkole (46*), osadzone w lozysku podstawy (46aJ i równiez zaopatrzone w podzialke, i su¬ wak (47) do nastawiania i odczytywania, przyczem srodek (46) tego nieruchomego pólkola (46') znajduje sie od osi (A) w odleglosci, równej odleglosci poziomej srodków (44, 44') pólkoli (45, 45') od osi srodkowych przynaleznych szczelin w pio- nowych ramionach przesuwnych (42, 42'), tak ze po nastawieniu trzech katów pochy¬ lenia na odpowiednich pólkolach (45, 45', 46) z podzialkami i po nastawieniu wspól¬ nego kata K kursu na podzialce, wykona¬ nej na obwodzie tarczy (32), zapomoca wskaznika (3\la), przymocowanego do lo¬ zyska podstawy (31), trzy druty, nacia¬ gniete w kierunku promieni (48), daja punkt przeciecia jako rzut ich najkrótszych odleglosci na trzy równolegle plaszczyzny pólkoli z podzialka, którego wysokosc w metrach nad srodkiem nieruchomego pól¬ kola z podzialka wysokosci, odpowiadaja¬ cego poziomowi stacji centralnej najlepiej moze byc ustalana za posrednictwem prze- ziernika (50b) (który mozna przesuwac zarówno do góry, jak i w kierunku bocz¬ nym), przez odczytanie na odpowiedniej podzialce (49a) przy pomocy znaku wska¬ zujacego (H) przesuniecia na wysokosc. 8. Urzadzenie do okreslenia akustycz¬ nie ustalonego przesuniecia sie zródla dzwieków i zmiany opóznienia dzwieków sposobem wedlug zastrz. 1, znamienne tem, ze na osi srodkowej (51) tarczy kolistej (52) z podzialka do mierzenia katów kie¬ runku bocznego jest osadzony obrotowo kwadrant (53) kola podzialowego wysoko¬ sci wraz z linijka, umieszczona w kierun¬ ku promienia, przyczem jedno z obu ra¬ mion (55) kwadranta posiada przyrzad prowadniczy (56, 57) do przesuwania w kierunku promieni prostopadlej do niego linijki (57b), zaopatrzonej w szczeline po¬ dluzna i ostrze wskazujace (57a), w któ- rem to przyrzadzie moze byc przesuwany równolegly do osi obrotu czop (59), który mozna unieruchomic wzgledem podzialki wysokosci i który zapomoca suwaka (60) wchodzi w szczeline prowadnicza obraca¬ jacego sie ramienia (61), dajacego sie na¬ stawiac na podzialce kwadrantu (53) we¬ dlug wielkosci akustycznego kata wysoko¬ sci (a). 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 8, zna¬ mienne tem, ze suwak (60), prowadzony w szczelinie ramienia (61), biegnacego w kie¬ runku promienia, posiada podzialke, wyra¬ zona w czasach dochodzenia dzwieku t. j. wedlug tych czasów, których potrzebuje dzwiek, aby przejsc dlugosc drogi, odpo¬ wiadajaca jednej kresce podzialki w obra¬ nej skali. 10. Urzadzenie do okreslania szybko¬ sci zródla dzwieków sposobem wedlug zastrz. 1, znamienne tem, ze jeden bok trójkata prostokatnego posiada podzialke szybkosci (61a), drugi bok —podzialke czasów pomiaru (62b), w której punkcie zerowym znajduje sie os obrotu (63) linij¬ ki (64), stanowiacej przeciwprostokatna, podczas gdy jednoczesnie na boku, zaopa¬ trzonym w podzialke czasów, jest prowa¬ dzony jako suwak drugi trójkat prosto- — 13 —katny, na którego bakach sa wykonane równiez podzialki, mianowicie podzialka opóznien dzwieku (65aJ, której kreski mozna usitawic tak, by sie pokrywaly z kre¬ skami podzialki czasów pomiaru, oraz dru¬ ga podzialka (66a), równolegla do skali szybkosci, która sluzy do nastawiania prze¬ znaczonej do odczytów krawedzi obraca¬ jacej sie linijki, stanowiacej przeciwpro- stokatna, na kazdorazowo podczas obrane¬ go czasu pomiarów akustycznie ustalone przesuniecie zródla dzwieków. 