Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 15.10.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.06.1975 78857 KI. 7c, 39/06 MKP B21d 39/06 Twórcywynalazku: Józef Janecki, Grzegorz Pieczko Uprawniony z patentu tymczasowego: Lódzkie Zaklady Termotechniczne f,Elcal", Lódz (Polska) Sposób osadzania elementów na przedmiotach cylindrycznych i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób osadzania na stale elementów na przedmiotach cylindrycznych a zwlaszcza na rurach, na drodze rozpeczania wystepujacego samoistnie lub w polaczeniu z roztlaczaniem.Znany jest sposób osadzania elementów na przedmiotach cylindrycznych przy uzyciu techniki laczenia spawaniem, polegajacy na polozeniu spoiny w miejscu styku dwu przedmiotów.Sposób ten oprócz duzej pracochlonnosci oraz uciazliwosci, gdyz wymaga miedzy innymi stosowania oslon narzadów wzroku posiada szereg niedogodnosci jak; stosowanie okreslonych co do skladu chemicznego elektrod w zaleznosci od materialów laczonych elementów, a przede wszystkim nie pozwala na powtarzalnosc polaczenia co do jego wlasnosci mechanicznych i estetycznych.Istnieje wprawdzie znany równiez sposób laczenia elementów na drodze zgrzewania, który czesciowo eliminuje wyzej wymienione niedogodnosci ale wada tego sposobu jest zdolnosc do laczenia tylko elementów o takich samych lub zblizonych grubosciach scianek elementów laczonych, gdyz w przeciwnym wypadku pro- l wadzi do znieksztalcen elementów a nawet powoduje miejscowe przepalenie materialu. Wystepuje równiez ko- * niecznosc przylegania na duzej powierzchni elementów laczonych tym sposobem.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogodnosci, czyli zmniejszenie pracochlonnosci i wyeliminowanie strat materialowych, liczby braków, oraz uzyskanie mozliwosci polaczen wszelkiego rodzaju elementów z przed¬ miotami cylindrycznymi a zwlaszcza rurami.Aby osiagnac ten cel wytyczono sobie zadanie opracowania sposobu laczenia elementów cylindrycznych zwlaszcza elementów na rurach niezaleznie od ksztaltu tych elementów i ich grubosci. Zgodnie z wytyczonym zadaniem cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze do laczenia elementów zastosowano znana metode rozpeczania.Rura z osadzonym na niej elementem zostaje unieruchomiona za pomoca szczek urzadzenia rozpeczajacego w miejscu polaczenia, a nastepnie do otworu rury osiowo zostaje wprowadzony trzpien, natomiast na plaszcz rury nasuwana jest tuleja przy czym zarówno srednica trzpienia jak itulei sa odpowiednio dopasowane do wewnetrznej i zewnetrznej srednicy rury. Podczas ruchu nastepuje zderzenie sie czola rury z oporem na trzpie-2 78 857 niu i na skutek powstania sily sciskajacej dzialajacej na czolo rury w miejscach nieobcisnietych po obu stronach zasadzonego elementu nastepuje odksztalcenie plaszcza rury na zewnatrz.Odmiane przedstawionego powyzej sposobu osadzania stanowi sposób laczenia z rurami elementów zasa¬ dzonych na ich koncach. Przy tym sposobie osadzanie przebiega w ten sposób, ze rura pod wplywem wspomnia¬ nych sil sciskajacych jest odksztalcona w dwóch fazach; na poczatku nastepuje roztloczenie czola rury do ksztaltu na jaki pozwala specjalne podtoczenie w trzpieniu a nastepnie plaszcz rury zostaje speczony w miejscu nieobcisnietym pomiedzy elementem osadzonym a szczekami unieruchomajacymi rure.Takie skojarzenie podanych srodków technicznych umozliwia trwale osadzenie elementu na rurze poprzez bardzo mocne zacisniecie go po obu stronach rozpeczonym plaszczem rury czy tez rozpeczonym z jednej j a roztloczonym z drugiej strony czolem plaszczyrury. j Przedmiot wynalazku jest blizej wyjasniony w przykladowym wykonaniu uwidocznionym na rysunku, na i którym fig. 1 przedstawia element osadzony na stale na rurze w wyniku jej samoistnego rozpeczenia sie na trzpieniu z tuleja, natomiast fig. 2 przedstawia element osadzony na stale na rurze w wyniku rozpeczenia w pola¬ czeniu z roztloczeniem czola rury na trzpieniu z tuleja.Jak widac na fig. 1 mocowanie elementu 2 na stale po uprzednim unieruchomieniu rury 1 szczekami 4, uzyskuje sie przez to, ze na skutek dzialania sily (oznaczonej na rysunku gruba strzalka) na narzedzia speczaja¬ ce, które stanowia trzpien 3 i tuleja 6 osadzone w glowicy mechanizmu napedowego (nie pokazanego na rysun¬ ku) nastepuje rozpeczanie sie plaszcza rury 1 w miejscach nieobcisnietych do postaci 5 po obydwu stronach elementu.Wedlug fig. 2 po unieruchomieniu rury 1 szczekami 4, trwale osadzenie elementu 2 uzyskujemy przez to, ze na skutek dzialania sily (oznaczonej na rysunku gruba strzalka) na trzpien 3 z podtoczeniem 8 osadzony w glowicy mechanizmu napedowego, (nie pokazanego na rysunku) nastepuje roztloczenie czola rury 1 do postaci 7 a w miejscu nieobcisnietym pomiedzy elementem 2 a szczekami 4 plaszcz rury 1 rozpecza sie do postaci 5. Poosiowy posuw roboczy narzedzi 3 i 6 powoduje dodatkowe chowanie sie zderzaków (nie pokaza¬ nych na rysunku) ustalajacych polozenie rury 1 z nasadzonym elementem 2 w stefie roboczej urzadzenia i tym samym regulujacych wielkosc nieobcisnietego obszaru plaszcza rury 1.Jak wynika z fig. 1 i fig. 2 oraz podanego opisu, konstrukcja narzedzi 3 i 6 umozliwia uzyskanie równo¬ miernych odksztalcen plastycznych co zapewnia wykonywanie powtarzalnie pozadanych polaczen elementów z rurami. PL PL