Jednym z najstarszych i najbardziej znanych srodków do zwilzania, uzywanych w farbiamiach i bielarniach, jest olej tu¬ recki, otrzymywany zapomoca sulfonowa¬ nia oleju rycynowego. Nowsze srodki do zwilzania skladaja sie wedlug odnosnej li¬ teratury (Zeitscihriit der gesamten Textilin- dustrie 1926, Nr 2, strona 23) ze zlozonych zwiazków aromatycznych sulfokwasów z boazmemi lancuchami.Próby wykazaly, ze jako srodki do zwilzania nadaja sie równiez bardizo do¬ brze produkty otrzymywane przy sulfonom waniu weglowodorów, cleijów mineralnych z wyjatkiem maziowych olejów, wegla ka¬ miennego, Pnzediewfsizystkiem nalezy wy¬ mienic mieszaniny weglowodorów, o- trzymywane z mazi wegla btfunaitne- go, znane pod nazwa oleju solarawe- go, oileju zóltego, gazowego, parafi¬ nowego i t, d., oraz weglowodory o- lejów ziemnych i olej mazi lupków. Ich sul¬ fonowanie moze sie odbywac znanym spo¬ sobem zapomoca Jkwasu siarkowego (wzgled¬ nie oleum).Przy sulfonowaniu olejów mineralnych zapomoca kwaisu siairkoweigopowsitalja Wsku¬ tek wadliwego przebiegu reakcji produkty utleniania, polimeryzacji i produkty zywi- cowate, co utrudnia sulfonowanie. Próbo¬ wano pochlaniac sulfokwasy ze stwardnia¬ lych miesizanin sulfonowanych zapomoca mineralnych olejów, a z otrzymanych w ten siposób roztworów wydzielac ie znowu zapomoca rozpuszczalników rozpuiszazaJl- nydh w wodzie, lub zapomoca rozcienczo-nych lugów. Próbowano tez rozszczepiac sulfonowana mieszanine w autoklawie, przez ogrzewanie, aby oddzielic przez de- stylacje zapomoca przegrzanej pary po¬ nownie wytworzone weglowodory cd zywic i znowu sulfonowac czyste weglowodory.Mozna uniknac wszystkich tych wyliczo¬ nych niedogodnosci i otrzymac produkt na- siarczania dajacy sie latwo przerabiac, je¬ zeli sie dziala kwasem chlorowo sulfono¬ wym na oleje mineralne takie, jak olej salairowy, olej zólty, gazowy, (parafinowy, olej iziiemny, olej iz mazi lupków i L d., z wyj atkiemolej ów z mazi wegla kamiennego.Szczególnie dobry srodek nadajacy sie do zwilzania i jednoczesnie do emulgowa¬ nia, oczyszczania i innych celów, otrzymu¬ je sie, jezeli wymienione oleje mineralne (z wyjatkiem olejów mazi wegla kamien¬ nego) poddaje sie sulfonowaniu wraz z a- romatycznemi lub hydroaromatycznemi we- ^lowodurami, wzglednie z ich pochodnemi.Jako weglowodory (arcmatyczne, wzgled¬ nie hydroaromatyczne i ich pochodne na¬ daja sie np. benzol, ksynol, nafta solwen- towa, naftalina, tetralina, chlorolbeniziol!, chlloronaftalina, antracen i inne, oraz ich mieszaniny. Srodki te wykazuja aktywnosc znacznie wieksza, niz mieszaniny tych skladników sulfonowane oddzielnie.Srodki te otrzymuje sie zapomoca sul¬ fonowania mieszaniny oleju mineralnego i weglowodoru, albo przez wstepne sulfono¬ wanie jednego skladnika, doktórego dodaje sie potem drugi skladnik i ewentualnie znowu sulfonuje.Przyklad L Do handlowego oleju so- larowego dodaje sie stopniowo ciagle mie¬ sza jac równa lub dwa razy wieksza (wa¬ gowo) ilosc kwasu chlorowo-sulfonowego.Potem nresiza sie dalej, a po ukonczeniu dodaje sie wody i wydmuchuje sie nienaru¬ szony olej zapomoca pary. Na otrzymany roztwór produktu sulfonowanego dziala sie wapnem, a sól wapienna przemienia sie za¬ pomoca wody na sól sodowa odparowuje.Przyklad II. Do mieszaniny 300 czesci nafty solwentowej z 300 czesciami oleju solarowego (z mazi wegla brunatnego) do¬ daje sie s.tqpniowo (iniejstzajjac ciagle) 600 czesci kwasu chlorowo-sulfoncwego ogrza¬ nego do 30° C; potem miesza sie jeszcze prizez pewien czas i po usunieciu nieprzeh mienionego oleju izoluje sie wytworzony kwas sulfonowy zwyklym sposobem, to znaczy jako sól isodowa.Przyklad lii. Do mieszaniny 300 czesci oleju zóltego z 300 czesciami tetrahydro- naftaliny, dodaje sie przez 2 godziny przy niskiej temperaturze 600 ,czesci kjwasu chlo- rowo-sulfonowego. Po 2 godzinnem dal- szem mieszaniu postepuje sie dalej, jak w przykladzie II, pnzyczem; otrzymany pro¬ dukt ma takie same wlasnosci jak po¬ przedni.Prizyktad IV. 30 czesci oleju solarowe¬ go rozpuszczonego w 150 czesciach chlcio- benzolu miesza sie przez 2 godziny przy 50°C z 60 czesciami kwasu ehlorowo-sulio- nowego i potem mieisza jeszcze dodatkowo przez 2 godziny. Dalsza przeróbka jak w przykladzie II, pmzyczeim koncowy produkt ma podobne wlasnosci jak wyzej.Podobne wyniki osiaga sie przy uzyciu innych srodków sulfonowania jak te, które iwyimieniono w pnzyjkladach II, III i IV, wiec np. mozna uzyc kwasu siarkowego hub oleum.Otrzymane w ten sposób produkty sa doskonalemi srodkami do zwilzania, przy- czem produkty, otrzymane sposobami poda¬ nemu w przykladach II—IV, nadaja sie równiez do emulgowania i oczyszczania.Przyklad V. 0,5 czesci kwasu sulfonowe¬ go, otrzymanego sposobem podanym w przy¬ kladzie I, rozpuszcza sie w 99,5 czesciach wody; roztwór taki ziwilza bardzo dobrze.Próbki materjalu, który przez kilka dni plywa na wodzie, po zwilzeniu podaneimi srodkami, -zanurzaja sie calkowicie w krót¬ kim czasie. - 2 — PL PL PL