Przedmiotem wynalazku jest uklad elektroniczny do sterowania wtryskiem paliwa w silnikach spalinowych.Rozwiazanie dotyczy glównie okreslania na drodze elektronicznej ilosci paliwa, która powinna byc wtryskiwana, w zaleznosci od predkosci obrotowej silnika, od predkosci wyznaczonej i ewentualnie od innych parametrów. Jako predkosc wyznaczona okresla sie predkosc obowiazujaca, zaprogramowana, to jest narzucona np. przez stosowany przy uzytkowaniu silnika element sterujacy obrotami.Znany jest uklad elektroniczny sterowania ilosci paliwa wtryskiwanego w zaleznosci od predkosci obrotowej i od predkosci wyznaczonej. Otrzymany w zaleznosci od tych parametrów sygnal, stanowi sygnal napieciowy lub pradowy. Tego rodzaju sterowanie stosowane jest w pompach wtryskowych w celu ustawiania elementu regulujacego pompy.Znane jest równiez w elektronicznych ukladach wtryskowych, sterowanie czasu trwania wtrysku przed kazdym wtryskiwaniem. Przed kazdym uruchomieniem wtrysku wyznaczony zostaje czas jego trwania na podstawie pomiaru wszystkich zmiennych, a po zakonczeniu tego ustalanego czasu, wtrysk zostaje zatrzymany.Znana jest takze metoda wytwarzania sygnalu, który reprezentuje czas trwania wtrysku, zarejestrowanie tego sygnalu w odpowiednim obwodzie i odczytywanie go podczas wtrysku tak, aby czas rzeczywisty wtrysku odpowiadal czasowi przewidzianemu i zarejestrowanemu w pamieci.Uklady takie nie sa dokladne, gdyz obliczanie nie jest przeprowadzane podczas odstepu czasu oddzielajace¬ go poszczególne wtryski, gdyz pomiar wiekszosci zmiennych oraz pomiary wstepne sa dokonywane w sposób ciagly, a posrednie wyniki nie sa, w kazdej chwili, do dyspozycji.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu do obliczania czasu trwania wtrysku, który wyznacza dokladnie czas trwania wtrysku przed samym wtryskiem, rejestruje te informacje w odpowiednim obwodzie pamieci w celu pózniejszego jej odczytania podczas wtryskiwania.Uklad elektroniczny do sterowania wtryskiem paliwa w silnikach spalinowych, wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze zawiera: pierwszy czujnik dostarczajacy impulsy o czestotliwosci proporcjonalnej do2 02097 predkosci obrotowej silnika, pierwszy obwód przeksztalcajacy te impulsy w napiecie elektryczne proporcjonalne do predkosci obrotów silnika, drugi czujnik predkosci wyznaczonej, który wprowadza do ukladu jako parametr predkosc wyznaczona silnika, drugi obwód dostarczajacy, po kazdym impulsie pierwszego czujnika, napiecie oznaczajace ilosc paliwa do wtryskiwania w zaleznosci od krzywych statycznych przez przeksztalcenie sygnalów pierwszego (drugiego czujnika i ewentualnie napiecie proporcjonalne do predkosci obrotów silnika, trzeci obwód przeksztalcajacy napiecie proporcjonalne do predkosci obrotów silnika w napiecie oznaczajace ilosc paliwa do wtryskiwania w zaleznosci od krzywej pelnego napelniania, czwarty obwód przekazujacy mniejsza- z dwóch wartosci napiec oznaczajacych Ilosc paliwa do wtryskiwania wedlug krzywych statycznych I wedlug krzywe) pelnego napelnienia.Ponadto uklad ten zawiera monostabllny przerzutnik dostarczajacy sygnal magazynowania, o stalym krótkim czasie trwania, wystepujacy po zakonczeniu czasu ladowania kondensatora, obwód pamieci do magazynowania sygnalów, obwód przesylowy o cechach filtru nieliniowego przesylajacy napiecie z kondensato¬ ra do obwodu pamieci podczas krótkiego czasu trwania sygnalu magazynowania. Uklad zawiera ponadto obwód do wytwarzania sygnalu zezwolenia na wtrysk paliwa zawierajacy obwód opózniajacy dostarczajacy sygnal po uplywie okresu czasu uzaleznionego od predkosci silnika i/lub od ilosci paliwa do wtryskiwania po wystapieniu sygnalu charakteryzujacego najwczesniejszy moment wtrysku, obwód dostarczajacy sygnal oznaczajacy poczatek wtrysku przez porównanie sygnalu dostarczonego przez obwód opózniajacy i sygnalu oznaczajacego najpózniej¬ szy moment wtrysku, blstabllny przerzutnik dostarczajacy sygnal zezwolenia trwajacy az do momentu pojawienia sie sygnalu oznaczajacego