Przedmiotem wynalazku jest hak sprzegowy, zwlaszcza do trójpunktowego zawieszenia narzedzi rolni¬ czych na ciagniku z samoczynnym urzadzeniem ryglujacym do trzpienia sprzegowego, nalezacego do urzadzenia doczepnegp i dodatkowego lub temu podobnemu w szczece haka doczepnego, który-ma rygiel, obciazony sprezyna, wystajacy przez wybranie w kieszeni haka, w kierunku do szczeki haka, którego czesc, siegajaca do szczeki haka jest uksztaltowana jako nosek, o powierzchni ryglowania w postaci krzywej i powierzchni odryglo- wania, przebiegajacej ukosnie, jak równiez drazek uruchamiajacy polaczony przegubowo z kieszenia haka, który jest polaczony z ryglem przez lozyskowanie. Tego rodzaju zriany zamek zatrzaskowy (opis wylozeniowy RFN nr 1273890) ma czlon blokujacy, który jest trzymany w swym polozeniu zamkniecia przez sprezyne sciskana i moze byc doprowadzony do polozenia zwolnienia przez poruszany z miejsca kierowcy zespól dzwigni. Niedogodnoscia jest przy tym to, ze czlon blokujacy wykonany w ksztalcie luku kola, jest ulozyskowany, w majacym ksztalt luku kola kanale prowadza¬ cym i pozostaje pod dzialaniem sprezyny sciskanej, przy czym jest on dociskany w kierunku szczeki haka doczepnego, poniewaz czlon blokujacy nie moze byc poruszany liniowo przez srodek ciagowy, bez zukosowania lub zakleszczania w jego prowadnicy, a zatem czlon blokujacy jest poruszany po luku przez kosztowny mecha¬ nizm, aby otworzyc zaryglowania haka. Nie jest równiez przewidziane zabezpieczenie przed nieprzewidzianym otworzeniem zamkniecia przez ruchy obiotowe trzpienia sprzeganego. Powodowane przez ksztalt czlonu blo¬ kujacego dzialanie samohamowne silnie przeszkadza zamierzonemu otwieraniu przy ciagnieniu czlonu bloku¬ jacego. Dalej pokazane wykonanie prostego, obciazonego sprezyna czlonu blokujacego ma taka sama niedo¬ godnosc, jesli chodzi o zabezpieczenie zaryglowania przed samoczynnym otworzeniem sie. Znane jest inne zamkniecie zatrzaskowe (opis patentowy W.Brytanii nr 1226501) w polaczeniu ze sztywna, trójpunktowa rama sprzegowa z hakiem doczepnym, przy czym rama ta jest polaczona z umieszczonym na prowadnicy dolnej ciagnika, przegubem kulowym. Zapewnia to wprawdzie niezbedne trzy stopnie swobody, dla wzglednego ruchu doczepionego urzadzenia w stosunku do ciagnika, ale ma niedogodnosc, ze punkt obrotu trzpienia doczepionego urzadzenia jest odsuniety od ciagnika. Powoduje to znaczna strate sily nosnej.2 104558 Ryglowanie haka doczepnego jest trudno dostepne w ramie sprzegowej i dlatego jest polaczone poprzez drazek z dzwignia odryglowujaca, która jest zatrzymywana podczas odryglowywania. Aby tego dokonac, kie¬ rowca ciagnika musi zsiasc i przechylic dzwignie odryglowujaca w kierunku ciagnika. Zaryglowana dolna dzwignia kolanowa jest przy tym, przez drazek laczacy przy swym srodkowym punkcie przegubowym z poloze¬ nia martwego odciagane do góry. Ramie dolnej dzwigni kolanowej, polaczone z dzwignia blokujaca, ciagnie stycznie element blokujacy poprzez trzpien sprzegowy w polozenie otwarcia. Równoczesnie górna dzwignia kolanowa zostaje przy tym obrócona na tyle, ze zostaje zaaretowana w polozeniu martwym i przytrzymuje urzadzenie ryglujace w stanie otwarcia. Kierowca ciagnika musi teraz znowu wsiasc, opuscic prowadnice dolna, az