Uprawniony z patentu: Lew Aleksandrowicz Siewalniew, Moskwa; Wa¬ lerij Timofejewicz Chrobroch, Moskwa; Wadin Filipowicz Lubienko, Balaszicha; Anatolij Alek¬ sandrowicz Szpagin, Moskwa; Wiaczyslaw Sier¬ giej ewicz Ignatkin, Moskwa; Jurij Arsienjewicz Bachmutow, Moskwa (Zwiazek Socjalistycznych Republik Radzieckich) Urzadzenie do przesylania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszacego w telewizji Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do prze¬ sylania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszace¬ go w telewizji czarnobialej i kolorowej.Znane sa urzadzenia do przesylania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszacego lacznie z syg¬ nalami obrazu w pasmie czestotliwosci sygnalu te¬ lewizyjnego, zawierajace w czesci nadawczej prze¬ twornik sygnalów dzwieku towarzyszacego w ciag podwójnych modulowanych impulsów, zaopatrzony w czlon stalego opóznienia impulsów modulowa¬ nych.Znane urzadzenie zapewnia rozmieszczenie po¬ dwójnych impulsów modulowanych lacznie z syg¬ nalami synchronizacji w czasie trwania impulsu wygaszania poziomego. Utworzony w ten sposób sygnal telewizyjny zostaje przekazany po linii przesylowej w pasmie czestotliwosci sygnalu tele¬ wizyjnego. W czesci odbiorczej z odebranego syg¬ nalu telewizyjnego wydziela sie ciag podwójnych impulsów modulowanych, który wpierw przetwa¬ rza sie w równomierne kolejne impulsy modulo¬ wane, a nastepnie w sygnaly dzwieku towarzysza¬ cego.Wada znanego urzadzenia jest to, ze przy pracy osrodków telewizyjnych w systemie uzaleznienia 10 20 25 czestotliwosci odchylania poziomego do czestotliwo¬ sci sieci zasilajacej, ewentualne zmiany czestotli¬ wosci sieci zasilajacej powoduja zmiany czestotli¬ wosci odchylenia poziomego, co doprowadza do zmiany wzajemnego rozmieszczenia podwójnych impulsów modulowanych i w ostatecznym wyniku do znieksztalcenia sygnalów dzwieku towarzysza¬ cego.W celu usuniecia wymienionej wady w znanym urzadzeniu przewidziane sa dodatkowe odstgpy miedzy impulsami w obrebie rozmieszczenia, pod¬ wójnych impulsów modulowanych, co powoduje zmniejszenie odpornosci na zaklócenia w torze fonii.Przy wykorzystaniu znanego urzadzenia dla jed¬ noczesnego nadawania w systemie uzaleznienia czestotliwosci odchylania poziomego od czestotli¬ wosci sieci zasilajacej (telewizja czarno-biala) i w systemie uzaleznienia czestotliwosci odchylania poziomego do czestotliwosci generatora kwarcowe¬ go o duzej stalosci (telewizja kolorowa), przy zmia¬ nie warunków niezbedna jest dodatkowa komuta¬ cja w przekazujacej i odbiorczej czesci urzadze¬ nia.Oprócz tego, przy róznych czasach trwania sta- 8126481264 3 4 lego opóznienia, spowodowanych rozrzutem para¬ metrów rzeczywistego urzadzenia,, powstaja zlozone znieksztalcenia sygnalów dzwieku towarzyszacego.Celem wynalazku niniejszego jest usuniecie wy¬ mienionych wad i opracowanie urzadzenia do prze¬ sylania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszace¬ go w telewizji, które byloby zaopatrzone w uklaxl umozliwiajacy kompensacje zmiany polozenia podwójnych impulsów modulowanych na