PL 71 250 Y1 2 Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest wkladka bebenkowa. Obecnie, znane wkladki bebenkowe sa montowane w systemach zamków lub innych urzadzeniach, by blokowac je przed wszystkimi osobami, które nie maja odpowiedniego oryginalnego klucza do otwarcia zamka. By zwiekszyc bezpieczenstwo, obecnym trendem jest to, by korzystac jedynie z oryginalnych klu- czy lub duplikatów wyprodukowanych lub dopuszczonych przez producenta oryginalnego klucza. Klucz do standardowej wkladki bebenkowej obejmuje plaska glówke chwytana palcami jednej dloni, z obwodu której wystaje zasadniczo plasko zakonczony trzonek z koncówka, która moze miec rózne ksztalty przekroju, np. ksztalt malej litery „s”. Trzonek obejmuje dodatkowo grzbiet, a na stronie przeciwnej wzgledem grzbietu, zawiera naciecia do osadzenia i ustawienia sworzni wkladki bebenkowej. Wkladki bebenkowe obejmuja nieruchoma stala obudowe z otworem cylindrycznym, w której umieszczony jest w sposób obrotowy rdzen, który polaczony jest z zebem. W obudowie, sworznie o róz- nej dlugosci zamocowane sa w elastycznej i przesuwnej prowadnicy, która wychodzi poza linie sciecia pomiedzy obudowa a rdzeniem, wystaje do powierzchni rdzenia i zapobiega obrotowi rdzenia. Jezeli klucz zostanie prawidlowo wprowadzony do wkladki, naciecia z dolnej strony trzonka klucza popychaja sworznie do linii sciecia i rdzen mozna obrócic. Obrót rdzenia przemieszcza zab wkladki bebenkowej. Dla oznaczenia granicy pomiedzy obudowa, a rdzeniem wkladki bebenkowej wykorzystane zostalo po- jecie „linii sciecia”, choc z geometrycznego punktu widzenia, w tym przypadku jest to powierzchnia cy- lindryczna. By zapewnic, ze klucz wprowadzony jest do rdzenia dokladnie wzgledem naciec na trzonku, by w sposób prawidlowy przemiescic sworznie, klucz wyposazony jest w powierzchnie oporowa (ramie), a wkladka wyposazona jest w ogranicznik. Najczesciej spotykane konstrukcje obejmuja wkladki beben- kowe, które maja ogranicznik w przedniej czesci obudowy. Ogranicznik sluzy do zatrzymania klucza wprowadzanego w kierunku jego osi podluznej do obrotowego rdzenia wkladki bebenkowej do po- wierzchni oporowej. W takim przypadku, powierzchnia oporowa zapewniona jest na granicy, pomiedzy trzonkiem a plaska glówka klucza. Konstrukcja dotyczaca elementów oporowych wewnatrz wkladki be- benkowej opisana zostala w dokumencie CZ303220. Wewnatrz obudowy, w specjalnych rowkach, za- pewniony jest korpus oporowy, przymocowany w sposób ruchomy z luzem, by umozliwic grzbietowi wlozonego klucza, by sie pod nim przeslizgnal. Klucz nie ma powierzchni oporowej na granicy glówki i trzonka, ale w grzbiecie utworzona jest nowa powierzchnia oporowa, zasadniczo prostopadla do osi podluznej trzonka. We wzorze uzytkowym CZ 26951, korpus ograniczajacy zaprojektowany zostal jednoczesnie jako element blokujacy. Glówny problem w dziedzinie bezpieczenstwa gwarantowanego przez wkladki bebenkowe i klucze do ich obslugi polega na tym, ze przez caly czas opracowywane sa spo- soby obchodzenia tego typu zabezpieczen. Z tego wzgledu opracowac nalezy wiecej elementów za- bezpieczajacych. Jednoczesnie, z uwagi na ograniczona przestrzen i potrzebe zapewnienia niezawodnosci robo- czej wkladek bebenkowych i kluczy coraz trudniej jest znalezc polozenie dla innych elementów, które zapewniajac niezawodna