Przedmiotem wynalazku jest srodek ochrony roslin zawierajacy jako substancje czynna noiwe podstawione l,2,4-oksadiazoliidynony-3, o ogólnym wzorze li w którym Rj oznacza grupe fenylowa lub naftylowa, ewentualnie podstawiona jednym lub dwoma atomami chlorowca), gnupa alkilowa lub alkoksylowa zawierajaca 1—4 atomy wegla lub grupe nitrowai, R2 i R^, sa jednakowe lub rózne i oznaczaja prostolancuchowa lub rozgale¬ ziona grupe alkilowa o 1H5 altomach wegla, grujpe arylowa, grulpe -(CH.^)n, Itworzaca 5 lub 6-czlono- wy pierscien^ przy czym n oznacza liczbe calko¬ wita 4 lufo 5. Nowe zwiazki wyfowairza sie w re¬ akcji zwiazku o ogólnym wzorze 2, w którym Rt ma wyzej podane znaczenie, z ketonem o ogólnym wzorze 3, w którym R£ i R8 maja wyzej podane znaczenie.Niektóre z nowych zwiazków o wzorze 1 wyka¬ zuja dzialanie fitotoksyczne i mozna je stosowac jako srodki chwastobójcze. Inne zwiazki stanowia aktywne srodki grzybobójczej, a jeszcze inne sa srodkami owadobójczymi. Zwiazki te sa dobrze dajacymi sie zidentyfikowac substancjami krysta¬ licznymi, które moga byc przeksztalcane w zwy¬ kle preparaty, np. zwilzalny proszek", koncentra¬ ty dajace sie emulgowac i zalwiesiny wodne lub olejowe.Substancje czynna srodka wedlug wynalazku stanowia przykladowo nastepujace zwiazki: 16 Nr 1 2 3 4 6 7 8 Zwiazek 4^(3,4^dwudhlorofenyilo)r5,5- -dwumetyio^l^-oklsadiazo- lidynon-3 4-{3-chlorofenylo)-5,5-Sfpiro- -pieciometyleno-il,l2f)4-oksa- diazolidynon43 4-(3-chlorofenylo)^5i,5Hdwu- metylo-i ,!2*,4-oksadiazolidy- non-13 4-<3^ciMoroifeny!lo)-5,5^dwiU- metylo-1,2,4Hoksadiazolidy- non-3 4-(3-chIorofanytto)-S,5Hdwu- eitylo-il,2,4-oksadiazolidy- -non-3 4-fenylo-55Mdiwumetyilo- -li2f,4-oksadiiazotlddynon-3 4-(2-chlorofen^lo)H5i,'5-dwu- metylo-1J2,,4-oksadiazolidy- non-3 4-(4-ch,lorofenyio)-5,5-dfWu- metylo-d,E,4-oksadiazolidy- non-3 Tempera¬ tura top¬ nienia UC 73—75 ,135 (84—85 (84—85 82 109 82 11-6 101 489101 489 Nr 9 /ID 11 12 13 114 115 .16 1,7 * Zwiazek 4-(4-bromofenyio)-5y5 metylowi,2,4-oklsadiazolidy- nonn3 4H(i2-imetylo)-5,5Hdiwuimetyllo- -fll,i2l,4-oksad!iazolidynon -3 4-(4-imeltylofenylo)-5,5-dwu- meltylo-1,2,4-oksadiazolidy- non-3 4Hp-fluorofenylo-5),5Jdwunie- tyio-l,2,4-ok)sadiazolidynon-3 4-fenylo-5|,!5-slpd(ro-cztero- meftyleno-l,2,4-oksadiazoM- dynon-13 4ip-nielty11ofenylo-5,5^dwu- eitylo^li,!2,4-oksadiiazolidy- non^3 4-o-ichlorofenylo-5,5HS|piro- -ipieciomeltyleno-l,24-oksa- diiazolidynon^3 4-onmetylofenylo -5^5^sipiro- -pieciomeltylenoHl,2(,4-oksa- diiazolidynonJ3 i 4-mHmetylofenylo-5,,5-spi!ro- ^cziteromeltyileno-1,Bi,4-oksa- diazol'idynonJ3 Tempeira- stuira top¬ nienia UC 135 75 112 78 135 68 52 .68 . . 