Przedmiotem wynalazku jest srodek chwasto¬ bójczy zawierajacy jako substancje 3-metylo- tio-4-amino-6ninrz.butylo-l,2,4-triiazynon-5 i 2,6- -dwunitro-N-etylo-iN-metyloallilo-a, p-toluidyne oraz obojetny nosnik.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku zasto¬ sowany w uprawie soi wywoluje zaskakujace zmniejszenie uszkodzenia roslin uprawnych. Srodek ten stosuje sie na powierzchnie gleby, nie narusza¬ jac jej struktury.Znanych jest wiele srodków chwastobójczych, zwalczajacych chwasty wystepujace w uprawach soi. Do najwazniejszych naleza pochodne 2,6-dwu- nitroaniliny. Zwiazki te powoduja pewne uszko¬ dzenia roslin uprawnych, ale mimo to sa stosowa¬ ne ze wzgledu na dobra skutecznosc.Pochodne dwunitroaniliny stosuje sie z dobrymi wynikami na krótko przed, lub bezposrednio po zasadzeniu soi w celu wstrzymania wzrostu chwastów szerokolistnych i trawiastych, które od¬ bieraja soi skladniki odzywcze, swiatlo i wilgoc, a równiez utrudniaja zbiory. Pochodne dwunitro¬ aniliny nie sa skuteczne w zwalczaniu wszystkich chwastów. Od niedawna stosuje sie iw rolnictwie wraz z pochodnymi dwunitroaniliny inne srodki chwastobójcze, w celu wstrzymania wzrostu chwas¬ tów odpornych na dzialanie pochodnych dwunitro¬ aniliny, nie powodujace jednoczesnie uszkodzenia uprawy lub nie wymagajace stosowania w nieod¬ powiednim czasie w trakcie wzrostu soi. 2 Chwastobójcze dzialanie 3-metylotio-4-amino-6- -IIIrz.butylo-l,2,4ntrrazynonu-5 doskonale uzupelnia chwastobójcze dzialanie pochodnych dwunitroani¬ liny, chociaz pochodne triazynonu sa czesto litoto- ksyczne wobec soi.Zastosowanie obu zwiazków chwastobójczych wchodzacych w sklad srodka powoduje mniejsze uszkodzenie soi niz stosowanie ich oddzielnie. To zmniejszone uszkodzenie rosliny uprawnej srod¬ kiem chwastobójczym w porównaniu z dzialaniem poszczególnych substancji chwastobójczych jest czasami nazywane reakcja antagonistyczna, chociaz zazwyczaj stosuje sie okreslenie reakcja synerge- tyczna, ze wzgledu na nieoczekiwane korzysci wynikajace z dzialania takiego srodka.Synergetyczny srodek chwastobójczy wedlug wy¬ nalazku zawiera jako substancje czynna 3-metylo- tio-4-amino-6-IIIrzjbutylo-1 y2,4-triazynon-5 i 2,6-dwunitroHN-etylo-N^metyloallilo-a,a,a-trójflu- oro-p-toluidyne (ETMT).Srodek wedlug wynalazku powoduje zaskakujace antagonistyczne zmniejszenie uszkodzen upraiwy, jezeli stosuje siie go na powierzchnie gleby.Sposób wytwarzania zwiazków stanowiacych substancje czynna srodka chwastobójczego wedlug wynalazku jest znany.Nastepujace przyklady I—XXIV ilustruja efekt biologiczny dzialania srodka chwastobójczego. Do¬ swiadczenia, które mialy na celu wykazanie dzia- 96 33896 338 3 lania srodka chwastobójczego przeprowadzono na standardowych stanowiskach upraw soi.W przykladach opisano doswiadczenia, w któ¬ rych badano wplyw substancji czynnej zlozonej z mieszaniny 3-metylotio-4-amino-6-IIIrz.butylo-l,2, 4-triazynonu^5 (MAiBT) i 2,6-dwunitro-N-etylo-N-(2- metyloallilo)-a,a,a-trójfluoro-p-toluidyny( ETMT) na uprawy soi. Wszystkie doswiadczenia powtarzano i weryfikowano w ten sposób, ze skladnika mie¬ szaniny stosowano oddzielnie na tym samym po¬ letku doswiadczalnym, na Którym stosowano je w mieszaninie. Opisano tylko te doswiadozenia, w których stosowano skladniki mieszaniny w ilosci 0,0011^0,022 kg/ar MABT i 0,008—0,044 kg/ar diwu- nitroaniliny, a szczególowo tylko te, w których sam MABT spowodowal uszkodzenia upraw soi.Wszystkie dosw|adczenlia prowadzono na po¬ letkach wyznaczonych na polach przygotowanych do uprawy soi o rozmiarach od 9,29 m2 do ponad 0,2 ha.