osi cza¬ sowej, spowodowanego zmianami czestotliwosci od¬ chylania poziomego i posiadajacego zgodnosc na¬ dawania kolorowego i czarno-bialego.Zadanie to rozwiazuje sie w ten sposób, ze w urzadzeniu do nadawania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszacego zgodnie z wynalazkiem, w czesci nadawczej urzadzenia przetwornik sygna¬ lów dzwieku towarzyszacego w ciag podwójnych impulsów o modulowanej szerokosci, a w czesci odbiorczej urzadzenia przetwornik ciagu podwój¬ nych impulsówT o modulowanej szerokosci w syg¬ naly dzwieku towarzyszacego zaopatrzone sa kazdy w czlon zmiennego opóznienia przynajmniej jed¬ nego z podwójnych impulsów w zaleznosci od na¬ stepowania zmiany czestotliwosci impulsów syn¬ chronizujacych poziomej.W urzadzeniu wedlug wynalazku czlon zmienne¬ go opóznienia w przetworniku sygnalów dzwieku towarzyszacego w ciag impulsów modulowanych zawiera dwa czlony pamieci operacyjnej, dwa czlo¬ ny ksztaltowania impulsów modulowanych i czlon sterowania uruchomieniem czlonu ksztaltowania impulsów modulowanych, przy czym czlony pa¬ mieci operacyjnej dolaczone sa pierwszymi wej¬ sciami do wyjsc wzmacniacza parafazowego, dru¬ gimi wejsciami do czlonu synchronizacji, a kazdy¬ mi wyjsciami do wejscia odpowiedniego czlonu ksztaltowania impulsów modulowanych, dolaczo¬ nych z kolei wyjsciami tak, ze jeden jest dolaczo¬ ny do drugiego wejscia ukladu antykoincydencyj- nego, drugi — do wejscia linii opózniajacej ze sta¬ lym czasem opóznienia i sterowanych przez syg¬ naly z wyjsciem wymienionego czlonu sterowania uruchomianiem, polaczonego z czlonem synchro¬ nizacji, a czlon zmiennego opóznienia w przetwor¬ niku ciagu impulsów modulowanych w sygnaly dzwieku towarzyszacego zawieraja czlon pamieci operacyjnej,, czlon ksztalcenia impulsów modulo¬ wanych i czlon sterowania uruchomienia czlonu ksztaltowania impulsów modulowanych, przy tym blok pamieci operacyjnej jest dolaczony pierwszym wejsciem z wyjsciem sumatora, drugim wejsciem — z czlonem synchronizacji, a wyjsciem — z wej¬ sciem czlonu ksztaltowania impulsów modulowa¬ nych, polaczonym z kolei wyjsciem z wejscia de¬ modulatora i sterowanego przez sygnaly z czlonu sterowania czlonem ksztaltowania impulsów modu¬ lowanych, polaczonego swym wyjsciem z czlonem synchronizacji.Wskazanym jest przy wykorzystaniu demodula¬ tora przetwarzajacego impulsy o modulowanej sze¬ rokosci w sygnal analogowy w czlonie zmiennego opóznienia w postaci czlonu ksztaltowania impul¬ sów modulowanych wykorzystac przerzutnik, któ¬ rego element akumulujacy jest elementem pamie¬ ciowym czlonu pamieci operacyjnej i polaczony jest z obwodem wyladowania przerzutnika za pu- moca klucza, sterowanego przez sygnaly z wyjscia ukladu wyzwalajacego, spelniajacego funkcje czlo¬ nu sterowania uruchomieniem czlonu ksztaltowa- 5 nia impulsów modulowanych.Przy wykorzystaniu demodulatora, przetwarza¬ jacego impulsy modulowane amplitudowo w sygnal analogowy mozna w czlonie zmiennego opóznienia czesci nadawczej w charakterze czlonu ksztaltowa¬ nia impulsów modulowanych wykorzystac prze¬ rzutnik, którego elementem