funkcje, utrudnilyby atak lub co najmniej przedluzylyby czas niezbedny na po- konanie zabezpieczenia i utrudnilyby produkcje wytrychów. Przedmiotem wzoru uzytkowego jest wkladka bebenkowa obejmujaca obrotowy rdzen ze szcze- lina do wprowadzania trzonka klucza, sprzezony z zabierakiem, sworznie do blokowania obrotu rdzenia, stala obudowe z otworem do mocowania rdzenia, pólzamkniete otwory do mocowania sworzni i ru- chomy element blokujacy, przy czym w sciance wewnetrznej otworu stalej obudowy do mocowania rdzenia, co najmniej wzdluz czesci obwodu otworu stalej obudowy, znajduje sie co najmniej jedno wglebienie obudowy, utworzone mimo- srodowo wzgledem podluznej osi otworu stalej obudowy do mocowania rdzenia, by objac co najmniej czesc ruchomego elementu blokujacego, zas rdzen na zewnetrznej powierzchni przeciwleglej do miej- sca wejscia sworzni do wkladki, w kierunku obwodowym jak i osiowym, ma zaglebienie do mocowania elementu blokujacego, przy czym to zaglebienie co najmniej czesciowo siega do sciezki grzbietu trzonka klucza w otworze do wprowadzania trzonka klucza, przy czym rdzen ma na obwodzie rowki wyznacza- jace prawidlowe osadzenie ruchomego elementu blokujacego wahliwie i ewentualnie przesuwnie wzgle- dem osi rowków prostopadlej do scianek wzdluznych otworu do wprowadzania trzonka klucza. W korzystnym przykladzie wykonania ruchomy element blokujacy ma poprzeczne elementy wy- stajace do wprowadzania do odpowiednich rowków w rdzeniu i ksztalt uzupelniajacy wzgledem ksztaltu zaglebienia w rdzeniu. PL 71 250 Y1 3 Ruchomy element blokujacy jest najkorzystniej w postaci zamknietej lub otwartej petli o ksztalcie prostokatnym. Ruchomy element blokujacy, z dalszej strony wzgledem wejscia otworu do wprowadzania trzonka do rdzenia, ma wystajacy element blokujacy, który wystaje ponad linie sciecia pomiedzy rdzeniem a stala obudowa. Tym samym dla prawidlowego dzialania, element blokujacy musi miec ksztalt, dlugosc i szero- kosc odpowiadajace konstrukcji wkladki bebenkowej i ksztaltowi klucza. Wzór uzytkowy zostanie objasniony bardziej szczególowo na podstawie zalaczonych figur ry- sunku, na którym: Fig. 1 przedstawia widok aksonometryczny jednego przykladu wykonania klucza wedlug wzoru uzytkowego, Fig. 2 przedstawia widok aksonometryczny rdzenia, na którym ruchomy element blokujacy mo- cowany jest w zaglebieniu rdzenia, Fig. 3 przedstawia widok z boku rdzenia, na którym ruchomy element blokujacy mocowany jest w zaglebieniu rdzenia, Fig. 4 przedstawia widok z góry rdzenia, na którym ruchomy element blokujacy mocowany jest w zaglebieniu rdzenia, Fig. 5 przedstawia widok z boku przekroju przez czesc wkladki bebenkowej ze stala obudowa, przy czym rdzen i ruchomy element blokujacy polaczone sa zaglebieniem rdzenia, Fig. 6 przedstawia widok z boku przekroju przez rdzen przy czesciowo wprowadzonym kluczu i z ruchomym elementem blokujacym podniesionym przez grzbiet klucza z rowka rdzenia, Fig. 7 przedstawia widok z boku przekroju przez rdzen przy calkowicie wprowadzonym prawidlowym rdzeniu, przy czym rdzen jest odblokowany przez ruchomy element blokujacy, który, strona blizsza wejscia otworu do wprowadzania trzonka klucza do rdzenia, umocowany jest w zaglebieniu rdzenia w karbie nizszym niz obwód rdzenia, a jednoczesnie, strona oddalona od wejscia otworu do wprowadzania trzonka klucza do rdzenia, jest