*W kazdym doswiadczeniu korzystano z po¬ letek polozonych na tym samym polu uprawnym.Na poletkach kontrolnych nie stosowano srodka, a ;na poletkach doswiadczalnych silosowano od¬ dzielnie kazdy tze skladników substancji czynnej srodka. Srodek stosowano w formie dyspersji wodnej, która rozpylano mechanlicznym rozpyla¬ czem rolniczym, wyposazonym w niskocisnieniowe dysze. Srodek dyspergowano w ilosci 194—485 l/ha, przy szybkosci mechanicznego rozpylacza 2—4 obro¬ tów na godzine. We wszystkich przypadkach zabieg prowadzono w sposób przyjety w uprawie soi.W kazdym przypadku srodek stosowano na po¬ wierzchnie, nie mieszajac go z gletoa. Soje sadzono w dniu stosowania srodka, albo iw kilka dni pózniej.Soje rosnaca na poletkach doswiadczalnych pie¬ legnowano w sposób przyjety dla upraw soi, trak¬ towanych srodkiem chwastobójczym. Jezeli do¬ swiadczenie prowadzono na obszarze gdzie zabieg ten jest zwykle stosowany, glebe spulchniano raz lub dwa razy kultywatorem we wczesnym okresie wzrostu roslin. Naukowcy prowadzacy badanie do¬ konywali co pewien czas ogledzin i oceniali uszko- * dzenia roslin, jezeli one nastapily. Podczas kazdej obserwacji oceniano stan wszystkich roslin uzytych w doswiadczeniu.Uszkodzenia roslin wyrazano w procentach w stosunku do roslin kontrolnych uzytych w tym samym doswiadczeniu. Przy ocenie uszkodzen brano pod uwage wszystkie objawy urekodzenia, (takie jak zahamowanie wzrostu, nekroza, schniecie, chloroza i opadanie lisci.Czas kazdej obserwacji podano w tygodniach od zasadzenia. Dawki srodka podano w kg/ar. W ka¬ zdym przypadku dawki powodujace uszkodzenia rejestrowano jako srednie wyników otrzymanych z dwóch poletek.P r z y k l aid I ETMT, 0,011 MABT, 0,0028 mieszanina Przyklad n ETMT, 0,0165 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni MABT, 0,0028 mieszanina Przyklad III 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni 40 45 50 05 60 ftK ETMT, 0,022 MABT, 0,0028 mieszanina Przyklad IV ETMT, 0,011 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad V ETMT, 0,011 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad VI ETMT, 0,01(1 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad VII ETMT, 0,011 MABT, 0042 mieszanina 0 0 0 2i tygodnie 0 0 „ 0 2 tygodnie 0 0 0 3 tygodnie 0 12 3 tygodnie 3 0 Przyklad VIII ETMT, 0,0)165 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad IX ETMT, 0,0165 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad X ETMT, 0,0165 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad XI ETMT, 0,0165 MABT, 0,0042 mieszanina Przyklad XII ETMT, 0,022 MABT, 0,0042 mieszanina 2 tygodnie — o 0 0 2 tygodnie 0 " 0 0 3' tygodnie 0 12 3 tygodnie i 0 ' 2 tygodnie 0 0 0 7 7 0 4 tygodnie 0 0 4 tygodnie 3 7 9 tygodni 0 0 0 9 tygodnd 0 0 0 4 tygodnie 0 0 4 tygodnie 7 3 9 tygodni 0 0 0 6 tygodni 0 0 0 4 tygodnie 