1 89.Dla porównania aktywnosci dzialania srodków wedlug wynialaizku ze znanymi zwiazkami .prze¬ prowadzono nastepujace badania porównawcze.Dzialanie grzyibob6jcze srodków wedlug wyna¬ lazku zibadano za pomoca metody agairowo-dyfu- zyjnej. io Ze zwiazków badanych i porównawczych (Fol- peit, Mancozelb) wytwonzonó l*/oi-owa zawiesine, któira nastepnie rozcienczono i stosowano w ste¬ zeniu 0,5°/ol, 0,25P/o i 0,ill2i5o/o. Jako gtnzyiby testowe wybrano Alteirnaria tenuis, Boitrytiis cineirea i Fu- sarium cuimoruim.; (Pozywke zasaczeipiona grzybami po' potraktowa¬ niu inkulbowano. Stretfe hamowania okreslono po 48 godzinach w mm. Tes^ prowadzono trzema rów¬ noleglymi próbami, kltcrych przeciejtne wartosci po¬ dano w tablicy I.Z tablicy wynika, ze strefa hamowania w srod¬ kach wedlug wynalazku w stanie rozcienczonym maleje w mniejszym stopniu niz w zwiazkach po¬ równawczych.Zwiazki nr nr 7 i 10 powoduja silne hamowanie w odniesieniu do 3 wymienionych 'grzybów.- 'Zwiazki nr mr 3i, 5 i \B hamuja przede wszyst¬ kim rozmnazanie Ailternairiia tenuis i wzrastanie zarodników. i\V powyzszych badaniach stosowano nastepujace znane zwiazki porównawcze: Mancozelb: Ulilimann: tom 12, str. 5, zawierajacy as cynk etyleno-,1 A4)iis-diWiU!tiokairibamiiriian manganu (20°/cj manganu, a&Vo cynku).Folipelt: Ulilmaon:. tom 12, str. 6, N-Jtrójchlorome- tylotiofitalimid.Celem porównania dzialania chwastobójczego * przeprowadzono w polu i na poletkach doswiad¬ czalnych badanie za pomoca nowych srodków we¬ dlug wynalazku oraz srodków znanych^ jak Pro- pachlor i EIPTC.Srodki wedlug wynalazku stosowano w postaci preiparaitu 50 WP, Propachlor 65 WP i EPTC w 78 EC. Toksycznosc badano na roslinie ulprawnej, kukurydza: Zee Mays i dwóch tyjpowych chwas¬ tach: ChencTpodium album'- i Amarariithus reitiro- flexus. Traktowanie przed wzejaciem pirizeprowa- dzono po wysiewie kukurydzy przez opryskanie gleby. Po uplywie 4 tygodni scieto rosliny zielo- 40 Tablica I Zwia¬ zek nr 3 8 7 11 1 Man- cozeb 1 Folipot Ailtenaria iteltenuis 1%, 23,2 29i,7 27,3 23,5 23,7 31,0 3S,0 32,0 0,5Vo; 19,9 ,0 23,5 ,9 18,3 26,4 ,5 27,0 0,25%! 16,9 23,0 17,9 16,8 ,3 22,3 21v0 ,0 (MW* ,7 23|,0 ,0 14,8 12,6 19,0 ,0 12,0 Bolfcrytis oinerea l?k 16,2 17,8 23,5 ,7 ,7 14,5 23,0 ,0 0,5Vo; 13,5 13,0 19,5 16,8 ,3 12,0 19,5 21,0 0,25*/tf( ,2 ,0 ,7 14,8 191,9 »,5 14,0 17,5 0,125g/(r 6,8 ,0 13,7 ,0 17,1 — ,5 lZfi Fuisarium culmorum 1%; 16,9 24,5 ,5 ),8 ,2 ,8 ,5 23,0 0,5Vtf 14,1 <5 21,8 19,1 2A4 1A5 17,6 18,0 0,25»/o; 12,0 ,16,0 19,6 17„il ,1 ,5 14,5 iao 0425Vo; 7,5 12,0 ,2 13,0 ,2 *fl 12,0 ,0im 480 ne i zwazono, Wage roslin niepotrakltowanego po¬ la kontrolnego o: naczono przez 100%, a wage ro¬ slin zielonych z, pertraktowanego pola szacowano.Badanie tofteycznosca u kukurydzy prowadzono po¬ przez mechaniczne zwalczanie chwastów, a wage tak wyhodowanych roslin oznaczono przez 100u/o masy zielonej.Wyniki badan wykazaly, ze nowe zwiazki 1,^4- -oksazolidynony-3 sa nie tyllko skuteczne