Opis wzoru Przedmiotem wynalazku jest tlumik tarcia, zwlaszcza w ukladzie zawieszenia wózka kolejowego, szczególnie czteroosiowych wagonów towarowych na wózkach. Znane dotychczas uklady zawieszenia zbudowane sa w taki sposób, ze rama podwozia z kaz- dego konca, po obu stronach w strefie zawieszenia, posiada podstawy, z których kazda podparta jest zespolem sprezyn zawieszenia na towarzyszacym siodle, siodlo zas osadzone jest na korpusie lozysk zestawu kolowego. Kazda podstawa ma w srodkowej czesci przestrzen ograniczona powierzchniami, z którymi wspólpracuja kolumny siodla. Pomiedzy kolumny siodla a wspólpracujace z nimi powierzchnie podstaw, po obu stronach kolumny, stosuje sie kliny cierne wsparte na zespolach sprezyn osadzonych na siodle. Kliny cierne maja najczesciej ksztalt trójkatny z róznym pochyleniem plaszczyzn, oraz stoso- wane sa nakladki na powierzchniach klina, siodla i podstawy wspólpracujacych ze soba. Opór ruchu slizgowego klina ciernego wzgledem podstawy i siodla, który z kolei zapewnia tlumienie ruchu, powstaje dzieki silom ciernym wytworzonym miedzy klinem a kolumna siodla. Przy tak zestawionych srodkach technicznych w pewnych warunkach atmosferycznych, niewlasciwym doborze materialów, niewlasci- wym uksztaltowaniu czesci wspólpracujacych ze soba oraz niewystarczajacej sztywnosci, zwlaszcza poprzecznej, zespolów sprezyn stabilizujacych prace zawieszenia, moga wystapic rózne sily powodu- jace niewlasciwa prace klinów przy tlumieniu ruchu. Takie zmiany sa niepozadane i moga prowadzic do zakleszczen, co z kolei prowadzi do niewlasciwego ustawienia sie zestawu kolowego zarówno na torze prostym jak i na jego luku. Konsekwencja takiego faktu jest wzrost oporów toczenia oraz niszczenia zestawów kolowych i szyn. Podobne rozwiazania znane sa z kanadyjskich opisów patentowych o nr CA920430A i CA969806A, które dotycza ukladu zawieszenia pojazdów szynowych, przy czym wkladka cierna w postaci klina ma przekrój trójkata o scietym wierzcholku. Z polskiego opisu patentowego nr PL207920B1 znany jest uklad zawieszenia pojazdów kolejo- wych, zwlaszcza dwuosiowych wagonów towarowych, który stanowia podstawy zamocowane do pod- wozia wagonu, po obu jego stronach, w strefach zestawów kolowych, podparte na zespolach sprezyn osadzonych na towarzyszacych siodlach. Siodlo osadzone jest na korpusie lozysk (maznicy) zestawu kolowego, a kazda podstawa ma w czesci srodkowej przestrzen ograniczona powierzchniami, z którymi wspólpracuja kolumny siodla. Pomiedzy kolumnami siodla a wspólpracujacymi z nimi podstawami, po obu stronach, stosuje sie kliny cierne, które maja zabudowane rolki, korzystnie jedna albo dwie. W klinie ciernym dwurolkowym plaszczyzna utworzona przez rolki jest nachylona wzgledem poziomu o kat do °, a powierzchnia pionowa ma nakladke z materialu o niskim wspólczynniku tarcia, mniejszym od 0,2, której powierzchnia zewnetrzna jest w ksztalcie wycinka walca o osi poziomej. Klin cierny jednorolkowy ma pionowa plaszczyzne pochylona w kierunku spadku klina o kat 3°, wyposazona w nakladke z mate- rialu o niskim wspólczynniku tarcia, mniejszym od 0,2, a na plaszczyznie pochylej obok rolki, po stronie nizszej klina ma odbijak. Zastosowano tu sprezyny o zwiekszonej sztywnosci poprzecznej, a zmiane sztywnosci sprezyn dotychczas stosowanych uzyskano przez zastosowanie plyty dzielacej zespoly sprezyn na czesci, korzystnie dwie. Dla zwiekszenia sztywnosci, plyty dzielace sasiadujace ze soba sprezyny podpierajace podstawe i klin sa polaczone ze soba, a odpowiadajace sobie plyty dzielace z jednej strony wagonu sa polaczone z plytami dzielacymi z drugiej strony. Znana jest z polskiego opisu patentowego nr PL173525B1 prowadnica zestawu kolowego wózka, która wyposazona jest w sprezyny srubowe jako sprezyny glówne, charakteryzujaca sie tym, ze sily prowadzenia i napedu sa przenoszone z zestawów kolowych na wózek wylacznie przez umieszczone parami sprezyny srubowe. Sprezyny srubowe tworza pakiety sprezyn, naprezanych wstepnie przez umieszczone przy obu koncach plyty podstawy i czop polaczony trwale z jedna z tych dwóch plyt pod- stawy. Z polskiego zgloszenia patentowego nr PL340485A1 znane jest podwozie do pojazdów szyno- wych, które ma rame wózka odporna na skrecanie, belke poprzeczna i dzwigary wzdluzne. Prowadnice lozysk osi sa osadzone bezposrednio w pasie dolnym