moment po którym wtryskiwanie musi byc zakonczone.Pierwszy obwód zawiera monostabllny przerzutnik dostarczajacy sygnal w postaci fali Impulsów prostokat¬ nych o stalym czasie trwania oraz takim samym okresie powtarzania jak dla impulsów pochodzacych z pierwszego czujnika oraz nieliniowy filtr dostarczajacy napiecie proporcjonalne do predkosci silnika.Drugi czujnik stanowi potencjometr ustalajacy predkosc wyznaczona. Suwak potencjometru polaczony jest z masa ukladu. Rezystancja jednej z dwóch galezi potencjometru jest proporcjonalna do predkosci wyznaczonej.Sygnal wyjsciowy pierwszego czujnika o czestotliwosci proporcjonalnej do predkosci silnika, ma ksztalt impulsów prostokatnych o czasie trwania odwrotnie proporcjonalny do predkosci silnika.Drugi obwód ukladu zawiera drugi monostabllny przerzutnik dostarczajacy sygnal o postaci impulsów prostokatnych o czasie trwania zaleznym od predkosci wyznaczonej i o tej samej czestotliwosci, która posiadaja impulsy wyjsciowe pierwszego czujnika, obwód dostarczajacy sygnal o postaci impulsów prostokatnych o czasie trwania stanowiacym róznice miedzy czasem trwania sygnalu wyjsciowego pierwszego czujnika oraz drugiego monostabilnego przerzutnika i okreslajacym czas ladowania kondensatora oraz generator pradu ladowania kondensatora, którego natezenie zalezy od predkosci wyznaczonej i ewentualnie od napiecia proporcjonalnego do predkosci silnika. Napiecie po zakonczeniu ladowania determinuje ilosc paliwa do wtryskiwania ustalona zgodnie z krzywymi statycznymi.Filtry nieliniowe zawieraja pierwszy tranzystor typu p-n-p oraz drugi tranzystor typu n-p-n. Emitery tych tranzystorów oraz ich bazy sa ze soba wzajemnie polaczone poprzez diody.Czwarty obwód ukladu, korzystnie komparator, steruje jedno wejscie obwodu pamieci magazynujacej wartosc napiecia oznaczajacego ilosc paliwa do wtryskiwania w przypadku braku sygnalu zezwolenia. Drugie wejscie obwodu pamieci Jest sterowane przez bistabilny przerzutnik sygnalem zezwolenia, którego.czas trwsnia odpowiada czasowi trwania sygnalu wtrysku uzyskanego na wyjsciu obwodu rozladowania obwodu pamieci w czasie trwania sygnalu zezwolenia. Czas trwania sygnalu wtrysku jest równy czasowi rozladowania, a sygnal ten konczy sie najpózniej w momencie zaniku sygnalu wyzwalajacego uklad.Obwód pamieci zawiera kondensator ladowany poprzez tranzystor, w wypadku braku sygnalu zezwolenia, do napiecia oznaczajacego ilosc paliwa do wtryskiwania.Obwód rozladowania, korzystnie uklad spustowy Schmidta, zawiera rezystancje rozladowujaca. Pierwszy tranzystor obwodu rozladowania pozostaje w stanie odciecia, gdy ladowanie obwodu pamieci przekracza staly próg. Dwa nastepne tranzystory obwodu przewodza z chwila pojawienia sie sygnalu zezwalajacego i zostaja zatkane przy przejsciu w stan przewodzenia pierwszego tranzystora obwodu. Stan czwartego tranzystora obwodu jest przeciwny w stosunku do stanu dwóch poprzednich tranzystorów a dostarcza on sygnal wtrysku o czasie trwania proporcjonalnym do ilosci wtryskiwanego paliwa.Sygnal dostarczony przez obwód opózniajacy jest dostarczany po pojawieniu sie sygnalu oznaczajacego najpózniejszy moment wtrysku, gdy predkosc silnika jest mniejsza od pewnego okreslonego progu.Obwód opózniajacy zawiera kondensator ladowany pradem zaleznym od predkosci silnika i/lub od ilosci wtryskiwanego paliwa, az do stalego napiecia ladowania, przy czym czas ladowania jest równy czasowi92097 3 opózniania. Prad ladowania jest czesciowo bocznikowany, gdy predkosc silnika jest mniejsza od okreslonej wartosci progowej.Prad ladowania jest dostarczony przez co najmniej jeden tranzystor, na którego baze podaje sie napiecie proporcjonalne do predkosci silnika i/lub do ilosci wtryskiwanego paliwa. Prad ladowania kondensatora jest bocznikowany i plynie poprzez rezystancje az do czasu wystapienia sygnalu oznaczajacego najwczesniejszy moment wtrysku, zapewniajac w ten sposób napiecie poczatkowe ladowania kondensatora. Obwód dostarczajacy sygnal oznaczajacy poczatek wtrysku zawiera element NIE—I.Jedno wejscie obwodu rozladowania jest sterowane napieciem oznaczajacym ilosc paliwa do wtryskiwania, a drugie wejscie sygnalem zezwolenia o postaci impulsów prostokatnych, którego poczatek pokrywa sie z poczatkiem kazdego sygnalu wtrysku i którego koniec nastepuje po zakonczeniu kazdego sygnalu wtrysku, a ponadto obwód pamieci jest ladowany do wartosci odpowiadajacej napieciu wyznaczajacemu ilosc paliwa do wtryskiwania w przypadku braku sygnalu zezwolenia. Obwód do rozladowania obwodu pamieci dziala od chwili pojawienia sie sygnalu zezwolenia i dostarcza sygnal wtrysku, którego czas trwania jest równy czasowi trwania rozladowania.Obwód opózniajacy dostarczajacy sygnal po uplywie czasu Uzaleznionego od predkosci silnika i/lub od ilosci paliwa do wtryskiwania, poprzez element NIE—I steruje obwód odgaleziony, który z kolei steruje przerzutnlk blstabilny dostarczajacy sygnal oznaczajacy poczatek wtrysku, zaleznie od sygnalu dostarczonego przez obwód opózniajacy I sygnalu oznaczajacego ostatni moment wtrysku, az do wystapienia sygnalu wyznaczajacego moment, po którym wtryskiwanie musi byc zakonczone.Pomiary dokonywane sa w ukladzie wedlug wynalazku z wieksza dokladnoscia, wyniki pomiarów zapewniaja jednoczesnie dokladnosc I dostatecznie krótki czas trwania, przy jednoczesnym zachowaniu powta¬ rzalnosci pomiarów, zmniejszonej wrazliwosci na pasozytnicze prady elektryczne, lepszej stabilnosci oraz obecnosci sygnalu zezwalania na wtrysk zapewniajacych zabezpieczenie przed przypadkowym wtryskiem.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia siatke krzywych obrazujacych ilosc paliwa, która nalezy wtryskiwac w zaleznosci od predkosci silnika wysokopreznego, fig. 2 — krzywa C^, z fig. 1 w postaci krzywej lamanej przy pelnym obciazeniu, fig. 3 — sche¬ mat ukladu do sterowania ilosci wtryskiwanego paliwa, na którym przebieg informacji ciaglych jest przedstawio¬ ny za pomoca linii przerywanych z kropkami, informacji impulsowych za pomoca linii przerywanych, a przebieg sygnalów wyzwalajacych za pomoca linii ciaglych, fig. 4 — wykres katowych przesuniec sygnalów D i 6 stosowanych do wytwarzanie impulsów elektrycznych, fig. 5 - przebiegi sygnalów TQ, TA, AT i Tg wytworzo¬ nych przez obwody 1, 6, 8 oraz 11 ukladu z fig. 3, fig. 6 — przebiegi czasowe sygnalów od D do TflUt0, wytwarzanych przez obwody 15—21 ukladu z fig. 3, fig. 7 — szczególowy schemat ideowy obwodów 5—13, z fig. 3 stosowanych do wytwarzania napiecia odpowiadajacego krzywym obciazenia statycznego, fig. B - szcze¬ gólowy schemat ideowy obwodów 2—4, z fig. 3 stosowanych do wytwarzania napiecia odpowiadajacego krzywej pelnego obciazenia, fig. 9 — szczególowy schemat ideowy obwodów 17, 14 i 22 z fig. 3, stosowanych do okreslanie czasu trwania wtrysku.W silnikach spalinowych wysokopreznych ilosC q paliwa, która nalezy wtryskiwac w zaleznosci od predkosci obrotowej N silnika, przedstawie sie za pomoca ukladu krzywych jak na fig. 1, przy czym krzywa Cpc oznacza krzywa pelnego napelnienie silnika, która moze byc przekroczona jedynie w wyjatkowych przypadkach.Taka kompleksowa krzywa moze na ogól byc zastapiona przez krzywa lamana zawierajaca odcinki prostoliniowe ' przedstawiona na fig. 2. Krzywe lamana moze ulec przemieszczeniu w ukladzie wspólrzednych lub znieksztalce¬ niu, w zaleznosci od zmiany parametrów silnika, na przyklad nadmiernego zasilania powietrzem przy zmiennym cisnieniu, lub w szczególnych warunkach dzialania, takich jak start. Krzywa lamana pelnego napelnienia jest wyznaczona przez elektroniczny generator funkcyjny znanego typu.Na fig. 1, krzywe Cf przedstawiaja krzywe statyczne okreslone z Jednej strony przez wartosc wyznaczona NAi Pakosci silnika, narzucona przez uzytkownika, a z drugiej strony przez funkcje (dq(dNR)NAJ zalezna od okreslonej krzywej, od wyznaczonej predkosci NAj oraz od predkosci rzeczywistej Np silnika.Dla wyznaczonej wartosci N a j oraz wartosci rzeczywistej predkosci silnika, okresla sie dwie wartosci ilosci paliwa, które