do oddzielenia od trzpienia sprzegowego, odciagnac ciagnik od urzadzenia doczepnego i z powrotem zsiasc, aby zaaretowana górna dzwignie kolanowa poruszyc z polozenia martwego tak, aby dolna dzwignia kolanowa przez swa sprezyne sciskana doprowadzila urzadzenie ryglujace z powrotem do gotowosci do nastepnego sprzegania, co jest niekorzystne dla plynnego przebiegu pracy. Poniewaz urzadzenie ryglujace wedlug opisu patentowego nr 1226501 sklada sie z wielu oddzielnych czesci, wplywa to ujemnie na koszty produkcji. Zadaniem wynalazku jest ulepszenie haka sprzegowego w taki sposób, aby pozostawal on sprawny równiez po zanieczyszczenittfaby mozliwe bylo sterowanie z miejsca kierowcy bez stosowania duzej sily i aby odryglowa- ne zamkniecie poruszalo sie samoczynnie z powrotem do polozenia gotowosci do sprzegania i bylo trzymane pewnie w stanie zaryglowanym, przy czym urzadzenie powinno miec silna konstrukcje,byc proste w dzialaniu i tanie wprodukcji. , Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku przez to, ze w podporze samej kieszeni haka znajduje sie powyzej rygla powierzchnia podporowa, w postaci krzywej wkleslej, a na górnej stronie rygla dalsza po¬ wierzchnia ryglujaca w postaci krzywej wypuklej, stykajaca sie z ta powierzchnia podporowa, przy czym na stronie dolnej srodka rygla jest utworzona wklesla powierzchnia prowadzaca, sluzaca jako powierzchnia slizgo¬ wa, do której stale przylega trzpien wsporczy. Zaleta jest przy tym to, ze zaryglowany trzpien urzadzenia doczepnego, który podczas pracy ma tendencje do czestego samoczynnego otwierania zamkniecia, dzieki umieszczeniu rygla w kieszeni haka wytwarza moment przeciwdzialajacy ruchowi otwierania, co uniemozliwia niepozadane otwarcie zamkniecia. Dzialanie to powstaje na skutek tego, ze kat utworzony z jednej strony miedzy linia przechodzaca przez os dzwigni i zawieszenie rygla przy dzwigni sterujacej oraz z drugiej strony miedzy linia przechodzaca przez punkt zawieszenia rygla przy dzwigni sterujacej z punktem styku pomiedzy powierzchnia wsporcza kieszeni haka z powierzchnia rygla, zostaje przez nacisk trzpienia urzadzenia doczepnego poprzez przyleganie powierzchni rygla do podpory i trzpien lozyskowy jako punkt obrotu, powiekszony tak, ze kat ten zbliza sie ksztaltem do kata rozwartego. Przy tym w sposób wymuszony,.zostaje wytworzony moment, który zawsze przesuwa rygiel z powrotem w kierunku zamkniecia i uniemozliwia dzieki temu samoczynne otwo¬ rzenie zamkniecia. Wedlug dalszej cechy wynalazku przewidziano, ze powierzchnia prowadzaca jest ograniczona przez po¬ wierzchnie zderzakowe i ze sworzen wsporczy jest uksztaltowany jako os wychylna dla rygla. Zaleta jest przy tym to, ze sprezyna rozciagana przemieszcza zawsze rygiel do polozenia gotowosci do sprzegania, przy czym sprezyna przechylana wokól trzpienia wsporczego, slizgajac sie w wycieciu rygla, naciskana jest w przecieciu haka do góry do podpory. Ponadto pomiedzy powierzchnia ryglowania na dolnej czesci rygla a lozyskiem wspólpracujacym dla powierzchni ryglowania powstaje przy tym szczelina, która jest o tyle korzystna, ze po dluzszym unieruchomieniu urzadzenia sprzegowego sklejony lub zardzewialy rygiel jest pod naciskiem wchodza¬ cego w sprzeg trzpienia doczepnego natychmiast luzowany, co zapewnia jego sprawne dzialanie. Korzystne jest równiez to, ze sprezyna rozciagana równoczesnie przemieszcza dzwignie sterujaca w otwór przelotowy kieszeni haka. Na skutek tego kieszen haka zostaje od góry zamknieta przed wpadajacymi zanie¬ czyszczeniami. Ponadto przewidziano, ze naprzeciwko dolnej strony rygla, w scianie przeciecia kieszeni haka znajduje sie dodatkowa powierzchnia wsporcza, jako wspóldzialajace lozysko dla rygla. Rozwiazanie takie ma te zalete, ze powoduje samoczynne hamowanie przed niepozadanymi ruchami otwie¬ rania. Przyczynia sie to do tego, ze ryglowanie haka nie otwiera sie samoczynnie podczas pracy. Powierzchnia rygla i powierzchnia odryglowania sa wykonane jako krzywkowe w ten sposób, ze wytwarzane przez to pomie¬ dzy obiema powierzchniami tarcie moze optymalnie dzialac na odcinku styku pomiedzy obydwiema po¬ wierzchniami. Ponadto, powierzchnia podporowa jest przy odryglowywaniu przewidziana jako lozysko wspólpracujace dla powierzchni ryglujacej rygla. Korzystne jest przy tym to, ze rygiel podczas otwierania swa powierzchnia ryglujaca opiera sie na po¬ wierzchni podporowej stanowiacej lozysko wspólpracujace, a przy ciagnieciu za dzwignie sterujaca, która obraca sie w swym lozysku obrotowym, poza punktem zawieszenia w trzpieniu lozyskowym, tworzy dluga dzwignie, co ulatwia zwolnienie trzpienia urzadzenia doczepnego. Równoczesnie rygiel podczas otwierania wykonuje ruch104558 3 promieniowy i styczny do trzpienia urzadzenia doczepnego, na skutek czego mozna go latwiej odlaczyc, nawet od zakleszczonego trzpienia urzadzenia doczepnego, niz to mialo miejsce w znanych urzadzeniach przy jedynie stycznym ruchu odryglowywania. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia hak sprzegowy w stanie gotowosci do sprzegania w przekroju, fig. 2 - hak sprzegqwy z zaryglowanym trzpie¬ niem urzadzenia doczepnego w przekroju, a fig. 3 - hak sprzegowy w stanie gotowosci do sprzegania z glebiej umieszczonym trzpieniem wsporczym w przekroju. Urzadzenie ryglujace zlozone jest zasadniczo ze szczeki 1 haka doczepnego z kieszenia 25 oraz z mecha¬ nizmu zamykajacego. W szczece 1 umieszczona jest obrotowo wkladka 21 ze szczeka 27. Szczeka ta wspólpra¬ cuje z trzpieniem 11. Mechanizm zamykajacy sklada sie z lozyska obrotowego 7 dla dzwigni sterujacej 3 zuchem 18 i z zamocowanego przegubowo, za pomoca trzpienia lozyskowego 6 rygla 2, który ma wybranie z przednia powierzchnia ograniczajaca 16, powierzchnia prowadzaca 15 i tylna powierzchnia ograniczajaca 17 oraz z zaczepem ryglujacym 19, który poprzez przeciecie 26 wystaje do szczeki 27. Przednia, dolna czesc rygla 2 ma powierzchnie ryglujaca 20 wykonana jako krzywka, która przylega do powierzchni zewnetrznej 24 trzpienia 11 lub do powierzchni wsporczej 23. Wystajaca do szczeki 27 górna strona rygla 2 tworzy powierzchnie odryglo¬ wywania 12, z która laczy sie krzywkowa powierzchnia iyglujaca 14. Naprzeciw powierzchni ryglujacej 14 umieszczona jest na lozu oporowym 5 krzywkowa powierzchnia podporowa 13. Pomiedzy trzpieniem lozysko¬ wym 6 a zaczepem 19 rygla przewidziany jest srodkowy obszar 22 rygla, o zmniejszonym przekroju. Ten srodko¬ wy obszar 22 rygla ma na swym odsadzeniu górne lozysko 9 do sprezyny rozciaganej 8, natomiast