Przedmiotem wynalazku jest zawór do regulacji wewnetrznego cisnienia zbiornika w zakresie, któ¬ ry obejmuje cisnienie zewnetrzne. Górna granica te¬ go zakresu powinna lezec o okreslona wielkosc po¬ wyzej cisnienia panujacego poza zbiornikiem, a dol¬ na o druga wielkosc ponizej tego cisnienia.Wazna dziedzina zasfosowaniia takiego zaworu jest zyrokompas ze zbiornikiem na elektrolit, w którym unosi sie plywak podtrzymujacy uklad zyroskopo¬ wy. W tym przyrzadzie waha sie temperatura we¬ wnetrzna zbiornika w szerokini zakresie ponizej tem¬ peratury wrzenia elektrolitu. Jednak wahania ci¬ snienia wewnetrznego powinny miescic sie tylko w stosunkowo waskich granicach. Jezeli w tym celu zaopatrzy sie pokrywe zbiornika, na przyklad w kol¬ pak, na którym jest umieszczony króciec odpowie¬ trzajacy w otwór odpowietrzajacy, azeby zbiornik mógl oddychac, wówczas wystepuja ubytki plynu, które wymagaja czestego uzupelniania wody, a wiec stalej obslugi. Jezeli zaniknie sie otwór odpowietrza¬ jacy uprzednio wspomnianym zaworem* wówczas oddychanie zbiornika zostanie ograniczone do roz¬ miarów bezwzglednie koniecznych. Ubytki plynu be¬ da w ten sposób tak dalece zmniejszone, ze spra¬ wdzanie poziomu plynu w zbiorniku i ewentualne uzupelnianie plynu bedzie juz tylko rzadko potrze¬ bne. W ten sposób obsluga przyrzadu bedzie w zna¬ cznym stopniu uproszczona.Celem wynalazku jest wiec tego rodzaju sterowa¬ nie zaworu zamykajacego zbiornik, które by ogra- niczalo wahania wewnetrznego cisnienia zbiornika do zakresu obejmujacego cisnienie zewnetrzne.Cel ten zostal osiagniety przez konstrukcje, w któ¬ rej element zamykajacy zaworu jest przestawialny w polozenie otwarte, wbrew dzialaniu sily sprezyny, za pomoca dzwigni bedacej pod dzialaniem czlonu mierzacego róznice cisnienia miedzy cisnieniem ze¬ wnetrznym i wewnetrznym* przy czym dzwignia ta opiera sie na dwóch podporach znajdujacych sie po obu stronach elementu zamykajacego i na skutek te¬ go dziala otwierajaco na element zamykajacy przy obu kierunkach wychylen.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pokrywe zbiornika z zamontowanym zaworem w polozeniu zamknietym, fig. 2 — pokrywe zbiornika z zamontowanym zaworem w polozeniu otwartym przy cisnieniu wewnetrznym powyzej za¬ kresu regulacji, fig. 3 — pokrywe zbiornika z za¬ montowanym zaworem w polozeniu otwartym przy cisnieniu wewnetrznym ponizej zakresu regulacji, fig. 4 — drugi przyklad wykonania pokrywy zbior¬ nika, fig. 5 — przekrój wzdluz linii 5 — 5 z fig. 4, fig. 6 — kolpak zamykajacy z zaworem w czescio¬ wym przekroju w widoku z boku, fig. 7 — kolpak zamykajacy z zaworem w widoku z góry, fig. 8 — kolpak zamykajacy z trzecim przykladem wykona¬ nia zaworu w przekroju osiowym, fig. 9 — kolpak zamykajacy z trzecim przykladem wykonania za¬ woru w czesciowym rzucie poziomym, fig. 10 — kol- 95 294s 95 294 4 pak zamykajacy w czwartym przykladzie wykona¬ nia zaworu w przekroju osiowym, fig. 11 — kolpak zamykajacy z piatym przykladem wykonania za¬ woru w przekroju osiowym^ fig. 12 — wiidok w kie¬ runku strzalki 12 z fig. 11, fig. 13 — przekrój cze¬ sciowy po linii 13 — 13 z fig. 11 i fig. 14 — widok czesciowy w kierunku strzalki 14 z fig. 11.Zbiornik, którego okragla pokrywa 20 jest poka¬ zana w rzucie poziomym na