11. , Urzadzenie do okreslenia katów wysokosci i kierunku bocznego miejsca znajdowania sie w danej chwili zródla dzwieków sposobem wedlug zasitrz. 1, zna¬ mienne tern, ze w srodku (0) kulistej cza¬ szy (68) jest osadzony czop (72) tak, ze mozna go obracac i azymutalnie i piono¬ wo, a wokolo tego czopa moga sie obracac dwa ramiona (73, 88), umieszczone w kie¬ runku promienia, których ostrza znaczace leza w plaszczyznie prostopadlej do czopa i przechodzacej przez srodek kuli, przy- czem ramiona te, umieszczone w kierunku promienia, sa zapomoca wodzacego drazka (82), którego dlugosc nastawia sie propor¬ cjonalnie do kazdorazowej szybkosci zró¬ dla dzwieków i który w odpowiedni spo¬ sób jest stale utrzymywany w polozeniu poziomem, polaczone ze soba w ten spo¬ sób, ze wymieniony wyzej drazek wodza¬ cy z jednej strony jest osadzony w czopie (77) ramienia (73), zaopatrzonego w ry¬ sik, z drugiej strony wchodzi w suwak (87), prowadzony w ramieniu (88) zapomoca czolowego czopa, który przesuwa sie w rowku podluznym i moze byc nastawiony nieruchomo na podzialce dlugosci (po¬ dzialka szybkosci). 12. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, znamienne tern, ze drazek wodzacy (82), laczacy obydwa ramiona, umieszczone w kierunku promieni, jest utrzymywany w polozeniu poziomem zapomoca kól zeba¬ tych/76, 80, 78). 13. Urzadzenie wedlug zastrz. 11, zna¬ mienne tern, ze ramie (90); zawieszone kardanowo. w stosunku do srodka (0) kuli rzutów, ma ostrze wskazujace (90c), które mozna doprowadzic do pokrycia sie z ostrzem ramienia (88), umieszczonego w kierunku promienia, wskazujacem rzut centralny optycznego miejsca znajdowania sie zródla dzwieków, zapomoca pokrece¬ nia reka ramienia, przyczem mozna odczy¬ tac zarówno kat wysokosci ostrza wskazni¬ ka (90c) na odpowiednio wykonanej po¬ dzialce kola wysokosci (90a) zapomoca znaku wskazujacego (92a), jako tez i kat kierunku bocznego tego ostrza na skali kola poziomów (93) zapomoca znaku wskazujacego (92b). 14. Urzadzenie wedlug zastrz. 11 i 13, znamienne tern, ze ostrze ramienia (88), umieszczonego w kierunku promienia, wcho¬ dzi w szczeline na obwodzie ramienia prze¬ ciwleglego (90), tak ze jego przesuniecie sie w kierunku wysokosci przy unierucho- mionem ramieniu, umieszczonem w kie¬ runku promienia, odbywa sie samo przez sie przy pokreceniu jego w kierunku azy¬ mutów, przyczem to ostatnie nalezy tak wykonac, aby znak wskazujacy ramienia, umieszczonego w kierunku promienia (88), pokryl sie z takimz znakiem na ramieniu przeciwleglem (90). C. P. Goeirz Optische Anstalt Aktiengesellschaft, A k c i o v a s p o 1 e c n o s t K, P. G o e r z, o p t i ck y u s t a v. Zastepca: Inz. M. Brokman, (rzecznik patentowy.Do opisu patentowego Nr 16374. Ark. I.Do opisu patentowego Nr 16374. Ark.

2. JU&3 A ie J& sof / * \#? *far-* n ^iff.6 Ol ~3y ~3ya JC&.7 WDo opisu patentowego Nr 16374. Ark.

3. Ma, 57«* 55u 6za. & vT Sj *** ^oDo opisu patentowego Nr 16374. Ark.

4. A yt&j* 30c 92a TZ5-0 Pft/.SJ Druk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL