Uprawniony z patentu: Kharkovsky Elektromekhanichesky Zavod imieni 50-letia Velikoi Oktyabrskoi Sotsialisticheskoi Reyoljutsii, Charków (Zwiazek Socjalistycznych Republik Radzieckich) Sposób wytwarzania wyrobów elektrotechnicznych z proszku ferromagnetycznego Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania wyrobów elektrotechnicznych z proszku ferromagne¬ tycznego, zwlaszcza klinów magnetycznych do maszyn elektrycznych.W dalszej czesci opisu, sposób wytwarzania wyrobów elektrotechnicznych z masy magnetycznej prpszko- wej rozpatrzony jest na przykladzie sposobu wytwarzania klinów magnetycznych.Klin magnetyczny sluzy do zmniejszania dodatkowych strat spowodowanych pulsacja, nagrzewaniem uz¬ wojenia i wibracja maszyn elektrycznych.Znane jest wiele sposobów wytwarzania klinów magnetycznych, jednakze szereg istotnych wad przeszkadza szerokiemu ich wdrozeniu.Znane sa powszechnie rurkowe kliny magnetyczne wykonane ze stali. Glówna wada stalowych rurkowych klinów jest ich mala opornosc wlasciwa i dlatego kliny te izoluje sie cienkimi blonkowymi powlokami (0,1-0,15 mm),które jednak przy wsuwaniu klina do zlobka zdzierane sa przez czesci statora. W wyniku tego klin jest niezdolny do pracy, poniewaz brak izolacji powoduje, ze klin staje sie otwartym przewodnikiem, w którym podczas pracy maszyny elektrycznej, na skutek glównego pola magnetycznego indukuje sie sila elektrotoryczna i klin zwierajac sie z rdzeniem stojana, wypala sie. Takawiec konstrukcja klina nie jest pewna.Technologia wytwarzania tych klinów jest pracochlonna i droga w zwiazku z koniecznoscia indywidualnej kon¬ troli jakosci powlok izolacyjnych kazdego klina. Poza tym stalowy klin ma niedopuszczalnie wysoka przenikal- nosc magnetyczna 0io = 500-1000) w kierunku poprzecznym co doprowadza do nadmiernego zwiekszenia roz¬ proszenia zlobkowego.Znane sa kliny magnetyczne otrzymane sposobem skladania z blach ze stali elektrotechnicznej. Takiekliny oprócz pracochlonnej technologii wytwarzania maja takze duza przenikalnosó magnetyczna, która powoduje zwiekszenie strat z tytulu zlobkowego rozproszenia strumienia magnetycznego, przy czym kliny podczas pracy pod dzialaniem zmiennego pola i wibracji ulegaja zniszczeniu poniewaz niemagnetyczne nity sluzace do laczenia blach nie wytrzymuja tej wibracji.Znane kliny z ferromagnetycznymi czesciami skladowymi nie znalazly szerokiego zastosowania z powodu znacznych technologicznych trudnosci przy masowym ich wytwarzaniu. Stosowane sa one tylko w specjalnych maszynach o ograniczonym zakresie pracy. Takie kliny równiez nie sa pewne w pracy podobnie jak kliny zesta¬ wione z blach stalowych.2 70972 W szczególno&i kliny z siatek metalowych zapiekanych wedlug ipegjalnej technologii mifday Wltttwami getlnaksu lub tekstolitu, jak wykazuja badania, wysychaja w warunkach eksploatacyjnych i pod dzialaniem obciazen termicznych i wibracyjnych wypadaja ze zlobków, Znane sa kliny z zelaza i jakiejkolwiek wiazacej podstawy otrzymywane przez sprasowanie pod duzym cisnieniem. Takie kliny posiadaja mala opornosc wlasciwa wspólmierna opornosci stali elektrotechnicznej, co powoduje koniecznosc nalozenia izolacji na ich powierzchnie i zastosowania srodków