Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 25.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.09.1974 71528 KI. 12q,14/02 MKP C07c 39/00 CZYTL',!\IA Urzedu -:.rteoo Twórcawynalazku: Jerzy Gnilka Uprawniony z patentu tymczasowego: Osrodek Badawczo-Rozwojowy Przemyslu Barwników, Zgierz (Polska) Sposób wytwarzania rezorcyny i m-aminofenolu na drodze hydrolizy siarczanu m-fenylenodwuaminy Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania rezorcyny i m-aminofenolu na drodze hydrolizy siarczanu m-fenylenodwuaminy wobec inhibitorów zapobiegajacych zesmoleniom.Rezorcyna stanowi pólprodukt w dziedzinie lekkiej syntezy organicznej, przede wszystkim w przemysle barwnikarskim, farmaceutycznym i gumowym. m-Aminofenol jest uzywany jako pólprodukt do syntezy kwasu p-aminosalicylowego, stanowiacego lek przeciwgruzliczy oraz do syntezy barwników.Jeden ze znanych sposobów wytwarzania rezorcyny z m-fenylenodwuaminy polega na ogrzewaniu m-feny- lenodwu1aminy z 10%-owym kwasem solnym w stosunku molowym m-fenylenodwuaminy do kwasu solnego jak 1 :1,5 w temperaturze 180°C. Sposobem tym otrzymuje sie rezorcyne z wydajnoscia 33,3% obok sladowych ilosci m-aminofenolu. Rezorcyne wytwarza sie znanym sposobem takze przez ogrzewanie m-fenylenodwuaminy z 12,7%-owym kwasem siarkowym w stosunku molowym m-fenylenodwuaminy do kwasu siarkowego jak 1 :1,6 w rurze tantalowej lub autoklawie ze stali Monela w atmosferze azotu w temperaturze 220°C. Po ekstrakcji eterem otrzymuje sie 98%-owa rezorcyne z wydajnoscia 68,7%.Otrzymana opisanymi wyzej znanymi sposobami rezorcyna, nie poddawana dodatkowo ekstrakcji eterem, zawiera duze ilosci czesci smolistych. m-Aminofenol wytwarza sie w technice znanymi sposobami dzialaniem chlorku amonowego i amoniaku na rezorcyne badz dzialaniem lugu sodowego na suchy kwas metanilowy lub jego sól sodowa metoda stopowa. .Istota wynalazku polega na jednoczesnym wytwarzaniu rezorcyny i m-aminofenolu prostym sposobem, polegajacym na ogrzewaniu 1 mola siarczanu m-fenylenodwuaminy z 1 molem kwasu siarkowego w postaci 10%-owego wodnego roztworu w obecnosci hydrochinonu lub jego monoeteru benzylowego jako inhibitorów zapobiegajacych zesmoleniom, uzytych w ilosci do 0,1% wagowych w stosunku do ilosci reagujacej m-fenyleno¬ dwuaminy. Reakcje hydrolizy prowadzi sie w temperaturze 200—220°C.Uzyskany siarczan m-aminofenolu jest zanieczyszczony zwiazkiem wyjsciowym, w zwiazku z czym prze¬ prowadza sie go, po wyodrebnieniu z masy poreakcyjnej przez odsaczenie, przy pomocy sody w wolna amine, która oczyszcza sie przez krystalizacje z wody. Rezorcyne ekstrahuje sie z przesaczu pozostalego po oddzieleniu m-aminofenolu octanem butylu, oddestylowuje rozpuszczalnik pod próznia i krystalizuje otrzymana w ten sposób surowa rezorcyne z chlorobenzenu. Odcieki po krystalizacji uzywa sie do nastepnej partii hydrolizy.2 71528 Zamiast opisanego powyzej sposobu wyodrebniania rezorcyny z przesaczu pozostalego po oddzieleniu m-aminofenolu mozna równiez odparowac ten przesacz do sucha i wydzielic rezorcyne na drodze ekstrakcji chlorobenzenem. W wyniku przeprowadzonego w ten sposób procesu otrzymuje sie rezorcyne z wydajnoscia powyzej 70% obok m-aminofenolu, uzyskiwanego z wydajnoscia okolo 15%.Przemyslowy sposób jednoczesnego wytwarzania rezorcyny i m-aminofenolu nie byl dotychczas znany.Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady, w których czesci oznaczaja czesci wagowe, a temperatura jest podana w stopniach Celsjusza: Przyklad I. 206 czesci siarczanu m-fenylenodwuaminy wsypuje sie do 1000 czesci 10%-owego kwasu siarkowego, dodaje 0,2 czesci hydrochinonu i ogrzewa w ciagu 4 godzin w autoklawie wyolowionym lub ze stali Monela w temperaturze 210—220° pod cisnieniem okolo 23 atmosfer, po czym chlodzi sie calosc do , temperatury 120° i oddestylowuje 700 czesci wody, a nastepnie chlodzi pozostala mase do temperatury 20° i odsacza siarczan m-aminofenolu wraz z zanieczyszczeniami. Z przesaczu ekstrahuje sie rezorcyne dwukrotnie 300 czesciami octanu butylu, oddestylowuje rozpuszczalnik pod próznia i kiystalizuje otrzymana surowa rezorcyne z chlorobenzenu w stosunku wagowym 1 :8. Otrzymuje sie 80 czesci rezorcyny o temperaturze topnienia 109,5—110,3°, co stanowi 70% wydajnosci.Osad siarczanu m-aminofenolu rozpuszcza sie na goraco w 100 czesciach wody, dodaje ,1 czesc wegla aktywnego i saczy. Przesacz alkalizuje sie 10%-owym roztworem sody do pH = 8,5 i chlodzi do temperatury pokojowej. Wykrystalizowany m-aminofenol odsacza sie i suszy. Otrzymuje sie 16 czesci produktu o temperatu¬ rze topnienia 121-123°. Wydajnosc wynosi 15%.Przyklad II. Proces otrzymywania rezorcyny prowadzi sie sposobem opisanym w przykladzie I, przy czym zamiast 0,2 czesci hydrochinonu uzywa sie 0,2 czesci jego monoeteru benzylowego, a przesacz po usunieciu siarczanu m-aminofenolu odparowuje sie do sucha i ekstrahuje dwukrotnie wrzacym chlorobenzenem, stosujac do kazdej ekstraqi po 61 rozpuszczalnika. Otrzymuje sie 80 czesci rezorcyny o temperaturze topnienia 109,5—110,3°, co stanowi 70% wydajnosci. PL