Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.10.1973 Opis patentowy opublikowano: 25.08.1975 78618 KI. 42c,39/01 MKP GOlc 21/24 Twórcy wynalazku: Ulrich Nowak, Erik Wlocko, Zbigniew Bugala Uprawniony z patentu tymczasowego: Akademia Rolnicza, Olsztyn (Polska) Urzadzenie do wydruku wartosci czasów momentów osobliwych zwlaszcza w astronomii geodezyjnej i geodezji satelitarnej i Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do wy¬ druku wartosci czasów momentów osobliwych zwlaszcza w astronomii geodezyjnej i geodezji sa¬ telitarnej.Pomiary parametrów orbit, prowadzone w ra¬ mach miedzynarodowych programów obserwacyj¬ nych Stacji Obserwacji Sztucznych Satelitów Zie¬ mi, wymagaja uzyskiwania wartosci momentów osobliwych z duza dokladnoscia i w szybko po sobie nastepujacych momentach. Dotychczas war- i0 tosci momentów osobliwych rejestrowane byly na tasmach przez obserwatorów prowadzacych ob¬ serwacje. Sposób ten powodowal wielka praco¬ chlonnosc przy opracowywaniu i synchronizacji uzyskanych wyników. Powodowalo to w efekcie 15 ograniczenie ilosci i dokladnosci wykonanych ob¬ serwacji a przez to zmniejszenie dokladnosci okre¬ slania torów satelitów.Celem wynalazku bylo opracowanie urzadzenia usuwajacego powyzsze niedogodnosci poprzez auto- 20 matyczna rejestracje bezwzglednych wartosci cza¬ sów osobliwych odpowiadajacych momentom przej¬ scia satelitów przez okreslone punkty torów orbit, nie wymagajacych operacji interpretacyjnych, a po¬ przez zastosowanie do wspólpracy maszyny mate- 25 matyczinej, umozliwiajacego wykonanie dowolnej ilosci obserwacji.Cel wynalazku zostal osiagniety przez skonstruo¬ wanie urzadzenia skladajacego sie z zegara pola¬ czonego poprzez zestaw komórek iloczynowych z 30 blokiem pamieci, która poprzez zestaw komórek iloczynowych i sumacyjnych polaczona jest z pa¬ miecia chwilowa. Pamiec chwilowa z kolei, poprzez translator kodu oraz drugi zespól komórek iloczy¬ nowych i sumacyjnych, polaczony jest z ukladem wydruku wartosci czasu momentu osobliwego. Rów¬ nolegle, pomiedzy uklad wydruku i pierwszy zestaw komórek iloczynowych i sumacyjinych, wlaczony jest licznik znaków. Pomiedzy licznik znaków i uklad wydruku, poprzez drugi zestaw komórek iloczy¬ nowych i sumacyjnych, wlaczona jest matryca zna¬ ków dodatkowych. W sklad urzadzenia wchodzi tez uklad logiczny, który jest polaczony z jednej stro¬ ny z ukladem wydruku a z drugiej, poprzez zestaw komórek iloczynowych, z pamiecia. Z ukladem lo¬ gicznym polaczony jest uklad inicjujacy.Praca urzadzenia wedlug wynalazku jest calko¬ wicie zautomatyzowana i wymaga jedynie impul¬ su inicjujacego. Urzadzenie umozliwia rejestracje wartosci czasów momentów osobliwych, przy uzy¬ ciu jako ukladu wydruku, urzadzen literalnych lub perforujacych. Zapewnia ono dokladnosc rejestra¬ cji wartosci czasów z dokladnoscia równa doklad¬ nosci pracy zastosowanego zegara.Przedmiot wynalazku bedzie przedstawiony bli¬ zej w przykladzie wykonania, przedstawionym na rysunku. Cyfrowy zegar kwarcowy 1 polaczony jest poprzez zestaw dziesieciu komórek iloczyno¬ wych 2 z pamiecia binarna 3 dla dziesieciu cyfr.Pamiec przeznaczona jest do zarejestrowania 78 61878618 3 wskazan wartosci czasu w momencie osobliwym.Sklada sie ona z dziesieciu identycznych zespolów.Jeden zespól sluzy do zapamietywania jednej cy¬ fry. Zbudowany jest on z plyty drukowanej i wspólpracuje z odpowiednim stopniem zegara kwarcowego. Pamiec 3, poprzez zestaw komórek ilorazowych i sumacyjnych 5, stanowiacych zestaw bramek umozliwiajacych przepisanie informacji, polaczona jest z pamiecia chwilowa 6. Pamiec chwilowa 6 sklada sie z czterech przerzutników bistabilnych, czterech wzmacniaczy dwustopnio¬ wych oraz z oporników zamykajacych bramki su- macyjne. Rózni sie ona od pamieci jedynie brakiem bramek