Przedmiotem wynalazku jest hamulec cierny, zwlaszcza do pras hydraulicznych.Stan techniki. Dotychczas znany i stosowany jest rygiel mechaniczny, zabezpieczajacy stól górny prasy przed niepozadanym opadnieciem w czasie jego postoju w górnym polozeniu. Element ryglujacy stanowi osadzona obrotowo na sworzniu zapadka, której dluzsze ramie wspólpracuje z listwa zebata, przymocowana do ramy prasy, zas ramie krótsze polaczone jest z silownikiem hydraulicznym. Caly zespól zapadki mocowany jest na górnym ruchomym stole prasy. Na jedna strone tloka silownika hydraulicznego dziala stale sprezyna naciskowa, powodujaca wysuniecie tloka z cylindra silownika i w efekcie docisniecie zapadki do listwy zebatej, co uniemozliwia opadniecie stolu prasy. Doprowadzenie cieczy hydraulicznej pod cisnieniem z drugiej strony tloka silownika powoduje powrót tloka do cylindra i odciagniecie zapadki od listwy zebatej. Podczas gdy uklad napedowo-sterowniczy prasy ustawiony jest na „stop" i stól górny prasy znajduje sie w polozeniu górnym, przestrzen hydrauliczna silownika zapadki polaczona jest z doplywem do zbiornika. Tlok silownika pod dzialaniem sprezyny jest wysuniety z cylindra silownika i dociska zapadke do listwy zebatej. Koniec dluzszego ramienia zapadki wchodzi w jeden z wrebów listwy zebatej, co uniemozliwia opadniecie stolu górnego prasy.Kazdorazowo ruch stolu w dól musi byc poprzedzony odryglowaniem zapadki, to jest doprowadzeniem cieczy pod cisnieniem do przestrzeni hydraulicznej silownika zapadki, w wyniku czego nastepuje odsuniecie dluzszego ramienia zapadki od listwy zebatej, co z kolei umozliwia ruch stolu w dól.Wada opisanego rygla mechanicznego jest mozliwosc opadniecia stolu prasy na pewna odleglosc okreslona wielkoscia podzialki listwy zebatej w tym przypadku, gdy w chwili zaryglowania koniec dluzszego ramienia zapadki nie oprze sie o zab listwy zebatej, wówczas stól opada, natomiast zatrzyma sie dopiero wtedy, kiedy takie oparcie nastapi.Znany jest takze rygiel mechaniczny pazurowy zabezpieczajacy przed niepozadanym opadnieciem stolu prasy hydraulicznej, znajdujacego sie w górnym polozeniu. Role zapadki w tym urzadzeniu spelnia wychylny pazur zachodzacy na zaczep przymocowany do górnego stolu prasy. Pazur odchylany jest za pomoca silownika elektromagnetycznego. W polozeniu „stop" stolu górnego, podczas gdy znajduje sie on w górnym polozeniu,2 86926 pazur opada pod wlasnym ciezarem i zachodzi na zaczep stolu. Stól zatem wisi na pazurze. Kazdorazowo ruch stolu w dól wymaga odchylenia pazura w bok to jest wysuniecia go spod zaczepu, dzieki czemu stól zostaje zwolniony. Wada tego rygla jest to, ze zabezpiecza on stól górny prasy przed niepozadanym opadnieciem tylko w górnym skrajnym polozeniu, to jest nawet nie w zakresie mozliwych górnych polozen stolu, okreslonym dlugoscia listwy zebatej.Cel wynalazku. Celem wynalazku jest usuniecie wad dotychczasowych urzadzen ryglujacych stoly pras.Zagadnieniem technicznym wymagajacym rozwiazania jest problem skutecznego zabezpieczania ruchomego stolu górnego prasy przed niepozadanym opadnieciem, zwlaszcza przy prasach o nastawialnym górnym polozeniu stolu. Zagadnienie to najkorzystniej jest rozwiazac przez wykorzystanie zjawiska samohamownosci i automatycz¬ nego zaciskania hamulca przy najmniejszym ruchu w dól stolu prasy, czyli ruchu nie wynikajacego z zasterowa- nia.Istota wynalazku. Hamulec cierny, zwlaszcza do pras hydraulicznych wedlug wynalazku sklada sie z korpusu, dzwigni prawej i dzwigni lewej, które sa osadzone obrotowo na korpusie za pomoca sworzni oraz z co najmniej dwóch szczek osadzonych przesuwnie w prostokatnych wycieciach korpusu, przy czym dolne ramiona dzwigni prawej i dzwigni lewej majace postac widelek sa polaczone z ciegnami poprzez przeguby, które stanowia je znane sworznie osadzone w otworach cylindrycznych ciegien oraz w otworach owalnych wykona¬ nych w widelkach dzwigien. Dzwignia prawa i dzwignia lewa zaopatrzone sa w pólkoliste wystepy, których punkty styku ze szczekami sa przesuniete wzgledem osi sworznia o wielkosc mimosrodu „b", zas ramie dzwigni lewej polaczone jest przegubowo za pomoca sworznia oraz widelek, na których osadzony jest tlok znanego silownika, podczas gdy cylinder silownika osadzony jest przegubowo na dzwigni prawej, a ponadto jest istotny tym, ze iloraz mimosrodu „b" punktu styku wystepu ze szczeka do ramienia „a" dzwigni lewej jest mniejszy od wspólczynnika tarcia fx.Hamulec cierny wedlug wynalazku posiada szereg zalet spelniajacych wszystkie wymogi stawiane tego rodzaju urzadzeniom zabezpieczajacym, zwlaszcza ze zabezpiecza stól górny prasy samoczynnie przed opadnie¬ ciem w kazdym punkcie jego postoju, dzieki wykorzystaniu sil tarcia pomiedzy gladkimi szczekami a pretem, podczas gdy zwolnienie z zacisku nastepuje przez przylozenie sil zewnetrznych. Dalsza zaleta polega na tym, ze zakleszczenie uniemozliwiajace niepozadane opadniecie stolu prasy, w tym rozwiazaniu zachodzic moze w dowolnym miejscu calego skoku stolu prasy, zawsze gdy nie zachodzi przymusowe zwolnienie hamulca i nie wymaga zadnych czynnosci ustawczych. Ponadto konstrukcja hamulca praktycznie wyklucza mozliwosc mechanicznych uszkodzen go w czasie pracy, stwarzajac tym samym bezpieczne warunki pracy na stanowisku roboczym dla obslugi prasy.Przyklad wykonania wynalazku. Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia hamulec w przekroju wzdluznym osiowym, fig. 2 — przekrój poprzecz¬ ny silownika wzdluz linii A—A, fig. 3 — przekrój poprzeczny przez szczeki zaciskowe wzdluz linii B—B, fig. 4 — przekrój poprzeczny przez przegub pomiedzy ramionami dzwigni a ciegnami wzdluz linii C—C a fig. 5 przedstawia dwa warianty zamocowania hamulca do stolu lub do jarzma prasy w widoku z boku.Jak uwidoczniono na rysunkach hamulec cierny wedlug wynalazku sklada sie z korpusu 1, w którym osadzone sa co najmniej dwie szczeki 2. Z korpusem 1 polaczone sa obrotowo za posrednictwem sworzni 3, dzwignia prawa 4 i dzwignia lewa 5. Górny koniec dzwigni lewej 5 polaczony jest przegubowo z widelkami 6 za posrednictwem sworznia 7. Z widelkami 6 polaczony jest w sposób trwaly tlok 8 silownika 9 hydraulicznego lub pneumatycznego, skladajacego sie z cylindra 10, w którym jest osadzona sprezyna 11 wciagajaca tlok 8 do wnetrza cylindra 10. Cylinder 10 polaczony jest przegubowo z dzwignia prawa 4, której górny koniec ma w tym celu forme widelek. Dolne konce dzwigni prawej 4 i dzwigni lewej 5 posiadaja takze forme widelek i sa pola¬ czone ciegnami 12 poprzez przeguby, które sa utworzone ze sworzni 13 osadzonych w otworach cylindrycznych ciegien 12 oraz w owalnych otworach 14 wykonanych w widelkach dzwigni 4 i 5. Dzwignie 4 i 5 wyposazone sa w pólkoliste wystepy 15, których punkty styku ze szczekami 2 sa przesuniete wzgledem osi sworznia 3, o wielkosc mimosrodu b, zas odleglosc osi sworznia 3, od osi preta 16 wynosi a. Hamulec cierny wedlug wynalazku przeznaczony szczególnie do montazu przy prasach hydraulicznych, przy czym istnieje mozliwosc zamocowania preta 16 do jarzma 17 prasy lub do stolu 18 prasy, natomiast ciegna 11 hamulca moga byc polaczone odwrotnie, to jest do stolu 18 prasy lub do jarzma 17 prasy.Dzialanie hamulca ciernego wedlug wynalazku jest nastepujace: podczas gdy górny stól 18 prasy znajduje sie w górnym polozeniu, a uklad sterowniczo-napedowy prasy zasterowany jest na „stop" tego stolu, przestrzen robocza cylindra 10 polaczona jest z odplywem do nieuwidocznionego zbiornika hydraulicznego w przypadku86926 3 napedu hydraulicznego lub z atmosfera w przypadku napedu pneumatycznego. Wobec powyzszego sprezyna 11 wciaga tlok 8 maksymalnie do cylindra 10 i nastepuje zblizenie do siebie górnych konców dzwigien 4 i 5 oraz nastepuje wstepne zacisniecie szczek 2 na precie 16. Teraz w przypadku przylozenia za posrednictwem ciegien 12 sily ciezaru stolu 18 do konców dzwigni 4 i 5 lub tez przylozenia sily ciezaru stolu 18 do preta 16 nastepuje ostateczne zacisniecie szczek 2 na precie 16 z sila uniemozliwiajaca przesuw hamulca po precie 16, a tym samym unieruchomienie stolu 18. Odpowiednia wielkosc sily zacisniecia szczek 2 zapewnia zastosowanie przelozenia promienia a, dzialania sily ciezaru Q i mimosrodu b, to jest promienia sily normalnej N docisku szczek 2. Zwolnienie hamulca wymaga doprowadzenia do przestrzeni roboczej cylindra 10 silownika 9 cieczy lub powietrza pod cisnieniem. W wyniku tego nastepuje oddalenie górnych konców dzwigien 4 i 5 zwolnienie nacisku wystepów 15 na szczeki 2 i zluzowanie tych szczek 2. Hamulec moze sie teraz swobodnie przesuwac po precie 16. Wstepny docisk szczek 2 do preta 16 mozna równiez uzyskac na drodze hydraulicznej lub pneumatycznej zas do luzowania moze byc uzyty elektromagnes. PL