Korzysci, wynikajace z obróbki termicz¬ nej ' przetworów hutniczych i podniesienie zalet mechanicznych tychze, sa powszechnie znane.Obróbka ta, polegajaca wogóle na roz¬ grzaniu, po którem nastepuje harfowanie, powtórnem rozgrzaniu lub odpusziczaniu, nie osiagnela jednak zastosowania taik szero¬ kiego, na jakie zasluguje, poniewaz w wielu wypadkach odnosne czynnosci, w szczegól¬ nosci zas ogrzewania przed lub po hartowa¬ niu sa bardzo trudne do urzeczywistnienia i zbyt kosztowne.W celu uproszczenia tych operacyj, a w szczególnosci dla pominiecia odpuszcza¬ nia »po zahartowaniu proponiowa.no badz po¬ wstrzymanie hartowania przed zupelnem ochlodzeniem wyrobu, badz hartowanie w ograniczonej objetosci cieczy. W wypad- ku pierwszymi ilosc ciepla, jaka pozostaje w wyrobie po wstrzymianiu hartowania, wy¬ starcza do ponownego rozgrzania czesci har¬ towanych i wywolania odpuszczenia (odhar- towania); w wypadku drugim podgrzanie ka¬ pieli hartujacej, której masa winna byc pro- porcjonailina do masy obrabianych wyrobów, ogranicza szybkosc chlodzenia i sprawia har¬ towanie powolne, dajac wyniki podobne do tych, jakie otrzymuje sie przy haitowMiiu bardziej energicznem, po którem nastepuje odpuszczanie.Ale i te uproszczone sposoby traktowa¬ nia nie rozpowszechnily tak dalece, jak moz¬ na bylo oczekiwac, poniewaz oba polaczone sa ze znaicznemi trudnosciami. - * W sposobie pierwszym szybkosc chlodze-nia powierzchni stykajacych sie z wielka masa cieczy jest tak znaczna:, ze dla osia¬ gniecia wyników pewnych i prawidlowych nalezy miec moznosc przerwania hartowa¬ nia w koncu okreslonego' perjodu ze sci¬ sloscia do jednej sekundy, co jest trudne do osiagniecia w praktyce fabrycznej'. Wobec tego wyniki otrzymano ta droga sa niepewne i przypadkowe. Ponadto, trudno jest tym sposobem hartowac wyrób na pewna glebo¬ kosc bez prizechlodzenia powierzchni, któ¬ re po-zioistaja przeto twarde i kruche.Metoda. hartowania w cieczy o objetosci proporcjonalnej do masy obrabianej-, pozwa¬ lajacej ograniczyc szybkosc chlodzenia i w konsekwencji latwosc uchwycenia mo¬ mentu, w jakim nalezy przerwac hartowa¬ nie, aby osiagnac okreslona twardosc, tez nie daje dokladnych rezultatów. Liczne ba¬ dania wykazaly jednak,, ze. rezultaty stoso¬ wania tej metody sa bardzo niejednakowe, nietylko w stosunku do róznych wyrobów, ale nawet w obrebie (masie) tego samego przedmiotu. Ponadto przedmioty obrobione w ten sposób wykazuja znaczna sklonnosc do pekania, co niewatpliwie nalezy przypi¬ sac owemu braikowi jednolitosci i wynika¬ jacej stad niejednakowosci naprezen we¬ wnetrznych.Trudnosci zastosowania sposobów, po¬ wyzej wzmiankowanych, zawieraja sie wT tern, iz: 1. Szybkosc stygniecia powierzchni, za¬ nurzonych w wielkiej ilosci chlodnej cieczy, jest znalezna. 