w celu zmniejszenia strat z tytulu rozproszenia zlobkowego. Wytwarzanie takich klinów wymaga nakladów finansowych na prasy duzego nacisku i skomplikowanej technologii izolowania kazdego klina.Znane sa takze kombinowane kliny skladajace sie z magnetycznego elementu i z rozmieszczonej w srod¬ kowej czesci klina niemagnetycznej wstawki sluzacej do zmniejszania rozproszenia zlobkowego. Wytwaizanie takich klinów jest bardzo pracochlonne szczególnie przy masowej produkcji malych maszyn.Wada tych klinów jest takze mala wytrzymalosc z powodu podzialu kHna na czesci magnetyczna i niemag¬ netyczna.Znane metaloceramiczne kliny prasowane i spiekane z proszku zelaznego i z tlenków metali metodami me¬ talurgii proszków maja podstawowa wade polegajaca na wysokiej ich przewodnosci elektrycznej i wysokiej prze* nikalnosci magnetycznej co doprowadza do wielkich strat z tytulu rozproszenia zlobkowego i skomplikowanej technologii prasowania przy nacisku 5000—6000 kg/cm2.Wymóg dokladnego izolowania klina od rdzenia, pracochlonna technologia wytwarzania, a takze ograni¬ czony zakres zastosowania (tylko w maszynach o duzych gabarytach) stanowily podstawowa przyczyne tego, ze klinów tych prawie nie stosuje sie w maszynach elektrycznych.Celem niniejszego wynalazku jest usuniecie wyzej wyszczególnionych wad.Zadaniem wynalazku jest opracowanie sposobu wytwarzania wyrobów elektrotechnicznych, zwlaszcza klinów magnetycznych, gwarantujacego wysoka termiczna i mechaniczna wytrzymalosc otrzymywanych wyro¬ bów o ulepszonych wlasnosciach magnetodielektrycznych.Postawione zadanie zostalo rozwiazane przez zastosowanie sposobu wytwarzania wyrobów elektrotech¬ nicznych, zwlaszcza klinów magnetycznych z masy magnetycznej proszkowej, w którym proszek zelazny i zy¬ wice termoutwardzalna miesza sie z utwardzaczem w warunkach prózni, w celu wydalenia zanieczyszczen, powie¬ trza i lotnych produktów termoutwardzalnych, otrzymana mase rozdziela sie na porcje, formuje pólwyroby i poddaje ja stopniowej obróbce termicznej w celu utwardzenia zywicy.Istota wynalazku polega na tym, ze po rozdziale masy na porcje, rozporcjowana mase rozwalkowuje sie na pólwyroby w postaci plaskich arkuszy o grubosci wiekszej niz grubosc gotowych wyrobów, przy czym pizy formowaniu wykonuje sie wstepne prasowanie w celu zageszczenia pólwyrobu, po czym pólwyroby, przed stopniowa obróbka termiczna poddaje sie utwardzaniu w naturalnych warunkach.Najkorzystnej jest jednoczesnie ze wstepnym prasowaniem pólwyrobu rozcinac go na pasma, przy czym formowanie, prasowanie wstepne i rozcinanie wykonywac droga walcowania walcami profilowanymi.Celowe jest wykonywanie formowania, prasowania wstepnego i rozcinania pólwyrobów droga scisniecia ich w prasie w profilowych dwudzielnych formach i w procesie formowania wykonanie powierzchniowego zbroje¬ nia pólwyrobów tkanina szklana.Proponowany wynalazek moze byc wykorzystany w dziedzinie budowy maszyn elektrycznych, gdyz kliny magnetyczne na przyklad wytworzone zgodnie z wynalazkiem posiadaja dobre wlasnosci magnetoelektryczne, termiczne i wytrzymalosciowe. Montowanie w maszynach elektrycznych klinów otrzymywanych wedlug tego sposobu istotnie poprawia ich energetyczne