Uprawniony z patentu: VEB Chemiefaserkombinat Schwarza „Wilhelm Pieck,, Rudolstadt-Schwarza (Niemiecka Republika Demokratyczna) Sposób splatania wielowlókienkowej miki przez nadmuchiwanie * wi gani oraz urzadzenie do splatania wielowlókienkowej nitki Przedmiotem wynalazku jest sposób splatania Wielowlókienkowej nitki przez nadmuchiwanie strumieniem gazu oraz urzadzenie do splatania wielowlókienkowej nitki przez nadmuchiwanie strumieniem gazu.Nitka wielowlókienkowa skladajaca sie z wielu wlókien elementarnych, wymaga dla dalszej jej obróbki okreslonej spoistosci. Jezeli nie jest zagwa¬ rantowana ta spoistosc, to wówczas dochodzi do zrywania wlókien elementarnych, a to utrudnia dalsza przeróbke nitki wielowlókienkowej w pro¬ cesie produkcji i powoduje wskutek tego obnizenie Jakosci gotowej dzianiny lub tkaniny.Dla uzyskania wlasciwej spoistosci wlókien ele¬ mentarnych w nitce wielowlókienkowej stosowane sa obok sposobów powodujacych skrecenie wlókien elementarnych w nitce wielowlókienkowej przez zabiegi mechaniczne, takze takie sposoby i urza¬ dzenia, które powoduja splatanie wlókien elemen¬ tarnych za pomoca czynnika gazowego, przewaznie powietrza. Wedlug jednego ze znanych sposobów wytwarzany jest za pomoca dysz strumien gazu, przeplywajacy z duza predkoscia, który splata w odpowiednim urzadzeniu nitke wielowlókienkowa, to znaczy powoduje zmiane wzglednego polozenia w stosunku -do siebie wlókien elementarnych w ni¬ tce. Na splecionej nitce wielowlókienkowej widocz¬ ne sa wskutek tego miejsca splotów, które wyste- pttja na calej nitce mniej lub wiecej regularnie.Wskaznikiem spoistosci poszczególnych wlókien w 10 15 20 nitce wielowlókienkowej jest liczba tych splotów na jednostke dlugosci nitki oraz wydluzenie nitki.Stwierdzono, ze duza liczba miejsc splecen nitki jest osiagalna tylko przy duzych predkosciach przeplywu gazu. Przy stosowaniu duzych predkosci przeplywowych gazu istnieja jednak, uwarunkowa¬ ne technologicznie, granice, poniewaz przy duzym naprezeniu mechanicznym nitki, którego przekro¬ czenie powoduje ^wystapienie zrywania wlókien, wykluczajac dalsza przeróbke splecionej nitki.Aby osiagnac konieczna ilosc miejsc splecen przypadajacych na jednostke dlugosci nitki wielo¬ wlókienkowej, takze przy malych predkosciach przeplywu, proponowano umieszczenie naprzeciwko Wylotów kanalów nadmuchowych uksztaltowanych komór rezonansowych, które wzmacniaja efekt wi¬ rowania sprezonego gazu.Tak wiec zgodnie ze znanym sposobem splata¬ nia, nitka wielowlókienkowa jest przesuwana po¬ miedzy wylotem kanalu nadmuchowego a komora rezonansowa.Irnie sposoby pozwalaja na osiagniecie intensyw¬ nych wirów gazu, powodujacego splatanie wlókien przez zderzenie sie strumienia gazowego z plytka, przy czym obrabiana nitka jest prowadzona pomie¬ dzy wylotem kanalu nadmuchowego a plytkami od¬ bijajacymi.Wszystkie znane sposoby maja te niedogodnosc, ze do uzyskania wystarczajacej spoistosci wlókien elementarnych w nitce wielowlókienkowej niezbed- n«te81 $73 3 4 ne sa duze predkosci przeplywowe gazu oraz nie moze byc wykluczone niebezpieczenstwo zrywania wlókien elementarnych.Celem wynalazku jest zatem opracowanie