fig. 1 i 3, zawiera plyn, na przyklad roztwór solny, dzialajacy jako elektro¬ lit, którego temperatura waha sie w granicach po¬ nizej temperatury wrzenia. Nadcisnienie w zbiorni¬ ku nalezy nastawic na cisnienie nizsze od cisnie¬ nia pary przy temperaturez plynu w zbiorniku, a mianowi nicach pewnego zalkrWu, który obejmuje równiez ci¬ snienie zewnetrzne. Górna granica cisnienia w zbior¬ niku powinna lezec io wielkosci px powyzej cisnie- nia zewmetrznego, a dolna granica o wielkosci p2 $onizte| cisnienia zewnetrznego.W tym celu pokrywa 20 jest zaopatrzona w blizej nie pokazany króciec wylotowy, do którego jest pod¬ laczony waz gumowy 22. Ten waz gumowy jest ulo¬ zony na dnie 24 szyny w ksztalcie litery U, która jest przytwierdzona w pozycji stojacej do pokrywy ; jej ramiona 26 i 28 sa tak rozchylone, ze odle¬ glosc miedzy nimi wielokrotnie przekracza srednice weza gumowego 22. Pomiedzy ramionami 26 i 28 szyny i blizej nie przedstawionymi górnymi i dol¬ nymi prowadzeniami, które sa przytwierdzone do szyny, jest przesuwnie prowadzony cylindryczny ele¬ ment zamykajacy 30, który przylega jednym swym czolem do weza 22 a drugim czolem do dzwigni 32.Prawy koniec tej dzwigni lezy w wewnetrznym wy¬ braniu 34 ramienia 26. Ta dzwignia, która lezy ró¬ wnolegle do pokrywy 20 i poprzecznie do cylindry¬ cznego elementu zamykajacego 30, jest prowadzona w rowku, który jest przewidziany na koncu ramie¬ nia 28; dzwignia przechodzi poza to ramie az do cy¬ lindrycznej oprawy 36, która jest przytwierdzona do pokrywy 20 w polozeniu osiowo równoleglym do elementu zamykajacego 30; ta oprawa posiada od strony elementu zamykajacego rowek, w którym jest prowadzona dzwignia 32. W oprawie 36 jest umie¬ szczony balonik gumowy z króccem, który przechodzi przez otwór znajdujacy sie w dnie oprawy 36 i jest nasuniety na koniec rury 40, która przechodzi przez pokrywe 20 zbiornika i jest polaczony z przestrze¬ nia powietrzna w zbiorniku.Pomiedzy oboma zewnetrznymi koncami ramion 28 i 26 naciska na dzwignie 32 sprezyna 42, która dazy do przyciskania dzwigni do wybrania 34 i do spodu 44 rowka prowadzacego przewidzianego na górnym koncu ramienia 28. Sprezyna 42 jest spre¬ zyna spiralna, której dolny koniec opiera sie na pierscieniu sprezynujacym 46, który jest podtrzymy¬ wany sworzniem 48. Zewnetrzny koniec tego swo¬ rznia spoczywa w zaglebieniu w dzwigni 32. Drugi koniec sprezyny 42 opiera sie o powierzchnie czo¬ lowa sworznia srubowego 50, który jest wkrecony w sposób przestawialny do koziolka 52 przytwierdzo¬ nego do pokrywy 20 zbiornika.Sposób dzialania jest nastepujacy: ja:: dlugo ci¬ snienie wewnetrzne zbiornika pozostaje w granicach zakresu regulacji, który na przyklad moze rozciagac sie od +0,1 do —0,1 at. nadcisnienia, .poszczególne czesci znajduja sie w polozeniu .pokazanym na fig. 1.Jednak skoro tylko cisnienie wewnetrzne przekro¬ czy górna granice tego zakresu, rozszerza sie balonik 38 i powoduje wychylenie dzwigni 32, przeciw dzia¬ laniu sily sprezyny 42, w kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara dookola wybrania 34; przy tym dzwignia odchodzi do góry od spodu rowka 44. Podczas gdy w polozeniu spoczynku przedstawionym na fig. 1 element zamykajacy sciska waz 22 majacy swobodny wylot i w ten sposób go zamyka, obecnie