charakterystyki.Kliny magnetyczne wytworzone danym sposobem moga byc wykorzystane w asynchronicznych, synchro¬ nicznych silnikach elektrycznych i w maszynach pradu stalego o mocy od 100 do 1000 kW. Celowe jest stosowa¬ nie ich takze w turbogeneratorach i hydrogeneratorach, poniewaz sprawdzona w wielokrotnych doswiadczeniach pewnosc klinów nie budzi zadnej watpliwosci.Elektryczne maszyny z klinami magnetycznymi wytworzonymi zgodnie z wynalazkiem maja wyzszosc nad maszynami ze zwyklymi niemagnetycznymi klinami np. getinaksowymi, tekstolitowymi i innymi klinami we wskaznikach ciezarowych i energetycznych.Stosowanie klinów magnetycznych z ferromagnetycznej dielektrycznej masy daje mozliwosc obnizenia czesci dodatkowych strat o 50-75%, wielkosc sumarycznych strat cieplnych mozna zmniejszyc o 15—25%' (w zaleznosci od typu, klasy i predkosci obrotów maszyny). W rezultacie wspólczynnik sprawnosci powieksza sie o 1,5-2,5%, a wspólczynnik mocy o 1-3 punkty; pizy tym sredni przyrost temperatury nagrzewania uzwojenia obniza sie o 8-19°C, co daje mozliwosc zwiekszenia uzytecznej mocy maszyny przy niezmienionych gabarytach i ciezarze o 10—15%, Wyroby z proszkowego materialu magnetycznego zgodnie z wynalazkiem charakteryzuja sie nie tylko do¬ brymi magnetycznymi i dielektrycznymi wlasciwosciami lecz takze wysokimi wskaznikami techniczno-eksplo¬ atacyjnymi. Eksploatacja asynchronicznych silników w wykonaniu przeciwwybuchowym o mocy 200-1600kW3 70 972 w trudnych warunkach kopalnianych w ciagu czterech lat wykazala absolutna pewnosc klinów magnetycznych z masy magnetycznej proszkowej. Tak wiec proponowany sposób jest latwy do stosowania i ekonomiczny a wy¬ roby, w szczególnosci kliny magnetyczne otrzymywane zgodnie z proponowanym sposobem, gwarantuja wysoka mechaniczna wytrzymalosc na zginanie; zabezpieczenie wytrzymalosci udarowej na skutek trwalosci struktury klina podczas wbijania go do zlobków; mozliwosc regulowania wzglednej przenikalnosci magnetycznej; liie wystepowanie strat z tytulu pradów wirowych; duza elektryczna opornosc wlasciwa rzedu $ = .l*106nigJm ; dobra przewodnosc cieplna; maly wspólczynnik liniowej rozszerzalnosci klina. Mozna wykonywac kliny o do¬ wolnym przekroju. Ekonomiczny efekt otrzymywany w wyniku stosowania klinów magnetycznych w asynchro¬ nicznych silnikach elektrycznych typu przeciwwybuchowego, jest nastepujacy. Oszczedza sie energie elektryczna dzieki podwyzszeniu wspólczynnika sprawnosci liczac srednio o l,5%przy stosowaniu silnika elektrycznego w cza¬ sie 5000 godz., w ciagu roku zaoszczedzona energia, obliczona dla silnika o mocy 100 kW, wyniesie 7500 kWh, oraz obniza jednostkowy koszt wlasny wytworzenia jednego kilowata mocy silnika o 10-12% dzieki zmniejsze¬ niu zuzycia aktywnych materialów .W sposobie wytwarzania wyrobów elektrycznych, zwlaszcza klinów magnetycznych, materialem wyjscio¬ wym jest masa magnetyczna proszkowa, której sklad zmienia sie w zaleznosci od warunków wykorzystania otrzymywanego wyrobu. Rozpatrzymy kilka przykladów skladu masy magnetycznej proszkowej dla klinów montowanych w elektrycznych maszynach róznej mocy.Przyklad I. Sklad masy magnetycznej proszkowej do wytwarzania klinów