Przedmiotem wynalazku jest srodek chwasto- b6jczy zawierajacy jako substancje czynna 3-metylo- tio-4-amino-6-IHrz.butylo-,l,2,4-triiazynon-5 i 2,6- -dwunitro-iN-/3-pentylo)-a,a,ia-trójfluoro-p-toluidyne oraz obojetny nosnik.Srodek chwastobójczy zastosowany w uprawie soi wywoluje zaskakujace zmniejszenie uszkodzenia roslin uprawnych. Srodek ten stosuje sie na po¬ wierzchnie gleby, nie naruszajac jej struktury..Znanych jest wiele srodków chwastobójczych, zwalczajacych chwasty wystepujacych w uprawach soi. Do najwazniejszych naleza pochodne 2,6-dwu- nitroaniliny. Zwiazki te powoduja pewne uszko¬ dzenia roslin uprawnych, ale mimo to sa stosowa¬ ne ze wzgledu na dobra skutecznosc.Pochodne dwuniitroaniliny stosuje sie z dobrymi wynikami na krótko przed, lub bezposrednio po zasadzeniu soji w celu wstrzymania wzrostu chwastów szerokolistnych i trawiastych, które odbie¬ raja soi skladniki odzywcze, swiatlo i wilgoc, a równiez utrudniaja zbiory. Pochodne dwunitro- aniliny nie sa skuteczne w zwalczaniu wszystkich chwastów. Od niedawna stosuje ,sie iw rolnictwie wraz z pochodnymi dwunitroaniliny inne srodki chwastobójcze, w celu wstrzymania wzrostu chwas¬ tów odpornych na dzialanie pochodnych dwuniitro¬ aniliny, nie powodujace jednoczesnie uszkodzenia uprawy lub nie wymagajace stosowania w nieod¬ powiednim czasie w trakcie wzrostu soi.Chwastobójcze dzialanie 3-metylotio-4-amino-6- -IIrzjl,2,4-triazynonu-5 doskonale uzupelnia chwas¬ tobójcze dzialanie pochodnych dwunitroaniliny, chociaz pochodne triazynonu sa czesto fitoto- ksyczne wobec soi.Zastosowanie obu zwiazków chwastobójczych wchodzacych w sklad srodka powoduje mniejsze uszkodzenie soji niz stosowanie ich oddzielnie. To zmniejszone uszkodzenie rosliny uprawnej srod¬ kiem chwastobójczym w porównaniu z dzialaniem poszczególnych subs/tamcji chwastobójczych jest czasami nazywane reakcja antagonistyczna, chociaz zazwyczaj stosuje sie okreslenie reakcja synerge- tyczna, ze wzgledu na nieoczekiwane korzysci wy¬ nikajace z dzialania takiego srodka.Synergetyczny srodek chwastobójczy wedlug wy¬ nalazku zawiera jako substancje czynna 3-metylo- tio-4-amino-6-IIIrz.butylo-l,2,4-triazynon-5 (MABT) i 2,6-dwunitro-N-(3-pentylo)-a,a,a-trójfluoro-p-to- luidyne (DiPTT).Sposób wytwarzania zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka chwastobójczego wedlug wynalazku znany jest specjalistom zajmujacym sie chemia rolnicza.Nastepujace przyklady I—XXII ilustruja efekt biologiczny dzialania srodka chwastobójczego.Doswiadczenia, które mialy na celu wykazanie dzia¬ lania -chwastobójczego srodka przeprowadzono na standardowych stanowiskach upraw soi.W przykladach opisano doswiadczenia, w których badano wplyw substancji czynnej zlozonej z mie- 96 33796 337 3 szaniny 3-metylotio-4-amino-6-IIIiiz.butylo-l ,2,4- -,tniazyinonu-5 (MABT) i 2,6-dwunitro-N-id3-pentylo)- Ha,a,a-trójfluoro-p-toluidyny (DiPTT) na uprawy soi. Wszystkie doswiadczenia powtarzano i weryfi¬ kowano w itan sposób, ze skladniki mieszaniny sto¬ sowano oddzielnie na tym samym poletku do¬ swiadczalnym, na którym stosowano je w miesza¬ ninie. Doswiadczenia prowadzono na wszystkich obszarach uprawy soi w Stanach