Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.10.1973 Opis patentowy opublikowano: 19.05.1975 77985 KI. 63c,47 MKP B62d 3/08 Twórcawynalazku: Zbigniew Juzwa Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Mechaniczne „Gorzów", Gorzów Wielkopolski (Polska) Mechanizm kierowniczy dla pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników kolowych Przedmiotem wynalazku jest mechanizm kierowniczy dla pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników kolowych.Jedna z waznych cech jaka powinien posiadac mechanizm kierowniczy jest to, zeby mial male gabaryty.Umozliwia to latwe zamontowanie go w pojezdzie kierowanym, a poza tym w istotny sposób zmniejsza ciezar mechanizmu. Obok tego w mechanizmie kierowniczym, w którym zastosowano przekladnie glówna zebata konieczna jest regulacja luzu miedzyzebnego wynikajacego z tolerancji wykonania uzebienia i rozstawu osi oraz ze zuzywania sie powierzchni wspólpracujacych.Znane sposoby regulacji tego luzu maja szereg niedogodnosci. Regulacja przez przesuniecie osiowe walu glównego wymaga wykonania specjalnego uzebienia na wycinku zebatym walu glównego, lub na nakretce uzebionej, co stwarza trudnosci przy obróbce. Takze ustalenie polozenia katowego nakretki uzebionej jest niedogodne i wymaga zastosowania duzej szerokosci wienca wycinka zebatego. Szerokosc ta powinna byc znacznie wieksza od minimalnej, przy której jeszcze wystepuje zakleszczenie. Natomiast regulacja przy pomocy tulei mimosrodowych, w których ulozyskowano wal glówny albo srube nie zapewnia prawidlowego dosuniecia do siebie zazebiajacych sie elementów w przypadku gdy tuleje mimosrodowe sa rozdzielone i komplikuje konstrukcje tulei oraz walu glównego w przypadku zastosowania tulei niedzielnej oraz prowadzi do zwiekszenia ilosci czesci zamiennych i wzrostu gabarytów mechanizmu.Ponadto, w znanych dotychczas mechanizmach nakretka uzebiona ma ksztalt zblizony do prostopadlos¬ cianu, przy czym uzebienie jest wykonane na sciance równoleglej do osi sruby. Powoduje to, podczas pracy mechanizmu, niesymetryczne obciazenie nakretki uzebionej, a za posrednictwem kulek równiez sruby, sila obwodowa wynikajaca ze wspólpracy zazebiajacych sie elementów. W konsekwencji nakretka uzebiona jest obciazona sila promieniowa w plaszczyznie prostopadlej do osi sruby, sila obwodowa równolegla do osi sruby, której linia dzialania jest odsunieta od osi o odleglosc znacznie wiesza niz promien sruby oraz momentem skrecajacym, który wynika ze wspólpracy nakretki ze sruba.Natomiast sruba jest obciazona sila promieniowa, sila obwodowa, momentem zginajacym wynikajacym z odsuniecia sily obwodowej od osi sruby i momentem skrecajacym. Ten charakter obciazenia wywoluje2 77 985 niekorzystny stan naprezen w nakretce uzebionej, srubie i w kulkach powodujac koniecznosc zwiekszenia gabarytów tych elementów oraz szybsze ich zuzycie. Poza tym ksztalt nakretki wyklucza zastosowanie obróbki plastycznej przy wykonywaniu otworu, a co za tym idzie zwieksza zuzycie wysokojakosciowego materialu.Celem wynalazku jest unikniecie wyzej wymienionych wad i niedogodnosci, a wiec opracowanie takiego mechanizmu kierowniczego, w którym stan naprezen w odpowiedzialnych elementach bylby korzystniejszy, sposób regulacji luzu miedzyzebnego prostszy i mniejsze zuzycie wysokojakosciowych materialów.Cel ten osiaga sie dzieki temu, ze w mechanizmie kierowniczym wedlug wynalazku odleglosc osi sruby z bieznia dla Jculek i osi walu glównego z podwójnym wycinkiem zebatym jest równa promieniowi podzialowe¬ mu wycinka zebatego.Sila promieniowa wynikajaca ze wspólpracy zazebiajacych sie elementów przenoszona jest na korpus za posrednictwem nakretki podwójnie uzebionej i wspólpracujacej z nia opory, osadzonej wahliwie.na czopie sruby regulacyjnej wkreconej w gwintowany otwór w korpusie. Natomiast sila obwodowa jest przenoszona na korpus za posrednictwem nakretki podwójnie uzebionej, kulek i sruby z bieznia dla kulek ustalonej przy pomocy lozyska wzdluznego dwukierunkowego wahliwego. Regulacji luzu miedzyzebnego dokonuje sie przez dosuniecie nakretki, podwójnie uzebionej do wycinka zebatego za pomoca sruby regulacyjnej, wkreconej w gwintowany otwór w korpusie i osadzonej na niej wahliwie