Srodek barwiacy stanowiacy stabilny, stezony roztwór rozpuszczalnych w wodzie soli barwników zasadowych Przedmiotem wynalazku jest srodek barwiacy stanowiacy stabilny stezony roztwór rozpuszczal¬ nych w wodzie soli kwasów mineralnych lub kar- boksylowych z zasadowymi barwnikami.Znane jest stosowanie zasadowych barwników w postaci roztworów podstawowych o wysokim ste¬ zeniu. W ten sposób roztwory takie umozliwiaja usuniecie niedogodnosci, które wystepuja przy sto¬ sowaniu barwników w postaci drobno zmielonych proszków, jak na przyklad pylenie, trudnosci roz¬ puszczania, tworzenie sie piany itp. Ze wzgledu na stosunkowo niewielka rozpuszczalnosc zwyklych soli barwników zasadowych, do wytwarzania takich roztworów podstawowych o wysokim stezeniu i od¬ pornych na niskie temperatury nadaja sie przede wszystkim sole barwników zasadowych, które za¬ wieraja jako aniony reszty kwasów karboksylo- wych rozpuszczalnych w wodzie.Jako srodki ulatwiajace rozpuszczanie i stano¬ wiace ewentualnie jednoczesnie rozpuszczalniki sto¬ suje sie wielowartosoiowe alkohole rozpuszczalne w wodzie, oiekle w zwyklych temperaturach lub ich etery, lub rozpuszczalne w wodzie polietery.Szczególnie odpowiednie sa alkohole dwu- lub trój- wodorotlemowe i ich nliskoczasteczkowe etery, na przyklaid glikol etylenowy, jednoetylowy eter gli¬ kolu dwuatyienowego, monobutylowy eter glikolu dwuetylenowego, monobutylowy eter glikolu trój- etylenowego, glikol trójetylenowy i dwupropyle- nowy. Ponadto jajko srodki ulatwiajace rozpuszcza- 15 25 30 nie stosowano równiez ciekle amidy rozpuszczalne w wodzie, laktamy, laktony lub nitryle zawieraja¬ ce ewentualnie grupy hydroksylowe, jak na przy¬ klad formamid, dwumetyloformamid, N^metylopi- rolidon, butyrolakton, acetonitryl lub nitryl kwasu |3-hyidroksyproptionowego. Poza tym jako srodki ulatwiajace rozpuszczanie lub ewentualnie jako rozpuszczalniki stosuje sie równiez zwiazki ciekle, takie, jak sulfotlenek dwumetylowy,. czterowodoro- furan lub dioksan..Wymienione srodki ulatwiajace rozpuszczanie moga sluzyc przy tym równoczesnie jako rozpusz¬ czalniki; mozna jednak równiez stosowac dodat¬ kowo inne rozpuszczalniki, jak na przyklad wode, lodowaty kwas octowy lub kwas mrówkowy wzglednie ich mieszaniny.Wyzej wymienione znane roztwory charaktery¬ zuja sie jednak ta wada, ze sa stosunkowo malo stabilne, przy czym za pomoca tych znanych i do¬ tychczas stosowanych rozpuszczalników mozna uzyskac roztwory tylko pewnych soli zasadowych barwników, Celem wynalazku bylo wyeliminowanie tych wad i uzyskanie roztworu o duzej stabilnosci.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie zarówno latwo dostepnych rozcienczalników lub rozpuszczal¬ ników jak i latwo uzyskiwanych soli o scisle okreslonej charakterystyce.Srodek wedlug wynalazku stanowiacy stabilny, stezony roztwór rozpuszczalnych w wodzie soli 80 3403 80 340 4 kwasów mineralnych lub karboksylowych z zasa¬ dowymi barwniikami szeregu antrachiinonowego, trójfenylometanowego, stilbenowego, azometinowe- go, oksazynowego, cyjandnowego lub azowego, cha¬ rakteryzuje sie tym, ze zawiera 20%—80%, a zwlasz¬ cza 20%h-n50% wagowych soli zasadowego barw¬ nika rozpuszczonego w 80%—20%, a zwlaszcza 80%—50% wagowych stalego w temperaturze oto¬ czenia, jak i rozpuszczalnego