Przedmiotem wynalazku jest narzedzie wiertarskie z wiertlem i tulejowa czescia uchwytowa, obejmuja¬ ca przynajmniej czesciowo uchwyt wiertla; Narzedzia wiertarskie znajdujace zastosowanie w wiertarkach udarowych i sluzace do obrabiania kamienia, betonu i muru, podlegaja dzialaniu mo¬ mentu obrotowego i udarom osiowym. Udary osiowe, wywolujace dlutowe dzialanie narzedzia, sa wywie¬ rane przez mechanizm uderzeniowy wiertarki udaro¬ wej na tylny koniec uchwytu wiertla. Powodujacy ruch obrotowy narzedzia wiertarskiego moment obrotowy jest przenoszony przez wiertarke udarowa z wykonujacego ruch obrotowy uchwytu narzedzio¬ wego na uchwyt wiertla. Dla laczenia uchwytu narzedziowego wiertarki udarowej z uchwytem wiertla znane sa rózne uksztaltowania, jak przykla¬ dowo profile wielokatne, profile klinowe.Przy przenoszeniu momentu obrotowego moga wy¬ stapic znaczne problemy ze wzgledu na niejedno¬ rodnosc obrabianego materialu, na przyklad w przy¬ padku betonu sprzyja temu material zbrojenia.Jezeli ruch obrotowy narzedzia wiertarskiego zo¬ stanie silnie lub gwaltownie zahamowany, moze na¬ stapic zlamanie wiertla lub tez moga ulec uszkodze¬ niu czesci wiertarki udarowej. Ponadto na skutek wystepujacych przy tym udarów obrotowych spo¬ wodowanych przez moment reakcyjny maszyny, mo¬ ze nastapic znaczne zagrozenie osoby obslugujacej.Wade te próbowano w znanych wiertarkach udaro- 10 15 25 30 wych usunac przez wbudowanie zabezpieczenia przeciazeniowego, przewaznie o konstrukcji mecha¬ nicznej. Znane zabezpieczenie przeciazeniowe wyko¬ nane jest przykladowo w postaci sprzegla poslizgo¬ wego. Sprzeglo poslizgowe moze byc" jednak usta¬ wione tylko na okreslony moment obrotowy, który z reguly jest ustalony przez najwieksza srednice stosowanego narzedzia. Dlatego wszystkie narzedzia wiertarskie o mniejszych srednicach nie sa zabez¬ pieczone, poniewaz dla ich zniszczenia wystarczaja momenty male w porównaniu z ustawionym mo¬ mentem obrotowym. Równie niezadowalajace wyniki jesli chodzi o usuniecie wymienionej wady uzyska¬ no przy stosowaniu oslon chwytów wiertel, wykona¬ nych z metalu miekkiego lub z tworzywa sztucznego, które mialy dzialac tlumiaco na szczytowe momenty obrotowe wystepujace przy przeciazeniu.U podstaw niniejszego wynalazku lezy zadanie stworzenia skutecznego zabezpieczenia przeciazenio¬ wego w celu unikniecia wymienionych szkodliwych zjawisk.Wedlug wynalazku zadanie to rozwiazano dzieki temu, ze chwyt wiertla narzedzia wiertarskiego i otwór czesci uchwytowej, patrzac w kierunku osio¬ wym maja ksztalty przekrojów poprzecznych róz¬ niace sie od przekroju kolowego, przynajmniej czesciowo sprzegajace sie ze soba i posiadajace wy¬ stepy i wglebienia uniemozliwiajace obracanie sie obu tych czesci wzgledem siebie, a wystepy przynaj¬ mniej jednej czesci sa elastycznie odchylne. 