Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.11.1974 72397 KI. 35c, 5/14 MKP'B66d5/14 Twórca wynalazku: Jan Pawelko Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Mechaniczne „Labedy'1 Gliwice (Polska) Hamulec samoczynny wciagarki Przedmiotem wynalazku jest samoczynny hamulec wciagarki z napedem mechanicznym lub recznym, o dwóch kierunkach obrotów, stosowany we wciagarkach samochodowych, maszynach roboczych budowla¬ nych itp.Znane samoczynne hamulce wciagarek skladaja sie z walka napedzajacego wciagarki, na którym znajduje sie gwint wspólpracujacy z nakretka, polaczona z tarcza dociskajaca i osadzona jest w sposób przesuwny tarcza dociskana. Obydwie tarcze posiadaja na swym obwodzie nakladki cierne. Nakretka wraz z tarcza dociskajaca posiada na swym obwodzie wieniec zebaty przekazujacy naped z walka napedzajacego na walek napedzany wciagarki. Ruch osiowy nakretki i tarczy dociskanej jest ograniczony za pomoca zderzaków, osadzonych na walku napedzajacym, przy czym pomiedzy jednym zderzakiem a tarcza dociskana znajduje sie krótka sprezyna spiralna, o lagodnej charakterystyce odksztalcenia. Tego rodzaju rozwiazanie posiada te wade, ze w fazie opusz¬ czania ciezaru zawieszonego na linie wciagarki wystepuja gwaltowne zatrzymania bebna linowego i szarpniecia liny, co ze wzgledu na duza czestotliwosc objawia sie w postaci drgan, skracajacych zywotnosci wciagarki i pro¬ wadzacych do czestych awaryjnych uszkodzen. Dzieje sie tak dlatego, ze sila poosiowa wystepujaca na okla¬ dzinach ciernych tarcz hamulca rosnie powoli na krótkiej drodze ugiecia lagodnej sprezyny, nastepnie po oparciu sie tarczy dociskanej o zderzak, rosnie gwaltownie na krótkiej drodze odksztalcen sprezystych tarcz i okladzin ciernych, a potem zostaje zablokowana. Odwrotnie gdy nacisk nakretki zostaje zwolniony, sila poosiowa spada gwaltownie. W czasie pracy takiego hamulca wystepuja zatem duze i gwaltowne skoki sily poosiowej.Celem wynalazku jest usuniecie wad znanych rozwiazan i zlikwidowanie drgan wciagarek wyposazonych w hamulce samoczynne. Jako zadanie techniczne postawiono sobie skonstruowanie hamulca samoczynnego, o jednostajnej charakterystyce w calym zakresie sily poosiowej.Hamulec wedlug wynalazku zawiera osadzony osiowo na walku napedzajacym element sprezysty, ko¬ rzystnie w postaci dodatkowej tarczy dociskajacej, czy tarczy oporowej lub sprezystej tarczy hamulcowej, o tak dobranej sztywnosci by jego odksztalcenie sprezyste nie zostalo zablokowane w zakresie pracy hamulca.Hamulec wedlug wynalazku posiada te zalete, ze sila poosiowa na okladzinach ciernych narasta lagodnie i lagodnie spada. Przez takie wydluzenie czasu zahamowania i wyluzowania uzyskuje sie zmniejszenie dynamiki opuszczanego ciezaru, a zarazem mozliwosc sledzenia sily poosiowej za obciazeniem wydawanej liny. Styk2 72 397 elementów ciernych hamulca jest w calym zakresie pracy wciagarki sprezysty i nie wystepuje zablokowanie narastania sily poosiowej. Element sprezysty w postaci tarczy jest bardzo korzystny pod wzgledem konstruk¬ cyjnym i latwy do wykonania.Wedlug teorii regulacji, hamulec posiada obwód sprzezenia zwrotnego, o charakterze calkujacym i iner¬ cyjnym pierwszego rzedu, o wystarczajaco malym wspólczynniku wzmocnienia sygnalu, zabezpieczajacym wciagarke przed powstawaniem drgan.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku w przekroju pionowym.Na walku napedzajacym 1 wciagarki, osadzona jest na klinie tarcza dociskana 2 hamulca, a na jej piascie obrotowo i przesuwnie tarcza posrednia 3 z wiencem zebatym 4 na jej obwodzie i tarcza dociskajaca 5. Tarcze 2 i 5 wyposazone sa w okladziny cierne 6 i 7. Na nakretce 9 osadzona jest tarcza sprezysta 8, a nakretka 9 z wiencem zebatym 10 na czesci gwintowej walka napedzajacego 1. Gwint na walku napedzajacym 1 wykonany jest jako lewo—zwojny. Na mniejszej srednicy walka napedzajacego 1 osadzony jest pierscien zderzakowy 11, zabezpieczony przed ruchem obrotowym i osiowym za pomoca wkreta 12. Wieniec zebaty 4 tarczy posredniej 3 wspólpracuje z zapadka 13 osadzona w obudowie wciagarki.Przy opuszczaniu ciezaru zawieszonego na linie nawinietej na beben polaczony z wiencem zebatym 10 nakretki 9, wal napedzajacy obraca sie w prawo.Na skutek znajdujacego sie na walku napedzajacym 1 lewego gwintu, nakretka 9 wykreca sie zmniejszajac nacisk na tarcze sprezysta 8 przez to hamulec zostaje zluzowany. Tarcza posrednia jest unieruchomiona przez zapadke 13. Gdy ciezar zawieszony przyspieszy i wzrosna obroty nakretki 9 powyzej obrotów walka nape¬ dzajacego 1, to nakretka 9 wkreca sie zwiekszajac nacisk na tarcze sprezysta 8. Sztywnosc tarczy sprezystej 8 i zakres przemieszczenia nakretki 9 sa tak dobrane, ze nacisk nakretki 9 nigdy nie zostanie calkowicie zwolniony w calym zakresie pracy wciagarki.Wynalazek nie jest ograniczony do przedstawionego w przykladzie na rysunku rozwiazania, lecz obejmuje takze jego odmiany o ile nie wykraczaja one poza jego istote. Jednym z dalszych mozliwych rozwiazan jest zastosowanie jako elementu sprezystego sprezyny talerzowej lub umieszczanie elementu sprezystego o przedsta¬ wionej wyzej charakterystyce pomiedzy kolnierzem walka napedzajacego lub obudowy asuwliwie osadzona tarcza dociskana wzglednie co najmniej jedna z tarcz hamulcowych moze byc wykonana jako sprezysta. PL PL