nalezy wtryskiwac, wartosc q na krzywej pelnego napelnienia (obciazenia) oraz qs na krzywej statycznej. Mniejsza z tych dwóch wartosci stanowi ilosc paliwa, która nalezy rzeczywiscie wtryskiwac. Jezeli predkosc silnika przekracza predkosc wyznaczona, ilosc paliwa, która nalezy wtryskiwac wyraza sie wartoscia zero.Dla ustalania ilosci paliwa do wtryskiwania nalezy mierzyc predkosc rzeczywista silnika Np oraz róznice miedzy predkoscia rzeczywista, a predkoscia wyznaczona NAJ. W zaleznosci od umiejscowienia punktów pomiaru oraz od predkosci rzeczywistej, otrzymany sygnal zawiera skladowa zmienna jako funkcje nieregularne-4 92097 go ruchu elementu poddawanego pomiarowi. Mozna wyeliminowac te skladowa zmienna, jednakze wplywa to na ogól niekorzystnie na dokladnosc pomiaru róznicy predkosci.W ukladzie przedstawionym m fig. 3 czujnik statyczny 1 dcstarcza sygnal o postaci impulsów prostokat¬ nych o czasie trwania T . Ten odstep czasu Tqa odpowiada czasowi przesuwania przed czujnikiem 1 pewnego odcinka elementu obrotowego o znanych wymiarach zsynchronizowanego z silnikiem np. odcinka usytuowanego na walku rozrzadczym. Odstep czasu TQ moze równiez odpowiadac odstepowi czasu miedzy kolejnymi przejsciami przed dwoma czujnikami, odleglymi o staly odcinek katowy, reperu obrotowego zsynchronizowane¬ go z silnikiem. Odstep czasu T0 jest zwiazany z predkoscia obrotowa Nr silnika oraz z katem polozenia poczatku odcinka pomiarowego.W wyniku otrzymuje sie zaleznosc typu TQ = A/Np? przy czym czas trwania impulsu prostokatnego T jest odwrotnie proporcjonalny a jego czestotliwosc powtarzania jest wprost proporcjonalna do predkosci silnika.Czolo odpowiadajace poczatkowi impulsu prostokatnego o czasie trwania T wyzwala pierwszy monosta- bilny przerzutnik 2, który wytwarza sygnal Tv w postaci impulsów prostokatnych o stalym czasie trwania.Z uwagi na fakt, ze obroty silnika nie zawsze sa regularne i podlegaja nierytmicznym zmianom, okres czasu TQ, a wiec i okres czasu Ty nie jest dokladnie staly. Sygnal wyjsciowy z monostabilnego przerzutnika 2 zostaje doprowadzony do filtru, który przeksztalca go w napiecie proporcjonalne do predkosci Np. Napiecie to jest jeszcze obciazone znaczna skladowa zmienna, jest wiec nastepnie doprowadzone do nieliniowego obwodu filtrujacego 3, na którego wyjsciu wystepuje napiecie V = X N proporcjonalnego do sredniej wielkosci silnika.Napiecie to jest podane do generatora funkcji 4, który dostarcza napiecie odpowiadajacego krzywej C c pelnego napelnienia (obciazenia), to znaczy krzywej lamanej z fig. 2.Poczatek impulsu prostokatnego o czasie trwania TQ wyzwala równiez drugi monostabilny przerzutnik 5, który wyznacza czas trwania impulsu Ta bedacego funkcja wartosci sygnalu elektrycznego oznaczajacego predkosc wyznaczona Na, oznaczona w dalszym ciagu opisu symbolem a. W odstepie czasu AT ¦ (TQ—Ta) kontrolowanym przez obwód 6 i nastepujacym po sygnale o czasie trwania Ta, kondensator 7 jest ladowany liniowo przez generator 8 pradem i (a, N). Predkosc jest wyznaczona za posrednictwem czujnika 9—10 dostarczajacego dwie informacje dodatkowe: jedna do generatora pradu 8, a druga (1-a) do monostabilnego przerzutnika 5.Generator pradu 8 otrzymuje ponadto informacje czasu trwania AT * (TQ—Ta) oraz infromacje dotyczaca predkosci rzeczywistej V - XN. Poziom napiecia osiagnietego na kondensatorze /odpowiada ilosci q$ paliwa, która nalezy wtryskiwac zgodnie z krzywa statyczna C (fig. 1) odpowiadajaca predkosci wyznaczonej N* " d oraz predkosci rzeczywistej Np.Zbocze konczace impuls o czasie trwania T wyzwala trzeci monostabilny przerzutnik 11, który dostarcza sygnal w postaci fali impulsów prostokatnych o krótkim stalym czasie trwania T , zwanym czasem magazynowa¬ nia. Podczas magazynowania, napiecie kondensatora 7 jest porównywane z napieciem utrzymywanym w obwo¬ dzie 12. W ten sposób napiecie utrzymywane w obwodzie 12 pozostaje pod stosunkowo silnym wplywem zmian napiecia w wyniku zakonczenia ladowania kondensatora 7, lecz nie podlega wplywom