107 6203 Rozwiazane wedlug wynalazku narzedzie wiertar- skie sklada sie zasadniczo z wiertla i czesci uchwy¬ towej. Pomiedzy chwytem wiertla, a czescia uchwy¬ towa umieszczone jest sprzeglo tego rodzaju, które zapewnia obrócenie sie obu czesci wzgledem siebie po osiagnieciu okreslonego momentu obrotowego.Dla przenoszenia momentu obrotowego na narzedzie wiertarskie kontur zewnetrzny czesci chwytowej ma profilowanie, które odpowiada profilowaniu uchwytu narzedziowego stosowanej wiertarki udarowej. Pro¬ fil konturu zewnetrznego czesci uchwytowej jest wielokatny lub wieloklinowy. Dzialajace osiowo udary mechanizmu udarowego dzialaja na przecho¬ dzacy przez czesc uchwytowa koniec chwytu wigrtla. Dziejci temu czesc uchwytowa nie podlega ojw^£cniom uda^owyW W celu umozliwienia osio- wjego zamocowania czesci uchwytowej na chwycie wiertla jest umieszczony równiez kolpak tylny lub .kfcfnl<»a^R» "czesci uchwytowej, przy czym taka do- ó^^C^'^2^c^ sluzy ;wtedy do przenoszenia ruchu uderzeniowego na chwyt wiertla.Do wykonania czesci uchwytowej stosuje sie ma¬ terialy wzglednie kombinacje materialów, których twardosc jest wieksza lub mniejsza niz twardosc materialu uchwytu. Uksztaltowanie wedlug wyna¬ lazku przekrojów otworu czesci uchwytowej i trzo¬ nu wiertla zaklada stosowanie elastycznie wychyl¬ nych wystepów, które wchodza w wglebienia czesci wspólpracujacej. Wychylne wystepy sa umieszczone w otworze czesci uchwytowej, na chwycie wiertla, lub tez obie te czesci moga miec takie wystepy.Przy dzialajacym na narzedzie wiertarskie przecia¬ zeniu wystepy wychodza z wglebien i umozliwiaja wzajemne obrócenie sie obu czesci. Wazne jest przy tym, ze wystepy ulegaja jedynie elastycznemu od¬ ksztalceniu i po zaniknieciu przeciazenia z powrotem wchodza calkowicie we wglebienia. W zwiazku z tym nie wystepuje zniszczenie elastycznie wychylnych wystepów przy przeskoku wglebien. Takie stanowia¬ ce integralna czesc narzedzia wiertarskiego zabez¬ pieczenie przeciazeniowe ma te zalete, ze nastepuje natychmiastowe zadzialanie i nie trzeba zatrzymy¬ wac najpierw wiekszej liczby obracajacych sie czesci. Dzieki temu uniknieto niepozadanego obcia¬ zenia przez wystepujacy moment narzedzia wier¬ tarskiego i dzialania silnych udarów obrotowych od wiertarki udarowej na osobe obslugujaca.Ze wzgledu na wymiary narzedzia wiertarskiego okazalo sie korzystne, by elastycznie wychylne wy¬ stepy byly umieszczone w otworze czesci uchwyto¬ wej, zasadniczo jako wystajace promieniowo do srodka. Dzieki temu stworzono latwe do wykonania poszczególne czesci, przy czym szczególnie istotne jest to, ze chwyt wiertla w stosunku do reszty wiertla nie musi miec zadnych znacznych róznic srednicy, wplywajacych niekorzystnie na wytwarza¬ nie.Wedlug innego rozwiazania elastyczne wychylne wystepy stanowia jedna calosc z czescia uchwytowa.Rozwiazanie to wplywa szczególnie korzystnie na wytwarzanie czesci uchwytowej.Korzystnie elastycznie wychylne wystepy moga stanowic równiez oddzielne czesci zakotwione w czesci uchwytowej. Przykladowo elastyczne wy- 620 4 stepy wykonane jako profile blaszane mozna szcze¬ gólnie korzystnie wytwarzac masowo i kotwic po¬ tem w czesci 'uchwytowej, która moze byc na przy¬ klad wykonana z tworzywa sztucznego. 