dzwigara wzdluznego, a przy prowadnicach lo- zysk osi umieszczone sa zarówno przesuwne elementy dociskowe z luzem, korzystnie dwa, jak równiez polaczone za posrednictwem ogniw miseczki sprezyn, które prócz tego opieraja sie za posrednictwem zespolów sprezyn na lozyskach osi. Elementy dociskowe sa dociskane z obydwóch stron do lozysk osi przez miseczki sprezyn. Tlumik tarcia w ukladzie zawieszenia wózka kolejowego, osadzony w prowadnicy, pomiedzy sio- dlem i prowadnica, zawierajacy cylinder prowadzacy zamkniety z jednej strony dnem, z osadzonym3 wewnatrz cylindra prowadzacego elementem sprezystym, charakteryzuje sie tym, ze cylinder prowa- dzacy ma, na przeciwleglym do dna koncu, nalozona tuleje zamykajaca z kolnierzem wewnetrznym, natomiast do osadzonego wewnatrz cylindra prowadzacego elementu sprezystego przylega suwliwy element cierny, majacy ksztalt walca wyposazonego w kolnierz, którego srednica odpowiada srednicy wewnetrznej cylindra prowadzacego, przy czym kolnierz znajduje sie wewnatrz cylindra prowadzacego, a pozostala czesc elementu ciernego wystaje na zewnatrz przez swiatlo tulei zamykajacej, ponadto stanie najbardziej rozprezonego elementu sprezystego kolnierz elementu ciernego opiera sie o kolnierz tulei zamykajacej. Korzystnie, tuleja zamykajaca jest zamocowana rozlacznie do cylindra prowadza- cego. Korzystnie, tuleja zamykajaca jest zamocowana nierozlacznie do cylindra prowadzacego. Korzystnie, tuleja zamykajaca jest zamocowana rozlacznie do powierzchni cylindra prowadza- cego. Korzystnie, element sprezysty stanowi sprezyna talerzowa. Korzystnie, elementem sprezystym jest sprezyna walcowa. Korzystnie, elementem sprezystym jest elastomer. Korzystnie, elementem sprezystym jest guma. Korzystnie, element cierny ma cylindryczne zaglebienie stanowiace wskaznik zuzycia jego po- wierzchni ciernej. Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest zastosowanie dodatkowego tlumika tarcia, który wpro- wadza dodatkowy element sprezysty w kierunku wzdluznym wózka i umozliwia radialne nastawianie sie zestawów kolowych w luku toru. Konstrukcja tlumika umozliwia plynna regulacje sily napiecia wstep- nego elementu sprezystego oraz ulatwia montaz i obniza koszty eksploatacji tlumika tarcia. Rozwiazanie wedlug wynalazku przedstawione jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tlu- mik tarcia w ukladzie zawieszenia wózka kolejowego, zas fig. 2 – konstrukcje tlumika tarcia. Tlumik tarcia pracuje w ukladzie zawieszenia wózka kolejowego, zawierajacego rame zamoco- wana przegubowo do podwozia wagonu, po obu stronach wsparta na zespolach sprezyn 2 osadzonych na siodlach 3. Siodlo 3 osadzone jest na korpusie lozysk 4 zestawu kolowego. Pomiedzy prowadnicami i wspólpracujacym z tymi prowadnicami siodlem 3 a rama 1 jest wolna przestrzen 6, natomiast w prowadnicach 5 sa osadzone tlumiki tarcia. W jednej prowadnicy 5 osadzona jest cierna wkladka 7 w postaci grzybka, zas w drugiej, pomiedzy siodlem 3 i ta prowadnica, osadzony jest cylindryczny tlumik tarcia 8. Tlumik 8 ma cylinder prowadzacy 9 zamkniety na jednym koncu dnem 10, a wewnatrz cylindra prowadzacego 9 osadzona jest sprezyna talerzowa 11, do której przylega ruchomy suwliwie wewnatrz cylindra prowadzacego 9, wzdluz jego osi, element cierny 13. Element cierny 13 ma ksztalt walca z kolnierzem schowanym wewnatrz cylindra prowadzacego 9, podczas gdy pozostala jego czesc wy- staje w mniejszym lub wiekszym stopniu poza wnetrze cylindra 9 przez swiatlo gwintowanej tulei 12 nakreconej na gwint zewnetrzny, znajdujacy sie na przeciwleglym do dna 10 koncu cylindra prowadza- cego 9. Element cierny 13 dociska sprezyne talerzowa 11, a podczas jej rozprezenia wysuwa sie na zewnatrz do momentu oparcia sie swoim kolnierzem o kolnierz wewnetrzny tulei 12. Ponadto, w ele- mencie ciernym 13 wykonane jest walcowe wybranie 14 stanowiace wskaznik zuzycia powierzchni cier- nej. W innym wariancie wynalazku tuleja 12 jest osadzona na koncu cylindra prowadzacego 9 na wcisk, lub jest przymocowana do sciany cylindra w sposób rozlaczny na przyklad nitami lub kolkami. Zamiast sprezyny talerzowej role elementu sprezystego moze pelnic równiez sprezyna walcowa, wzglednie element sprezysty moze byc wykonany z dowolnego materialu sprezystego takiego jak ela- stomer lub guma. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL