Przedmiotem wynalazku jest sposób i uklad do wyzwalania ekspozycji przy wykonywaniu rentge¬ nowskich zdjec pluc zwlaszcza u malych dzieci.Przewazajaca czesc takich zdjec wykonywana jest przy mozliwie maksymalnym wypelnieniu pluc powietrzem. W tym celu pacjentowi doroslemu wy¬ starczy wydac polecenie wykonania glebokiego wdechu i wlaczyc aparat rentgenowski. U malych dzieci wlaczenie aparatu rentgenowskiego nastepu¬ je przy domniemanym maksymalnym wdechu, za¬ obserwowanym przez laboranta.Metoda ta nie gwarantuje wykonania udanego zdjecia, gdyz jest uzalezniona od malo obiektyw¬ nej w tym wypadku kontroli wizualnej i refleksu laboranta. Ilosc nieudanych zdjec jest znaczna, a kazde z nich wymaga ponownega naswietlania pa¬ cjenta promieniami X, co w przypadku malych dzieci jest szczególnie szkodliwe.Istota sposobu bedacego przedmiotem wynalaz¬ ku jest to, ze najpierw w ciagu dowolnie dlugie¬ go czasu analizuje sie ruchy klatki piersiowej pa¬ cjenta w celu wykrycia i zarejestrowania maksy¬ malnego wdechu, a nastepnie porównuje sie ko¬ lejne wdechy z zarejestrowanym maksymalnym i wyzwala ekspozycje przy ich zrównaniu sie.W przypadku, gdy obsluga aparatu dojdzie do wniosku, ze istnieje niewielkie prawdopodobien¬ stwo powtórzenia sie zarejestrowanego maksymal¬ nego wdechu, wyzwolenia ekspozycji dokonuje sie przy dowolnie nizszym procencie wartosci maksy¬ malnej.Istota ukladu bedacego przedmiotem wynalazku jest to, ze zawiera on wyposazony w generator zegarowy blok sterujacy dajacy sygnal do wyko¬ nania zdjecia oraz polaczony z pamiecia i liczni¬ kiem rewersyjnym, do którego przez przetwornik analogowo-eyfrowy doprowadza sie sygnal z czuj¬ nika pomiarowego, stykajacego sie z klatka pier¬ siowa pacjenta. Do generatora zegarowego jest do¬ laczony korektor zwiekszajacy czas zliczania ana¬ lizowanego sygnalu.Przedmiot wynalazku umozliwiajac obiektyw¬ na ocene glebokosci wdechu pacjenta pozwala na znaczne zmniejszenie ilosci zdjec nieudanych, a tym samym zmniejsza szkodliwosc badania rent¬ genowskiego.Sposób wedlug wynalazku zostanie blizej objas¬ niony na podstawie przedstawionego na fig. 1 ry¬ sunku schematu blokowego ukladu do stosowania tego sposobu, oraz na przedstawionych na fig. 2 schematycznych rysunkach przebiegów.Uklad wedlug wynalazku zawiera blok sterujacy 7 wlaczajacy aparat rentgenowski. Blok sterujacy 7 jest polaczony z pamiecia 4, oraz z licznikiem rewersyjnym 3 równiez dolaczonym do pamieci 4.Licznik rewersyjny 3 jest poprzez przetwornik a- nalcgowo-cyfrowy 2 polaczony ze stykajacym sie z klatka piersiowa pacjenta czujnikiem pomiarowym 1. Jako czujnik pomiarowy 1 moze byc zastoso- 99 3563 99 356 4 wany dowolny czujnik elektryczny np. indukcyj¬ ny, pojemnosciowy, oporowy, fotoelektryczny itp. lub cisnieniowo-elektryczny. Blok sterujacy 7 jest wyposazony w generator zegarowy 6 sterujacy kierunkiem zliczania licznika rewersyjnego 3. Do generatora zegarowego 6 dolaczony jest korektor wplywajacy