Zjednoczonych Ameryki przy wspólpracy wielu naukowców.Opisano tylko te doswiadczenia, w których sto¬ sowano skladniki mieszaniny w ilosci 0,0011—0,022 kg/ar MABT i 0,008—0,044 kg/ar dwunitroaniliny, a szczególowo, tylko te, w których sam MABT spo¬ wodowal uszkodzenie upraw soi.Wszystkie doswiadczenia prowadzono na po¬ letkach wyznaczonych na polach przygotowanych do .uprawy soi/o rozmiarach od 9,29 m* do ponad 0,2 ha. W kazdym.doswiadczeniu korzystano z po¬ letek polozonych na tym samym polu uprawnym.Na poletkach kontrolnych nie stosowano srodka, a na poletkach doswiadczalnych stosowano od¬ dzielnie kazdy ze skladników substancji czynnej srodka. Srodek stosowano w formie dyspersji wodnej, (która rozpylano mechandicznym rozpyla¬ czem rolniczym, wyposazonym w niskocisnieniowe dysize. Srodek dyspergowano w ilosci 194—485 l/ha przy szybkosci rozpylacza mechanicznego 2—4 obro¬ tów na godzine. We wszystkich przypadkach zabieg prowadzono w sposób przyjety w uprawie soi.Srodek stosowano powierzchniowo, nie mieszajac go z gleba. Soje sadzono w dniu stosowania srodka, -—albo kilka dni pózniej.Soje rosnaca na poletkach doswiadczalnych pie¬ legnowano w sposób przyjety dla upraw soi trak¬ towanych srodkiem chwastobójczym. Jezeli do¬ swiadczenie prowadzono na obszarze gdzie zabieg ten jest zwykle stosowany, glebe spulchniano raz lub dwa razy kultywatorem we wczesnym okresie wzrostu roslin. Naukowcy prowadzacy badania do¬ konywali co pewien czas ogledzin i oceniali uszko¬ dzenia roslin, jezeli one nastapily. Podczas kazdej obserwacji oceniano stan wszystkich roslin, uzytych w doswiadczeniu.Uszkodzenia roslin wyrazano w procentach w stosunku do roslin kontrolnych uzytych w tym samym doswiadczeniu. Przy ocenie uszkodzen brano pod uwage wszystkie objawy uszkodzenia, takie jak zahamowanie wzrosJtu, narkoza, schnie¬ cie, chloroza i opadanie lisci.Czas kazdej obserwacji podano w tygodniach od zasadzenia. Dawki srodka podano w kg/ar. W kaz¬ dym przypadku dawki powodujace uszkodzenia re¬ jestrowano jako srednie wyników otrzymanych z dwóch poletek.Przyklad I 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni DPTT 0,011 MABT 0,0028 mieszanina Przyklad II DPTT 0,011 0 MABT 0,0028 10 2 mieszanina 10 8 Przyklad III DPTT 0,0/166 6 ~S~ MABT 0,0028 0 10 mieszanina 0 6 Przyklad IV 3 tygodnie 10 tygo DPTT 0,0165 15 0" MABT 0,0028 10 2 mieszanina 10 2 so 40 45 50 55 60 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 0 0 0 Przyklad V DPTT, 0,022 MABT, 0,0028 mieszanina Przyklad VI DPTT, 0,022 MABT, 0,0028 mieszanina Przyklad VII DPTT, 0,011 MABT, 0,0042 mieszanina 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 6 3 tygodnie 10 tygodni 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 0 12 » Przyklad VIII 3 tygodnie 10 tygodni 0 ~ 3 tygodnie 10tygodni DPTT, 0,011 10 0 MABT, 0,0042 10 5 mieszanina 10 10 Przyklad IX DPTT, 0,0166 0 8 MABT, 0,0042 0 10 mieszanina- 0 10 Przyklad X DPTT, 0,0166 10 MABT, 0,0042 10 mieszanina 10 Przyklad XI 2 tygodnie 4 tyj DPTT, 0,022 0 8 MABT, 0,0042 0 10 mieszanina 0 10 Przyklad XII 3 tygodnie l^tygo DPTT, 0,022 10 0 MABT, 0,0042 10 5 mieszanina 10 5 2 tygodnie 4 tygodnie 9tygodni ~ 0 0 0 3 tygodnie 10 tygodnt 0 7 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 7 0 096 337 Przyklad XIII 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni DPTT, 0,011 MABT, 0,0055 mieszanina 0 0 0 A 22 13 0 7 0 Przyklad XIV 3 tygodnie 10 tygodni DPTT, 0,011 MABT, 0,0055 mieszarkkia 0 18 Przyklad XV 3 tygodnie lOtygodni DPTT, 0,011 5 0 MABT, 0,0055 7 0 mieszanina 5 0 Przyklad XVI 3 tygodnie - 6 tygodni DPTT, 0,011 5 ' 0 MABT, 0,0055 3 0 mieszanina 0 0 Przyklad XVII 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni DPTT, 0,0165 MABT, 0,0055 mieszanina 0 0 0 8 22 17 0 7 0 Przyklad XVIII 3 tygodnie 10 tygodni DPTT, 0,0165 10 0 MABT, 0,0055 10 18 mieszanina 10 8 Przyklad XIX 3 tygodnie 6 tygodni DPTT, 0,0165 5" 0 MABT, 0,0055 3 0 mieszanina 0 0 Przyklad XX DPTT, 0,022 0 8 MABT, 0,0055 0 22 mieszanina 0 15 Przyklad XXI 2tygodnie 4 tygodnie 0 tygodni "~7 7 3 3 tygodnie 10 tygodni DPTT, 0,022 MABT, 0,0056 mieszanina 0 18 11 Przyklad XXII 3.tygodnie 6 tygodni DPTT, 0,022 MABT, 0,0055 mieszanina 3 3 0 0 0 0 Przeprowadzone doswiadczenia wykazaly, ze srodek chwastobójczy wedlug wynalazku wywoluje korzystna ekonomioznie, antagonistyczna reakcje 6 uszkodzenia roslin uprawnych, przy równoczesnym braku oslabienia dzialania chwastobójczego sklad¬ ników wchodzacych w jego sklad.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku zawie- rajacy 3-metylotio-4-amino-6-IIIrz.butylo-l,2,4-tria- zynon^5 i 2,6-dwunitro-N-(i3-pentylo)-a,a,a-trójflu- oro-p-toluidyne hamuje wzrost chwastów kielku¬ jacych i wschodzacych na uprawie soi. Srodek stosuje sie na powierzchnie gleby w odpowiedniej ilosci przed lub zaraz po zasadzeniu soi.J Substancje czynne srodka chwastobójczego wedlug - •wynalazku dzialaja w czasie kielkowania i wschodzenia chwastów. Niektóre z chwastów sa niszczone lub uszkadzane w chwili pekniecia lu- piny ziarna, w pierwszym stadium kielkowania.Inne chwasty zostaja zniszczone w trakcie przebi¬ jania sie poprzez glebe. W obu przypadkach srodek chwastobójczy musi byc stosowany zanim nastapi calkowite wzejscie chwastów, najpózniej w czwartym dniu po zasadzeniu soi.Srodek wedlug wynalazku stosuje sie powierz¬ chniowo, to iznaczy, po ijego zastosowaniu nie po¬ rusza sie gleby. Oczywista nzecza jesit to, ze jezeli srodek stosuje sie przed zasadzeniem soi, to na- M stepuje lekkie poruszenie gleby w trakcie sadze¬ nia. Naruszenie gleby przy sadzeniu jest jednak tak male, ze nie hamuje powierzchniowego dzia¬ lania srodka chwastobójczego.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku mozna io mieszac z gleba ale jego zaleta jest mozliwosc sto¬ sowania go powierzchniowo.Olbie substancje czynne srodka, pochodna 2,6- dwundtroaniliny i pochodna itriazynonu dzialaja .silnie chwastobójczo. Zastosowanie ich razem jako « skladników srodka jeslt korzystne, poniewaz w ten sposób ogranicza sie wzrost wielkiej liczby chwastów na uprawach soi. Srodek chwastobójczy dziala skutecznie przeciwko nastepujacym chwa¬ stom : Sorgo alpejskie, palusznik krwawy, mszy- 40 niec zielony i zólty, pnzytulina czepna, Solanum rostratum lub Carrtheria accanithicapra, proso wlo¬ sowate, kupkówka pospolita, mietlica