ograniczony przez zukosowana górna strone klucza wzgledem wysokosci, Fig. 8 przedstawia widok aksonometryczny pokazany na fig. 7, Fig. 9 przedstawia szczególowy widok aksonometryczny jednego z przykladów wykonania ele- mentu blokujacego, Fig. 10 przedstawia widok z góry przykladu wykonania elementu blokujacego pokazanego na fig. 9, Fig. 11 przedstawia widok z przodu przekroju przez stala obudowe w plaszczyznie prostopadlej do osi srodkowej otworu obudowy, przechodzacej przez rowek obudowy, i Fig. 12 przedstawia widok aksonometryczny przekroju przez stala obudowe w plaszczyznie rów- noleglej do otworu obudowy, przechodzacej przez rowek obudowy, Fig. 13 przedstawia widok aksonometryczny przykladu wykonania klucza wedlug wzoru uzytkowego, w którym zukosowana krawedz trzonka klucza rozpoczyna sie w odleglosci od koncówki trzonka klucza, i Fig. 14a–h przedstawia widoki boczne przykladu wykonania wariantów kluczy. Fig. 1 przedstawia przyklad wykonania klucza 1 z dwoma stronami bocznymi wedlug rozwiazania konstrukcyjnego. Przedstawia glównie plaski trzonek 2, grzbiet 3 trzonka, koncówke 8 trzonka, zukoso- wana krawedz górna 12 i naciecia 4 do osadzania i ustawiania sworzni wkladki bebenkowej. Klucz 1 wykonany jest ze stopu metalowego. Trzonek 2 ma zukosowana krawedz górna 12 przechodzaca z koncówki 8 trzonka 2 do grzbietu 3 trzonka 2, tworzac, wraz z karbem, srodki kontrolujace pod ruchomy element blokujacy 10, którego polozenie w rdzeniu 6 wkladki bebenkowej przedstawione zostalo na fig. 2 do fig. 8, i którego korzystny przyklad wykonania majacy ksztalt zamknietej petli, majacej poprzeczne elementy wystajace pokazany zostal na fig. 9 i 10. Element blokujacy 10 wykonany jest ze stopu metalowego. Zukosowana krawedz górna 12 klucza zapewnia srodki sterujace pod ruchomy element bloku- jacy 10 wraz z karbem 7 w taki sposób, ze co najmniej czesc zukosowanej krawedzi górnej 12 klucza 1 i co najmniej czesc wewnetrznej krawedzi karbu 7 na grzbiecie 3 trzonka 2 oddzialuje na ruchomy ele- ment blokujacy 10 jednoczesnie i we wzajemnej interakcji. Niezbednym warunkiem wstepnym do odblokowania tego elementu zabezpieczajacego, tj. za- pewnienia mozliwosci obrotu rdzenia 6 w obudowie stalej, jest to, ze klucz 1 musi miec odpowiadajace polozenie i ksztalt zukosowanej krawedzi górnej 12, a jednoczesnie odpowiednie polozenie i ksztalt karbu 7. Obydwa te warunki musza zostac spelnione jednoczesnie by uzyskac odblokowanie. PL 71 250 Y1 4 W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 2, karb 7 znajduje sie w polozeniu na grzbie- cie 3 trzonka 2 klucza 1, mniej wiecej w jednej trzeciej dlugosci trzonka 2 w kierunku od koncówki 8 trzonka 2, by uniknac potrzeby stosowania zbyt dlugiego ruchomego elementu blokujacego 10. Zukosowana krawedz górna 12 trzonka 2 klucza 1, w przykladzie wykonania pokazanym na fig. 1, dla odpowiedniego blokowania elementu blokujacego 10 w polozeniu do odblokowania rdzenia 3, jak po- kazano na fig. 7 i 8, ma ksztalt linii prostej, która zaczyna sie, wzgledem kierunku od koncówki 8 w strone glówki klucza 1, bezposrednio przy koncówce 8 trzonka 2 klucza 1 lub uformowane jest przejscie dzieki plynnemu stycznemu przejsciu koncówki 8 trzonka 2. W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 1, prosta zukosowana górna krawedz 12 ustawiona jest pod katem 15° wzgledem