akumulujacym jest element pamieciowy czlonu pamieci operacyjnej i dolacza sie go do obwodów rozladowania przerzut¬ nika za pomoca klucza, sterowanego przez sygnaly z wyjscia ukladu wyzwalajacego, pelniacego fun¬ kcje czlonu sterowania uruchomieniem czlonu ksztaltowania impulsów modulowanych, i przy tym w czlonie zmiennego opóznienia czesci odbior¬ czej urzadzenia w charakterze czlonu ksztaltowa¬ nia impulsów modulowanych nalezy wykorzystac opór liniowy, dolaczany kluczem, sterowanym przez sygnaly z ukladu wyzwalajacego,, pelniacego funkcje czlonu sterowania uruchomieniem, do kon¬ densatora, bedacego elementem czlonu pamieci operatorowej.Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na przy¬ kladach jego wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy urzadzenia na¬ dawania i odbioru sygnalów dzwieku towarzysza¬ cego telewizji, zgodnie z wynalazkiem, fig. — 2 — przebiegi impulsowe w funkcji czasu, objasniajace prace urzadzenia.Urzadzenie do przesylania i odbioru sygnalów dzwieku towarzyszacego telewizji, którego schemat blokowy jest przedstawiony na rys. 1, sklada sie z czesci nadawczej 1 i czesci odbiorczej 2.Czesc nadawcza 1 urzadzenia zawiera czlon 3 ksztaltujacy zageszczony sygnal telewizyjny, maja¬ cy wejscie 4 do doprowadzenia sygnalu telewizyj¬ nego, czlon 5 synchronizacji, dolaczony swym wej¬ sciem do wejscia 4 czlonu 3 ksztaltowania i jed¬ nym z wyjsc — do wejscia 6 czlonu 3 ksztaltowa¬ nia, oraz przetwornik 7 sygnalów dzwieku towa¬ rzyszacego w ciag podwójnych impulsów o modu¬ lowanej szerokosci. Przetwornik 7 zawiera wzmac¬ niacz 8 parafazowy, wejscie którego jest przezna¬ czone do doprowadzania sygnalów dzwieku tworza¬ cego i którego wyjscia sa dolaczone do czlonu 9 opóznienia zmiennego, linie opózniajaca 10 ze sta¬ lym czasem opóznienia,, dolaczona wyjsciem do wejscia 11 ukladu 12 antykoincydencyjnego, wej¬ scie 13 którego jest polaczone z jednym z wyjsc czlonu 9 zmiennego opóznienia. Wyjscie ukladu 12 antykoincydenego jest polaczone z wejsciem 14 czlonu 3 ksztaltowania zageszczonego sygnalu tele¬ wizyjnego.Czlon 9 zmiennego opóznienia sklada sie z dwóch czlonów 15 pamieci operacyjnej, dolaczonych do wyjsc wzmacniacza 8 parafazowego, dwóch czlo¬ nów 16 ksztaltowania impulsów modulowanych, dolaczonych do wyjsc czlonów 15, oraz czlonu 17 sterowania uruchomieniem czlonów 16 ksztaltowa¬ nia impulsów modulowanych, dolaczonych wej¬ sciem do wyjscia czlonu 5 synchronizacji, a wyj¬ sciem — do drugich wejsc czlonów 16 ksztaltowa- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6081264 5 6 nia. Oprócz tego czlony 15 pamieci operacyjnej sa dolaczone drugimi wejsciami do wyjsc czlonu 5 synchronizacji. Wyjscie czlonu 3 ksztaltowania za¬ geszczonych sygnalu telewizyjnego jest wyjsciem czesci 1 nadawczej urzadzenia.Jako czlon 3 ksztaltowania moze byc wykorzy¬ stany uklad logiczny, skladajacy sie z klucza i su¬ matora; jako czlony 16 moga byc wykorzystane przerzutniki, elementy akumulujace (kondensato¬ ry), które sa elementami pamieciowymi czlonów 15 pamieci operacyjnej i dolaczone sa do obwodów rozladowania