magnetycznych, montowa¬ nych w duzych elektrycznych maszynach o mocy od 300 do 5000 kW.Podstawe masy magnetycznej proszkowej stanowi mieszanina zywicy furanowo-epoksydowej z utwardza¬ czem, a jako magnetyczny skladnik stosuje sie drobny proszek zelazny o wymiarach ziarn od 10 do 50 mikrome¬ trów.Sklad masy jest nastepujacy, w stosunku wagowym skladników: zywicafuranowo-epoksydowa 100 czesci utwardzacz (polietylenopoliamina lub szesciometylenodwuamina) 12 czesci dodatek plastyfikatora (ftalanbutylu) 2 czesci napelniacz — proszek zelazny o wymiarach ziarn do 50 mikro: dla wyrobówzbrojonych 400 czesci dla wyrobówniezbrojonych 300 czesci oraz tkanina szklana do powierzchniowego zbrojenia wyrobów.Przyklad II. Dla duzych maszyn o mocy 5000-100Ó0 kW sklad masy dielektryku prasowanego jest nastepujacy w wagowym stosowaniu skladników. zywicafuranowo-epoksydowa 100 czesci utwardzacz (polietylenopoliamina lub szesciometylenodwuamina) 15 czesci dodatek plastyfikatora (ftalanbutylu) 2 czesci napelniacz - proszek zelazny o wymiarach ziarn do 50mikrometrów 350czesci Wyrobów do maszyn o mocy 5000-10000 kW mozna nie zbroic tkanina szklana, poniewaz dostateczna jest wytrzymalosc klinów duzych rozmiarów.Przyklad III. Dla maszyn o mocy 100-300 kW sklad masy magnetycznej proszkowej dla klinów jest nastepujacy w wagowym stosunku skladników. zywicafuranowo-epoksydowa 100 czesci utwardzacz (polietylenopoliamina lub szesciometylenodwuamina) 15 czesci dodatek plastyfikatora (ftalanbutylu) 1,5 czesci napelniacz - proszek zelazny o wymiarach ziarn do 50mikrometrów 300czesci Kliny zbroi sie tkanina szklana w celu zagwarantowania ich mechanicznej wytrzymalosci.Fizyko-mechaniczne wlasnosci otrzymywanych klinów z masy o optymalnym skladzie (przyklad I) okresla sie nastepujacymi danymi: ciezarwlasciwy 3,8 g/cm3 wytrzymalosc przy statycznym zginaniu klinów: bez zbrojenia tkaninaszklana 900-i 10 kg/cm2 ze zbrojeniem tkanina szklana 1500-200 kg/cm2 robocza odpornosc cieplna 155°C granica nasycenia magnetycznego (8—12)-103gausa4 70972 wzgledna przenikalnosc magnetyczna 8 opornosc elektryczna wlasciwa MO7 1 • 109 Qrn ' mnl m wspólczynnik rozszerzalnosci liniowej 5,6-10"5i wspólczynnik przewodnosci cieplnej 0,6-0,7 —^— . m C wspólczynnikskurczu (0,5-1,0)% wspólczynnik higroskopijnosci praktycznie równy jest zero.Masa magnetyczna proszkowa jest nieczynna wzgledem soli, kwasów, zasad, spirytusów, olejów, nafty, benzyny, freonu i innych reagentów.Wchodzaca w zestaw masy mieszana zywica furanowo-epoksydowa zawiera: furfurolowa zywice — 40 -r 45% epoksydowa zywice - 60 -s- 55% Zywice te laczy sie ze soba przez mechaniczne mieszanie w temperaturze 100°C w obecnosci bezwodnika maleinowego., Wiadomo, ze zywice epoksydowe sa termoutwardzalne i ze samoczynnie nie moga przechodzic w stan nietopliwy i nierozpuszczalny. W celu nadania tym zywicom wartosciowych wlasciwosci pod wzgledem technicznym konieczne jest oddzialowywanie na ich wolne grupy frakcyjne innymi substancjami, wywolujacymi reakcje utwardzania, to jest przechodzenia tych zywic w rozitolowy stan, gdy na skutek intensywnego przestrzennego laczenia sie molekul powstaja twarde nietopliwe zywice, niezdolne do dalszych przemian.Jako