na czas zliczania odwrotnego licz¬ nika rewersyjnego 3.Ponizej opisane jest dzialanie ukladu realizuja¬ cego sposób wedlug wynalazku. Czujnik pomia¬ rowy 1 reagujacy na zmiane objetosci klatki pier siowej pacjenta, wraz z przetwornikiem analogo- wo-cyfrowym 2, daje na wyjsciu przebieg zmie¬ niajacy sie okresowo z czestotliwoscia proporcjo¬ nalna do glebokosci oddechu pacjenta. Przebieg ten jest podawany do licznika rewersyjnego 3 gdzie analizowana jest jego wartosc.Pelny cykl pracy ukladu sklada sie z dwu faz.W pierwszej fazie, w ciagu dowolnie dlugiego czasu analizuje sie sygnal z^ przetwornika pomia¬ rowego 1 w celu wykrycia i zarejestrowania jego wartosci maksymalnej, odpowiadajacej maksymal¬ nemu w tym czasie wypelnieniu powietrzem pluc pacjenta. Aby to zrealizowac sygnal ten podaje sie przez przetwornik analogowo-cyfrowy 2 na wejscie licznika rewersyjnego 3. Licznik rewersyj- ny 3 jest sterowany z generatora zegarowego 6 w ten sposób, ze przelaczanie ze zliczania prostego na odwrotne zachodzi kilkadziesiat razy w ciagu jednego oddechu pacjenta.Podczas zliczania prostego, w przypadku gdy uklad sterujacy 7 zezwala na to, koncowy stan licznika rewersyjnego 3 wpisuje sie do pamieci 4 Zezwolenie na wpis nastepuje wtedy, gdy podczas wczesniejszego zliczania odwrotnego stan licznika rewersyjnego 3 osiagnie wartosc zero, czyli gdy pacjent wykonuje wdech i czestotliwosc analizo¬ wanego przebiegu rosnie. Przed kazdym zliczaniem odwrotnym do licznika rewersyjnego 3 wpisuje sie aktualny stan pamieci 4 i licznik rewersyjny 3 re- realizuje odejmowanie od tego stanu. Dzieki ta¬ kiemu systemowi pracy, do pamieci 4 wpisywana jest zawsze wartosc wieksza od wszystkich po¬ przednich, a wiec stan pamieci 4 jest rejestracja maksymalnie glebokiego wdechu, jaki wystapil w pierwszej fazie pracy ukladu.W drugiej fazie pracy ukladu do licznika rewer¬ syjnego 3 wpisuje sie zawartosc pamieci 4 i rea¬ lizuje sie tylko zliczanie odwrotne.Wyzwolenie ekspozycji nastepuje w chwili, gdy do bloku sterujacego 7 zostaje podany sygnal in¬ formujacy o osiagnieciu przez licznik rewersyjny 3 stanu zerowego, co oznacza, ze aktualnie anali¬ zowany przebieg ma ta sama lub nieco wieksza czestotliwosc od wystepujacej uprzednio, czyli ze pacjent wykonal wdech równy lub nieco glebszy od maksymalnego wdechu jaki wystapil w omó¬ wionej poprzednio pierwszej fazie.Przedstawiono to schematycznie na fig. 2, gdzie zwrot poszczególnych wektorów oznacza kierunek zliczania, a ich wielkosc odpowiada aktualnym stanom zawartosci licznika rewersyjnego 3 i pa¬ mieci 4. W przypadku, gdy z jakichkolwiek powo- dów okaze sie, ze prawdopodobienstwo powtórze¬ nia sie zarejestrowanego' wdechu maksymalnego jest niewielkie, do licznika rewersyjnego 3 do¬ lacza sie kolektor 5 wydluzajacy czas zliczania od¬ wrotnego dzieki czemu Wyzwolenie ekspozycji na¬ stepuje przy dowolnie mniejszym od maksymalne¬ go wypelnieniu pluc pacjenta, ale zawsze przy wdechu. PL