Uprawniony z patentu: Kelsey-Hayes Company, Romulus (Stany Zjedno¬ czone Ameryki) Hamulec tarczowy z przesuwnym zespolem szczekowym Przedmiotem wynalazku jest hamulec tarczowy z przesuwnym zespolem szczekowym.Zespól szczekowy znanego hamulca typu tarczo¬ wego sklada sie z dwu szczek obejmujacych tar¬ cze hamulcowa, kazda z których dziala na odpo¬ wiedni klocek hamulcowy. Mechanizm uruchamia¬ jacy hamulec znajduje sie w jednej ze szczejk. Po¬ woduje on przesuwanie jednego z klocków hamul¬ cowych w kierunku tarczy, a nastepnie, wskutek dzialania sily reakcji, przesuwajacej zespól szcze¬ kowy równolegle do osi obrotu tarczy, przesuwania drugiego klocka hamulcowego. W hamulcu tarczo¬ wym o podobnej konstrukcji konieczne jest ogra¬ niczenie iruchu zespolu szczekowego, lub kontrola ¦ruchu tego zespolu, by nie wystepowalo stykanie sie klocków hamulcowych z tarcza, gdy hamulec jest zwolniony. Znanych jest szereg róznych roz¬ wiazan konstrukcyjnych, które pozwalaja na prze¬ suwanie zespolu szczekowego w chwili dzialania hamulca tarczowego i wykluczajacych mozliwosc przesuniecia zespolu szczekowego, gdy hamulec jest zwolniony.Ponadto wymagane jest, by w mliare zuzywania sie okladzin ciernych wystepowalo przesuwanie zespolu szczekowego do tarczy hamulcowej. W mia¬ re zuzycia sie okladziny hamulcowej przymocowa¬ nej do klocka znajdujacego sie z lewej strony tar¬ czy hamulcowej, zespól szczekowy winien przesu¬ wac sie tak, by szczelina miedzy tarcza i okla¬ dzina byla mniej wiecej jednakowa w ciagu ca- 10 15 25 30 lego okresu eksploatacji okladziny ciernej, co za¬ pewnia, ze ruch jalowy pedalu hamulca bedzie zawsze mniej wiecej staly. Niektóre ze znanych rozwiazan konstrukcyjnych zapewniaja automa¬ tyczna .regulacje szczeliny miedzy tarcza i okla¬ dzina hamulcowa. W rozwiazaniach tych jest jed¬ nak niemozliwe cofniecie zespolu szczekowego do pozycji wyjsciowej dla wymiany zuzytych klocków hamulcowych. Cofniecie zespolu szczekowego jest zwiazane z koniecznoscia demontazu pewnej ilosci czesci hamulca.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji hamulca tarczowego posiadajacego rozwiazanie ukladu szczekowego zapewniajacego automatyczna regulacje szczeliny miedzy okladzina cierna i tar¬ cza hamulcowa w pozycji spoczynkowej, w celu kompensacji zuzycia okladziny i pozwalajacego do¬ konywac latwej wymiany klocków hamulcowych po zuzyciu okladzin ciernych.Cel ten zostal osiagniety przez to, ze hamulec zawiera sprezynujace elementy, umieszczone po¬ miedzy zespolem szczekowym i plyta oporowa, ulegajace odksztalceniu dla doprowadzenia zespolu szczekowego do polozenia spoczynkowego i prze¬ ciwdzialania zuzyciu sie wykladziny.Sprezynujacy element sklada sie z dwu ramion umieszczonych w stosunku do siebie pod pewnym katem. Jedno ramie tego elementu przylega do wymienionej plyty oporowej, a drugie ramie przy¬ lega do szczekowego zespolu. Obydwa ramiona 8299082990 sprezynujacego elementu laczy lukowa czesc, w której wystepuja podstawowe odksztalcenia tego elementu.Uzycie sprezynujacego elementu wedlug wyna¬ lazku, który to element odchyla sie elastycznie gdy osiagniety zostaje zalozony stopien zuzycia wykladziny, odróznia hamulec tarczowy z prze¬ suwnym zespolem szczekowym wedlug projektu od znanych tego rodzaju hamulców.Spirezynujacy