w wodzie rozcien¬ czalnika, stanowiacego korzystnie wielowodorótle- nowy alkohol lub jego pochodna lub amid albo nitryl kwasu monokarboksylowego ewentualnie zawierajacego gru|pe woidoiroitleniowa, albo laktam, lakton lub wewnejfcrzny eter, jak zwlaszcza trójme- tyloloetan, trójmetyMoIpropan, aimii|d kwasu octo¬ wego, amid kwasu proipionowego lub kaprolaktam, ewentualnie zawierajacego nadmiar kwasu uzytego do wytworzenia soli i/lub dodatkowo wode.Jako rozcienczalnik rozpuszczalny w wodzie roz¬ twór wedlug wynalazku zawiera korzystnie amid lub nitryl kwasu monokarbofcsylowego podstawio¬ nego ewentualnie jedna grupa hydroksylowa, a zwlaszcza acetamid, amid kwasu propionowego, amid kwasu mlekowego lub kaprolaktam.Roztwór wedlug wynalazku moze równiez zawie¬ rac nadmiar kwasu zdolnego do tworzenia soli z barwnikiem i dodatkowo wode.Roztwór wedlug wynalazku moze zawierac naj- rózniarodniejsze bairwniilki takie jak na przyklad z szeregu barwników niitriozlowyeh, niitrowych, styrylo- wych, sitilbenowych, dwu- i trójarylometanu, barw¬ niki mebinowe, polimetinowe, siarkowe, antrachi- nonowe, chinonoiminowego, azynowe, oksazynowe, dwuazynowe, porinonowe, nafltochinonowe, indygo- we, chinoftalonowe, pyrazolonowe, ksantenowe, akrydynowe, chinolimowe, cyjaninowe, ftalocyja- ndmowe, azometilnioiwe lmjb zwlaszcza jednondwai- lu|b poliazowe.Biarwniki pozbawione kwasowych gnup nadaja¬ cych rozpuszczalnosc w wodzie, takich jak zwlasz¬ cza grupy sulfonowe lub karboksylowe, mozna sto¬ sowac w positaci ich soli, jak na przyklad fosfora¬ nów, siarczanów, aryiosulfonianów lub halogenków.Jezeli sole te sa jednak slabo rozpuszczalne w sro¬ dowisku organicznym, wówczas barwniki zasadowe mozna pmeksztalicic w ioh sole przez reakcje z kwasami karboksylowymi, zwlaszcza rozpuszczal¬ nymi w wadzie, kjtóre na logól idiobnze rozpuiszazaja sie w srodowisku organicznym. Jako odpowiednie kwasy karboksyliowe wymienia sie zwlaszcza alifa¬ tyczne kwasy jedno- lub dwiukarboksylowe, o co najmniej 3 atomach wegla. Korzystnie stosuje sie ciekle kwiasy karboksylowe, imozna jednak takze stosowac stale zwiazku w celu utworzenia wymie¬ nionych soli. Jako odpowiednie kwasy nalezy wy¬ mienic na przyklad kwas mrówkowy, octowy, pro- pdonowy, maleinowy lub kwasy hydroksykarboksy- lowe, jak kwas mlekowy. W celu wytworzenia roz¬ tworu wedlug wynalazku reakcje z kwasem kar¬ boksylowymi prowadzi sie w obecnosci wyzej wy¬ mienionych srodków ulatwiajacych rozpuszczanie i ewentualnie dodatkowego rozpuszczalnika. Wy¬ mienione kwasy karboksylowe moga byc wprowa¬ dzane w stosunku stechiometrycznym lub w nad¬ miarze, z tym, ze w tym /drugim przypadku spel¬ niaja one równoczesnie role rozpuszczalnika.Oprócz wymienionych zwiazkóWjOPgatMCart^ch sta¬ nowiacych srodki ulatwiajace rozpuszczanie wzgled- 5 nie tworzenie soli, jako rozpuszczalnik mozna rów¬ niez stosowac wode.