5 Jezeli cala czesc uchwytowa stanowi korpus bla¬ szany, wtedy kontur zewnetrzny korpusu profilu blaszanego odpowiada profilowi uchwytu narzedzio¬ wego wiertarki udarowej. Elastycznie wychylne wy¬ stepy sa polaczone jednoczesciowo z korpusem pro- 10 filu blaszanego. Mozna jednak równiez wsuwac w siebie kilka korpusów profili blaszanych, przy czym zewnetrzny ma wtedy kontur odpowiadajacy uchwytowi narzedziowemu, a na wewnetrznym umieszczone sa wychylne wystepy, wystajace zasad- 15 niczo do srodka.Wedlug innego rozwiazania czesc uchwytowa sta¬ nowi korpus profilowy z tworzywa sztucznego. Kon¬ tur wewnetrzny czesci uchwytowej odpowiada ko¬ rzystnie profilowi uchwytu narzedziowego wier- 20 tarki udarowej.Kontur wewnetrznej czesci uchwytowej posiada polaczone jednoczesciowo z korpusem profilowym, wychylne wystepy z tworzywa sztucznego. Wy¬ dolnosc wystepów jest zapewniona przez elastycz- 25 nosc wlasna tworzywa sztucznego a czesc uchwy¬ towa przy uwzglednieniu stosowanego profilu zew¬ netrznego posiada szczeliny wzdluzne umozliwia¬ jace rozszerzenie promieniowe.Szczególnie korzystne znaczenie wynalazku polega 30 równiez na tym,.ze stwarza on mozliwosc stosowania przy róznie zwymiarowanyeh, uzywanych wiertlach, tych samych uchwytów narzedziowych. Róznice wy¬ miarowe moga byc przy tym wyrównane albo przez profilowanie uchwytu wiertla, albo tez przez rózne 35 zwymiarowanie wychylnych wystepów.% Efekt ten moze oddzialywac niezwykle korzystnie zwlaszcza na racjonalizacje wytwarznaia i skladowania u produ¬ centów narzedzi wiertarskich.Jak juz wspomniano, uchwyt wiertla przechodzi 40 przez tulejowa czesc uchwytowa. Aby udary mogly byc w pelni skutecznie przenoszone na narzedzie wiertarskie, chwyt wiertla wystaje korzystnie poza tylna scianka czolowa czesci uchwytowej, Aby rów¬ niez przy takiej postaci wykonania zapewnic osio- 45 we zamocowanie czesci uchwytowej na chwycie wiertla, chwyt wiertla posiada korzystnie element zderzakowy. Takie elementy zderzakowe maja przykladowo ksztalt odsadzen, które wystaja na srednicy poza kontur zewnetrzny chwytu wiertla.Przy stosowaniu dwóch odsadzen, profilowanie chwytu wiertla jest korzystnie umieszczone pomie¬ dzy odsadzeniami. Odsadzenia, których srednica jest równa srednicy chwytu wiertla, wykonane sa tak, ze kontur profilowania lezy na srednicy mniejszej 55 niz srednica chwytu.Dalsza mozliwosc osiowego mocowania czesci uchwytowej polega na umieszczeniu jednego lub kil¬ ku rowków w uchwycie wiertla, przy czym w rowki te^ wchodza czesci konturu wewnetrznego czesci uchwytowej lub oddzielne elementy sprzegajace w postaci pierscieni, lub tarcz," umieszczone pomiedzy chwytem wiertla, a czescia uchwytowa.Korzystnym ksztaltem przekroju poprzecznego 65 chwytu wiertla, odbiegajacym od przekroju kolowe-107 620 6 go, okazalo sie profilowanie wykonane zasadniczo ja¬ ko równolegle do osi uzebienia. Profilowanie takie stanowia liczne wglebienia, tak, ze uzyskuje sie pewne sprzezenie wychylnych wystepów czysci uchwytowej przy spadku momentu obrotowego.W przypadku profilu wykonanego jako uzebienie mozliwe jest w prosty sposób sterowanie wartoscia¬ mi momentu obrotowego, przy których ma zadzia¬ lac zabezpieczenie przeciazeniowe, przy czym odpo¬ wiadajace ksztaltowi profilu wykonania otrzymuja tu przykladowo ksztalt asymetryczny lub podobny.Sterowanie wartosciami momentu obrotowego dodat¬ kowo rozszerza