element uzyskuje stale odksztalce¬ nie dla doprowadzenia zespolu szczekowego do po¬ lozenia spoczynkowego dla przeciwdzialania zuzy¬ cia sie wykladziny. Sprezyny skonstruowane sa w taki sposób, ze do pewnej granicznej wartosci ulegaja odksztalceniom sprezystym, a* po przekro¬ czeniu tej wartosci ulegaja odksztalceniom trwa¬ lym. Zarówno w zakresie sprezystych, jak i nie- sprezystych odksztalcen posiadaja one jednakowa charakterystyke to jest odksztalcenie sprezyn jest proporcjonalne do wartosci dzialajacej sily.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie jego wykonania na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 — przedstawia widok boczny czesci hamulca tarczowego wedlug wynalazku, fig. 2 — widok czesci hamulca tarczowego z kierun¬ ku wskazywanego przez strzalke 2 na fig. 1, fig. 3 — przekrój czesci hamulca tarczowego wzdluz linii 3—3 na fig. 1 w powiekszonej skali, fig. 4 — fragment widoku z fig. 3 w powiekszonej skali z uwidoczniona sprezyna w scisnietej pozycji.Zespól 11 hamulca tarczowego wedlug wynalaz¬ ku znajduje zastosowanie w pojazdach silnikowych i sluzy do hamowania iruchu obrotowego kola jezdnego 12, fragment którego przedstawiono na fig. 3. Kolo jezdne pojazdu przymocowane jest za pomoca srub 14 do tarczy 13, typu wentylowego, skladajacej sie z dwu ciernych elemntów 15 i 16 stanowiacych integralna calosc. Miedzy elementa¬ mi 15 i 16 znajduje sie pierscieniowa przestrzen wentylacyjna. Zewnetrzne .powierzchnie 17 i 18 sa powierzchniami hamujacymi.W poblizu tarczy 13 zamocowany jest szczeko¬ wy zespól 19. Zespól ten sklada sie ze szczeki 21 znajdujacej sie w poblizu hamujacej powierzchni 17 oraz szczeki 22 znajdujacej sie w poblizu hamuja¬ cej powierzchni 18. Obie szczeki 21 i 22 zespolu szczekowego stanowia integralna calosc. Sa one polaczone 'za pomoca .ramienia biegnacego na zew¬ natrz tarczy 13'.W szczece 21 znajduje sie hydrauliczny mecha¬ nizm uruchamiajacy skladajacy sie z cylindra 23 i tlolka 24, który moze wykonywac w cylindrze ruch posuwisto-zwrotny. Do cylindra 23 przekazy¬ wane jest za pomoca cieczy cisnienie wytwarzane na pirzyklad w cylindrze pompy hamulcowej dzia¬ lajacej pod wplywem pedalu hamulcowego. Miedzy cylindrem 23 i tlokiem 24 zwykle znajduje sie uszczelka 25 umieszczona w kanale o (kwadrato¬ wym przekroju poprzecznym wykonanym w szcze¬ ce 21. Sluzy ona do uszczelnienia tloka w cylin¬ drze oraz wywiera na niego pewna sile osiowa, która powraca tlok do polozenia wyjsciowego, gdy zmniejszy sie cisnienie w 'Cylindrze. Podczas dzia¬ lania tloka 24, uszczelka 25 ulega deformacji. Gdy cisnienie cieczy w cylindrze spadnie, uszczelka po¬ wraca do swego normalnego polozenia wywierajac sile cofajaca tlok 24.W innym kanale 28 wykonanym w cylindrze 23 umieszczona jest krawedz uczczelki 27. Druga kra- 5 wedz tej uszczelki znajduje sie w kanale 29 wy¬ konanym w tloku 24. Uszczelka 21 zabezpiecza przed przedostawaniem sie pylu lub innych cial obcych na powierzchnie slizgowe tloka 24 i cy¬ lindra 23. io Miedzy powierzchnia 17 i koncem itloka 24 znaj¬ duje sie hamulcowy klocek 31 skladajacy sie z plytki 32 i ciernej okladziny 33. Miedzy po¬ wierzchnia 18 i szczeka 22 znajduje sie drugi ha¬ mulcowy klocek 34 skladajacy sie równiez z plyt- 15 ki 35 i ciernej okladziny 36.Szczekowy