07.DC.1966 dla zastrz. 1 02.111.1967 dla zastrz. 2 Francja Opublikowano: 15.07.1974 69613 KI. 39a3,27/00 MKPB29d 27/00 Twórca wynalazku: Pierro Emile Boutillier Wlasciciel patentu: Societe Anonyme: Ugine Kuhlmann, Paryz (Francja) Sposób ciaglego wytlaczania ekspandowanych tworzyw sztucznych Przedmiotem wynalazku jest sposób ciaglego wytwa- raznia przez wytlaczanie elementów profilowych z eks¬ pandowanych tworzyw sztucznych.Wytlaczanie ekspandowanych tworzyw sztucznych przez formownik napotyka na trudnosci ze wzgledu na fakt, ze tworzywo ekspandowane, to jest tworzywo z domieszka srodka ekspandujacego, powodujacego we¬ wnatrz masy powstawanie licznych pecherzyków i da¬ jacego w ten sposób produkt koncowy w postaci sztywnej, pólsztywnej lub elastycznej gabki, moze byc tylko w niewielkim stopniu lub nawet nie moze byc wcale poddawane pecznieniu w momencie przetlaczania przez formownik, jesli chce sie utrzymac równomierne natezenie przeplywu ksztaltowanej masy. Z drugiej strony przekrój profilu otrzymanego przy pecznieniu na wolnym powietrzu nie moze byc dokladnie z góry okreslony, a budowa komórkowa tak otrzymanego profilu moze nie byc regularna.Dokladne okreslenie ksztaltu formownika, w przy¬ padku jesli pecznienie tworzywa przy wyjsciu z for¬ mownika ma sie odbywac swobodnie, jest bardzo skompikowane, poniewaz, jak stwierdzono, przekrój formownika nie jest geometrycznie jednokladny do przekroju otrzymywanego profilu i musi byc kazdo¬ razowo okreslany doswiadczalnie. Tak wiec na przyklad w celu otrzymania profilu o przekroju kwadratowym, formownik powinien miec przekrój w ksztalcie krzy¬ woliniowego wkleslego i o odpowiednio mniejszej po¬ wierzchni w stosunku zmiennym, w zaleznosci od osta¬ tecznego przekroju wykonywanego profilu, jak równiez 10 15 20 25 30 w zaleznosci od rodzaju wytlaczanego tworzywa oraz od warunków wytlaczania. Z drugiej strony, nawet przy idealnie dobranym przekroju formownika, pow¬ staja mimo wszystko niedokladnosci ksztaltu.W zwiazku z tym, ze wzgledu na wieksza przydat¬ nosc, wprowadzono bezposrednio za formownikiem ka- librownik o przekroju wewnetrznym, identycznym w stosunku do zadanego przekroju profilu otrzymywanego w stosunku do zadanego przekroju profilu otrzymywa¬ nego z wytlaczarki. W kalibrowniku tym odbywalo sie pecznienie wytlaczanego materialu, przy czym ka- librownik ten hamowal i regulowal pecznienie tworzy¬ wa wytlaczanego oraz umozliwil uzyskanie stalego, zadanego ksztaltu i wymiarów profilu.Zastosowanie jednakze takiego kalibrownika, sta¬ nowiacego rozwiazanie klasyczne przy wytlaczaniu two¬ rzyw nie peczniejacych, napotykalo na wielki trudnosci w przypadku tworzyw ekspandowanych.Tak wiec, nie mozna zastosowac kalibrownika o przekroju, odpowiadajacym ksztaltem i wymiarami prze¬ krojowi formownika, poniewaz tworzywo nie mialoby moznosci pecznienia, a gestosc ostateczna profilu by¬ laby bardzo zblizona do gestosci tworzywa wyjsciowe¬ go, nie poddanego pecznieniu.Ponadto cisnienie gazów wytwarzanych przez sub¬ stancje ekspandujaca powoduje dociskanie tworzywa do scianek kalibrownika, a dzialenie slimaka wytlaczaja¬ cego usiluje wypchnac profil z kalibrownika. W