sie przez dostosowana do siebie kom¬ binacje ksztaltu uzebienia i zazebiajacych sie wyste¬ pów.Poniewaz z reguly uzebienie na uchwycie wiertla jest wykonane z materialu twardszego niz wychylne wystepy, dla unikniecia uszkodzenia lub przedwcze¬ snego zuzycia wystepów korzystne okazalo sie uze¬ bienie, przy którym zbocza wykonane sa z wzajem¬ nie równymi, przebiegajacymi zasadniczo stycznie do sibie lukami. Przy tego rodzaju uzebieniu, nawet przy dlugotrwalym zadzialaniu zabezpieczenia przeciaze¬ niowego, przy obracaniu sie czesci uchwytowej wzgledem chwytu wiertla, elastycznie wychylne wy¬ stepy nie podlegaja zbyt duzemu obciazeniu, powo¬ dujacemu uszkodzenie.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku w przykladzie wykonania, na którym fig. 1 przedstawia narzedzie wiertarskie z wiertlem i czes¬ cia uchwytowa, fig. 2 — czesc wiertla z fig. 1, fig. 3 — inna postac wykonania wiertla z czescia uchwy¬ towa pokazana w przekroju, fig. 4 — wiertlo z od¬ dzielnie nasadzonym uzebieniem, fig. 5 — widok ,w przekroju wzdluz linii V-V z fig. 4, fig. 6 — wi¬ dok w przekroju przez narzedzie wiertarskie w ob¬ szarze czesci uchwytowej, przy czym chwyt wiertla i czesc uchwytowa sa pokazane w przekroju, w po¬ wiekszeniu w stosunku do fig. 1—5, fig. 7 — wi¬ dok w przekroju odpowiadajacym fig. 6 w innej postaci wykonania narzedzia wiertarskiego; fig. 8 — widok w przekroju przez narzedzie wiertarskie z wielokatnie wykonanym profilowaniem zewnetrz¬ nym czesci uchwytowej odpowiadajacym fig. 6, fig. 9 — widok w przekroju dalszej postaci wykona¬ nia narzedzia wiertarskiego z wielokatnie wykona¬ nym profilowaniem zewnetrznym czesci uchwytowej odpowiadajacym fig. 6.Na fig. 1 przedstawione jest narzedzie wiertarskie z wiertlem liz czescia uchwytowa 2. Podczas gdy czesc robocza 3 wiertla jest wykonana w zwykly sposób, chwyt wiertla 4 ma specjalne uksztaltowa¬ nie. Zwlaszcza na fig. 2, gdzie pokazano tylko chwyt wiertla 4, widac, ze pomiedzy dwoma odsadzeniami 5, 6 umieszczone jest uzebienie 7. Odsadzenia 5, 6 wystaja poza kontur zewnetrzny uzebienia 7 i two¬ rza przez osiowe lozysko oporowe dla czesci uchwy¬ towej 2.Na fig. 3 przedstawione jest inne rozwiazanie chwytu wiertla 8, na którym umieszczona jest czesc uchwytowa 9. Chwyt^wiertla 8 ma dwa pierscienio¬ we rowki 11, 12, pomiedzy którymi usytuowane jest uzebienie 13. Osiowe lozyska oporowe dla czesci uchwytowej 9 tworza pierscienie sprezyste 14, 15.Zamiast tych pierscieni sprezystych 14 ,15 mozna zastosowac równiez dowolne inne elementy sprze¬ gajace, na przyklad tarcze sprezyste. Ponadto przy odpowiednim wykonaniu czesci uchwytowej 9 moz- 5 liwe jest stosowanie tylko jednego elementu za¬ bezpieczajacego, który moze byc przykladowo wy¬ konany wieloczesciowo, przy czym wtedy potrzebny jest tylko jeden rowek w chwycie wiertla 8.Na fig. 4 i 5 przedstawione jest umieszczenie uze- 10 bienia na chwycie wiertla. W przypadku tej postaci wykonania na chwycie wiertla 17 zamocowana jest profilowana czesc blaszana 16. Mocowanie czesci blaszanej 16 na chwycie wiertla mozna realizowac róznymi sposobami, przykladowo za pomoca zgrze- 15 wania punktowego, klejenia