sposo¬ bu i urzadzenie do splatania nitki wielowlókien- kowej przez nadmuchiwanie czynnikiem gazowym, zwlaszcza powietrzem, wiazki wlókien, przy malych predkosciach przeplywu gazu, bez narazania nitki wielowlókienkowej na zbyt duze! naprezenia.W sposobie wedlug wynalazku splatanie wielo¬ wlókienkowej nitki odbywa sie przez nadmuchiwa¬ nie czynnikiem gazowym nitki, która jest prowa¬ dzona miedzy wylotem kanalu nadmuchowego i boczna powierzchnia obrotowej tarczy.W rozwiazaniu wedlug wynalazku zawirowanie powietrza wywolywane jest zwlaszcza wirowaniem sterowanej tarczy obrotowej. W czasie splatania wielowlókienkowej nitki, wiazki wlókien sa podda¬ wane kontrolowanemu*dzialaniu pola wirowego za¬ pewniajacego uzyskanie najlepszego splecenia dla zadanego procesu technologicznego. Uzyskuje sie ta droga spleciona wiazke wlókien, gladka i jednolita, która bez zaklócen moze przejsc przez wszystkie czesci urzadzenia, z którymi sie styka.Równomiernosc pól wirowych uzyskuje sie na skutek przeciwdzialania sily skladowej wirowania tarczy na strumien przeplywajacego gazu. Sila skladowa jest wiec sterowana szybkoscia obwodo¬ wa tarczy. Uzyskuje sie stala energie kinetyczna wirów strumienia gazu konieczna dla splecenia wiazki wlókien — nitki.Rozwiazanie wedlug wynalazku polega glównie na uksztaltowaniu tarczy obrotowej oraz wzajem¬ nym usytuowaniu wzgledem dyszy nadmuchowej, a tym samym na rodzaju i wielkosci szczeliny dla przebiegajacej nitki.Urzadzenie wedlug wynalazku posiada tarcze obrotowa umieszczona korzystnie prostopadle do osi kanalu nadmuchowego, którego wylot jest umie¬ szczony prostopadle do osi nitki, natomiast odle¬ glosc pomiedzy wylotem kanalu nadmuchowego a powierzchnia boczna tarczy obrotowej wynosi od 0,2 do 20-krotnej srednicy wylotu kanalu nadmu¬ chowego. '» Sposób splatania nitki wielowlóknistej wedlug wynalazku polega na tym, ze przeplywajacy stru¬ mien gazu, na przyklad powietrza, jest skierowany na nitke wielowlókienkowa, prowadzona w bezpo¬ sredniej bliskosci powierzchni bocznej tarczy obro¬ towej, wciska te nitke w warstwe zewnetrzna obra¬ cajacej sie tarczy, przez co uzyskuje sie splot nitki wielowlókienkowej droga wytworzonych wirów po¬ wietrza, które wynikaja z jednej strony z zalama¬ nia strumienia powietrza na powierzchni bocznej tarczy obrotowej, a z drugiej strony wskutek jej obrotu. Splatana nitka wielowlókienkowa jest pro¬ wadzona w sasiedztwie powierzchni bocznej tarczy obrotowej przez elementy prowadzace umieszczone bezposrednio przed i za obracajaca sie tarcza. Obok splotu nitki wielowlókienkowej wskutek burzliwe¬ go przeplywu powietrza, ma miejsce równiez do¬ datkowe splatanie wlókien elementarnych lub wia¬ zek wlókien elementarnych, które podczas nadmu¬ chiwania stykaja sie z powierzchnia boczna tarczy obrotowej. Wlókna wiazki wlókien sa przytrzymy¬ wane wskutek dzialania sil tarcia oraz chwytane w kierunku obrotu tarczy, a po pokonaniu sil tar¬ cia przez sily skierowane w" kierunku przesuwu nitki sa splatane w wielowlókienkowa nitke. 