utwardzacz i katalizator reakcji dla masy magnetycznej proszkowej na bazie zywicy furanowo-epoksy- dowej zastosowano szesciometylenodwuamine- aromatyczny aminowy utwardzacz (i jako przypadek szczegól¬ ny - polietylenopoliamine), który ma cztery wolne ogniwa z ruchomymi atomami wodoru w kazdej grupie czasteczki, która z kolei sklada sie z szesciu jednakowych elementarnych grup chemicznych: H H N-(CH2)6-N H H Tak wiec w sumie w kazdej czasteczce utwardzacza wystepuja 4 X 6 = 24 atomy wodoru zdolne do wiazania grup funkcyjnych zywicy epoksydowej, których ilosc wynosi 14-16% ciezaru zywicy.Trzeba podkreslic, ze proces utwardzania zywicy epoksydowej po zmieszaniu jej z utwardzaczem (szesciornetylenodwuamina lub polietylenopoliamina) juz w normalnej temperaturze otoczenia 20°C przebiega bardzo szybko, wciagu 15-20 minut z duzym wydzielaniem ciepla, które wlasnie sprzyja aktywizacji chemicznego procesu laczenia sie ruchomego wodoru utwardzacza z funkcyjnymi grupami zywicy epoksydowej, przy czym zachodzi calkowite przestrzenne wiazanie calego materialu, który od razu przechodzi w rezitolowy stan, po czym masa okazuje sie nieprzydatna do technologicznej przeróbki.Bardzo krótki okres (15-20 min) trwania stanu skupienia zywicy epoksydowej, mimo jej wszystkicl) dobrych dielektrycznych i wytrzymalosciowych charakterystyk, ze wzgledu na technologiczne wskazniki, czyni ja nieprzydatna dla wytwarzania klinów magnetycznych przy produkcji masowej.Zmieszanie zywicy epoksydowej z innym utwardzaczem - metylohydroftalowym bezwodnikiem wymaga do utwardzania wysokich temperatur i dwóch stopni: pierwszy stopien wstepnego utwardzania w temperaturze 80—90°C wciagu 8-6 godzin i drugi stopien ostatecznego utwardzania w temperaturze 160—180° C wciagu 24-20 godz. Do wytwarzania klinów magnetycznych taka kompozycja ciekla w temperaturze do 100°C takze technologicznie nie jest przydatna, poniewaz nie pozwala na zakonczenie ksztaltowania wyrobów w formie w normalnych warunkach i oprócz tego wymaga dlugiej obróbki termicznej w wysokich temperaturach. Dlatego taka kompozycje zwykle wykorzystuje sie jako material nasycajaco-izolacyjny, na przyklad jako lana izolacje sekcji w maszynach elektrycznych. Zmieszana zywica epoksydowa z zywica furfurolowa ma lagodniejsza charakterystyke termoutwardzania, a caly proces utwardzania podlega kontroli i jest regulowany w wymaganych granicach, w wyniku czego zdolnosc zachowania stanu skupienia masy moze byc regulowana w szerokich granicach od 2 do 24 godzin, co jest bardzo waznym czynnikiem technologicznym przy masowym wytwarzaniu klinów magnetycznych.Technologia przygotowania masy proszkowej przy wytwarzaniu klinów magnetycznych jest nastepujaca.Stosowana jest zywica furanowo-epoksydowa w stanic wyjsciowym o temperaturze 20—25°C; zywice trzeba podgrzac jezeli znajdowala sie w temperaturze nizszej.Stosowany jest równiez proszek zelazny w stanie wyjsciowym lecz po uprzednim wysuszeniu w piecu o temperaturze 150-130°C wciagu 1-1,5 godz. Podczas suszenia proszek trzeba mieszac. W proszku nie moze5 70972 byc zbrylen, rdzy i obcych domieszek zwlaszcza organicznych. W przypadkach koniecznych proszek przesiewa sie przez drobne