zespól 19 moze sie przesuwac w sto¬ sunku do tarczy 13. Dzieki oporowej plycie nie moze on jednak wykonywac ruchu obrotowego wokól osi tarczy. Plyta 37 ma wystepy 38 i 39, 20 przez które przechodza sruby 41 i 42 zabezpiecza¬ jace ja przed obracaniem sie w stosunku do osi kola jezdnego (nie pokazanego na rysunku). Po¬ nadto plyta 37 wyposazona jest w dwa ramiona 43 i 44 obejmujace szczeke 21. W plyte 37 wkre- 25 cone sa dwie sruby 45 i 46. Kazda z nich w srod¬ kowej czesci posiada gwint 47 {fig. 3), który jest wkrecony w gwintowany otwór 48 znajdujacy sie w odpowiednim ramieniu 43 lub 44 plyty oporo¬ wej. Sruby 45 i 46 sa mocno dokrecone do plyty 30 37. Dolna czesc sruby 45 i 46 za gwintem 47, ma mniejsza srednice i wykonana jest w postaci wal¬ ca 49, który przechodzi przez otwory 51 i 52 w plytkach 32 i 35 i podtrzymuje klocki hamulcowe 31 i 34, a nastepnie przez powiekszone otwory 53 35 znajdujace sie w szczece 22. Miedzy powiekszony¬ mi otworami 53 i koncówkami srub 45 i 46 znaj¬ duje sie pierscien uszczelniajacy 54.Pozostala czesc sruby znajdujaca sie po przeciw¬ nej stronie plyty 37, ma srednice wieksza od sred- 4o nicy gwintu i równiez ma ksztalt walca 55. Czesc ta przechodzi przez powiekszone otwory 56 znaj¬ dujace sie w uszach 57 i 58 stanowiacych integral¬ na czesc szczeki 21. Miedzy powiekszonymi otwo¬ rami 56 i walcem 55 srub 45 i 46 znajduja sie 45 uszczelniajace pierscienie 60. Sruby 45 i 46 zakon¬ czone sa szesciokatnymi lbami 59, znajdujacymi sie na zewnatrz uszu 57 i 58.Miedzy podkladkami 62 i kapturowymi podklad¬ kami 63 umieszczone sa elementy sprezynowe 61 5° ustalajace szczeki. Podkladki 62 opieraja sie o lby 59 srub, a kapturowe podkladki 63 o uszy 57 i 58 szczek. Sprezyny skladaja sie z dwu ramion 64 i 65 polaczonych lukowa czescia 66, w której znaj¬ duje sie oslabiajacy otwór 67. Przeznaczenie otwo- 55 ru 67 w luku zostanie wyjasnione ponizej. Ramie 64 sprezyny jest równolegle do zewnetrznej po¬ wierzchni czolowej ucha 57 lub 58. Integralna czesc tego Tamienia stanowi wygiety zaczep 68, opiera¬ jacy sie o powierzchnie boczna wystepu 69 odpo- 60 wiedniego ucha 57. Zaczep 68 zabezpiecza sprezy¬ ne 61 przed obracaniem sie wokól walca 55.Na rysunku przedstawiono tylko jedno z mozli¬ wych polozen katowych sprezynowego elementu 61 wzgledem szczekowego zespolu 19. Sprezyna ta 65 moze byc ustawiona w stosunku do zespolu 19,5 82990 6 pod takim (katem, jaki jest wymagany lufo wy¬ godny.W ramieniu 64 sprezyny znajduje sie otwór 71, o srednicy wiekszej od srednicy walca 55, nato¬ miast w ramieniu 65 znajduje sie wzdluzna szcze¬ lina 72 o szerokosci' równej srednicy walca 55.Koncówka czesc ramienia 65 jest wygieta w stro¬ ne ramienia 64. Wygieta powierzchnia 73 ramie¬ nia 65 styka sie z podkladka 62. Po poczatkowej regulacji, zaniim okladziny 33 i 36 ulegna zuzyciu zespól 11 hamulca znajduje sie w pozycjii cofnie¬ tej, jak pokazano na ifig. 1—3.Gdy w cylindrze 23 wzrosnie cisnienie, tlok 24 przesunie sie w lewo i spowoduje docisniecie, kloc¬ ka 31 do hamujacej powierzchni 17. Jednoczesnie na szczekowy zespól »19 dziala sila reakcji dazaca do przesuniecia go w prawo, jak .przedstawiono na fig. 3. Jak wspomniano wyzej, podczas ruchu tloka 24 ulega -deformacji prostokatna uszczelka 25.Ruchowi zespolu