waz 22 moze nieco otworzyc sie i umozMiwic powietrzu i pa¬ rze wyjscie ze zbiornika na zewnatrz. W ten spo¬ sób przeszkadza sie podwyzszaniu sie cisnienia we¬ wnetrznego ponad górna granice regulacji.Jezeli jednak cisnienie wewnetrzne spadnie poni¬ zej dolnej granicy tego zakresu, wówczas kurczy sie balonik 38. Jest on przytwierdzony, na przyklad przyklejony, do dzwigni 32. On powoduje wiec wy¬ chylenie dzwigni w kierunku odwrotnym do kie¬ runku ruchu wskazówek zegara dookola krawedzi 54 ramiemia 28 tak, ze prawy koniec dzwigni oddali sie od wybrania 34. Na skutek tego element zamy¬ kajacy 30 moze odsunac sie od weza 22, tak, ze waz moze otworzyc sie i zezwolic na przeplyniecie powie¬ trza zewnetrznego do wnetrza zbiornika. W ten spo¬ sób przeszkadza sie przekroczeniu zakresu regulacji przez cisnienie wewnetrzne.Element zamykajacy 30 moze wiec byc przesta¬ wiony w polozenie otwarte czlonem w postaci ba¬ lonika mierzacego róznice cisnienia — przeciw sile sprezyny 42, za pomoca dzwigni 32 opierajacej sie na dwóch, po obu stronach elementu zamykajacego lezacych, podporach w postaci wybrania 34 i scianki 44. Stad dzwignia 32 dziala otwierajace na element zamykajacy 30 przy obu kierunkach wychy¬ lenia W przykladzie wykonania pokazanym na fig. 4 i 5 dzwignia 432 jest wykonana w jednym kawalku z elementem zamykajacym 430, który jest uksztal¬ towany w postaci plytki prostokatnej i lezy ponad górnym wylotem otworu 422 w pokrywie 420 zbior¬ nika. Prawa podpora, dookola której wychyla sie dzwignia 432, jest utworzona przez dolna krawedz zewnetrzna B dzwiilgni, lewa podpora jest utworzo¬ na przez krawedz wewnetrzna A elementu zamy¬ kajacego 430.Pokrywa 420 jest ponizej elementu zamykajacego 430 oblozona tarcza 400 z tworzywa sztucznego, przez która przechodzi wylot otworu 422.W miejsce pokazanego na fig. 1 balonika 38 jest w tym wypadku przewidziany inny czlon pomia¬ rowy dla cisnienia wewnetrznego w postaci mem¬ brany 438, która zamyka otwór w pokrywie 420 i po¬ siada posrodku przymocowany tlok 400 nie docho¬ dzacy do krawedzi otworu w pokrywie; tlok jest sztywnie polaczony z koncem dzwigni 432.Pozostale czesci odpowiadaja tym z fig. 1 i posia¬ daja oznaezniki w ten sposób utworzone, ze do nu¬ merów oznaczników z fig. 1 dodano 400. Z tego po¬ wodu opis tych poszczególnych czesci' jest zbyteczny.W przykladzie wykonania wynalazku pokazanym na fig. 6 i 7 zawór jest wbudowany w wkrecany kol¬ pak 620, którym zamyka sie otwór wlewowy w po¬ krywie zbiornika. Równiez i tutaj dodano 600 do 40 45 50 55 6095 294 6 numerów oznaczników odpowiednich czesci wedlug fig. 1. Element zamykajacy 630 Sklada sie z prosto¬ katnej plytki z tworzywa sztucznego, która jest przy¬ klejona do dzwigni 632. Z lewej i prawej strony ot¬ woru 622, którego wylot zewnetrzny znajduje sie pod elementem zamykajacym 630, plaska scianka po¬ krywy 620, na której lezy element zamykajacy, po siada równolegle proste rowki 604, ponad którymi znajduja sie krawedzie elementu zamykajacego. We¬ wnetrzne krawedzie tych rowków tworza podpory, na których dzwignia 632 opiera sie za pomoca ele¬ mentu zamykajacego. Dzieki takiemu rozwiazaniu polozenie osi wychylen, dookola której obraca sie dzwignia 632, jest bardzo dokladnie okreslone. Nie mialoby to