5 Przy stosowaniu sposobu wedlug wynalazku tar¬ cza moze byc przemieszczana zarówno w lewo jak i w prawo. Naped tarczy obrotowej odbywa sie za pomoca silnika elektrycznego, za posrednictwem pasów klinowych, lin gumowych i tym podobnych elementów.Dobre wyniki stosowania sposobu wedlug wyna¬ lazku osiaga sie na przyklad za pomoca urzadze¬ nia, które posiada kanal nadmuchowy i tarcze ob¬ rotowa, wyposazona na jej powierzchni bocznej w promieniowo uksztaltowane wglebienia, przy czym odleglosc pomiedzy wylotem kanalu nadmuchowe¬ go a dnem wglebienia wynosi od 0,2 do 20-krotno- sci srednicy wylotu. Os wzdluzna kanalu nadmu¬ chowego tworzy z osia nitki kat a, natomiast os wzdluzna kanalu nadmuchowego wzgledem stycz¬ nej lezacej w plaszczyznie tarczy w punkcie styku nitki wielowlókienkowej z powierzchnia boczna tarczy obrotowej tworzy kat p, z tym, ze kat a i kat p posiadaja wielkosc od 10 do 90°, a zwlasz¬ cza 90°.Inna postacia wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku do splatania nitki wielowlókienkowej. jest usytuowanie tarczy obrotowej wzgledem kanalu nadmuchowego wchodzacego* w otwarty z boku ka¬ nal przelotowy nitki, przy; czym otwarty bok tego kanalu jest zamkniety przez powierzchnie boczna tarczy obrotowej. Kanal przelotowy nitki przebiega równolegle do osi nitki i posiada dowolny przekrój poprzeczny.Wynalazek jest blizej wyjasniony w przykladach wykonania, uwidocznionych' schematycznie na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia przebieg nitki w urzadzeniu wedlug wynalazku, fig. 2 — uklad dwóch obrabianych nitek wielowlókienkowych, fig. 3 — urzadzenie w przekroju podluznym, fig. 4 — urzadzenie w przekroju wzdluz linii A—A na fig. 3, fig. 5 do fig. 9 — korzystne postacie uksztalto¬ wania powierzchni bocznej tarczy obrotowej, a fig. 10 i 11 — w przekroju inne rodzaje wykonania urzadzenia wedlug wynalazku.Nitka wielowlókienkowa 1 jest odwijana z nie uwidocznionego na rysunku korpusu i prowadzona jest poprzez element sterujacy 2 i element prowa¬ dzacy 3 w szczelinie miedzy wylotem 4a kanalu nadmuchowego 4 a powierzchnia boczna tarczy ob¬ rotowej 5. Nastepnie po przekroczeniu • elementu 3 prowadzacego nitke jest ona nawijana na 'korpus nawojowy 6.Nitka 1 jest prowadzona w bezposrednim sa¬ siedztwie powierzchni bocznej tarczy obrotowej 5 i nadmuchiwana przez strumien gazu wyplywajacy z kanalu nadmuchowego 4, a nastepnie wciskana na powierzchnie tarczy obrotowej 5 oraz splatana przez powstajace wiry gazu powietrza, które z jed¬ nej strony powstaja z zalamania strumienia gazu na powierzchni bocznej tarczy obrotowej 5, a z drugiej strony sa wytwarzane przez obrót tarczy 5.Obok splatania nitki wielowlókienkowej X wsku¬ tek burzliwego przeplywu odbywa sie jednoczesnie' dodatkowe splatanie wlókien elementarnych liutf 15 20 25 30 40 45 50 55 6081972 5 6 wiazek wlókien elementarnych dzieki temu, ze po¬ szczególne wlókna elementarne nitki wielowlókien- kowej 1 stykaja sie w czasie nadmuchiwania z powierzchnia boczna tarczy obrotowej 5. W kie¬ runku obrotu tarczy 5 nitki wielowlókienkowe sa porywane wskutek dzialania sil tarcia oraz po ich pokonaniu przez sily obciagowe skierowane w kie¬ runku biegu nitki, a nastepnie sa otaczane przez obrobione juz wlókna elementarne.Stosowanie sposobu wedlug wynalazku umozli¬ wia obrabianie jednoczesnie kilku nitek wielowló- kienkowych. Uklad do obróbki dwóch nitek wielo. wlókienkowych jest przedstawiony na fig. 2. Nitki wielowlókienkowe 1 sa prowadzone diametralnie na powierzchni bocznej tarczy obrotowej 5 poprzez element sterujacy Z i elementy 3 prowadzace nitki i sa nawijane na oddzielne korpusy nawojowe 6.Na fig. 1 jest przedstawiony schematycznie prze¬ bieg nitki poprzez urzadzenie wedlug wynalazku, uwidoczniony na fig. 3. Urzadzenie to posiada tar¬ cze obrotowa 5 usytuowana poprzecznie do osi ka¬ nalu nadmuchowego 4, z wylotem 4a pomiedzy któ¬ rym, a plaszczyzna obwodowa tarczy obrotowej 5 powstaje szczelina dla prowadzenia nitki wielowló¬ kienkowej 1.Korzystne wyniki osiaga sie pod wzgledem spo¬ istosci elementarnych wlókien w nitce wielowló- kienkowej 1 przy zastosowaniu urzadzenia przed¬ stawionego na fig. 3 lub 4, jesli predkosc obwodo¬ wa tarczy 5 jest tak nastawiona w zaleznosci od numeracji wlókien, liczby wlókien elementarnych nitki wielowlókienkowej 1 i od predkosci wyplywu czynnika gazowego, ze jest mozliwy docisk nitki wielowlókienkowej 1 do warstwy zewnetrznej tar¬ czy. Poszczególne wlókna elementarne przesuwaja sie w szczelinie przy tarczy obrotowej 5 z tym jed¬ nak, ze w zadnym przypadku wszytkie wlókna ele¬ mentarne nie stykaja sie z powierzchnia boczna tarczy 5. Tak na przyklad przy jedwabiu poliami¬ dowym 6, 10 tex o liczbie 12 wlókien elementar¬ nych, przy predkosci obciagowej nitki 1400 m/min, srednicy tarczy 50 mm i przy predkosci obwodowej tarczy 5 750 m/min uzyskuje sie 22 miejsca wezlów na 1 m nitki, przy czym odleglosc pomiedzy wylo¬ tem 4a kanalu nadmuchowego 4 a powierzchnia boczna tarczy obrotowej 5 wynosila okolo 0,2 mm.Spoistosc wlókien elementarnych moze byc jesz¬ cze poprawiona, jezeli powierzchnia boczna tarczy obrotowej 5 otrzyma okladzine, na przyklad z gu¬ my, poniewaz dzieki temu zwieksza sie sila tarcia pomiedzy wlóknami elementarnymi stykajacymi sie z powierzchnia boczna, a boczna powierzchnia tar¬ czy obrotowej 5.Postacie wykonania tarczy obrotowej 5 przedsta¬ wione sa na fig. 5 do 9. Na skutek specjalnego uksztaltowania tarcz obrotowych 5 mozliwe jest bardzo dobre splatanie nitki wielowlókienkowej 1, jezeli os wzdluzna kanalu nadmuchowego 4 two¬ rzy z osia nitki kat a, a os wzdluzna kanalu nad¬ muchowego 4 tworzy ze styczna lezaca w plasz¬ czyznie tarczy 5, w punkcie styku nitki wielowló¬ kienkowej 1, na powierzchni bocznej tarczy obro- 5 towej 5, kat p. Kat a i p sa równe po 90° kazdy, a przedstawione sa na fig. 3 i 4.Dalsza postacia wykonania urzadzenia wedlug wynalazku do splatania nitki wielowlókienkowej 1 jest rozwiazanie przedstawione na fig. 10 i 11. Urza¬ dzenie to posiada tarcze obrotowa 5 usytuowana od strony wylotu 4a kanalu nadmuchowego 4 z tym, ze wylot 4a jest polaczony z otwartym bocznie kanalem prowadzacym nitke lub z kanalem przelo¬ towym 7 nitki, przy czym otwarty bok tego kanalu jest ograniczony przez powierzchnie boczna tarczy obrotowej 5.Ksztalt przekroju poprzecznego kanalu przeloto¬ wego 7 nitki jest utworzony korzystnie przez pro¬ mien równy do trzech czwartych srednicy tarczy obrotowej 5. PL