przerzutników za pomoca kluczy.Czlon 17 sterowania uruchomieniem moze byc wy¬ konany jako uklad spustowy.Czesc 2 odbiorcza urzadzenia zawiera czlon 18 ksztaltowania sygnalu telewizyjnego, wejscie 19, które jest przeznaczone do odbioru sygnalu telewi¬ zyjnego, czlon 20 synchronizacji, dolaczony wej¬ sciem do wejscia 19 czlonu 18 ksztaltowania i jed¬ nym z wyjsc do wejscia 21 czlonu 18 ksztaltowa¬ nia,, czlon 22 selekcjonowania ciagu podwójnych impulsów o modulowanej szerokosci z odebrane¬ go sygnalu telewizyjnego, dolaczony jednym wej¬ sciem do wejscia 19 czlonu 18 ksztaltowania, dru¬ gim wejsciem — do wyjscia czlonu 20 synchroni¬ zacji i wyjsciem — do wejscia przetwornika 23 ciagu podwójnych impulsów o modulowanej szero¬ kosci w sygnaly dzwieku towarzyszacego.Przetwornik 23 zawiera czlon 24 rozdzielania ko¬ lejnych podwójnych impulsów o modulowanych szerokosciach na dwa ciagi impulsów opóznianych i nie opóznianych, wejscie 25 jest wejsciem prze¬ twornika 23. Oprócz tego czlon 24 rozdzielania dru¬ gim swym wejsciem jest dolaczony do jednego z wyjsc czlonu 20 synchronizacji. Wyjscia czlonu 24 sa dolaczone jedno do pierwszego wejscia su¬ matora 26 bezposrednio, a drugie — do drugiego wejscia sumatora 26 poprzez linie 27 opózniajaca ze stalym czasem opóznienia. Wyjscie sumatora 26 jest dolaczone do wejscia czlonu 28 zmiennego opóznienia. Do wyjscia czlonu 28 zmiennego opóznienia jest dolaczony demodulator 29, na wyj¬ sciu którego ksztaltuje sie sygnaly dzwieku towa¬ rzyszacego. Czlon 28 zmiennego opóznienia sklada sie z czlonu 30 pamieci operacyjnej, a jego wej¬ scie jest wejsciem czlonu 28 zmiennego opóznienia, drugie wejscie jest dolaczone do jednego z wyjsc czlonu 20 synchronizacji, a wyjscie jest dolaczone do pierwszego wejscia czlonu 31 ksztaltowania im¬ pulsów modulowanych, oraz czlonu 32 sterowania uruchomieniem czlonu 31 ksztaltowania impulsów modulowanych, którego wejscie jest dolaczone do jednego z wyjsc czlonu 20 synchronizacji, a wyjscie — do drugiego wejscia czlonu 31 ksztaltowania im¬ pulsów modulowanych.Wyjscie czlonu 18 ksztaltowania sygnalu telewi¬ zyjnego jest wyjsciem czesci 2 odbiorczej urzadze¬ nia dla sygnalów obrazu. Czlon 18 ksztaltowania jest analogiczny do czlonu 3 ksztaltowania zagesz¬ czonego sygnalu telewizyjnego czesci 1 nadawczej urzadzenia. Czlon 22 selekcjonowania moze byc wykonany w postaci ukladu logicznego, a czlon 24 rozdzielania moze byc wykonany z dwóch ukladów logicznych ze wspólnym wejsciem.Czlon 28 zmiennego opóznienia moze byc wyko¬ nany w dwóch wariantach. W pierwszym warian¬ cie moze byc on analogiczny do czlonu 9 zmien¬ nego opózniania czesci 1 nadawczej urzadzenia; tylko w tym wypadku na wejscie czlonu 30 pa- 5 mieci operacyjnej, polaczonym z sumatorem 26 na¬ lezy umiescic uklad stabilizacji pradu ladunku ele¬ mentu pamieciowego czlonu 30 pamieci operacyjnej podczas dzialania impulsu modulowanego. W cha¬ rakterze takiego ukladu moze byc wykorzystany io klucz tranzystorowy.W drugim wariancie, w czlonie 28 zmiennego opóznienia-w charakterze czlonu 31 ksztaltowania moze byc wykorzystany opór liniowy, dolaczany przez klucz, sterowany przez sygnaly ukladu wy- 15 zwalajacego, wykonywujacego funkcje czlonu 32 sterowania uruchomieniem, do elementu pamiecio¬ wego czlonu 30 pamieci operacyjnej, w charakte¬ rze którego moze byc wykorzystany kondensator dolaczony do wyjscia klucza tranzystorowego. 