dolne lozysko \Q sprezyny 8 umieszczone jest w kieszeni 25. W obszarze wybrania ograniczonego elementami 16, 15,17 rygla 2, trzpien wsporczy 4 sluzy jako element prowadzacy. Dzialanie haka sprzegowego jest nastepujace. W celu sprzezenia ciagnik cofa sie i prowadnice wraz z urza¬ dzeniem ryglujacym wsuwa sie pod punkt sprzegowy urzadzenia. Przy podnoszeniu prowadnicy trzpien 11 sprzeganego urzadzenia jest wciskany w otwór haka doczepnego 1 i wytwarza, w dowolnym punkcie przyporu na powierzchni odryglowywania 12, moment przechylajacy, wokól trzpienia wsporczego 4, przec co rygiel 2 obraca sie wokól trzpienia wsporczego 4, i pod dzialaniem wypadkowej sily, dzialajacej na powierzchnie ryglujaca, slizga sie po krzywkowej powierzchni prowadzacej 15 przeciwko dzwigni sterujacej 3. Trzpien lozyskowy 6 jest za pomoca dzwigni sterujacej 3, obracany na luku kola wokól lozyska 7 do góry. Na skutek krzywizny powierzchni prowadzacej 15 oraz sterowania trzpienia lozyskowego 6 wokól lozyska obrotowego 7 zaczep 19 rygla 2 porusza sie po krzywej, uwalniajac tym samym szczeke 27 dla trzpienia 11, zeslizgujacego sie po powierzchni ryglujacej 12. Tylna powierzchnia ograniczajaca 17 powoduje oparcie sie rygla 2 na trzpieniu wsporczym 4, tak ze zarówno tylna scianka haka jak i wkladka 21 znajdujaca sie w haku 1 nie sa obciazone. Po wejsciu trzpienia 11 rygiel 2 slizga si^ po powierzchni ryglujacej 14 i powierzchni podporowej 14 i obraca wokól trzpienia lozyskowego 6 z powrotem do swego polozenia wyjsciowego i rygluje hak 1. Sprezyna rozciagana 8 wytwarza moment wokól trzpienia lozyskowego 6 tak, ze przy zamknieciu rygiel 2 przylega do powierzchni podporowej 13 oraz powierzchni ryglujacej 14. Dzieki temu zmniejszone zostaja podczas fazy ryglowania sily tarcia, oraz zostaje zwiekszona sila przeciwstawiania wstecznego, dla procesu ryglowania. Sily i momenty dzialajace przez trzpien 11 na powierzchnie ryglowania 20 blokuja hak 1 przez statyczne podparcie, w punkcie styku krzywkowej powierzchni podpierajacej 13 podpory 5 z powierzchnia ryglowania 14 rygla 2 i na trzpieniu wsporczym 4 w punkcie styku z powierzchnia prowadzaca 15 i z przednia powierzchnia ograniczajaca 16, oraz przez dzialanie samohamowne w tych punktach. Dzieki sile przylozonej do ucha 18 pionowo lub pod katem do 60° w prawo lub w lewo, wzgledem prostej laczacej elementy 7 ^ 18, polaczony z dzwignia sterujaca 3 trzpien lozyskowy 6 zostaje poruszany do góry wokól lozyska obrotowego 7. Rygiel 2 polaczony poprzez trzpien lozyskowy 6 z dzwignia sterujaca 3 przez moment wytwarzany przez sprezyne rozciagana 8 jest prowadzony na trzpieniu lozyskowym 6, w punkcie przylegania powierzchni podporowej 13 i powierzchni ryglujacej 14, do podpory 5 i sterowany do góry przez dzwignie sterujaca 3 i powierzchnie 13 i 14, zwalniajac tym samym otwór haka doczepnego dla odryglowania trzpienia 11. Nie wystepuje przy tym styk z trzpieniem wsporczym 4, dzieki czemu zostaje zmniejszona sila tarcia, podczas fazy odryglowywania. Ryglowanie pozostaje sprawne nawet przy ewentualnym peknieciu sprezyny rozciaganej 8, zarówno dla ryglowania jak i dla odryglowywania. Przez przedluzenie ramienia dzwigni 7—18 mozna dowolnie zmniejszac konieczne sily odryglowywania.4 104558 PL PL PL PL PL