malych zmian czasowych wynikajacych z nieregularnosci okresu T . Napiecie to odpowiadajace ilosci qs paliwa do wstrzykiwania, zgodnie z krzywa statyczna Cf jest porównywane w komparatorze 13 z napieciem odpowiadajacym lamanej krzywej pelnego obciazenia C^.. Tylko mniejsza z tych dwóch wartosci jest przez komparator 13 przesylana do obwodu pt» ¦¦¦¦%¦ pamieci 14 w celu zmagazynowania.Dwa sygnaly D oraz 8, w postaci fal impulsów prostokatnych sa dostarczane przez dwa czujniki 15116.Przy czym sygnal D jest doprowadzony do obwodu opózniajacego 17 buforowego dwoma elementami NIE—I 18 oraz 19. Sygnal D doprowadzony jest takze bezposrednio do drugiego elementu NIE—I 19, którego wyjscie steruje obwód odgaleziony 20, któryz kolei steruje wejscie bistabilnego przerzutnika 21, a do którego drugiego wejscia jest doprowadzany sygnal 5. Sygnal wyjsciowy przerzutnika bistabilnego 21 stanowiacy sygnal zezwolenia Tauto (fig. 6) wyzwala odczyt obwodu pamieci 14 oraz dostarczany przez obwód 22 sygnal T|n|, którego czas trwania odpowiada czasowi trwania wtrysku paliwa.Szczególowo, w przebiegu tym po zakonczeniu okresu Ta prad i (a, Np), w którym Np oznacza predkosc rzeczywista silnika, jest przesylany do kondenatora 7 uprzednio rozladowanego dla naladowania go liniowo az do zakonczenia okresu T . Kondensator 7 jest ladowany wciagu okresu czasu (T —TA). Poziom osiagnietego napiecia oznacza ilosc qs paliwa do wtryskiwania zgodnie z krzywa statyczna C8 (fig. 1) determinowana przez predkosc wyznaczona NA = a, przy czym: T0-TA t^ ^s = T-Ji^NRdt"--5A-j^NR o gdzie C oznacza pojemnosc kondensatora 7.92097 5 Dla ukladu elektronicznego, najbardziej skomplikowany jest przypadek, w którym krzywe statyczne stanowia, proste o stalym nachyleniu, to znaczy ze pochodna czastkowa dqs/dNp jestniezalezna od Np, oraz NA, to jest od a. Zachodzi to gdy TA - ^-oraz i (a, NR) = B aNR. W ten sposób otrzymuje sie przy TQ= -^— R % (TalNR nr a ca « aNR ^qs__ _ _ _AB_ ~5N~ " C W przypadku gdy Ta = K, gdzie K jest stala, oraz \[a NR) - BaNp, otrzymuje sie krzywe statyczne jako proste o bardziej stromej pochylosci dla wiekszej predkosci a.Jezeli Ta = -^-oraz i (a, Np) = Da, krzywe statyczne maja ksztalt hiperboli, a ich spadek jest wiekszy przy wiekszej predkosci a.Z powyzszego wynika, ze mozna wyznaczyc krzywe statyczne o postaci dostosowanej do potrzeb silnika, przy czym omawiane przypadki stanowia tylko przyklady sposród róznych mozliwych rozwiazan w ramach wynalazku.Przyklad wykonania obwodów 5—13 z fig. 3 jest przedstawiony na fig. 7. Potencjometr 9—10, którego suwak jest polaczony do masy, ma rezystancje calkowita R. Dla predkosci wyznaczonej a, galaz 9 ma rezystancje (1-a) R, a galaz 10 rezystancje aR. Obwód 8 zawiera tranzystory Q1 -Q3. Punkt wspólny kolektora tranzystora Q1 oraz bazy tranzystora Q2jest polaczony z galezia 10 potencjometru. Kolektor tranzystora Q3 jest polaczony z kondensatorem C7 stanowiacym obwód 7.Monostabilny przerzutnik 5 (fig. 3) zawiera tranzystory Q10"Q15. Wspólny punkt kolektora tranzystora Q11 i bazy tranzystora Q12jest polaczony z galezia 9 potencjometru. Sygnal TQ pochodzacy z czujnika 1 jest doprowadzony do bazy tranzystora Q13. Na kolektorze Q15 powstaje sygnal Ta* Obwód 6 wytwarzajacy sygnal (TQ—Ta) sklada sie z tranzystorów 016—017. Sygnal TQ Jest doprowadzony za posrednictwem diody do bazy tranzystora Q16 na kolektorze którego powstaje sygnal (TQ-TA). Jest on poprzez kolektor tranzystora Q17 przesylany do emitera tranzystora Q2 generatora pradu 8.Obwód monostabilny 11 zawiera tranzystor Q18, którego kolektor jest polaczony z kondensatorem C7, tranzystor Q19, którego kolektor jest polaczony z emiterem tranzystora 016 oraz kondensator Cl 1 otrzymujacy na jednej elektrodzie sygnal TQ, a którego druga elektroda jest polaczona za posrednictwem diody z baza tranzystora Q19, oraz z zaciskiem dodatnim napieciowego zródla zasilania ta posrednictwem rezystora.Sygnal Tf okreslajacy ctas magazynowania powstaje na kolektorze tranzystora Q19 i jest