20 Objasnienia do rys. 2, na którym przytoczone sa czasowe przebiegi sygnalów, wystepujace na wej¬ sciach i wyjsciach czlonów urzadzenia beda poda¬ ne ponizej, przy opisaniu pracy urzadzenia. Urza¬ dzenie pracuje w sposób nastepujacy: 25 Wejsciowy sygnal telewizyjny, przedstawiony na wykresie 33 (rys. 1, 2) jest podawany na wejscie 4 czlonu 3 ksztaltowania zageszczonego sygnalu tele¬ wizyjnego i na wejscie czlonu 5 synchronizacji.Sygnaly dzwieku towarzyszacego sa podawane 30 na wejscie wzmacniacza 8 parafazowego i z wyjsc tego wzmacniacza 8 sygnaly dzwieku towarzysza¬ cego o przeciwnych fazach sa doprowadzane do wejscia czlonów 15 pamieci operacyjnej, w któ¬ rych sie stabilizuja wartosci sygnalów dzwieku to- 35 warzyszacego w chwilach pojawienia sie impulsów zapisu, przedstawionych na wykresie 34, naplywa¬ jacych z podwójna czestotliwoscia odchylenia po¬ ziomego i okresem Tlt z wyjscia czlonu 5 synchro¬ nizacji. 40 Sygnal na wyjsciu czlonu 15 pamieci operacyj¬ nej, przedstawiony na wykresie 35, podaje sie na wejscie czlonu 16 ksztaltowania,, gdzie na sygnal z wyjscia czlonu 17 sterowania uruchomieniem z czasem trwania T2 impulsów, przedstawiony na 45 wykresie 36, dokonuje sie dolaczenie elementów pamieciowych czlonów 15 pamieci operacyjnej do obwodów wyladowania przerzutników czlonów 16 ksztaltowania. Czasy trwania wyladowania elemen¬ tów pamieciowych (kondensatorów) czlonów 15 pa¬ so mieci operacyjnej sa proporcjonalne do stabilizo¬ wanych z podwójna czestotliwoscia odchylenia po¬ ziomego wartosci sygnalów dzwieku towarzysza¬ cego. Impulsy z wyjscia czlonu 17 sterowania, nad¬ chodzace z czestotliwoscia odchylenia poziomego 55 (wykres 36), pozwalaja przechowywac w czlonie 15 pamieci operacyjnej do wystapienia impulsów wygaszenia poziomego tylko te utrwalone warto¬ sci sygnalów dzwieku towarzyszacego, których cza¬ sy utrwalenia nie zgadzaja sie z impulsami wyga- 60 szania poziomego.Sygnal z wyjscia jednego z czlonów 16 ksztalto¬ wania, przedstawiony na wykresie 37, dochodzi.na wejscie 13 ukladu 12 antykoincyndencyjnego. Syg¬ nal z wyjscia drugiego czlonu 16 ksztaltowania do- «5 chodzi na wejscie linii 10 opózniajacej, o stalym81 264 7 8 czasie opóznienia Tx = const., a nastepnie — na wejscie 11 ukladu 12 antykoincydencyjnego. Prze¬ bieg sygnalu na wejsciu 11 ukladu 12 antykoincy¬ dencyjnego jest przedstawiony na wykresie 38, a na wyjsciu ukladu 12 antykoincydencyjnego — na wykresie 39.Jak widac z wykresu 39 sygnal z wyjscia ukladu 12 antykoincydencyjnego ma postac ciagu podwój¬ nych impulsów o zmodulowanej szerokosci. Sygnal ten podaje sie na wejscie 14 czlonu 3 ksztaltowa¬ nia zageszczonego sygnalu telewizyjnego.Na wejscie 6 czlonu 3 ksztaltowania doprowadzo¬ ne sa impulsy wygaszania poziomego, przedstawio¬ ne na wykresie 