2. Raptowne nagrziamie ograniczonej ma¬ sy cieczy i powstawanie pecherzyków pary w lonie tejze stanowia zjawiska nader1 nie¬ regularne.Niniejszy wynalazek polega na poddaniu przedmiotów traktowanych, o temperaturze wyzszej od temperatury krytycznej, krótko¬ trwalemu ziamurzaniu, okreslona; ilosc razy,' wt wodzie lub jakiejkolwiek innej cieczy chlodnej lub goracej., uzytej w ilosci ograni¬ czonej i proporcjonalnej do wymiarów har¬ towanych wyrobów.Doswiadczenie wykazalo, ze mozna w ten sposób usunac calkowicie trudnosci powy¬ zej wzmiankowane, zachowujac korzysci hartowaimia 'Czesciowego oraz hartowania w cieczy o masie ogranie zonej. Ilosc cieczy zastosowanej, czas trwania zanurzenia oraz wyjecia z cieczy, jako tez ich ilosc, ustala¬ my doswiadczalnie, zaleznie od wymiarów traktowanych wyrobów i stosownie do ce¬ lu, aby wyrób stygl od temperatury poczat¬ kowej, wyzszej od temperatury krytycznej, do temperatury srodowiska, podlug prawa zmiany temperatur posredniego, miedzy ochladzaniem w wodzie zimnej albo mniej wiecej ogrzanej, a chlodzeniem na wolnem powietrzu, jakowe prawo wyziniaczy zmiany budowy (struktury), niezbedne do osiagnie¬ cia zamierzonego celu, zapowioca jednej je¬ dynej operacji traktowania termicznego.Dlugosc zanurzen i objetosc cieczy, uzy¬ tej w charakterze wanny hartowniczej, naj- praktyczniej okreslic w ten sposób, aJby sztaby lub woigóle wyroby "traktowane sty¬ gly dosc szybko, aby osiagnac potrzebne zahartowanie, jakowa szybkosc chlodzenia nie powinna jednak przekroczyc pewnej granicy, po której moglaby powstac obawa, pekniec lub zarysowali. Okresy wyjmo¬ wania wyrobu z cieczy winny byc wystar¬ czajaco dlugie, aby podczas kazdego z nich nastapilo wyrównanie temperatur w war¬ stwach hartowanych. Ilosc zanurzen nalezy wreszcie dobrac w ten sposób, aby ilosc cie¬ pla, pozostala w masie wyrobu po ostatniem zanurzaniu, mogla napowrót rozgrzac cze¬ sci zahartowane do temperatury nizszej od krytycznej, wystarczajacej jednak doi osia¬ gniecia pozadanego odpuszczenia.W pewnych wypadkach nie potrzeba uciekac sie do zupelnego zanurzania i zu¬ pelnego wyjmowania wyrobu z cieczy.Z drugiej strony moze byc niekiedy bardziej wskazane zmieniac glebokosc zanurzenia i wysokosc podniesienia wyrobu z cieczy.Zadety niniejszej metody obróbki sa na~ stepujace: 1. Podoziais kazdego wyjecia z cieczy, czesci zewnetrzne wyrobu, zahartowane przez ostatnie zanurzenie, stygna powoli na powietrzu, bedac jednak jednoczesnie ener¬ gicznie nagrzewane cieplem doplywajacein z wewnatrz wyrobu. Regulujac przeto z jed¬ nej *strioiniy, w sposób wlasciwy, wzgledna dlugosc zanurzen i wyjec z cieczy, jako tez ich liczbe, z drugiej zas strony objetosc wan¬ ny do hartowania, mozna osiagnac w cze¬ sciach traktowanych prawo zmiany tempera¬ tury posrednie miedzy ochladzaniem w wo¬ dzie zimnej, lub mniej wiecej goracej, a sty¬ gnieciem na wolnem powietrzu, i nadac tym czesciom, zapomoca jednej tylko operacji, wlasnosci mechaniczne, odpowiadajace te¬ mu prawu stygniecia. 2. Wyciaganie z plynu zwieksza czas trwania procesu i tern samem zmniejsza szybkosc chlodzenia. Wielce ulatwia to uchwycenie chwili, w jakiej nalezy powstrzy¬ mac traktowanie, w celu osiagniecia poiza- ¦danych wyników. 