przeciw chwastom, lecz nie szkodza roslinom uprawnym, a waga masy zielonej przelwyzsizai wage masy zie¬ lonej roslin z pola doswiadczalnego.Do badan porównawczych zastosowano znane srodki chwastobójcze: Propachlor: Ullllimann: tom 12, str. 60: N-izopro- pylo-a-chloroaceitaniiid 8/o.EPTC: Uilmann: tom 12„ str. 60: N^N-dwupropy- lodwutiokarbaminian S-etylu.Wyniki przedstawiono w tablicy II.Tablica II Zwiazek nr 6 2 8 9 1 Propa- j chlor EPTC Kontrola (nietrak- towana) Dawka sub- stancjii czynnej kg/ha ,0 ,0 ,0 ,0 ,0 4,5 ,6 \r- Waga masy' zielonej %?; Chono- podium album 1-3 12 7 100 Ama- ranrthus retro- flexus 8 7 3 42 100 Zea Mays ¦¦• 103 101 ¦ 113 98 102 95vl 63 100 Zwiazki stanowiace substancje czynna srodka wedlug wynalazku daja sie laitiwo mlec i mieszac i latiwo przeksztalcac na srodki ochrony roslin.Przykladowo miesza sie ze soba i miele 50 kg zwiazku o ogólnym wzorze \ 40 kg Ultrasilu (amorficzny dwutlenek krzemu), stanowiacego nosnik staly, 4 kg Totaniny B (proszek odjpadowe- go lugu siarczynowego), 2 kg Tenciefix Lx-S(pecial (oczyszczony piroszek odpadowego lugu siarczyno¬ wego) stanowiace srodki rozpraszajace i 4 kg Tenspol SP-USP (siarczan alkoholu lauryiowego) jako srodek zwilzajacy. Otaymuje sie proszek zwilzainy o zawartosci 50%, substancji czynnej.Przyklad I. Zbadano aktywnosc grzybobój¬ cza nowych pochodnych l,2,4-oksazoliidynonu-3. 40 Utworzono l€/oi rozittwór zwialzków 4-(3-chlorofeny- lo)-5,5-dhvumetylo-l ,2,4-okBadiazolidynonu-3 (zwia¬ zek nr: 3), 4^M-ichiorofenylo-5,54iwumetyio-l,2,4- -oksadiazolidynonu-3 (zwiazek nr 8) i 4^4nmetylo- fenylo)^,l5-dwuine!tylo^l,2,4r^ (zwiazek nr 11) w sulfotlenku dlwumetylu. Roz¬ twór ten rozcienclzono i okreslono najmnaejsze stezenie hamujace wzrost gonzyibólw. Grzytoanu ty¬ mi byly AJiterniariai itenuis, Fusariutm oulmorum, Betrytis allii. Testy przelprpwaidizono w naczyniach Petriego metoda dyfuzji na agairze, okreslajac ja¬ ko minimalne stezenie ffeakie rozcienbzeniel, które powodowalo, ze strefa zahamowania (pozostala nie¬ zmieniona przez 712 godziny. 'Stjwierdzono, ze zwiazek nr 3 wykazuje jeszcze jprzy stezeniu 40 p(pm dzialanie hamuijace na AUtteomaria tenuis, zwiazek nr tf (powstrzymuje wzrosit Botryltis alllii przy stezeniu 1100 (p|pm i Fusarium culmoruim (przy ppm'v a ewiazek nr 11' Fusarium culmorum tprzy stezeniu 80 ppm i Alternaria tenuis |ptrzy steze¬ niu I0D flpm.P r zy k lad II. < Zbadano dzialanie ichwasifcobój- cze srodków wedlug wynalazku na roslinach jednolisciennyeh i dwulisciennych wr trakltowianiu przed wzejsciem i po wzejsciu. Stosowano zawie¬ rajacy 50°/o; substancji czynnej, zwilzainy], prosz¬ kowy srodek do opryskiwania w (postaci zawie¬ siny wodnej w ilosci 3 kg/hektar. Badano nastepu¬ jace chwasty: Jednoliscienne: Echinoclon crus-galli, Stearia viridis.Dwuliscienne: Amarahthus retroflexus, Cheno- podium album.Traktowanie przed wzejsciem przeprowadzono przed ukazaniem sie chwastów, a po wzejsciu — w stadium 3-^4 listów. Dzialanie slprawdzono po 28 dniach i okreslono liczbami 1—5, okreslajacymi skutecznosc. 