40, i impulsy synchronizacji pozio¬ mej zageszczonego sygnalu telewizyjnego, podane na wykresie 41.Czlon 3 ksztaltowania odtwarza impulsy wyga¬ szania poziomego i synchronizacji poziomej i wpro¬ wadza podwójne impulsy o modulowanej szero¬ kosci do impulsów wygaszania poziomego. Sygnal na wyjsciu czlonu 3 ksztaltowania przedstawiony jest na wykresie 42.Jak widac z porównania wykresów 34, 36, 42 przy zmianie czestotliwosci poziomej zmienia sie okres Tx (wykres 34) wystepowania impulsów zapi¬ su, przy tym czas trwania T2 (wykres 36) impulsów sterujacych zmienia sie odpowiednio do zmiany okresu Tj, kompensujac w ten sposób niestabilnosc czasowaropóznionego impulsu modulowanego, w wy¬ niku czego czas T3 (wykres 42) miedzy podwójny¬ mi impulsami modulowanymi pozostaje stalym (T3 = const.).Z wyjscia czesci 1 nadawczej zageszczony sygnal telewizyjny przechodzi przez linie przesylana na wejscie czesci 2 odbiorczej i nastepnie równolegle na wejscie 19 czlonu 18 ksztaltowania, wejscie czlonu 20 synchronizacji i pierwsze wejscie czlonu 22 selekcjonowania. Na drugie wejscie czlonu 22 selekcjonowania doprowadzany jest sygnal, przed¬ stawiony na wykresie 34, z jednego z wyjsc czlonu synchronizacji, przy tym na wyjsciu czlonu 22 se¬ lekcjonowania tworza sie podwójne impulsy mo¬ dulowane. Sygnal na wyjsciu czlonu 22 selekcjo¬ nowania jest przedstawiony na wykresie 44. Ten sygnal jest doprowadzany na wejscie 25 czlonu 24 rozdzielaaia, a na drugie jego wejscie jest doprowa¬ dzony sygnal, przedstawiony na wykresie 45, z jed- neg© z wyjsc czlonu 20 synchronizacji, przy tym na jednym z wyjsc czlonu 24 rozdzielania tworzy sie kolejne opóznione w czesci 1 nadawczej impul¬ sy modulowane, przedstawione na wykresie 46, na drugim wyjsciu — kolejne nieopóznione impulsy modulowane, przedstawione na wykresie 47 i do¬ prowadzone na wejscie linii 27 opózniajacej, gdzie sie odbywa uprzednie opóznienie nadchodzacych impulsów o czas T2 = const. Kolejne impulsy na wyjsciu linii 27 opózniajacej przedstawione sa na wykresie 48.Na wejscia sumatora 26 doprowadza sie ciag impulsów przedstawiony na wykresach 46 i 48, a na wyjsciu jego sie tworzy ciag podwójnych, do¬ datkowo rozsunietych w czasie impulsów modulo¬ wanych, przedstawiony na wykresie 49, doprowa¬ dzone na wejscie czlonu 28 zmiennego opóznienia bezposrednio na pierwsze wejscie czlonu 30 pamie¬ ci operacyjnej, na drugie wejscie czlonu 30 dopro¬ wadza sie kolejne impulsy, przedstawione na wy¬ kresie 50 z jednego z wyjsc czlonu 20 synchroni¬ zacji.Podczas dzialania impulsów modulowanych odby¬ wa sie ladowanie stabilizowanym pradem elemen¬ tu pamieciowego czlonu 30 pamieci operacyjnej, w rezultacie nagromadzone ladunki sa proporcjonal¬ ne do czasu trwania impulsów modulowanych. Ele¬ mentem pamieciowym czlonu 30 pamieci operacyj¬ nej jest element kondensator przerzutnika czlonu 31 ksztaltowania impulsów modulowanych, który na sygnal, przedstawiony na wykresie 51, z wyj¬ scia czlonu 32 sterowania uruchomieniem, jest do¬ laczony do obwodu wyladowania przerzutnika.Przebieg sygnalu na wejsciu czlonu 30 pamieci