0 ~ 0 0 0 0 9 tygodni 0 " 0 0 9 tygodni 0 0 0 ,96 338 Przyklad ~ ETMT, 0,022 MART, 0,0042 mieszanina Przyklad ETMT, 0,022 MABT, 0,0042 mieszanina XIII XIV 2 tygodnie 0 0 0 3 tygodnie 0 12 17 4 tygodnie 7 3 0 tygodnd 0 0 0 9 tygodni 0 0 0 6 MABT, 0,0055 0 mieszanina 0 Przyklad XXIV 2tygodnie ETMT, 0,022 0 MABT, 0,0055 0 mieszanina 0 12 4 tygodnie 0 3 0 io Po zestawieniu wyników stwierdzono, ze 0 0 srodek chwastobójczy wywoluje zaskakujace zmniejszenie Przyklad XV 3 tygodnie 6 tygodni ETMT, 0,022 3 0 MABT, 0,0042 J 20 0 mieszanina 13 0 Przyklad XVI 2 tygodnie 4 tygodnie ETMT, 0,01111 0 6 MABT, 0,0055 0 3 mieszan/Lna 0 0 Przyklad XVII 3 tygodnie 9 tygodnd ETMT, 0,011 MABT, 0,0055 mieszanina 0 13 17 0 0 0 Przyklad XVIII 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni ETMT, 0,011 0 0 0 MABT, 0,0055 0 12 0 mieszanina 0 7 0 Przyklad XIX 2 itygodnie 4 tygodnie ETMT, 0,0165 0 6 MABT, 0,0055 0 3 mieszanina 0 0 Przyklad XX 3 tygodnie 9 tygodni ETMT, 0,0165 MABT, 0,0055 mieszanina 0 13 13 0 0 0 Przyklad XXI 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni ETMT, 0,0165 0 7 MABT, 0,0055 0 12 mieszanina 0 7 Przyklad XXII 3 tygodnie 9 tygodni 0 0 3 ETMT, 0,022 MABT, 0,0055 mieszanina 0 13 13 0 0 0 Przyklad XXIII 2 tygodnie 4 tygodnie 9 tygodni ETMT, 0,022 0 7 0 uszkodzenia roslin uprawnych w porównaniu z oddzielnie stosowanymi substancjami chwasto¬ bójczymi. Przeprowadizone doswiadczenia wyikaza- ly, ze srodek chwastobójczy wedlug wynalazku wy¬ woluje korzystna ekonomicznie, antagonistyczna reakcje uszkodzenia roslin uprawnych, przy równo¬ czesnym braku oslabienia dzialania chwastobój¬ czego substancji wchodzacych w jego sklad. grodek chwastobójczy wedlug wynalazku zawie¬ rajacy 3-metylotdo-4-amino-6-IIIrz.buitylo-ly2,4-tria- zynon-5 i 2,6-dwunitro-N-etylo-N-metyloallilo-a,a,a- -trójfluoro-p-toluidyne hamuje wzrost chwastów kielkujacych i wschodzacych na uprawach soi.Srodek stosuje sie na powierzchnie gleby w odpo¬ wiedniej ilosci przed lub zaraz po zasadzeniu soi.Substancje czynne srodka chwastobójczego wedlug wynalazku dzialaja w czasie kielkowania i wschodzenia chwastów. Niektóre z chwastów sa niszczone lub uszkadzane w chwili pekniecia lupiny ziarna, w pierwszym stadium kielkowania. Inne chwasty zostaja zniszczone w trakcie przebijania sie poprzez glebe. W obu przypadkach srodek chwastobójczy musi byc stosowany zanim .nastapi calkowite wzejscie chwastów, najpózniej w czwar¬ tym dniu po zasadzeniu soi.Srodek wedlug wynalazku stosuje slie powierz¬ chniowo, to znaczy, po jego zastosowaniu nie .po¬ rusza sie gleby. Oczywista rzecza jest to, ze jezeli 40 srodek stosuje sie przed zasadzeniem soi, to na¬ stepuje lekkie poruszenie gleby w trakcie sadze¬ nia. (Naruszenie gleby przy sadzeniu jest jednak tak male, ze nie hamuje powierzchniowego dzialania srodka chwastobójczego. 