Przedmiotem wynalazku jest gietarko-prostarka z napedem hydraulicznym zwlaszcza dla duzych profili.Znane gietarki o napedzie mechanicznym sa stosowane do giecia lub prostowania materialowo stosunko¬ wo nieduzych przekrojach. Oznaczaja sie one nieduzym skokiem suwaka roboczego i nieregulowanym stalym stolem. Wymagaja one stosowania odrebnych matryc dla kakazdego gietego profilu. Znane sa i stosowane prostownice do osi kolejowych z napedem hydraulicznym, przy czym nadaja sie one do prostowania wylacznie profili okraglych i krótkich. Na tych prostownicach nie ma mozliwosci prostowania profili innych jak tez nie mozna na nich wyginac przedmiotów nawet o przekroju okraglym o dowolnie wybranym promieniu krzywizny.W zwiazku z tym operacje giecia przeprowadza sie na prasach lub mlotach. W tych warunkach giecie jest operacja bardzo skomplikowana i pracochlonna o czym swiadczy fakt zaliczania odkuwek gietych do najwyzszej klasy trudnosci wykonania. W tej sytuacji uciekano sie do uproszczenia ksztaltu odkuwek, co bylo zwiazane ze znacznymi naddatkami technologicznymi, a w ostatecznosci pogorszeniem sie wlasnosci mechanicznych. Ponad¬ to dla kazdej serii odkuwek gietych, istniala koniecznosc przygotowania specjalistycznego, kosztownego oprzyrzadowania. Kucie pod mlotami i prasami zwiazane jest z powaznym zagrozeniem wypadkowym i duzym wysilkiem fizycznym.Celem wynalazku jest urzadzenie umozliwiajace zarówno giecie jak i prostowanie przedmiotów o dowol¬ nym profilu i grubosci z sila nieprzekraczajaca sil nacisku cylindra przy jednoczesnym umozliwieniu zarówno giecia i prostowania przedmiotów dlugich o róznych profilach i przekrojach na calej dlugosci.Cel ten zostal osiagniety przez osadzenie w korpusie, hydraulicznego silownika ztloczyskiem usytuowa¬ nym ponad stolowa plyta i zakonczonym wymiennym stemplem. Tloczysko ze stemplem posiada dwie kolumnowe prowadnice dla jego podparcia w czasie wysuwania. W stolowej plycie dla oparcia gietego elementu, osadzone sa przesuwnie w kierunku poprzecznym do osi hydraulicznego silownika, dwie pionowe oporowe rolki.Korpus kazdej z tych rolek ulozyskowany jest slizgowo na trzpieniu, przy czym trzpien dolna czescia jest osadzony przesuwnie w stolowej plycie i ustalony klinem. W korpusie gietarki dla podtrzymywania gietego elementu, osadzone sa symetrycznie dwie pionowo wysuwne ze stolowej plyty, srodkowe podpory, polaczone w celu uzyskania ruchu wysuwania i wsuwania poprzez popychacze i dwuramienna dzwignie z hydraulicznym silownikiem oraz cztery pionowo wysuwne ze stolowej plyty, rozmieszczone symetrycznie, zewnetrzne podpory2 90 097 polaczone dla uzyskania ruchu wysuwania i wsuwania poprzez kolanowy mechanizm i cieglo z hydraulicznym silownikiem. Z obu stron korpusu na wahliwych wspornikach znajduja sie samonastawne, podtrzymujace rolki dla wsparcia dlugich, gietych elementów. Rolki te ulozone sa w postaci rozwartej litery ,,V" I osadzone na wspólnej obrotowej glowicy, ulozyskowanej w pokretnej tulei wspólpracujacej z wahliwym wspornikiem.Tak wykonana gietarko—prostarka jest urzadzeniem uniwersalnym, o szerokim zakresie stosowania bez dodatkowych, kosztownych oprzyrzadowac z mozliwoscia szybkiego dostosowania sie do zmiany asortymentu, jak równiez eliminuje stosowane dotychczas kosztowne matryce, a konieczne do giecia duze sily nie sa przenoszone poza urzadzenie ani na fundament, ponadto praca obslugi jest calkowicie bezpieczna. Zasadnicza zaleta urzadzenia jest plaski lezacy uklad cylindra i stolu oraz brak elementów stalych wystajacych ponad stól, co pozwala na giecie przestrzenne w pelnym zakresie ksztaltów linii giecia.Wynalazek jest blizej objasniony w przykladzie wykonania, pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia gietarko—prostarke w przekroju osiowym, fig. 2 przedstawia gietarko—prostarke w widoku z przo¬ du, fig. 3 przedstawia oporowa rolke gietarko—prostarki w przekroju osiowym, a fig. 4 przedstawia samonastaw¬ na rolke gietarko—prostarki w pólprzekroju.Silownik hydrauliczny 12 osadzony w korpusie 20, posiada tloczysko, które wysuwa sie ponad stolem równolegle do jego plaszczyzny i zakonczone jest wymiennym stemplem 10. Tloczysko wsparte jest dodatkowo na dwóch kolumnowych, poziomych prowadnicach 11 dla zapewnienia wiekszej sztywnosci. W stolowej plycie 13 osadzone sa przesuwnie w kierunku poprzecznym do osi hydraulicznego silownika 12 dwie oporowe rolki 15 sluzace jako oparcie dla gietego elementu w czasie operacji giecia. Dla podtrzymania gietego elementu, w korpusie 20 sa osadzone symetrycznie, dwie pionowo wysuwne, ze stolowej plyty 13, srodkowe podpory 1, polaczone z hydraulicznym silownikiem 5 poprzez popychacz 2 i dwuramienna dzwignie 4 oraz cztery, pionowo wysuwne ze stolowej plyty 13, rozmieszczone symetrycznie zewnetrzne podpory 6, polaczone z hydraulicznym silownikiem 9 poprzez cieglo 8 i kolanowy rrechanizm 7. Z obu stron korpusu 20 na wahliwych wspornikach 21 sa osadzone samonastawne podtrzymujace rolki 14.W ten sposób wykonana gietarko—prostarka posiada duzy i regulowany skok, co pozwala na uzyskanie duzych katów giecia, a niezaleznie wysuwne podpory umozliwiaja giecie dlugich, o zmiennych przekrojach — ele¬ mentów. Oporowe, rozstawne, obrotowe rolki 15 eliminuja kosztowne matryce, wzglednie inne oprzyrzadowanie i zmniejszaja wielkosc sil, przez unikniecie oporów tarcia. Operacja giecia odbywa sie bez uderzen dynamicz¬ nych, a sily giecia nie maja wplywu na obciazenia fundamentów. Konstrukcja gietarko—prostarki pozwala na szybkie dostosowanie sie do zmiany asortymentu, a to przez wymiane tylko oporowych rolek lub przez zmiane ich rozstawu. Gietarko—prostarka dzieki swej uniwersalnosci eliminuje kilka kosztownych urzadzen, zas stosowanie wynalazku pozwala na poprawe dokladnosci wykonania elementu gietego. Praca obslugi na gietarko-prostarce wedlug wynalazku jest calkowicie bezpieczna. Powyzsze zalety decyduja, ze gietarko-prostar- ka nalezy do najnowszych rozwiazan konstrukcyjnych stosowanych w technologii giecia i prostowania elemen¬ tów. PL