re¬ zultacie rdzen profilu, pozostajacy dluzej w stanie 6961369613 cieplym niz jego czesc zewnetrzna, chlodzona na skutek zetkniecia ze sciankami kalibrownika, zostaje scisniety, przez tworzywo doprowadzane za pomoca slimaka, co jeszcze bardziej przeciwdziala pecznieniu.Powstal wiec pomysl zastosowania formowania o wy¬ miarach przekroju wewnetrznego, mniejszych od wy¬ miarów gotowego profilu, a wiec i wymiarów kalib¬ rownika. Czyniono to z mysla, ze zwiekszony przekrój kalibrownika umozliwi swobodne pecznienie tworzywa wychodzacego z formownika i da w efekcie poszuki¬ wany rezultat. Jak wykazaly jednak doswiadczenia, two¬ rzy sie w rzeczywistosci po napecznieniu przy scian¬ kach formownika kalibrujacego, na skutek dzialania chlodzacego tych scianek, skorupa tak twarda, ze cis¬ nienie powstajace podczas pecznienia dociska ja do scianek. Sily tarcia pomiedzy sciankami kalibrownika i ta skorupa sa wiec tak duze, ze wypchniecie profilu z formownika bez przerwania tej skorupy jest niemoz¬ liwe i w efekcie zostaje wypchneta srodkowa czesc profilu, która jest jeszcze ciepla. W tym samym czasie slimak wytlaczajacy wypycha w dalszym ciagu tworzy¬ wo do rdzenia profilu i moze nastapic zatkanie for¬ mownika. Ponadto na powierzchni profilu, w momencie gdy wychodzi on z formownika i przylega do scianek kalibrownika, powstaja karby, zmniejszajace wytrzymalosc mechaniczna otrzymywanych przedmio¬ tów. Takie zastosowanie formownika o przekroju mniej¬ szym od przekroju kalibrownika jest praktycznie uzy¬ teczne tylko przy profilach o malym przekroju lub przy malych predkosciach wytlaczania, gdzie chlodzenie jest wystarczajaco szybkie, alby skorupa zewnetrzna uzyskala wytrzymalosc, umozliwiajaca wypchniecie pro¬ filu bez niebezpieczenstwa zaistnienia wyzej wspomnia¬ nych uszkodzen.Wynalazek ma na celu umozliwic wytwarzanie pro¬ fili zarówno pelnych, jak i drazonych z tworzyw ekspandowanych o dowolnych ksztaltach i wymiarach oraz o dokladnie okreslonym przekroju, jednakowym na calej dlugosci.Dalszym celem wynalazku jest otrzymywanie profili pelnych lub drazonych, wykonanych z tworzyw eks¬ pandowanych i majacych gladka, blyszczaca powierzch¬ nie, dzieki utworzeniu zarówno na powierzchni zew¬ netrznej profilu, jak i w przypadku profili drazonych typu, rurowego, na jego powierzchni wewnetrznej ciag¬ lego naskórka, pozbawionego praktycznie wad.Innym jeszcze celem wynalazku jest uzyskanie profili o podwyzszonych wlasnosciach mechanicznych przez otrzymanie regularnej budowy komórkowej, jak rów¬ niez uzyskanie duzo lepszych wlasnosci mechanicznych profili dzieki wyzej wspomnianemu ciaglemu naskór¬ kowi.Cele te osiagnieto dzieki zastosowaniu sposobu wed¬ lug wynalazku, polegajacego na ciaglym wytlaczaniu ekspandowanego tworzywa sztucznego, w celu uzyska¬ nia elementów ksztaltowanych o wewnetrznej strukturze gabczastej i warstwie zewnetrznej pogrubionej, zagesz¬ czonej, niespecznionej i stosunkowo gladkiej z tym, ze do wytlaczania tego tworzywa, które sie pod^zewa stosuje sie formownik o profilu zblizonym do zamie¬ rzonego profilu elementu, a za formownikiem stosuje sie kalibrownik o otwartych koncach i o scianach stosunkowo