grzbietu trzonka 2. W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 13, zukosowana krawedz górna 12 trzonka 2 klucza 1 rozpoczyna sie w odleglosci od koncówki 8 trzonka 2. W tym przypadku, górna krawedz w pierwszej kolejnosc biegnie od koncówki 8 pod katem 30° wzgledem grzbietu 8 trzonka 2, a nastepnie przechodzi w calkowita zdefiniowana „robocza” (tj. zapewniajaca wsparcie elementu blokujacego 10) zukosowana krawedz górna 12, pod katem 15° wzgledem grzbietu 3 trzonka 2, który stanowi czesc wspólpracujaca z ruchomym elementem blokujacym 10. W rozwiazaniu przedstawionym na fig. 1, zukosowana krawedz górna 12 trzonka 2 konczy sie na grzbiecie 3 trzonka pomiedzy koncówka 8 trzonka 2 karbem 7 w odleglosci od karbu 7 wynoszacej okolo 1/10 dlugosci trzonka 2. Przyklady mozliwych ksztaltów karbu 7 przedstawione zostaly na fig. 14a–h. Do odblokowania, ruchomy element blokujacy 10 lub raczej jego strona znajdujaca sie blizej wejscia otworu do wprowa- dzania trzonka 2 do rdzenia 6 wkladki bebenkowej (na fig. 2–10 zawsze z lewej strony), która jest pro- stopadla do scianek bocznych otworu do wprowadzania trzonka 2 klucza 1 do rdzenia 6 (na fig. 4 prze- biegajacy przez srodek figury od strony lewej do prawej), musi pasowac do karbu 7. Przekrój tej strony ruchomego elementu blokujacego 10 jest owalny na fig. 5 do 7. W przykladzie wykonania na fig. 14d, karb 7, patrzac od koncówki 8 trzonka 2, zdefiniowany zostal przez przednia zukosowana schodzaca krawedz i tylna zukosowana wschodzaca krawedz, które tworza wspólnie kat 0° i znajduja sie w takiej odleglosci, która umozliwia polaczenie lewej strony ele- mentu blokujacego 10. W innym przykladzie wykonania, pokazanym na fig. 14b, e, h karb 7 ma ksztalt trapezu. Krawedzie karbu 7 o zaokraglonych w sposób ciagly krawedziach przy grzbiecie 3 trzonka 2, sa np. pokazane na fig. 14h. Fig. 14e, h lub fig. 14a–d, f, g przedstawiaja przyklady symetrycznego i asymetrycznego ksztaltu karbu 7 w podluznym kierunku trzonka 2. Pólprodukt klucza 1, który nie ma jeszcze utworzonych naciec 4 do osadzania i ustawiania sworzni wkladki bebenkowej, nie zostal pokazany na figurach. Kolejnym przedmiotem wzoru uzytkowego jest wkladka bebenkowa obejmujaca obrotowy rdzen 6 pokazany w róznych widokach na fig. 2 do 8, otworem do wprowadzania trzonka 2 klucza 1, przymoco- wany do zeba (nie pokazano), sworznie do blokowania obrotu rdzenia 6, stala obudowe 11 z otworem do mocowania rdzenia 6 (fig. 11 i 12) i z pólzamknietymi otworami do mocowania sworzni (nie poka- zano) i ruchomego elementu blokujacego 10 (fig. 9 i 10), przy czym w wewnetrznej sciance otworu stalej obudowy 11 do mocowania rdzenia 6, co najmniej wzdluz czesci obwodu otworu stalej obudowy 11, zapewnione jest co najmniej jedno wglebienie 5 obudowy 11, pokazane na fig. 11 i 12, który utworzony jest mimosrodowo wzgledem osi podluznej otworu stalej obudowy 11 dla mocowania rdzenia 6, by objac co najmniej czesc ruchomego elementu blokujacego 10 w polozeniu, w którym element 10 nie jest cal- kowicie polaczony z karbem 7 z uwagi na brak kompatybilnosci z polozeniem, wielkoscia i/lub ksztaltem karbu 7. Rdzen 6 i stala obudowa 11 wykonane sa z tego samego stopu metalu. Rdzen 6, na zewnetrznej powierzchni przeciwleglej do miejsca wejscia sworzni do rdzenia 6, jak pokazano np. na fig. 5 w czesci górnej, ma