szczekowego przeciwdzialaja „spre¬ zyny 61, ale sprezystosc ich jest tak dobrana, ze ulegaja one ugieciu, które wystepuje na lukowej czesci 66, dzieki znajdujajceimu sie w nim otworo¬ wi oslabiajacemu.Ramiona 65 zblizaja sie do ramion 64,. Sila wy¬ wierana przez sprezyny 01 jest proporcjonalna do ich ugiecia. Wskutek ugiecia sprezyny, szczekowy zespól 19 przesuwa sie w (prawo i naciska na ha¬ mulcowy klocek 34, który z kolei zostaje docisnie¬ ty do hamujacej powierzchni 18 hamulca. Podczas tego ruchu szczeka 22 przesuwa sie po walcu 49 srub 45 i 46, a uszy 57 i 58 szczeki 21 przesuwaja sie po walcu 55. Uszczelniajace pierscienie 54 i .60 ulegaja pewnemu odksztalceniu. Moment obrotowy, powstajacy na hamulcowych klockach 31 i 34 przenoszony jest na plyte 37, na przyklad przez sruby 45 i 46.Gdy cisnienie plynu dzialajacego na tlok 24 spadnie, prostokatna uszczelka 25 spowoduje cof¬ niecie tloka 24 do polozenia wyjsciowego. Jedno¬ czesnie wskutek dzialania sprezyn 61 nastapi prze¬ suniecie szczekowego zespolu 19 z powrotem w lewo i odsuniecie hamulcowego klocka 24, a w efekcie zwolnienie hamulca. Równiez odksztalco¬ ne uszczelniajace pierscienie 54 i 60 powróca do swego normalnego polozenia, a sila powstajaca w wyiniku ich odksztalcenia bedzie pomagac w cofa¬ niu szczekowego zespolu 19 do polozenia wyjscio¬ wego.W miare wzrostu zuzycia ciernych okladzin 33 i 36 tlok 34 i szczekowy zespól 19 beda musialy przebywac dluzsza droge, zanim nastapi zetkniecie hamulcowych klocków 31 i 34 z liamujacyimi po¬ wierzchniami 17 i 18 tarczy. Po przekroczeniu pewnego stopnia zuzycia okladzin odksztalcenie sprezyn przewyzsza granice odksztalcen sprezy¬ stych i wystapi trwale t odksztalcenie sprezyn, jak przedstawiono na filg. 4. Lukowa czesc 66 spre¬ zyny 61 bedzie ulegala trwalym odksztalceniom, w wyniku czego kat miedzy ramionami 64 i 65 spre¬ zyny bedzie mniejszy od poczatkowej wartosci w chwili montazu.Sila, przy której wystepuje trwale odksztalcenie luku 66 sprezyny zalezy od stopnia jego odksztal¬ cenia, Jednak sprezyna 61 ma taka konstrukcje, ze dalsze sprezyste odksztalcenia ramion 65 w kie¬ runku riamion 64 wymagaja zasadniczo tej samej sily co poprzednio, by spowodowac takie samo od¬ ksztalcenie. Okreslone odksztalcenie sprezyn 61 be- 5 dzie wiec powodowac powstanie zasadniczo jedna¬ kowej sily, niezaleznie od stopnia trwalego od¬ ksztalcenia luku 66. Odksztalcenie ramion 65 spre¬ zyn zaleza od szerokosci szczeliny 72.Gdy hamulcowe klocki 31 i 34 znajduja sie w 10 pozycji cofnietej, sprezyny 61 beda przeciwstawiac sie jakimkolwiek ruchom bocznym szczekowego ze¬ spolu 19 powodowanym silami bezwladnosci, to jest beda sie przeclwsltawiac jakimkolwiek ruchom szczejkowego zespolu 19 w kierunku równoleglym 15 do osi obrotów tarczy 13. Nie beda jednak za¬ klócac dzialania haniuildoweigo zestpolu 11.Gdy okladziny 33 i 36 ulegna zuzyciu na tyle, ze wymagana bedzie ich wymiana, nalezy za po¬ moca klucza wykrecic sruby 45 i 46 z gwintowa- \J°'. nych otworów 48. Po wykreceniu srub 45 i 46 mozliwa jest wymiana hamulcowych klocków 31 i 34. Jednoczesnie mozliwa jest wymiana sprezyn 61, poniewaz sa one mocowane jedynie przez sru¬ by 45 i 46. Tak wiec wymiana wszystkich zuzytych 25 elementów hamulca mozliwa jest po wykreceniu jedynie dwu srub. PL PL