lub przez stosowanie elementów zabierakowych. Tego rodzaju umieszcze¬ nie uzebienia na chwycie wiertla 17 ma te zalete, ze stwarza mozliwosc niezwykle ekonomicznego wy¬ twarzania wiertla. Osiowe zabezpieczenie otaczajacej 20 czesc blaszana 16 czesci uchwytowej mozna przykla¬ dowo zrealizowac za pomoca oddzielnych elementów zabezpieczajacych, które wchodza w rowki 18, 19 na chwycie wiertla 17. Dalsza zaleta tego rozwiaza¬ nia polega na tym, ze dzieki specjalnym wlasci- 25 wpsciom materialowym czesci blaszanej mozna w szerokich granicach wplywac na scieralnosc i poslizg niezaleznie od wlasciwosci materialowych materialu wiertla wzglednie czesci uchwytowej, wzglednie wkladanych elementów blaszanych. so Na fig. 6 — 9 przedstawiono rózne postacie wyko¬ nania narzedzi wiertarskich, przy czym kazdorazowo chwyt wiertla i czesc uchwytowa pokazano w prze¬ kroju. Postacie wykonania z fig. 6—9, maja te wspól¬ na ceche, ze we wszystkich postaciach wykonania 35 oznaczono przez 20 chwyt wiertla, a przez 21 uzebie¬ nie, przy czym w powstajace w uzebieniu 21 wgle¬ bienia wchodza przyporzadkowane czesci uchwyto¬ wej elastycznie wychylne wystepy.Na fig. 6 przedstawiono czesc uchwytowa 22 40 z wtórzywa sztucznego, której otwór ma wystepy 23 skierowane promieniowo do srodka. Dla polepszenia elastycznej wychylnosci wystepów 23 cala czesc uchwytowa 22 jest wykonana jako rozszerzalna pro¬ mieniowo dzieki wykonaniu podluznej szczeliny 24. 45 Umieszczenie przedstawonej w tym przykladzie szczeliny 24 zalezy w wysokim stopniu od elastycz¬ nosci wlasnej materialu zastosowanego na czesc uchwytowa 22. W celu odbierania momentu obroto¬ wego z wiertarki udarowej czesc uchwytowa 22 ma przykladowo wykonane w ksztalcie szesciokata pro¬ filowanie zewnetrzne.Na fig. 7 przedstawiono narzedzie wiertarskie z czescia uchwytowa 25 z tworzywa sztucznego, któ¬ rej profilowanie zewnetrzne jest wykonane jako 55 szesciokatne. W czesci uchwytowej 25 zakotwione sa wykonane jako profile blaszane elastycznie wychyl¬ ne wystepy 26, które wchodza we wglebienia chwytu wiertla 20 wyposazonego w uzebienie 21.Fig. 8 przedstawia narzedzie wiertarskie z czescia 6u uchwytowa 27 z tworzywa sztucznego, która ma przykladowo wykonane jako czworokat profilowanie zewnetrzne dla przenoszenia momentu Obrotowego z wiertarki udarowej na narzedzie wiertarskie.W czesci uchwytowej 27 zakotwiony jest ksztalto- 65 wo przykladowo wieloczesciowy profil blaszany 28,107 620 8 który ma elastycznie wychylne wystepy 29, które wchodza we wglebienia uzebienia 21 umieszczonego na chwycie wiertla 20. Przedstawione na fig. 8 ksztaltowe zakotwienie pomiedzy czescia uchwyto¬ wa 27, a korpusem profilu blaszanego 28 powinno stanowic jedynie przyklad, poniewaz oczywiscie mozliwe jest równiez zakotwione podobne jak na fig. 7.Fig. 9 przedstawia czesc uchwytowa^ 31 wykonana jako korpus profilu blaszanego. Czesc uchwytowa 31 ma profilowanie zewnetrzne w ksztalcie czworokata.Tak wiec w przypadku przedstawionego przykladu na fig. 9 narzedzia wiertarskiego moment obrotowy jest przenoszony z wiertarki udarowej na wykonana jako korpus profilu blaszanego czesc uchwytowa 31, która