równoleglych wzdluznie gladkich, chlodzo¬ nych do temperatury nizszej od temperatur zelowania tych tworzyw, oraz o prawym przekroju wyjsciowym identycznym do prawego przekroju elementu ksztal¬ towanego, przy czym formownik jest wyposazony w trzpien osiowy drazacy otwór w wytlaczanym tworzy- 5 wie bezposrednio przy wyjsciu z formownika. Istota sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze ekspando¬ wane tworzywa sztuczne wytlacza sie w stanie stosun¬ kowo nie specznionym przy wyjsciu z formownika a nastepnie kalibrownik ochladza sie do temperatury wy- 10 starczajacej do uniemozliwienia po wyjsciu formownika pecznienia wytlaczanego tworzywa w jego strefie po¬ wierzchniowej, a umozliwiajacej pecznienie tworzywa w kierunku do wewnatrz w celu czesciowego lub cal¬ kowitego wypelnienia wspomnianego otworu oraz po- 15 lega na tym, ze w celu uzyskania produktu na prze¬ mian pelnego i wydrazonego zwalnia sie lub przy¬ spiesza na przemian predkosc wyciagania produktu z kalibrownika.Na ograniczenie pecznienia tak wytloczonego two- 20 rzywa, natychmiast po jego wyjsciu z formownika w zasadzie na przedluzeniu osi wytlaczania w wydluzonej przestrzeni kalibrujacej, otwartej na obu koncach i le¬ zacej na wymienionej osi wytlaczania oraz majacej przekrój identyczny z przekrojem ostatecznym profilu, 25 maja wplyw warunki wytlaczania, przekrój pustej prze¬ strzeni w tworzywie w czasie jego pecznienia oraz dlugosc i ksztalt przestrzeni kalibrujacej, przy czym parametry te sa tak wzajemnie od siebie uzaleznione aby, przy przechodzeniu wytlaczanego tworzywa przez 30 te przestrzen kalibrujaca, tworzywo to peczniejac do wewnatrz profilu, wypelnilo przynajmniej czesciowo wymieniona pusta przestrzen.Oczywiscie przez przekrój formownika rozumie sie przekrój prostopadly przy jego wyjsciu, nie biorac pod uwage istnienia pustej przestrzeni, utworzonej w czesci czolowej wytlaczanego tworzywa.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku sklada sie wiec w zasadzie z wytlaczarki, wyposazonej 40 w formownik, majacy przekrój zasadniczo odtwarzajacy ksztalt zadanego profilu, w którym to formowniku jest umieszczony trzpien, sluzacy do wytwarzania w wytloczonym tworzywie pustej przestrzeni wewnetrznej oraz w umieszczony wspólosiowo przy samym wyjsciu 45 formownika, kalibrownik wykonany w ksztalcie obu¬ stronnie otwartego kanalu o przekroju wejsciowym, odpowiadajacym przekrojowi formownika i o przekroju wyjsciowym, identycznym z przekrojem gotowego, uk¬ sztaltowanego w nim profilu. Ksztalt i wymiary wy- 50 mienionego trzpienia oraz dlugosc kalibrownika sa okreslane w zaleznosci od skladu wytlaczanego two¬ rzywa ekspandowanego, aby otrzymac w wyniku pecz¬ nienia tworzywa w kierunku do wewnatrz, zadowala¬ jacy efekt pecznienia, przy wyjsciu formownika kali- 55 brujacego.Wskutek tego, ze tworzywo wychodzace z formow¬ nika i wchodzace do kalibrownika styka sie z jego sciankami, majacymi temperature duzo nizsza niz tem- 50 peratura zelowania polimeru, powstaje przeto natych¬ miast, po zetknieciu sie z tymi sciankami, twarda skorupa zewnetrzna. Pecznienie tworzywa odbywa sie zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku zasadniczo ód zewnatrz w strone wnetrza, powodujac przystosowanie 55 sie wytlaczanego tworzywa do ksztaltu scianek wewne-69613 trznych kalibrownika. Wytlaczany profil moze wiec slizgac sie po sciankach kalibrownika z jednej strony dlatego, ze nacisk slimaka wytlaczajacego przenoszony jest na zewnetrzna warstwe tworzywa profilu, a z drugiej strony dlatego, ze nie wystepuje wyciskanie warstw wewnetrznych profilu. W danym przypadku moze byc zastosowana gasiennica wyciagowa, bez któ¬ rej powstaja naderwania skorupy tworzacej sie przy sciankach kalibrownika, a wyciaganie profilu jest nie¬ równomierne. Korzystne jest jednakze maksymalne wy¬ korzystanie przesuwu tworzywa, powodowanego przez slimak wytlaczajacy w celu zapewnienia ruchu poste¬ powego wytlaczanego profilu w kalibrowniku.W tym celu najlepiej jest dac ten sam przekrój dla formownika i kalibrownika, tak, aby ruch slimaka wytlaczajacego przenosil przesuw tworzywa na twarda skorupe zewnetrzna profilu. Korzystne moze byc za¬ stosowanie kalibrownika, w którym wykonane sa otwor¬ ki kapilarne, laczace sie z jednej strony z wewnetrzna powierzchnia kalibrownika, a z drugiej strony z od¬ dzielnymi komorami, pozwalajacymi na utrzymanie cze¬ sciowej lub calkowitej prózni w dowolnym miejscu powierzchni granicznej, miedzy wytlaczanym profilem a kalibrownikiem. Korzystne moze byc równiez umozliwienie wytworzenia prózni w pewnych miej¬ scach w okolicy trzpienia, umieszczonego w formow- niku, przez wykonanie w tym trzpieniu otworków kapi¬ larnych i polaczeniu ich ze zródlem podcisnienia. To ostatnie rozwiazanie moze byc korzystnie stosowane w przypadku wytlaczania profili drazonych.Jest oczywiste, ze w ten sposób mozna otrzymac profile o kazdym przekroju, majace stale wymiary poprzeczne i gladka powierzchnie. Pusta przestrzen tworzona poczatkowo w srodkowej czesci profilu, w trakcie wytlaczania moze byc czesciowo lub calkowicie wypelniona na skutek pecznienia tworzywa.Okreslenie parametrów wystepujacych przy wykony¬ waniu sposobu wedlug wynalazku jest bardzo proste.Ustalenie tych parametrów polega na okresleniu skladu materialu wytlaczanego oraz ha okresleniu droga obli¬ czen i/lub doswiadczalnie warunków, to znaczy przede wszystkim szybkosci i temperatury wytlaczania, ksztaltu i wymiarów pustej przestrzeni wewnatrz profilu, to jest ksztaltu i wymiarów trzpienia umieszczonego w formowniku i wreszcie dlugosci kalibrownika, w któ¬ rym, po wyjsciu z formownika, tworzywo wytlaczane uzyskuje wymagany stopien napecznienia.Dodatkowo regulacja pecznienia, umozliwiajaca jed¬ noczesne regulowanie grubosci zewnetrznej skorupy, powstajacej na tworzywie wytlaczanym, moze byc uzys¬ kana przez zwiekszenie lub zmniejszanie temperatury formownika, trzpienia i kalibrownika, co moze byc z kolei zrealizowane przez zastosowanie na przyklad regulowanego ogrzewania elektrycznego i/lub jednego badz kilku obiegów plynu chlodzacego albo ogrzewa¬ jacego te czesci.Równiez, jak to juz wspomniano, nie jest konieczne, aby parametry te byly dobrane w sposób zapewniajacy calkowite wypelnienie pustej przestrzeni, tworzacej sie poczatkowo w czesci srodkowej wtlaczanego profilu.Pewna przestrzen pusta moze bowiem pozostac wew¬ natrz profilu, jesli na to pozwala zalozona charakte¬ rystyka mechaniczna otrzymywanego profilu. 