49 90 55 *0 65 *r V 2 a 4 skutecznosc %?; 0-H20 21-^40 41^60 61—80 ffu Wyniki Zwia¬ zek nr 1 % •6 2 badania zestawiono w tablicy ponizej ¦Skutecznosc jednoliscienne przed : wzejsciem 4 3 4 4 po wzejsciu 2 a i' 2 2 dwuliscienne i iprzed wzejsciem 3 4 3 4 |po wzejsciu 1 2 < ii 1 1101 480 8 ¦Zas Itr iz e z 'en i a patentowe 1. Srodek ochrony roslin,, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera nowe zwiazki o ogólnym wzorze 1, w kltórym Rj oznacza grufpe fenylowa lub naftylowa,, 'ewentualnie podstawiona jednym lufo dwoma atomami chlorowca, grupa alkilowa lub alkolksylowa zawierajaca 1J—4 atomy wegla lufo griu|pa nitrowa, Rj, i R3, sa jednakowe lub rózne i oznaczaja prostolancuchowa lub roz¬ galeziona feruipe alkilowa o 1—5 aitomach wegla, grupe arylowa, gru(pe 4GH2)n Itiworzaca 5 lub 6 czlonowy pierscien, przy czym n oznacza liczbe calkowita 4 lub 5. 2. Srodek wedlug zasltrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4^(13|,!4-(dwuchloro- fenylo)^5,SwdiwiumetylOHl|,2,4-cksadiazolidynon-3. 3. Srodek wedlug zasltrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4^(3^chlorofenylo)- -5,5-spiro!pieciometyleno-l,l2,4-oklsadiazolddynion-3. 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4-i(3-cMorofenylo)- -S^S-diwiimeitylo-il^^-ok&adiazolidynon-S.. Srodek wedlug zasltrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje Czynna zawiera 4^(3^chlorofenylo)- -S.S-dwumetylo^l^^-okisadiazolidynon-S. 6: Srodek wedlug zasltrz. 1, znamienny tym, ze jako suibsltancje czynna zajwiera 4-<3-chlorofenylo)- -5,5-ldwuQtylo^l|,2),4-oskad!iazoiidynon-3. 7. Srodek wedlug zaisitrz. 1„ znamienny tym, ze jako suJbtsItanCije czynna zawiera 4-fenylo-5,'5-dwu- /lo-i,2,4-oksadiazolidynon-3. 8. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4H(i2-chlorofenylo)- -SjSndwumeityio-ilt^-oikBadiazolidynon-S. 9. Srodek wedlug zasitrz. % znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4-(4^cihloro[fenylo)- -S^Hdiwumetyllo^lijfil^-oIksadiazoliidynon^S.1 . Srodek wedlug zasltrz. il, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4-i(4Hbromofenylo)- ,!5-diWU;meltylo-]l,A4-oksadiazolidynonH3. 11. Srodek wedlug zasltrz. lii, znamienny tym, ze jako substancje czynna zaiwdera 4n(i2Hmeitylofenyao)- -5;,5-dwumeityloHli,2,4-oksadiazolidynon-3. 1112. Srodek wedlug zasltrz. 1, znamienny tym, ze jako substancje czynna zawiera 4^(4^etylofenylo)- -5,5-dWulmeitylo-ll,2',4-oksadiazolidynon-3. f?2 R-: N —Ri NjhA) WZdR 1 Ri-HN —C-NH—OH II 0 WZÓR 2 Ro C Ro o WZdR 3 IIJZlGraf. \Zl-d He 2 — HISHi Cena 45 zl egz. A4 PL PL PL