45 Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku mozna mieszac z gleba, ale zaleta srodka chwastobójczego wedlug wynalazku jest mozliwosc stosowania go powierzchniowo.Obie substancje czynne srodka, pochodna 2,6- 50 -dwunitroaniliny i pochodna triazynonu dzialaja silnie chwastobójczo. Zastosowanie ich razem jako skladników srodka jest korzystne, poniewaz w ten sposób ogranicza sie wzrost wielkiej liczby chwa¬ stów na uprawach soi. Srodek chwastobójczy 55 dziala skutecznie przeciwko nastepujacym chwa¬ stom: Sorgo alpejskie, palusznik krwawy, mszyniec zielony i zólty, przytulina czepna, Solanum ros- , tratum lub Carrrtiberia accanthicapra, proso wlo¬ sowate, kupkówka pospolita, mietlica bialawa, eo proso, rdest ostrogorzki, komosa biala, lebioda oszczepowata, lucerna sierpowata, gwiazdnica, so¬ lanka kolczasta, oset rosyjski, stoklosa dachowa, cibora, szczaw kedzierzawy, gorczyca, rzezuchy, pokrzywa parzaca, starzec zwyczajny, wiechlina. 65 Stopien zniszczenia kielkujacych i wschodzacych96 338 8 chwastów zalezy od gatunku tych chwastów i od rodzaju oraz ilosci stosowanych sulbstancji chwasto¬ bójczych. W niektórych przypadkach, jak opisano w przykladach I—XXIV zniszczeniu ulegaja wszystkie chwasty. W innych przypadkach czesc chwastów ulega uszkodzeniu, a czesc zniszczeniu.Slabe uszkodzenie chwastów jest równiez korzystne, poniewaz rosnaca normalnie soja zaglusza chwasty rosnace wolno wskutek uszkodzenia.W celu skutecznego ograniczenia ilosci chwastów stosuje sie odpowiednie ilosci kazdej z substancji czynnych srodka chwastobójczego. Podobnie jak w doswiadczeniach opisanych w przykladach I—XXIV skuteczna ilosc substancji chwastobój¬ czych okresla sie stosujac rózne dawki substancji czynnych i obserwujac ich dzialanie ma chwasty.Stosuje sie nastepujace skuteczne ilosci substancji chwastobójczych wchodzacych w sklad srodka: 0,056^-2j26 kg/ha triazynonu i 0,567—6^80 kg/ha dwunitroaniliny. Korzystnie stosuje sie 0,113—2^26 kg/ha triazynonu i 0,83—4,53 kg/ha pochodnej dwu¬ nitroaniliny. Srodek wedlug wynalazku stosuje sie na glebe w ilosci 0,96—0,68 kg substancji czynnej na hektar.Srodek chwastobójczy wedlug wynalazku stosuje siie w postaci mieszaniny tych dwóch skladników jako substancji czynnej z nosnikiem, jak równiez w postaci srodków zawierajacych oddzielnie kazdy ze skladników substancji czynnej srodka. Zazwy¬ czaj substancje czynne srodka stosuje sie z do¬ datkiem srodka zawierajacego odpowiednie ilosci zwiazków czynnych chwastobójczo.Srodek chwastobójczy jest nowy, poniewaz za¬ wiera nowa kombinacje zwiazków chwastobój¬ czych. W sklad srodka wchodza: obojetny nosnik oraz odpowiednie ilosci dwóch substancji czyn¬ nych chwastobójczo. Srodek zawiera 0,05—2,0 ko¬ rzystnie 0,1—2,0 czesci pochodnej triazynonu i 0,5—6, korzystnie 0,75—3,0 czesci pochodnej 2,6-dwunitroaniliny.Obojetne nosniki i metody przygotowywania srodka znane sa chemikom zajmujacym sie chemia rolnicza. Mimo to dla unikniecia niejasnosci po¬ dano nastepujace wskazówki. Srodek chwastobój¬ czy stosuje sie najczesciej w postaci stezonej, na przyklad jako zawiesine wodna lub emulsje za¬ wierajaca 0,05%—5% substancji czynnej chwasto¬ bójczo. Srodki rozpuszczajace sie w wodzie lub emulgujace sie, sa to zazwyczaj latwo zwilzalne proszki lub stezone ciecze latwe do emulgowania.W sklad latwo zwilzalnych proszków wchodza substancje czynne chwastobójczo, obojetny nosnik oraz substancje powierzchniowo czynne.Zawartosc substancji czynnych chwastobójczo waha sie w granicach 10—90%. Jako obojetne no¬ sniki stosuje sie gliny atapulgitowe i