doprowadzony do bazy tranzystora 05 oraz do katody diody D12 obwodu 12 przesylania, filtrowania I magazynowania napiecia odpowiadajacego ilosci paliwa do wtryskiwania okreslonej przez krzywa statyczna. Obwód 12 zawiera tranzysto¬ ry Q4-Q7 tworzace z pewna iloscia diod filtr nieliniowy, oraz zawiera kondensator magazynujacy C12.Komparator 13 sklada sie z dwóch symetrycznych tranzystorów 08 i Q9 których emitery sa polaczone.Baza tranzystora Q8 otrzymuje z kondensatora C12 napiecie odpowiadajace krzywej statycznej, a baza tranzysto¬ ra Q9 napiecie odpowiadajace krzywej pelnego obciazenia (napelnienia) podane z obwodu 4.Mniejsze z tych dwóch napiec jest przesylane z punktu wspólnego tych dwóch tranzystorów do obwodu magazynujacego pamieci 14.Uklad przedstawiony na fig. 7 dziala jak nastepuje: Baza tranzystora Q1 (obwód 6) otrzymuje napiecia AV-jiN odpowiednio do dodatniego napiecia zródla zasilania. Napiecie AV jest proporcjonalne do predkosci rzeczywistej silnika. Tranzystor Q1 przesyla prad proporcjonalny, do tego napiecia poprzez galaz 10 potencjometru, które] wartosc rezystancji wynosi a R. Do bazy tranzystora Q2 jest wiec przylozone napiecie proporcjonalne do wartosci a Np. Podczas trwania odstepu czasu AT- TQ-TA, tranzystor Q3 dostarcza do kondensatora C7 prad, który wynosi i * BaNp.Obwód 5 dostarcza sygnal T^ o czasie trwania odwrotnie proporcjonalnym do a, wykorzystujac galaz 10 czujnika predkosci wyznaczonej, którego rezystancja wynosi (1-a) R. Nalezy podkreslic, ze maksymalne napiecie ladowania kondensatora C7 oznacza ilosc paliwa do wtryskiwania przekraczajaca maksymalna ilosc wynikajaca z krzywej pelnego napelnienia W ten sposób, jezeli (TQ-TA jest wartoscia bardzo duza, rawiec6 02097 predkosc Wyznaczona Na znacznie przekracza predkosc rzeczywista NR, obliczenie ilosci paliwa do wtryskiwa¬ nia zgodnie z krzywa statyczne daje w wyniku wartosc wieksza niz wynik otrzymany przez obiiczenie ilosci calkowitego htpelnienla. Komparator 13 podaje tylko mniejsza z tych dwóch wartosci.Po zakonczeniu okresu czasu TD, podczas krótkiego impulsu o stalym czasie trwania Tg, napiecie kondensatora C? jest.utrzymywane tako stale i odczytywane.Z.uwagi ni nleregularnosc w obrotach silnika z powodu na przyklad Jego drgan, czas trwania TQ moze zmieniac sie miedzy Jednym a drugim odczytem, nawet gdy srednia predkosc NR silnika pozostaje niezmienna, to znaczy bez koniecznosci dokonania zmian ilosci paliwa do wtryskiwania. Napiecie zakonczenia ladowania kondensatora C7 waha sie wiec miedzy jednym a drugim odczytem czasu TQ. Zmiany te nalezy usunac bez wplywu na czas odpowiedzi, w przypadku naglej zmiany predkosci NR. Uzyskuje sie to dzieki nieliniowemu filtrowi w obwodzie 12 Stanowiacym filtr dolnoprzepustowy o granicznej czestotliwosci uzaleznionej od amplitudy sygnalu wejsciowego. Podczas magazynowania, kondensator C7, poprzez ten filtr nieliniowy jest polaczony z kondensatorem Cl 2. Poszczególne sygnaly TQ, TA, AT oraz Tf sa przedstawione na fig. 5.W nawiazaniu do fig. 8 monostabilny przerzutnik 2 zawiera dwa tranzystory Q20 oraz Q21, przy czym baza tranzystora Q21 fest polaczona z kolektorem tranzystora Q20 za posrednictwem kondensatora C2 oraz jednej diody. Baza tranzystora Q20 otrzymuje sygnal TQ pochodzacy z czujnika 1.Kolektor tranzystora Q21 dostarcza sygnal prostokatny Ty o stalym czasie trwania. Sygnal ten jest podawany do obwodu filtrujacego 3 zawierajacego w pierwszym czlonie kondensatora C3, diode D3 oraz rezystory R3 i R4. Filtr ten daje napiecie proporcjonalne do predkosci obrotów silnika, zawierajace znaczna skladowa zmienna wynikajaca z nieregularnosci wyzej opisanych. Napiecie to jest podawane do drugiego czlonu filtrujacego, do filtra nieliniowego skladajacego sie z dwóch tranzystorów Q22 1 Q23. Na wyjsciu tego filtra znajduje sie kondensator C4 umozliwiajac w punkcie 23 odbiór napiecia proporcjonalnego do sredniej predkosci silnika.Tranzystor Q24 zapewnia kompensacje termiczna i na jego emiterze wystepuje napiecie V ¦ XN, które