miejsca, gdyby nie bylo rowków 604, poniewaz wówczas krawedzie wzglednie miekkiego elementu zamykajacego 630 odksztalcalyby sie ela¬ stycznie przy wychyleniach dzwigni 632.Szczególnie zwarty ksztalt sprezyny 642 jest w ten sposób uzyskany, ze wykonano te sprezyne z ka- blaka stalowego drutu, którego koniec jest przy¬ twierdzony do pokrywy 620. Tak, jak w postaci wy¬ konania wedlug ffi|g. 4 i 5 balonik 38 z fig. 1 zostal zastapiony membrana 638, do której jest przytwier¬ dzony tlok 602. Tlok jest polaczony z dzwignia 632, zeby ja wychylac w jednym lub drugim kierunku, gdy cisnienie wewnetrzne zbiornika przekracza gra¬ nice zakresu regulacji.Dzieki zwartej zabudowie czesci mozna zmniej¬ szyc srednice kolpaka wkrecanego do 80 mm. Przy tym czesci 632, 638 i 642 sa umieszczone w promie¬ niowym wybraniu pokrywy i tylko nieco wystaja poza jej powierzchnie zewnetrzna.Przyklad wykonania pokazany na fig. 8 i 9 rózni sie od tej z fig. 6 i 7 zasadniczo tym, ze dzwignia 832 jest na calej swej dlugosci wykonana z two¬ rzywa sztucznego, a jej lewy koniec jest elementem zamykajacym. Przy tym zewnetrzny rowek sposród rowków 804, które odnosnie swego dzialania odpo¬ wiadaja rowkom 604, jest rozszerzony az do otworu zamknietego membrana 838.Sprezyna 842 jest, w przeciwienstwie do postaci wykonania z fig. 6, przestawialna. Ona jest wyko¬ nana jako rozwidlona sprezyna plaska, której we¬ wnetrzny koniec jest zagiety i naciska na dzwignie 832; zewnetrzny konliec tworzy widelki, które sa przesuwalne na podtrzymujacym je sworzniu 850.Ta sprezyna jest zacisnieta na osadzeniu sworznia podtrzymujacego za pomoca nakretki 806. Po zwol¬ nieniu tej nakretki mozna przesuwac sprezyne 842 w jej kierunku wzdluznym i w ten sposób zmieniac odstepy miedzy mdejscami docisku sprezyny do pod¬ pór, dookola których przechyla sie dzwignia 832. Na¬ prezenie sprezyny mozna zmieniac przez mniej lub wiecej glebokie wkrecenie sworznia 850 w pokrywe 820. Przewidziane w pokrywie 820 promieniowe wglebienie, w którym znajduja sie dzwignia 832 i sprezyna 842, jest w swojej wewnetrznej czesci zamkniete plytka 808, która na swojej zewnetrznej krawedzi jest w miejscu 810 zawinieta do dolu li W tym miejscu przylega do plaskiej sprezyny 842. Na skutek tego mozna podwyzszyc naprezenie wstepne sprezyny plaskiej przez nastawienie sruby 850 na wieksza wysokosc.Przyklad wykonania wynalazku pokazany na fig. rózni stie zasadniczo od postaci z fig. 8 tym, ze sprezyna 1042 jest przesuwalna na sworzniu 1056 za pomoca sruby nastawczej 1010. Tasruba jest obro¬ towo ulozyskowana w zewnetrznym odgietym koncu plaskiej sprezyny 1042 i wkrecona do gwintowanego otworu kostki 1012, która jest przytrzymana swo¬ rzniem 1050.W przykladzie wykonania wynalazku pokazanym na fig. 11 zewnetrzne konce plaskiej sprezyny 1142 sa wsuniete do kanaMka, który przechodzi przez scianke 1112 kolpaka wkreconego 1120. Scianka kol¬ paka zamyka od zewnatrz promieniowe wglebienie, w którym mieszcza sie dzwignia 1132 i sprezyna plaska 1142. Sprezyna 1142 jest przesuwalna w ka¬ naliku. Jej polozenie jest ustalane sruba zacisko¬ wa 1114 wkrecona do sciiianki 1112. Koniec sprezyny przylegajacy do dzwigni 1132 posiada srube nastaw- cza 1116, która mozna przekrecac dla zmiany wstep¬ nego naprezenia sprezyny. PL