sito. Stosuje sie utwardzacz szesciometylenodwuamine w jego wyjsciowym, krystalicznym stanie lecz przed uzyciem trzeba go roztopic w kapieli wodnej w temperaturze 50—60°C, po czym nalezy go ochlodzic do temperatruy 40°C.Zmieszanie skladników odbywa sie w nastepujacej kolejnosci: do zywicy furanowo-epoksydowej wprowadza sie wymagana dawke roztopionej szesciometylenodwuaminy o temperaturze 40°C bedacej utwardzaczem, po czym od razu trzeba rozpoczac równoczesne mieszanie, które trwa 10-15 minut. Lepiej jest mieszanie wykonywac mechaniczna mieszarka o napedzie elektrycznym majaca predkosc 30-50 obr./minute. Do wymieszanej kompozycji zywicy furanowo-epoksydowej i utwardzacza wsypuje sie wymagana porcje proszku zelaznego ochlodzonego do normalnej temperatury 20—25°C, po jego wysuszeniu, który trzeba dokladnie rozmieszac wciagu 10—15 minut. Po zakonczeniu operacji mieszania, których ciaglosc trwa w granicach 20-30 minut, mase poddaje sie odpowietrzeniu w prózni o cisnieniu do 1. 10—2 do 1 • 10—3mm slupa rteci w ciagu 40—60 minut.Podczas zaladunku proszkowej masy ferromagnetycznej do komory prózniowej, masa ta mocno pecznieje (objetosciowo 2—3 razy), a nastepnie osiada i zaczyna mocno burzyc sie czyli kipiec. Zakonczenie odpowietrza¬ nia charakteryzuje sie stopniowym zanikaniem kipienia prawie do calkowitego uspokojenia. Przy odpowietrzaniu nalezy kontrolowac temperature masy, która nie powinna przekraczac 35—40°C i w razie koniecznosci nalezy wlaczyc srodki do jej wymuszonego chlodzenia. W przypadkach niezachowania tego warunku moze nastapic burzliwe termoutwardzanie z naglym wzrostem temperatury do 100°C i proces powolnego utwardzania z pierwotnego stadium przejdzie automatycznie w drugie stadium i nastapi calkowite nieodwracalne utwardzenie.Po odpowietrzaniu mase rozdziela sie na wymagane porcje w formy, w których przechodzi ona normalny proces utwardzania pierwszego stadium do okreslonej lepkosci, po czym idzie do technologicznej przeróbki formowania klinów magnetycznych lub innych wyrobów.Dalej wykonuje sie dozowanie masy i jej rozwalkowanie na przyklad na gladkich walkach, tworzac pólwyroby - plaskie arkusze o grubosci nieco wiekszej niz wymagana grubosc wyrobów i nastepnie formowanie pólwyrobów.Formowanie pólwyrobów klinów magnetycznych z rozwalkowanych plaskich arkuszy moze byc wykonane albo w dwudzielnych 'fermach pod prasa albo droga walcowania w walcach profilowanych plaskich arkuszy ze wstepnie utwardzGi*ij.<#nasy w normalnych warunkach w ciagu 12-18 godz.Do formowania klinów potrzebne sa dla kazdego typoszeregu klinów dwudzielne metalowe formy z wyfrezowanymi rowkami wedlug wymiarów klina.Przedmiot wynalazku jest objasniony na przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia dwudzielna forme do formowania wyrobów, fig. 2 - przebieg formowania pólwyrobu sposobem walcowania, fig. 3 - gotowy wyrób, klin magnetyczny, fig. 4 ¦ uklad profilowanych walców.Dwudzielna forma (fig. 1 i 2) sklada sie z dolnej plyty 1 i górnej plyty 2 ustawionych w stanie zlozonym na kierujacych kolach 3. Rowki 4 do klinów sa wyfrezowane wzdluz osi w kierunku dluzszym, przy tym dlugosc formy (300-500 mm) nalezy ustalac tak, aby kliny mozna bylo