jest nastepnie dostarczone do obwodów 4 i 17. Tranzystory Q26 i Q26 umozliwiaja wytworzenie napiecia AV = jtiN proporcjonalnego do predkosci silnika i odpowiadajacego napieciu V - AN wzgledem masy. Napiecia V (AN) i AV (/iN) sa ciagle i dla stalej sredniej predkosci silnika sa one stale.Napiecie V ¦ AN jest podawane do generatora funkcji 4 skladajacego sie z kilku ukladów przerzutniko- wych i takiej samej ilosci generatorów pradu, zawierajacego tranzystory Q27—Q23 oraz potencjometry regulacyj¬ ne Pi-P*. Kazdy uklad przerzutnika dziala dla okreslonego poziomu napiecia V - AN i przesyla do ukladu sumujacego Q30, z generatora pradu, który odpowiada mu,-prad proporcjonalny do róznicy miedzy napieciem V - AN, a progiem danego ukladu przerzutnika. Taki sam uklad przerzutnika moze pelnic role ukladu zwiekszajacego bezpieczenstwo przez bocznikowanie dróg przesylu wszystkich poprzednich pradów i przez doprowadzenie poziomu wyjsciowego do poziomu oznaczajacego zerowa ilosc paliwa do wtryskiwania, gdy rzeczywista predkosc silnika przekracza górna granice.Stosujac ponadto dalsze uklady przerzutników oraz dalsze generatory pradu mozna dodawac lub odejmowac prady, w zaleznosci od parametrów zewnetrznych takich jak cisnienie zasilajacego powietrza, rozruch silnika i inne. Na kolektorze tranzystora Q30 wystepuje napiecie odpowiadajace krzywej pelnego napelnienia (fig. 2) przylozone do komparatora 13.Komparator 13 przekazuje,dalej do pamieci 14 nizsza z,dwóch wartosci napiec, które sa do niego przylozone, czyli napiecie Vinj odpowiadajace ilosci paliwa do wtryskiwania. Napiecie to jest magazynowane w obwodzie pamieci 14 (fig. 9). W przypadku braku sygnalu zezwalajacego pochodzacego z obwodu 21 (fig. 3), tranzystor Q34 laduje kondensator C14 na napiecie Vinj. Gdy sygnal zezwolenia pochodzacy z obwodu 21 zostanie podany do obwodu 14, to tranzystor Q34 zostaje zablokowanyi kondensator C14 rozladowuje sie poprzez rezystancje R22.Obwód 22 stanowi uklad spustowy Schmidta o duzej impedancji wejsciowej. Sklada sie on z tranzystorów Q35—Q38. Emitery tranzystorów Q35 i Q36 sa wzajemnie ze soba polaczone i za posrednictwem diody D22 sa polaczone z obwodem 21 dostarczajacym sygnal zezwolenia. Pojawienie sie sygnalu zezwolenia powoduje przewodzenie tranzystorów Q36 i Q37 i blokuje tranzystor Q38, na kolektorze którego wystepuje sygnal wtryskiwania Tinj. Tranzystor Q35 jest zablokowany tak dlugo, jak napiecie na zaciskach kondensatora C14 pozostaje powyzej okreslonego progu. Gdy napiecie to obnizy sie ponizej tego progu, tranzystor Q35 zaczyna przewodzic, co blokuje tranzystory Q36 i Q37 i powoduje przewodzenie tranzystora Q38, zatrzymujac w ten sposób sygnal wtryskiwania Tinj.Czas trwania sygnalu Tinj jest wiec zalezny od poziomu ladowania kondensatora C14 przed rozpoczeciem wtryskiwania. Poziom ten jest okreslany przed wtryskiwaniem, gdyz informacja jest zmagazynowana przed92097 7 uzytkowaniem. Czas trwania wtrysku jest okreslany przez wyladowanie kondensatora przez rezystancje R22.Rozladowanie to jest odczytywane przez tranzystory 036-038.Sygnal wtrysku jest zatrzymywany najpózniej zaraz po zakonczeniu sygnalu zezwolenia, przez polaczenie emitera tranzystora Q36 z masa, poprzez diode D22.Sygnal wtrysku musi byc dostarczony do kazdego urzadzenia wtryskowego w momencie odpowiadajacym okreslonemu polozeniu katowemu walu rozrzadczego. Polozenie to, rózne dla poszczególnych urzadzen wtryskujacych, nie jest stale. W normalnych warunkach pracy polozenie to jest uzaleznione od predkosci obrotów silnika, a takze od ilosci paliwa do wtryskiwania. Obwód przedstawiony na fig. 9 umozliwia ustalenie momentów wtryskiwania wedlug okreslonej zasady. Momenty te, czyli katy ustawienia wtrysku, sa oznaczone przez y i moga sie wahac od \pQ do ^1. Zasada okreslajaca kat ustawienia jest ustalona nastepujaco: ^«V! dlaNR *-V0+ K1-K1NRdlaNRNi Krzywa przedstawiajaca te funkcje stanowi próg o wysokosci \px miedzy 0 oraz Ni, prosta o ujemnym spadku od momentu Ni az do wartosci predkosci