bialawa, pro¬ so, rdest ostrogorzki, komosa biala, lebioda oszcze- powata, lucenna sierpowata, gwiazdndca, solanka 45 kolczasta, oset rosyjski, stoklosa dachowa, cibora, szczaw kedzierzawy, gorczyca, rzezuchy, pokrzywa parzaca, starzec zwyczajny, wiechlina.Stopien zniszczenia kielkujacych i wschodza¬ cych chwastów zalezy od gatunku tych chwastów 50 i od rodzaju oraz ilosci stosowanych substancji chwastobójczych. W niektórych przypadkach, jak opisano w przykladach I—XXII zniszczeniu ulegaja wszystkie chwasty. W innych przypadkach czesc chwastów ulega uszkodzeniu, a czesc zniszczeniu. 55 Slabe uszkodzenie chwastów jest równiez korzystne, poniewaz rosnaca normalnie soja zaglusza chwasty rosnace wolno Wskutek uszkodzenia.W celu skutecznego ograniczenia ilosci chwastów stosuje sie odpowiednie ilosci kazdej z substancji 60 czynnych srodka chwastobójczego. Podobnie jak w doswiadczeniach opisanych w przykladach I—XXII skuteczna ilosc substancji chwastobój¬ czych okresla sie stosujac rózne dawki substancji czynnych i obserwujac ich dzialanie na chwasty. 65 Stosuje sie nastepujace skutecznie ilosci suibsltancji7 chwastobójczych wchodzacych w sklad srodka: 0,056^2,26 kg/ha triazynonu i 0,567—6,80 kg/ha dwunitroaniliny. Korzystnie stosuje sie 0,113—2,26 kg/ha triazynonu i 0,83—4^&3 kg/ha pochodnej dwu¬ nitroaniliiny.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku mozna stosowac w postaci mieszaniny dwóch skladników jako substancji czynnej z nosnikiem jak równiez w postaci zestawu srodków zawierajacych oddziel¬ nie kazdy ze skladników substancji czynnej srodka.Zazwyczaj substancje czynna srodka stosuje sie z dodatkiem srodka zawierajacego odpowiednie ilosci zwiazków czynnych chwastobójczo.Srodek chwastobójczy jest nowy, poniewaz za¬ wiera nowa kombinacje zwiazków chwastobój¬ czych. W sklad srodka wchodza: obojetny nosnik oraz odpowiednie ilosci dwóch substancji czynnych chwastobójczo. Srodek zawiera 0,05—2,0, korzystnie 0,1—2,0 czesci pochodnej triazynonu i 0,5—6, ko¬ rzystnie 0,75—4,0 czesci pochodnej 2,6-dwunitroani- liny.Obojetne nosniki i metody przygotowywania srodka znane sa chemikom zajmujacym sie chemia rolnicza. Mimo to dla unikniecia niejasnosci po¬ dano nastepujace wskazówki. Srodek chwastobójczy stosuje sie najczesciej w postaci stezonej, na przy¬ klad jako zawiesine wodna lub emulsje zawiera¬ jaca 0,05—5% substancji czynnej chwastobójczo.Srodki rozpuszczajace sie w wodzie lub emulgu¬ jace sie sa to zazwyczaj latwo zwilzalne proszki lub stezone ciecze latwe do emulgowania. W sklad latwo zwilzalnych proszków wchodza substancje czynne chwastobójcze, obojetny nosnik oraz sub¬ stancje powierzchniowo czynne.Zawartosc substancji czynnych chwastobójczo waha sie iw granicach 10—90%. Jako obojetne nos¬ niki stosuje sie gliny atapulgitowe i montmorilo- nitowe,^ziemie okrzemkowa oraz oczyszczone krze¬ miany. Jako srodki powierzchniowo czynne stosuje sie nastepujace substancje w ilosci 0,5—10%: sul¬ fonowane ligniny, skondensowane naftalenosulfo- niany, alkilobenzenosulfoniany, naftalenosulfoniany, sulfoniany alkilowe oraz niejonowe srodki po¬ wierzchniowo czynne, takie jak polaczenia tlenku etylenu z fenolem.