pózniej rozciac i otrzymac calkowita* krotna liczbe, plus naddatek na obciecie równy 5—10%.Jakosc klinów zalezy od dokladnosci obróbki rowków 4, formy do prasowania, która nalezy wykonac wedlug wysokiej klasy dokladnosci.Przed napelnieniem formy masa, rowki 4 powinny byc posmarowane co gwarantuje bezpieczne zdejmowanie klinów i zabezpiecza formy przed zanieczyszczeniem. W tym celu takze moze byc wykorzystany specjalny papier oddzielajacy.Dolna plyte 1 przykrywa sie górna plyta 2 i wykonuje formowanie klinów pod prasa hydrauliczna przy nastepujacych naciskach jednostkowych w zaleznosci od grubosci klina magnetycznego: grubosc klina do 3 mm 40 - 50 kg/cm2 grubosc klina 3-6 mm 50-100 " grubosd klina 6-10 mm 100-150" z utrzymaniem nacisku wciagu 10-15 min. Pod formy mozna ustawiac w stosie jednoczesnie do 10 sztuk klinów.Po sprasowaniu, kliny w zamknietych formach powinny przejsc etap koncowego utwardzania w natural¬ nych warunkach w ciagu co najmniej 12-15 godzin.Ilosc form powinna odpowiadac zdwojonemu zapotrzebowaniu dobowemu na kliny magnetyczne, przy tym jeden zestaw form wykorzystuje sie przy prasowaniu kolejnej partii klinów, a drugi zestaw poddaje sie obróbce cieplnej. W tym przypadku gwarantuje sie wysoka jakosc klinów ale w trybie wyjatkowym dopuszczalne jest wyjmowanie od razu po sprasowaniu, nieutwardzonych klinów z form za pomoca specjalnego sciagacza6 70972 w postaci grzebienia wykonanego z blachy stalowej o grubosci 1 — 1,5 mm. Nieutwardzone kliny powinny byc rozlozone na równych plytach bez narazenia na zdeformowanie poprzecznego i podluznego przekroju klinów.W tym drugim przypadku wystarczy jeden zestaw form.Formowanie w dwudzielnych formach jest niezwykle proste, nie wymaga specjalnego osprzetu, duzych powierzchni produkcyjnych i jest najmniej pracochlonne. Osiaga sie to dzieki temu, ze po operacji porcjowania, mase rozwalkowuje sie w gladkich walkach tworzac pólfabrykaty plaskie arkusze o grubosci wiekszej niz grubosc wytworzonych wyrobów, przy czym w procesieformowania wykonuje sie wstepne prasowanie pólwyrobu w celu zageszczenia masy i nadania wyrobom wymaganych geometrycznych ksztaltów.Równoczesnie z tym rozcina sie wyroby na pasma, które zbroi sie tkanina szklana w formie.Wytwarzanie klinów magnetycznych o nieduzym przekroju poprzecznym o szerokosci 10—15 mm i o grubosci do 5 mm dokonuje sie poprzez walcowanie w walcach profilowych (fig. 3, 4, 5,). Cala technologia przygotowania masy pozostaje taka sama jak przy prasowaniu w dwudzielnych formach. Róznica istnieje jedynie w technologii ksztaltowania klinów. W tym przypadku, po uzyskaniu gotowej masy, przygotowane plaskie arkusze przepuszcza sie przez walce 6 i 7 o napedzie recznym lub mechanicznym. Ciagle pasmo równoleglych klinów 8 wychodzace spod walców 6 i 7 rozcinane jest automatycznie przez nóz gilotynowy (na rysunkach nie pokazano) na potrzebna dlugosc. Rozciete kliny 8 przechodza na przenosnik tasmowy, z którego kliny wyjete z formy przekladane sa na gladkie plyty dla odbycia'cyklu utwardzania wstepnego wciagu 12-18 godz. w warunkach naturalnych, po czym kliny podlegaja stopniowej obróbce termicznej.Odrózniajacymi cechami tego sposobu formowania jest to, ze