10 15 20 25 30 35 40 50 55 60 65 Wynalazek pozwala wiec, jak to juz zostalo wyka¬ zane, na otrzymywanie profili o kazdym przekroju, jak równiez profili zarówno pelnych, z mozliwoscia pozostawienia wewnatrz nich przestrzeni pustej, jak tez profili drazonych o dowolnym ksztalcie wewnetrznym i zewnetrznym, których powierzchnie wewnetrzne i ze¬ wnetrzne odznaczaja sie wyjatkowo dobra jakoscia w porównaniu do jakosci dotychczas uzyskiwanej.W celu otrzymania profili drazonych stosuje sie formownik i trzpien o ksztalcie okraglym lub innym, ciaglym lub nie, odpowiadajacym calkowitemu prze¬ krojowi majacego powstac profilu.Trzpien jest utrzymywany we wnetrzu formownika za pomoca zasadniczo promieniowych zeber, umiesz¬ czonych w poblizu czesci tylnej trzpienia. Jednakze, jesli profile wytlaczane maja ksztalt plaski, na przyklad zwyklej plytki, to trzpien moze stanowic zwykla, plaska przegródka, dzielaca formownik na dwie czesci i w zasadzie równolegla do scianek formownika, reprezen¬ tujacych najwiekszy wymiar w stosunku do osi wytla¬ czania.Mozliwe jest równiez, zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku, otrzymywanie profili naprzemian pelnych albo drazonych, wytlaczajac ekspandowane tworzywo sztuczne, przy jednoczesnym wyciaganiu wytlaczanego wyrobu poza przestrzen kalibrownika i regulujac pa¬ rametry wytlaczania, to znaczy w tym przypadku pred¬ kosc wyciagania, w takim zakresie, zeby powstajaca przy wyjsciu z formownika pusta przestrzen zostala na skutek pecznienia materialu calkowicie wypelniona oraz utrzymujac ten zakres predkosci, w pierwszym okresie czasu, odpowiadajacym wytloczeniu profilu pel¬ nego o zadanej dlugosci, a nastepnie zwiekszajac pred¬ kosc wyciagania do wartosci, przy której wypelnienie wspomnianej przestrzeni bedzie calkowite i utrzymujac te predkosc przez okres czasu, odpowiadajacy wytlocze¬ niu zadanej dlugosci profilu drazonego.Tak wiec utrzymujac na przemian; przez krótki czas predkosc wyciagania potrzebna do otrzymania pro¬ filu pelnego, nastepnie zwiekszajac na dluzszy okres czasu te predkosc do wartosci dajacej w efekcie profil drazony i zmniejszajac ja z kolei znowu na krótki czas do wartosci poprzedniej, otrzymujemy profil dra¬ zony zamkniety z obu stron. Wytlaczajac w ten sposób profile o przekroju prostokatnym, otrzymuje sie wyrób podobny do pustaka. Powtarzajac regularnie lub nie¬ regularnie te zmiany predkosci, mozna otrzymac ciagly profil drazony, majacy w równych lub róznych od¬ stepach odcinki pelne tworzace przegrody. Ciezar wlas¬ ciwy sredni tak otrzymanego profilu zostaje zmniej¬ szony przy zachowaniu wystarczajacych wlasnosci me¬ chanicznych i wytrzymalosciowych i zwiekszonej zdol¬ nosci izolacji akustycznej dzieki zamknietej wewnatrz poduszce gazowej.Grubosc zawartej skorupy zewnetrznej moze byc, jak to juz wspomniano, zmieniona w zalezaofci od parametrów wytlaczania, a zwlaszcza od temperatury formownika, trzpienia i kalibrownika. Grubosc ta ulega zmniejszeniu ze wzrostem temperatury, a w granicz¬ nym przypadku wystepuje calkowity zanik gladkosci powierzchni.Wynalazek jest wyjasniony blizej na przykladach rozwiazania uwidocznionych na zalaczonych rysunkach, na których fig.