-Ponizej podano przyklad wytwarzania srodka chwastobójczego wedlug wynalazku w postaci latwo zwilzalnego proszku.Przyklad XXIII. 276,7 kg DPTT 95$ kg 3-metylCitio-4ramino-6^XII.rz.buty,lo-il,2,^triazyno- nu-5,1^8,1 kg sodowego sulfonianu laurylowego (sro¬ dek zwilzajacy), 9 kg polyfenu 0 (srodek rozpra¬ szajacy — sulfonowana lignina), 27,2 kg zeolexu 7 (uwodniony krzemian glinowy zapobiegajacy zle¬ pianiu sie) oraz 27,2 kg gliny Bardena (obojetna glinka kaolinowa). Mieszanine te miazdzy sie mlo¬ tem, ponownie miesza, a nastepnie jeszcze raz roz- \ drabnia.Otrzymuje sie dobrze .zwilzamy proszek o na¬ stepujacym skladzie wagowym: DPTT 61% 3^metylotio-4-amino-6-III.rz.-ibuty lo-l,2,4- -triazynon-5 21% sodowy sulfonian laurylowy 4% LDA - Zaklad 2, Ty; 337 8 Polyfon0 2% Zeolex7 6% glina Bardena 6% Typowe, latwo emulgujace sie koncentraty srodka chwastobójczego zawieraja 0,06—0,72 kg/l substancji czynnej w obojetnym nosniku, którym jest zazwy¬ czaj mieszanina wody i nie mieszajacych sie z woda rozpuszczalników organicznych oraz substancji emulgujacych. Rozpuszczalniki organiczne dobiera sie zwracajac uwage na ich rozpuszczalnosc i koszt.Najczesciej stosuje sie rozpuszczalniki aromatyczne, glównie ksyleny oraz frakcje ropy naftowej, ko¬ rzystnie wysokowrzace fraikcje naftalenowe i ole- finowo takie, jak na przyklad ciezka benzyna aro- 16 matyozna. Stosuje sie równiez rozpuszczalniki ter¬ penowe wraz z pochodnymi kalafonii. Substancje emulgujace sa te same jak uzywane do przygoto¬ wywania latwo zwilzalnych proszków zawieraja¬ cych substancje chwastobójcze.Równie czesto stosuje sie mieszanki chwasto¬ bójcze w postaci granulek. Granulki takie otrzy¬ muje sie w wyniku wymieszania obojetnego no¬ snika, na przyklad grubo rozdrobnionej gliny z substancjami chwastobójczymi. Granuli srodka o dzialaniu chwastobójczym maja wymiary rzedu 0,1—3 mm. Najprostszy sposób wytwarzania gra¬ nulek polega na rozpuszczaniu substancji chwasto¬ bójczych w takim rozpuszczalniku,, jak nafta lub ciezka benzyna aromatyczna i zmieszaniu tego 0 roztworu z nosnikiem w odpowiednim mieszalni¬ ku. Mniej ekonomiczna metoda jest zmieszanie skladników chwastobójczych z wilgotna glina lub innym obojetnym nosnikiem. Otrzymane w ten sposób ciasto suszy sie i grubo miele uzyskujac 85 zgranulowany produkt.Sprzet uzywany do rozsypywania lub rozpyla¬ nia srodków chwastobójczych na glebe w zupel¬ nosci wystarcza do stosowania srodka wedlug wy¬ nalazku. Na przyklad, za pomoca zwyklych rozpy- 40 laczy zamontowanych na rozpylaczach samobiez¬ nych lub holowanych rozpyla sie zawiesiny wodne srodka chwastobójczego. Srodek w postaci granu¬ lek rozsiewa sie w zadowalajacy sposób za pomoca dozownika uzywanego zazwyczaj do rozsiewania 45 innych srodków chwastobójczych w postaci gra¬ nulowanej.Obslugujac sprzet nalezy uwazac na to, aby za¬ stosowac odpowiednia ilosc zawiesiny wodnej lub granulatu odpowiadajaca wlasciwej dawce sub- so stancji chwastobójczej oraz, aby dozowac te sub¬ stancje równomiernie na powierzchnie gleby.Srodek chwastobójczy rozrzuca sie na cala po- . wierzchnie uprawy lub nanosi sie ja tylko pasami, pomiedzy rzedami roslin uprawnych. PL