montmorilo- nitowe, ziemie okrzemkowa oraz oczyszczone krze¬ miany. Jako srodki powierzchniowo czynne stosuje sie nastepujace substancje w ilosci 0,5—10%: sul¬ fonowane ligniny, skondensowane naftalenosulfo- niany, alkilobenzenosulfoniany, naftalenosulfonia- ny, sulfoniany alkilowe oraz niejonowe srodki po¬ wierzchniowo czynne, takie jak polaczenia tlenku etylenu z [fenolem. Ponizej .podano przyklad wytwa¬ rzania srodka chwastobójczego wedlug wynalazku w postaci latwo zwilzalnego proszku.Przyklad XXV. 276,7 kg ETMT 95,2 kg 3-me- tylotio-4-amino-i6-IiIIrzjbutyloHl;2,4-triazynonu-5, 184 kg sodowego sulfonianu laurylowego (srodek zwilzajacy), 9 kg polyfonu 0 (srodek rozpraszajacy — sulfonowana lignina), 27,2 kg zeolexu 7 (uwod¬ niony krzemian glinowy zapobiegajacy zlepianiu sie) oraz 27,2 gliny Bardena (obojetna glinka ka- olinowa). Mieszanine te miazdzy sie mlotem, po¬ nownie miesza, a nastepnie jeszcze raz rozdrabnia.Otrzymuje sie dobrze zwilzalny proszek o naste¬ pujacym skladzie wagowym: 50 ETMT 3-metylotio-4-amino-6-III.r z.-butylo-1,2,4- -triazynon-5 sodowy sulfonian laurylowy Polyfon 0 Zeolex 7 glina Bardena 61% 21% 4% 2% 6% 6% Typowe,, latwo emulgujace sie koncentraty srodka chwastobójczego zawieraja 0,06—0,72 kg/l sub- stancji czynnej w obojetnym nosniku, którym jest zazwyczaj mieszanina wody i nie mieszajacych sie z woda rozpuszczalników organicznych oraz sub¬ stancji emulgujacych. Rozpuszczalniki organiczne dobiera sie zwracajac uwage na ich rozpuszczalnosc i koszt. Najczesciej stosuje sie rozpuszczalnika aro¬ matyczne, glównie ksyleny oraz frakcje ropy na¬ ftowej, korzystnie wysokowrzace frakcje naftale¬ nowe i olefinowe takie, jak na przyklad ciezka benzyna aromatyczna. Stosuje sie równiez rozpusz¬ czalniki terpenowe wraz z pochodnymi kalafonii.Substancje emulgujace sa te same jak uzywane do przygotowywania latwo zwilzalnych proszków zawierajacych substancje chwastobójcze.Równie czesto stosuje sie mieszanki chwasto- 40 bójcze w postaci granulek. Granulki takie otrzy¬ muje si£ w wyniku wymieszania obojetnego nosni¬ ka, na przyklad grubo rozdrobnionej gliny z sub¬ stancjami chwastobójczymi. Granulki srodka o dzialaniu chwastobójczym maja wymiary rzedu 0,1—3 mm. Najprostszy sposób wytwarzania gra¬ nulek polega na rozpuszczaniu substancji chwasto¬ bójczych w takim rozpuszczalniku, jak nafta lub ciezka benzyna aromatyczna i zmieszaniu tego roz- ., tworu z nosnikiem, w odpowiednim mieszalniku.Mniej ekonomiczna metoda jest zmieszanie sklad¬ ników chwastobójczych z wilgotna glina lub in¬ nym obojetnym nosnikiem. Otrzymane w ten spo¬ sób ciasto suszy sie i grubo miele uzyskujac zgra- nulowany produkt. 55 Sprzet uzywany do rozpylania lub rozsypywa¬ nia srodków chwastobójczych na glebe w zupel¬ nosci wystarcza do stosowania srodka wedlug wy¬ nalazku. Na przyklad za pomoca zwyklych rozpy¬ laczy zamontowanych na rozpylaczach samobiez- nych lub holowanych rozpyla sie zawiesiny wodne srodka chwastobójczego. Srodek w postaci granu¬ lek rozsiewa sie w zadowalajacy sposób za pomoca dozownika uzywanego zazwyczaj do rozsiewania innych srodków chwastobójczych w postaci granu- 65 lowanej.96 338 9 10 Obslugujac sprzet nalezy uwazac na to, aby za- PL