opory.Zaleta mechanizmu kierowniczego^ wedlug wynalazku jest to, ze dzieki zblizeniu osi walu glównego z podwójnym wycinkiem zebatym do osi sruby z bieznia dla kulek na odleglosc promienia podzialowego wycinka zebatego sila obwodowa wynikajaca ze wspólpracy zazebiajacych sie elementów jest przyczepiona w osi sruby, co eliminuje moment gnacy wystepujacy w dotychczas stosowanych mechanizmach, przez co umozliwia zmniejszenie srednicy sruby z bieznia dla kulek. Pozwala to równiez na wyrazne zmniejszenie gabarytów mechanizmu oraz narzuca konstrukcje nakretki skladajacej sie z dwóch zasadniczych czesci, to jest tulei gwintowej i z obejmy dwustronnie uzebionej. Tuleja gwintowa moze byc wykonywana z cury z tolerowana srednica wewnetrzna, co pozwala na wyeliminowanie wiercenia otworu, a tym samym jest zródlem zmniejszenia zuzycia wysokojakosciowego materialu.Zastosowany w mechanizmie kierowniczym wedlug wynalazku sposób regulacji luzu miedzyzebnego umozliwia przeniesienie sily promieniowej z nakretki podwójnie uzebionej poprzez opore i srube regulacyjna na korpus z pominieciem kulek i sruby z bieznia dla kulek. Dzieki temu ta ostatnia nie jest obciazona sila promieniowa, co kolejno wplywa na zmniejszenie jej srednicy i eliminuje niesymetrycznosc nacisków w ukladzie nakretka podwójnie uzebiona - kulki - sruba z bieznia dla kulek. Takie obciazenie sruby z bieznia dla kulek pozwala na jej ustalenie w kierunku osiowym przy pomocy lozyska wzdluznego dwukierunkowego. Natomiast sposób regulacji luzu miedzyzebnego narzuca warunek, aby bylo to lozysko wahliwe.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój podluzny mechanizmu kierowniczego, fig. 2 przekrój poprzeczny, a fig 3 nakretke podwójnie uzebiona.Jak uwidoczniono na rysunku w korpusie 1 umieszczono wal glówny z podwójnym wycinkiem zebatym 2, ulozyskowanyjednym koncem w korpusie 1, a drugim w pokrywie bocznej 3.W kierunku osiowym jest on ustalony, z pewnym luzem, z jednej strony przez obrobiona plaszczyzne 4 w korpusie, a z drugiej przez plaszczyzne 5 w pokrywie bocznej. Z uzebieniem wycinka zebatego walu glównego wspólpracuje nakretka podwójnie uzebiona 6, która sklada sie z tulei gwintowanej 7 przyspawanej do obustronnie uzebionej obejmy 8 i z listwy slizgowej 9 przymocowanej do grzbietu obejmy wkretkami 10.Z listwa slizgowa 9 styka sie opora 11 o ksztalcie bryly obrotowej, skladajacej sie z walca i stozka scietego zlaczonych podstawami z gniazdem do wahliwego osadzenia na czopie kulistym 12 sruby regulacyjnej 17. Sruba ta posiada czesc gwintowana 13, przechodzaca w cylindryczna czesc pasowana 14, o nieco mniejszej srednicy, z która czop kulisty jest polaczony szyjkowatym zwezeniem 15, przy czym na koncu wystajacym na zewnatrz z korpusu, w którego gwintowany otwór 18 jest wkrecona, posiada gniazdo pod klucz 16. Przed obluzowaniem zabezpieczona jest przeciwnakretka 19. Nakretka podwójnie uzebiona 6 wspólpracuje ze sruba z bieznia dla kulek 20 za posrednictwem zamknietego obiegu kulek. Sruba ta od strony napedzanej przechodzi uskokiem 21 na mniejsza srednice. Uskok ten stanowi kolnierz dla osadzenia lozyska wzdluznego dwukierunkowego wahliwego 22 zamocowanego na srubie za pomoca nakretki 23. Gniazdo lozyska 22 znajduje sie w pokrywie górnej 24 i w kierunku promieniowym ustala lozysko z niewielkim luzem, natomiast w kierunku osiowym wymagany luz osiaga sie za pomoca nakretki 25, wkreconej w czesc gwintowana 26 gniazda pokrywy górnej 24 i zabezpieczonej sruba 27.Podczas pracy ruch obrotowy wprowadzony na srube z bieznia dla kulek 20 jest zamieniany na ruch posuwisty nakretki podwójnie uzebionej 6 za posrednictwem kulek znajdujacych sie w srubowym rowku. Z kolei ruch posuwisty nakretki podwójnie uzebionej 6 dzieki wspólpracy z wycinkiem zebatym walu glównego 2 zamienia sie w ruch obrotowy tego walu. Tapodwójna zmiana ruchów ma na celu zwielokrotnienie momentu wprowadzanego na srube przez kierowce. t77 985 3 Regulacji luzu miedzyzebnego dokonuje sie przez dosuniecie nakretki podwójnie uzebionej 6 do walu glównego z podwójnym wycinkiem zebatym 2 za pomoca sruby regulacyjnej 17 i osadzonej na niej wahliwie opory 11. Po ustaleniu wymaganego luzu srube regulacyjna zabezpiecza sie przeciwnakretka 19. PL