operacyjnej przedstawiona jest na wykresie 52.Przerzutnik ksztaltuje ciag jednokierunkowych impulsów o modulowanej szerokosci, przedstawio¬ ne na wykresie 53, których czas trwania jest pro¬ porcjonalny do ladunku nagromadzonemu w ele¬ mencie pamieciowym czlonu 30 pamieci operacyj¬ nej.Sygnal, przedstawiony na wykresie 50, doprowa¬ dzony do drugiego wejscia czlonu 30 pamieci ope_- racyjnej, jest przeznaczony do dodatkowego pel¬ nego ladunku elementu pamieciowego czlonu 30 pamieci operacyjnej.Ciag jednokierunkowych impulsów o modulowa¬ nej szerokosci (wykres 53) sa doprowadzone na wej¬ scie demodulatora 29, na którego wyjsciu powsta¬ ja sygnaly dzwieku towarzyszacego.Na wejscie 21 czlonu 18 ksztaltowania sygnalu telewizyjnego doprowadzone sa z jednego z wyjsc czlonu 20 synchronizacji ciag impulsów wygasza¬ nia, przedstawiony na wykresie 54, i ciag impul¬ sów synchronizujacych pokazany na wykresie 55.Czlon 18 ksztaltowania odtwarza impulsy wygasza¬ nia i synchronizacji i usuwa z sygnalu telewizyj¬ nego podwójne impulsy o modulowanej szerokosci.Na wyjsciu czlonu 18 ksztaltowania sygnalu tele¬ wizyjnego tworzy sie sygnal przedstawiony na wy¬ kresie 56.Czlon 28 zmiennego opóznienia, wykonany we¬ dlug drugiego wariantu, pracuje w sposób naste¬ pujacy. Po sygnalach wejsciowych, przedstawio¬ nych na wykresach 49 i 50, czlon 30 pamieci ope¬ racyjnej, wykonany w postaci klucza tranzystoro¬ wego i kondensatora akumulujacego, ksztaltuje sygnal, przedstawiony na wykresie 57, przy czym ladunek kondensatora czlonu 30 jest proporcjonalny do czasu trwania wejsciowych impulsów modulo¬ wanych. Wyladowania kondensatora akumulajace- go odbywa sie na sygnal (wykres 50) z wyjscia czlonu 20 synchronizacji. Czlon 31 ksztaltowania, wykonany w postaci klucza, przelaczanego sygna¬ lami przedstawionymi na wykresie 58, z wyjscia czlonu 32 sterowania uruchomieniem i oporu linio¬ wego, dokonuje ksztaltowania ciagu impulsów o modulowanej szerokosci, przedstawionych na wy¬ kresie 59, z której demodulator 29 ksztaltuje syg¬ naly dzwieku towarzyszacego.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku polega na tym, ze umozliwia on skonstruowanie urzadzenia nadawania i odbioru sygnalów dzwieku towarzy- 10 15 20 25 30 15 40 45 50 55 6081264 9 10 szacego w telewizji, umozliwiajac wiele jednocze¬ snych transmisji audycji kolorowych i czarno-bia¬ lych,, posiadajacego szerokie pasmo przepuszczania toru dzwieku towarzyszacego (przy dwuimpulso- wym sposobie przekazywania, pasmo przepuszcza¬ nia wynosi okolo 14 kHz), duza odpornosc na za¬ klócenia, brak znieksztalcen zlozonych i zaklócen przenikajacych z toru wizji.Urzadzenie moze byc wykorzystane ina dowolnych liniach przesylania (radiowych liniach przekazniko¬ wych, kablowych, przewodowych i liniach prze¬ sylowych z wykorzystaniem sztucznego satelity Ziemi), a przy wprowadzeniu pewnych zmian do odbiornika telewizyjnego, moze byc wykorzystane przy przekazywaniu sygnalu telewizyjnego od o- srodka telewizyjnego bezposrednio odbiorcy lub przez retranslatory dodatkowe, w tej liczbie i sztuczne satelity Ziemi. PL PL