odpowiadajacej $ ¦ \pQ. Rozladowanie kondensatora C14 zaczyna sie, gdy sygnal zezwolenia ma wysoka wartosc. Sygnal ten zatrzymuje natomiast wtrysk, gdy staje sie niskim. Przejscie do niskiego poziomu jest zreszta niezbedne, aby umozliwic ponowne ladowanie kondensatora C14.Ustawienie kata \p rozpoczecia wtryskiwania dokonuje sie przez ustawienie kata sp rozpoczecia czasu zezwolenia. Sygnal zezwolenia powstaje przez przeksztalcenie dwóch sygnalów D oraz 8 które sa okreslone nastepujaco: D stanowi sygnal okresowy fali impulsów prostokatnych o calkowitym okresie równym okresowi jednego cyklu silnika. W ramach tego calkowitego okresu, sygnal odtwarza sie tyle razy, ile wtrysków jest wymaganych. Ustawienie katowe oraz czas trwania kazdego skoku sa takie ze poczatek kazdego skoku odpowiada czym T^v - <^Ay-£. oraz ^y • ^-yQ. Obwód 17 dostarcza sygnal o takim iamym calkowitym okresie jak WR okres sygnalu D zawierajacy tyle impulsów ujemnych ile jest wtrysków. Kazdemu, fig. 6 wznoszacemu sie progowi uskoku D odpowiada opadajacy próg uskoku T^y. Sygnaly D oraz 6 mozna otrzymac bezposrednio przez czujnik reagujacy na przejscie wystepów krzywkowych zamocowanych na wale rozrzadczym. Sygnaly te mozna równiez otrzymac z innych informacji. Istotne znaczenie ma ksztalt oraz zsynchronizowanie sygnalów D oraz 5.Glówne trudnosci w wykonaniu obwodu korygujacego moment wtrysku w zaleznosci od czasu opóznienia, polega na zapewnieniu bardzo duzego opóznienia dla bardzo malych predkosci obrotowych NR, zwlaszcza podczas rozruchu silnika* Niezaleznie od reperu katowego polozenia walu \pQt zastosowany jest drugi reper katowy taki, ze poczatek wtrysku nie nastepuje nigdy po detekcji tego drugiego reperu, który odpowiada polozeniu v?i. Dlatego tez sygnal D ma ksztalt wyzej okreslony. Poczatek wtrysku nastepuje wiec w momencie ^o + tav tP- pr2v tav *(kl ~k* NrL m MB ~ A# lecz naiPóinlei i*1™* Przv * ¦ * . NR NR Na fig. 9 przedstawiono obwód 17 skladajacy sie z osmiu tranzystorów Q39—Q46 i z jednego kondensatora C17. Tranzystory Q39 i Q40 maja z jednej strony wzajemnie polaczone bazy, a z drugiej strony kolektory. Do ich baz przylozone jest napiecie AV - /ucN dostarczone przez obwód 3. Tranzystor Q41 otrzymuje na swoja baze napiecie V - XN pochodzace z obwodu 3. Kolektor tranzystora 041 jest polaczony z baza tranzystora 042, którego kolektor jest polaczony z kolektorami tranzystorów 039 i Q40 we wspólnym punkcie 24. Tranzystor 043otrzymuje na swa baze sygnalD pochodzacy z elementu NIE—I 18. Kolektor tranzystora Q43 jest polaczony ze wspólnym punktem 24 za posrednictwem potencjometru P.Miedzy wspólnym punktem 24 a masa, wlaczony Jest kondensator C17. Wspólny punkt 24 jest równiez polaczony z baza tranzystora 044. Emitery tranzystorów 044 i 045 sa polaczone za posrednictwem diod.Kolektor tranzystora 045 jest polaczony z baza tranzystora 046, a baza tranzystora 045 jest polaczona za posrednictwem rezystancji i jednej diody w punkcie 25 z kolektorem tranzystora 046. W punkcie 25 sygnal wytworzony przez obwód 17 przylozony jest do elementu NIE-I 19 w celu wytworzenia sygnalu TAy.Gdy sygnal D ma niski poziom, tranzystor 043 przewodzi prad i pochodzacy z tranzystorów 039 i Q40.Napiecie we wspólnym punkcie 24 wynosi wiec, jako graniczne, Vo ¦ P.i.Gdy sygnal D osiagnie poziom wysoki, tranzystor 043 zostaje zabkokowany, a prad i laduje liniowo kondensator C17. Gdy napiecie na kondensatorze C17 osiaga poziom ustalony przez potencjal bazy tranzystora 045, uklad przerzutnika Schmidta skladajacy sie z tranzystorów 044-046 zmienia stan i potencjal punktu 25 opada, oznaczajac w ten sposób zakonczenie sygnalu T^y. Kondensator C17 ladowany jest liniowo pradem8 92097 i = aNR proporcjonalnym do V * XN, gdyz pochodzi z tranzystorów Q39 i Q40, których emitery sa polaczone- z napieciem zasilajacym, a bazy z napieciem AV, poczawszy od poziomu ladowania Vo « P.i, az do poziomu progu napiecia odniesienia, Vref przerzutnika, przy czym o ¦ ¦ C C-Vrllf-bNd T*»,--(V *-V ) I8L_JL_, 'AV , PL