proces ksztaltowania jest prostszy. Nie ma potrzeby wykonania form do prasowania stosowania prasy hydraulicznej, rozcinania klinów, jednakze powstaja i tu dodatkowe trudnosci zwiazane z koniecznoscia zachowania podluznej i poprzecznej prostoliniowosci nieutwardzonych jeszcze klinów, co wymaga dodatkowego wyposazenia prowadnicowego i wyrównujacego.Po przetrzymaniu sprasowanych klinów magnetycznych (12-18 godzin, zarówno w dwudzielnych formach jak i bez form, w celu koncowej polimeryzacji masy magnetykoproszkowej, kliny musza byc poddane obróbce termicznej wedlug nastepujacego porzadku: kliny w formach lub bez form umieszcza sie w suszarce z równomierna cyrkulacja goracego powietrza. W drugim przypadku nalezy zabezpieczyc warunki wykluczajace jakiekolwiek znieksztalcenia przekrojów klinów. Wlacza sie suszarke, w której temperatura wzrasta do 180—200°C równomiernie i stopniowo wciagu 1—2 godzin. Po osiagnieciu normalnej temperatury nagrzania 180—200°C temperatura powinna byc utrzymywana za pomoca termoregulatora w ciagu 2—2,5 godzin. Po przetrzymaniu klinów zgodnie z powyzszymi warunkami wylacza sie suszarke i nastepuje normalne ostyganie do normalnej temperatury przy drzwiach zamknietych.Naruszenie warunków termicznej obróbki, zarówno jesli chodzi o temperature koncowa jak i o czas przetrzymywania moze spowodowac, ze kliny beda miekkie, gdy proces termoutwardzania nie zostal zakonczony, lub sztywne gdy temperatura zostanie przekroczona i w rezultacie kliny beda mialy obnizone wskazniki wytrzymalosciowe.Korzystne wlasciwosci klinów magnetycznych z masy magnetycznej proszkowej sa nastepu¬ jace. Kliny magnetyczne z masy pozwalaja na wyrazne obnizenie dodatkowych strat w maszynach elektrycznych o 50—70%, dzieki czemu jest mozliwosc obnizenia temperatury nagrzewania czynnych czesci maszyn o8-19°C, zwiekszenia wspólczynnika mocy o 2-3 punkty i powiekszenia wspólczynnika sprawnosci o 1-2% dla duzych maszyn o mocy do 5000 kW i o 2-4% dla maszyn o mocy do 100 kW. Moc wlasciwa maszyny w stosunku do 1 kg jej wagi przy niezmienionych gabarytach zwieksza sie o 12—15%. Kliny magnetyczne poza tym pozwalaja na istotne poprawienie wibroakustycznych charakterystyk maszyn pradu stalego. Spektrograficzne przedstawienie wibroprzyspieszen wykazuje obnizenie wibracji magnetycznej w zakresie czestotliwosci 1000-2000 Hz o wielkosc 16—18 dB i szumu o 6-8 dB.Pewnosc wyrobów z masy magnetycznej proszkowej wytworzonych zgodnie z wynalazkiem zapewniona jest dobra odpornoscia na dzialanie wspólczynnika temperatur i na dzialanie drgan. Na podstawie doswiadczen i materialów eksploatacyjnych zapewniony jest nastepujacy okres prawidlowej pracy wyrobów z masy magnetycznej proszkowej dla róznych klas odpornosci termicznej: klasy temperatura Zapewniony okres izolacji odpornosci cieplnej pewnosci w godzinach A,E,B do 130 nieograniczony 155 80 000 H 180 20 0007 70972 Opisanym sposobem,, oprócz wytwarzania klinów magnetycznych moga byc wytwarzane inne wyroby elektrotechniczne, na przyklad róznego rodzaju boczniki magnetyczne, rdzenie stojana i wirnika, rdzenie stojana róznej aparatury elektrooswietleniowej, rdzenie styczników ukladów sterowania i inne podobne wyroby. PL