iloczynowych ma wyjsciach przerzutników.Pamiec chwilowa 6, poprzez translator kodu 7 i komórki: iloczynowa i sumacyjna 9, polaczona jest z ukladem wydruku 10. Translator kodu 7, jest to zespól bramek iloczynowych i sumacyj¬ nych. Do wyjsc bramek iloczynowych doprowadzo¬ na jest tu informacja z ramion przerzutników pa¬ mieci chwilowej, powtarzajacych stany ramion w przerzutniku zespolów pamieci, a tym samym ze¬ gara w momencie osobliwym. Wyjscia osmiu bra¬ mek iloczynowych zebrane sa na piec bramek su¬ macyjnych. Zapewnia to zamiane informacji, uzy¬ skiwanych z zespolu pamieci 3 zakodowanych w ko¬ dzie binarnym 2*421 (Aiken) na kod telegraficzny alfabetu nr 2, poniewaz stosowane urzadzenia wy¬ druku, tak literodrukowe jak i perforujace, op¬ racowane sa dla kodu telegraficznego. Równolegle, pomiedzy uklad wydruku 10 i zestaw komórek iloczynowych oraz sumacyjnych 5, wlaczony jest licznik znaków 4, którego rola polega na wyzna¬ czaniu kolejnosci rejestrowania znaków. Zbudowa¬ ny jest on z szesciu po sobie pracujacych przerzut¬ ników bistabilnych z jednym tylko sprzezeniem z kolektora lewego tranzystora w ostatnim prze¬ rzutniku na baze tranzystora prawego przerzut- nika. Pomiedzy licznik znaków 4 a zespól wydru¬ ku, poprzez komórki: iloczynowa i sumacyjna 9, wlaczona jest matryca znaków dodatkowych 8, która zapewnia nadanie zapisowi wyniku odpo¬ wiedniej formy graficznej. Ukladem regulujacym prace calego urzadzenia jest uklad logiczny 11, który sklada sie z dwóch przerzutników bistabil¬ nych, czterech wzmacniaczy, stopnia formujacego impulsy przepisujace, ukladu „Schmitta" formujace¬ go impuls startowy oraz z ukladów bramkujacych.Uklad logiczny 11 polaczony jest z jednej strony z zespolem wydruku 10, a z drugiej, poprzez ze¬ staw komórek iloczynowych 2, z pamiecia 8. Z ukla¬ dem logicznym 11 polaczony jest uklad inicjujacy 12, który powoduje zadzialanie urzadzenia w chwi¬ li utrwalania polozenia obserwowanego obiektu, na przyklad na kliszy fotograficznej.Z chwila otrzymania impulsu z ukladu inicju¬ jacego 12, nastepuje, na wyjsciu ukladu logicznego 11, wystapienie rozkazu „wpisz** skierowanego do komórek iloczynowych 2. Powoduje to przepisanie poszczególnych cyfr z cyfrowego zegara kwarco- 4 ; '* ¦ wego 1 do pamieci 3. Jednoczesnie z rozkazem „wpisz", z ukladu logicznego U, podatarany }eft rozkaz „start pisania" do ukladu wydruku /war¬ tosci czasu 10. Po zapisaniu znaku, uklad wydru- s ku wartosci czasu 10, przekazuje informacje do licznika znaków 4, powodujaca wyznaczenie nastep¬ nego znaku do wydruku. Znaki stale, takie jak: T, odstep, cyfry, litery, zmiany wiersza i powrót wóz¬ ka uzyskuje sie z matrycy znaków dodatkowych 8. 10 Kolejnosc wystapienia znaków w druku wyznacza licznik znaków 4. W czasie druku znaków stalych translator kodu 7, przez który podawana jest in¬ formacja o tresci znaków znaczacych, jest bloko¬ wany suma stanów licznika znaków 4, odpowiada- 15 jacyeh znakowi stalemu. W momencie ustawienia sie licznika znaków 4 w pozycji odpowiadajacej wypisaniu znaku znaczacego do komórki iloczyno- wej 5, odpowiadajacej danemu znakowi, przekaza¬ ny zostaje rozkaz „przepisz" i informacja z pamie- 2D ci 3 zostaje przepisana do pamieci chwilowej 0.Pamiec chwilowa 6, poprzez translator kodu 7, wplywa na uklad wydruku wartosci czasu 10. In¬ formacje zawarte w pamieci chwilowej 6 zostaja skasowane po zapisaniu odpowiadajacej im zawar- 25 tosci i pamiec ta jest gotowa do przyjecia nastep¬ nych informacji. Ostatni stan licznika znaków 4 powoduje powrót ukladu logicznego 11 do stanu spoczynkowego. Powracanie ukladu logicznego 11 do pozycji spoczynkowej powoduje wystapienie to rozkazu „zerowanie". Wyzerowana zostaje wów¬ czas pamiec 3 i urzadzenie jest przygotowane do zarejestrowania nastepnej wartosci czasu. PL PL