3. Nagrzewanie, osiagane podczas kaz¬ dego wyciagniecia wyrobu z cieczy, wy¬ równywa w warstwie hartowanej nierówno- miernosci temperatury, wynikajace z róz¬ nic chlodzenia, jakie mogly powstac podczas zanurzania poprzedniego, podczas gdy pe¬ cherzyki pary, wywiazujacej sie wewnatrz cieczy, znikaja i gdy wanna, wstrzasnieta przez, zanurzenie i wyciaganie wyrobu, osia¬ ga temperature bardziej jednolita. Wynika stad, ze dzieki hartowaniu z przerwami osia¬ ga sie rezultaty nader jednostajne dla tego samego wyrobu lub dla wyrobów róznych1, co zapobiega peknieciom, jakie powstaja wskutek niejednostajnosci stygniecia. 4. Dla jednych i tych samych przedmio¬ tów traktowanych i tej samej wanny hartu¬ jacej, nagrzewanie wanny jest o tyle szyb¬ sze, o ile temperatura poczatkowa wyrobów jest wyzsza. Skutek 'ten równowazy w pew¬ nej mierze róznice temperatury, jakie wyro¬ by mogly wykazywac przed obróbka i po¬ zwala np. osiagnac wyniiki praktyczne iden¬ tyczne, stosujac siposób miiniejszyj i bez zad¬ nego nagrzewania powtórnego do sztab wy¬ chodzacych z walcarek o temperaturze wyz¬ szej od temperatury krytycznej, lecz róznia¬ cej sie miedzy soba o 25 do 50°.. Niepodobna ustalic zgóry i raz, na zaw¬ sze liczby i czasu trwania zanurzen, jajko tez ilosci cieczy na wanne hartowinioza, po¬ niewaz czynniki te zmieniaja sie, zaleznie od wymianów przedmiotów traktowanych i wlasnosci jakie zamierzamy im nadac, jed¬ nakze regulowanie rozmaitych tych czyn¬ ników obróbki jest bardzo latwe do urze¬ czywistnienia zapomoca kilku prób, których wyniki sprawdza sie badahieiri mechanicz- nem i mikrograficznem.Dla dokladnego wyjasnienia opisujemy szczególowo ponizej jfc.den przyklad wyko¬ nania wynalaizku.Wynalazek mozna stosowac wogóle do obróbki termicznej wszelkich pirzediniotów stalowych z zawartoscia wegla, lub ze stali specjalnej, lub tez innych stlopów, posiada- dajacych zdolnosc hartowania sie, czy to1 w celu obróbki ich nawskrós, czy tez jakiejs tylko ich czesci. Ponizej wyjasniamy meto¬ de, stanowiaca przedmiot wynalazku, w za- stosowaniu jej do hartowania szyn ze stali, zawierajacej wegiel, przez kolejne zanurze¬ nia i wyciagania ich z wanny.Oddawna juz cieszy sie powszeehnem uznaniem obróbka termiczna szyn kolejo¬ wych lub tramwajowych, która pozwala po¬ wiekszyc znacznie twardosc, a wskutek tego i trwalosc na zuzycie glowicy szyny, ma gle¬ bokosc 15 do 20 mm powierzchni, bez ja^ kiejkolwiek zmiany innych wlasnosci meta¬ lu, w szczególnosci bez udzielenia mu lam¬ liwosci. Sposób niniejszy i urzadzenie do hartowania, opisane ponizej, pozwalaja wy¬ datnie uproscic obróbke sztab o dowolnej dlugosci, bezposrednio po wyjsciu z wal¬ cowni.Fig. 1 zalaczonego rysunku wyobrazaw postaci przykladu rzut boczny urzadzenia pierwszej formy urzeczywistnienia wynalaz¬ ku,, fig. 2 — przekrój poprzeczny i fiig. 3 i 4 uwidaczniaja w ton siatm sposób inna odmia¬ ne tego urzadzenia.Uraadlzeaiie piosiada belifce pteioma a, pbdltayfmujaca, zapiomfaca wtozalrów &, rol¬ ki c, na których spoczywaja uchwyty lub, w wypadku szyn o glówkach podwójnych, szyny te wenii wnekaimi. Poid belka a mie¬ sci sfte miale faoayto d, zawierajace! 