-: Roztwór wedlug wynalazku mozna Wytworzyc przez równoczesne zlaczenie tych; zwiazków, które potrzebne do uzyskania roztworu lub tez proces 10 wytwarzania roztworu mozna korzystnie prowadzic etapami laczac najpierw rozpuszczalny w wodzie staly srodek ulatwiajacy rozpuszczanie, z kwasami zdolnymi do tworzenia soli ewenitualnie w obec¬ nosci dodatkowego rozpuszczalnika, po czym do- .15 dac do powstalego roztworu zasadowy barwnik.Proces mieszania tych zwiazków moze byc prowa¬ dzony w temperaturze pokojowej lub w podwyz¬ szonej, przy czym ewentualnie mozna dodac jeszcze niewielkie ilosci na przyklad 0,1—3% srodka zapo- 20 biegajacego tworzeniu sie piany, korzystnie dobiera sie takie ilosci skladników aby uzyskac roztwór o wysokim stezeniu barwnika, na" przyklad 20—80% wagowych, a korzystnie 20—50% wagowych.Roztwór wedlug wynalazku pomimo wysokiego 25 stezenia barwnika wykazuje charakter roztworu wlasciwego i jest plynny równiez i w temperaturze nizszej od 0°C, nawet jesli wystepuje pewne prze¬ sycenie roztworu. Równiez przy dlugotrwalym staniu roztworu nie wystepuje wykrystalizowanie 30 barwnika. Roztwory wedlug wynalazku mieszaja sie ponadto w kazdym stosunku z woda lub czes¬ ciowo równiez ze zwyklymi rozpuszczalnikami organicznymi i daja sie latwo dozowac metrycznie.Nadaja sie one zwlaszcza do wytwarzania roztwo¬ rów do barwienlia papieru^ a przede wszystkim wlókien tekstylnych metodami zwykle stosowanymi dla barwników zasadowych, jak równiez i do in¬ nych celów, jak na przyklad do wytwarzania atra¬ mentów, wzglednie atramentów drukarskich, do urzadzen wskaznikowych, stempli, tasm do maszyn do pisania itp.Wynalazek wyjasniaja podane przyklady w któ¬ rych czesci o ile nie zaznaczono inaczej oznaczaja 45 cizejsci wagowe;, pfrioicanity oznlaiczaja procanity ^wiajgo- we, a stopnie podane sa w stopniach Celsjusza.Przyklad I. 25 czesci barwnika zasadowego o wzorze 1 rozpuszczono w mieszaninie 20 czesci kapirolalktamu i 55 azesici Kodowatego• kwaisiu octo- 50 wego, mieszajac w temperaturze pokojowej w cia¬ gu 1 godziny. Otrzymany roztwór nie krystalizuje ^ po miesiecznym magazynowaniu w temperaturze 0°.P r z y k l a id II. 200 czesci suchego barwnika o 55 wzorze podanym w przykladzie I wprowadzono do roztworu 200 czesci trójmetyloloetanu w 6Q0 = czes¬ ciach lodowatego kwasu octowego i mieszano calosc w ciagu 1 godziny w temperaturze 40°. Otrzymano roztwór, który nie krystalizuje nawet; po ochlo- 6o dzeniu do temperatury 0°/ Przyklad III. Postepowano wedlug sposobu opisanego w przylkladzie II, ale z ta róznica, ze zamiast trójmetyloloeftanu uzyto taka sama ilosc acetamidu. Otrzymano roztwór o podobnie dobrych 65 wlasciwosciach jak wymienione w przykladzie II.Vij\: 3^340 Przyklad IV. 20 czesci barwnika zasadowego o wzorze 2 wprowadzono do roztworu 20 czesci amidu kwasu mlekowego w 60 czesciach lodowa¬ tego kwasu ootowejgo. Otrzymano roztwór plynny w temperaturze 0°.Przyklad V. Postepowano wedlug sposobu opisanego w przykladzie IV, ale z ta róznica, ze zamiast amidu kwasu mlekowego uzyto taka sama ilosc trójmetyloloetanu. Otrzymano roztwór o po¬ dobnie dobrych wlasciwosciach, jak wymienione w przykladzie IV.Przyklad VI. Postepowano wedlug sposobu opisanego w przykladzie IV, ale z ta róznica, ze zamiast amidu kwasu mlekowego uzyto taka sama ilosc acetamcidu. Otrzymano roztwór o podobnie dobrych wlasciwosciach, jak wymienione w przy¬ kladzie IV.Przyklad VII. 33,3 czesci suchego barwnika zasadowego o wzorze 3 wprowadzono do roztworu 30 czesici kaprodatotamu w 10 czesciach lodowatego kwasu octowego i 27 czesciach wody i mieszano calosc w temperaturze 20°. Otrzymano roztwór plynny w temperaturze 0°. 15 20 6 PL