zaglebienie 13 w kierunku obwodowym i osiowym dla osa- dzenia elementu blokujacego 10, przy czym zaglebienie 13 czesciowo siega do sciezki grzbietu 3 trzonka 2 klucza 1 w otworze do wprowadzania trzonka 2 klucza 1, jak pokazano na fig. 6 i 7. Rdzen 6 ma dodatkowo rowki 14 na obwodzie, jak pokazano np. na fig. 2–4, definiujace prawi- dlowe osadzenie ruchomego elementu blokujacego 10 w ukladzie kolyszacym wokól osi rowków 14 prostopadle do poprzecznych scianek otwory do wprowadzania trzonka 2 klucza 1, jak pokazano na fig. 3 i 4. W innych przykladach wykonania, ruch slizgowy ruchomego elementu blokujacego 10 moze byc do pewnego zakresu mozliwy (na fig. 4 jest to ruch poziomy/pionowy wzgledem rdzenia 6), zapew- niajac odpowiedni sposób dla bardziej dokladnego ustawienia elementu blokujacego 10. PL 71 250 Y1 5 W polozeniu wedlug fig. 5 bez wprowadzania trzonka 2 klucza 1 do rdzenia 6, ruchomy element blokujacy 10 jest, strona blizsza wejscia otworu do wprowadzania trzonka 2 do rdzenia (na fig. 5 po stro- nie lewej), umocowany w zaglebieniu 13 nizej niz obwód rdzenia i jednoczesnie druga przeciwle- gla strona elementu blokujacego 10 wystaje z uwagi na kolysanie wokól osi rowków 14, patrzac np. na fig. 3, wokól linii sciecia pomiedzy rdzeniem 6 a stala obudowa 11, na przedstawionym przykla- dzie wykonania, poprzez blokujacy element wystajacy 9, ulatwiajac mocowanie elementu blokuja- cego 10 do stalej obudowy 11 dla bardziej pewnego blokowania obrotu rdzenia. W tym polozeniu ele- mentu blokujacego 10, rdzen 6 nie moze sie przemiescic w stalej obudowie 11. W polozeniu wedlug fig. 7, gdy trzonek 2 klucza 1 jest calkowicie wprowadzony do rdzenia 6, gdy polozenie, glebokosc, wielkosc i ksztalt karbu 7, a jednoczesnie polozenie, wielkosc i ksztalt ukosa gór- nej krawedzi 12 odpowiadaja ksztaltowi i wielkosci ruchomego elementu blokujacego 10, który, blizsza strona wejscia otworu do wprowadzania trzonka 2 do rdzenia 6 (na fig. 7 po stronie lewej), polaczony jest z karbem 7 w rowku 13 nizszym niz obwód rdzenia 6, a jednoczesnie przeciwna strona elementu blokujacego 10, wsparta od dolu przez zukosowana krawedz górna 12 trzonka 2, nie przekracza linii sciecia pomiedzy rdzeniem 6 a stala obudowa 11, ruch obrotowy rdzenia 6 w stalej obudowie 11 jest mozliwy, co umozliwia odblokowanie. W polozeniu przedstawionym na fig. 6, na której trzonek 2 klucza jest niecalkowicie wprowadzony do rdzenia 6, ruchomy element blokujacy 10 wystaje, swoim blizszym bokiem wzgledem wejscia otworu do wprowadzania trzonka 2 do rdzenia 6, z rowka 13 powyzej linii sciecia pomiedzy rdzeniem 6 a stala obudowa 11 i/lub strona przeciwna elementu blokujacego 10 wystaje powyzej linii sciecia pomiedzy rdzeniem 6 a stala obudowa 11 do rowka 5 obudowy i rdzen nie moze sie obrócic. Ta sama sytuacja moze wystapic w przypadku nieprawidlowego polozenia i/lub glebokosci i/lub ksztaltu karbu 7 i/lub nie- prawidlowego polozenia i/lub wielkosci i/lub ksztaltu ukosa krawedzi górnej 12. Wedlug przedstawionych przykladów wykonania, np. na fig. 8 do 10, ruchomy element blokujacy 10 utworzony jest w postaci zamknietej petli o prostokatnym ksztalcie z zaokraglonymi krawedziami. Wkladka bebenkowa wedlug wzoru uzytkowego znajdzie zastosowanie w rozwiazaniach unie- mozliwiajacych wejscie osobom postronnym do budynku i w innych dziedzinach. PL PL