'okreslona iloisc wody zffimneg, obliczona wedlug profilu kzyiny; wode te odswieza sie dla kazdej szitlaby.•Szyny po wyjsciu z walcarki, o tempe¬ raturze 800—850°, zicisitaja zawieisraoine w ten spoisób,#zo glowica szyny pozoisitaje calkowi¬ cie siwoboldna (fig. 2 i-4); glolwice hartujemy nastepnie w wodzie na wysofcosctii, zmienia¬ jacej isie wraz z jej profilem, przeto kolejne zanurzenia i wylmurzalnia z plytrm, okreslane doswiadczalnie wedlug przelknoiju i ciezaru metra biezacego szyny.Tak np. dla szyny Viignole'ai, wazacej 45 kg ma metr biezacy, ciiezair" wody wy- noisi 10 kg ma metr, a ilosc zatniurzen. 15 na minute. Po ostatiniem wynurizeniu z wody szyne wyciagamy z. aparatu i u/miesz:czamy na odpowiednich belkach, na których sty¬ gnie ona w powietrzni.Po ukonczeniu hartowania woda w ko¬ rycie, nagrzana d!o 90—05°, zositaije szybko usunieta i zastapiona] woda zimna, poczerni urzadizenie jesit goitiowe do obróbka belki na¬ stepnej.Aby oisiagnac zahartJowainie jednoist&ijne na calej dlugosci szyny, nalozy uitrzymac belke u i same szyny w poloizenliiu scisle po¬ ziomem prlzez caly ezais itrWania traktowania.W tymi celu belka a jielsit oblicizoiria w ten sposób, alby mogla unfeisc belki znacznie ciezsze od traktowanych, ibefz, fjaJkiegckiol- wickbadz wygiecia; ponadto wiisziairy te sa dosc dlugie, aby iloisc ciepla, ptrzefkaziana przez pirzewodjnMwo i promieniowanie z szyn na belfke, nie byla w stanie tej ostat¬ niej znieksztalcic; w tym samym celu atrkiu- sze alzbesitu lub innegoi (tworzywa izolacyj¬ nego), sa limieiszcizlone miedzy rolkafmi i ko- lumnaimi jako tez i pod isania beilka, jesli zas zabelzpite?cizeinia te okaza sie niewystanczaja- cerni, belke chlodzimy zapomoga krazenia wody lub w inny spoisób.Dla; zapobieizeniiai znieksztalceniu samych isizyn, które moga isie wygiac plod wplywem hartowania, mozna zastosowac np., zarsnwy e, roizimieszicizione wzdluz belki i pozwalajace zaimocowac szyny w polozeniu poziomem od chwili umieisiziczainiai ich w urzadzeniu i ogra¬ niczyc wyginania, jakie moglyby powistac mie|dlzy rolka i sasiednia zalsnwa, do iriM- mum.W positaici przykladu urzeczywistnienia nliniiejiszegoi wynalazku, uwidocznionej na fig. l,i 2, belka a jesit nieruchoma, koryto zas d uruchomiane w kierunku pionowym zaipotmoca odpowiedniego meichainizimu.W-'positaici drugiej urzeczywistnienia (fig. 3 i 4) koryto d jes oitmzymaije ruch pionowy do góry i nialclól.Wynalazek nie ograinilciza sie jeldlnak do. powyzszych tylko dwu spoisobów urzeczy¬ wistnienia. W celu osiagniecia tych samych wyników mozna równiez zmieniac w kory¬ cie kolejno podiom cieczy hartujacej, pozo- stawiaijac nieruichomemi koryto i szyne; wreszcie ciecz moze ewenituaLnie pozostawac w zetknieciu trwalem z traktlawalneimi bel¬ kami. PL