jest wyposazona w elastycznie wychylne wy¬ stepy 32, które wystaja we wglebienia uzebienia 21 usytuowanego na chwycie wiertla 20.Przez uksztaltowanie elastycznie wychylnych wy¬ stepów oraz przez zwiazane z tym uksztaltowaniem usytuowanego na chwycie wiertla uzebienia mozna sterowac przenoszonym pomiedzy czescia uchwyto¬ wa, a chwytem wiertla momentem obrotowym i to zarówno w przypadku wystepów polaczonych jedno- czesciowo z czescia uchwytowa jak i w przypadku wystepów, które sa wykonane jako oddzielne czesci zakotwione w czesci uchwytowej. Oczywiscie stero¬ wanie przenoszonego momentu obrotowego nie ogra¬ nicza sie tylko do tych postaci wykonania, przy których elastycznie wychylne wystepy sa usytuowa¬ ne na czesci uchwytowej.Zaleznosc momentu obrotowego mozna uzyskac równiez za pomoca takich wychylnych wystepów, które sa przyporzadkowane chwytowi wiertla, lub przy jednym i tym samym narzedziu wiertarskim, obu czesciom.Zastrzezenia patentowe 1. Narzedzie wiertarskie z wiertlem i tulejowa czescia uchwytowa, otaczajaca co najmniej czescio¬ wo chwyt wiertla, znamienne tym, ze cljwyt wiertla (4, 8, 17, 20) i otwór czesci uchwytowej (2, 9, 22, 25,. 27, 31) patrzac w kierunku osiowym maja wystepy i wglebienia co najmniej czesciowo sprzegajace sie ze soba i uniemozliwiajace obracanie sie obu tych 5 czesci wzgledem siebie, a wystepy co najmniej jednej czesci sa elastycznie odchylne. 2. Narzedzie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze elastycznie wychylne wystepy (23, 26, 29, 32) sa usy¬ tuowane w otworze czesci uchwytowej (22, 25, 27, io 31) i siegaja zasadniczo do gniazd rozmieszczonych na obwodzie promieniowo do srodka. 3. Narzedzie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze elastycznie wychylne wystepy (23, 32) stanowia jedna czesc wspólnie z czescia uchwytowa (22, 31). 15 4. Narzedzie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze elastycznie wychylne wystepy (26, 29) sa zakotwione w czesci uchwytowej (25, 27). 5. Narzedzie wedlug zastrz. 3 albo 4, znamienne tym, ze elastycznie wychylne wystepy 26, 29, 32) 20 stanowia ksztaltowniki wykonane z blachy; 6. Narzedzie wedlug zastrz. 5, znamienne tym, ze ksztaltowniki blaszane sa wykonane jako wielo- czesciowe. 2S 7. Narzedzie wedlug zastrz. 6, znamienne tym, ze czesc uchwytowa (31) stanowi korpus ksztaltownika blaszanego. 8. Narzedzie wedlug zastrz. 7, znamienne tym, ze czesc uchwytowa (2, 9, 22, 25, 27) stanowi korpus 30 ksztaltownika z tworzywa sztucznego. 9. Narzedzie wedlug zastrz. 8, znamienne tym, ze chwyt wiertla (4, 8, 17) ma elementy zderzakowe do osiowego mocowania czesci uchwytowej (2, 9) na chwycie wiertla (4, 8; 17). 35 10. Narzedzie wedlug zastrz. 9, znamienne tym, ze* chwyt wiertla (4, 8, 17, 20) ma zasadniczo równo¬ legle do osi, uzebienie (7, 13, 16, 21). 11. Narzedzie wedlug zastrz. 10, znamienne tym, ze zbocza uzebienia (7, 13, 16, 21) maja postac utworzona przez przeciwlegle jednakowe luki przebiegajace zasadniczo stycznie do siebie. 40107 620 Fig. 1 h-A C Fig. 2 Fig. 4 17 F|9-5107 620 Fig. 6 Fig. 7 Fig. 8 Fig.9 LDA — Zaklad 2 — zam. 610/80 — ,110 egz.Cena 45 zl PL PL PL PL PL PL PL PL