-1 przedstawia czesc koncowa wytla-69613 8 czarki wraz z formownikiem i kalibrownikiem do wy¬ tlaczania pretów okraglych w przekroju podluznym, fig. 2 — te sama czesc w przekroju poprzecznym wzdluz linii II—II na fig. 1, fig. 3 — kalibrownik uwidoczniony na fig. 1 w przekroju poprzecznym, fig. 5 4 i 5 — formownik do wytlaczania profili w ksztalcie litery T oraz odpowiedni kalibrownik w przekroju po¬ przecznym, fig. 6 — urzadzenie do wytwarzania profili drazonych w przekroju wzdluznym, podobnym do prze- jkroju z fig. 1, fig. 7 i 8 — formownik i kalibrownik 10 do urzadzenia, pokazanego na fig. 6, w przekrojach poprzecznych wzdluz linii VII—VII i VIII—VIII na fig. 6, fig. 9 — odmiane wykonania formownika do wytlaczania profili o plaskim przekroju prostokatnym, w przekroju poprzecznym, fig. 10 i 11 nastepna odmia- 15 ne formownika w ksztalcie soczewki, dwustronnie wkle¬ slej i dostosowanego do niego kalibrownika, w prze¬ kroju poprzecznym, fig. 12 — odmiane urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku z wyciaganiem profilu po wyjsciu z kalibrownika, w celu otrzymy- 2o wania profili na przmian pelnych i drazonych, w prze¬ kroju podluznym, a fig. 13 — profil na przemian pelny i wydrazony, otrzymany sposobem wedlug wyna¬ lazku, w przekroju podluznym.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wyna- ^ lazku, przedstawione na fig. 1 do 3 sklada sie z dowol¬ nego typu wytlaczarki 1, zawierajacej korpus 2 i slimak wytlaczajacy 3 oraz formownik 4, który ma w przed¬ stawionym przykladzie przekrój okragly. W formow- niku 4 jest umieszczony trzpien 5, utrzymywany w osi 3Q formownika 4 za pomoca trzech zeber 6, rozmieszczo¬ nych co 120°. Tuz za wyjsciem formownika 4 jest umieszczony kalibrownik 7 w postaci tulei, tworzacej cylindryczne prowadzenie o wewnetrznych sciankach wygladzonych 8 i o przekroju takim samym jak prze- krój formownika 4. Kalibrownik 7 ma podwójna scian¬ ke, tworzaca plaszcz do regulacji cieplnej 9, wyposa¬ zony w przewody 10 i 11, umozliwiajace przeplyw w plaszczu 9 plynu regulujacego temperature.Ekspandowane tworzywo sztuczne 12, przenaczone do 40 wytlaczania, na przyklad polistyren zawierajacy sub¬ stancje wytwarzajaca pory i zwykle stosowane dodatki, jest wprowadzony do wytlaczarki 1 i wyciskany w kie¬ runku formownika 4, za pomoca slimaka wytlacza¬ jacego 3 i dalej przez przestrzen ograniczona przez 45 trzpien 5 i powierzchnie wewnetrzna formownika 4. warunki Wytlaczania powinny byc takie, aby pecznienie tworzywa nie nastepowalo w czasie jego przejscia przez formownik 4, ale zeby rozpoczynalo sie natychmiast po wyjsciu z niego hib tez przed wyjsciem. Po wyjsciu 50 z formownika 4, tworzywo jest przepychane w trakcie pecznienia przez kalibrownik 7, którego wyjscie jest utrzymywane w temperaturze ponizej temperatury ze¬ lowania wytlaczanego tworzywa. Na skutek zetkniecia sie tego tworzywa z wewnetrznymi sciankami 8 kalib- 55 równika 7 tworzy sie na powierzchni tworzywa twarda skorupa 13, której grubosc nie zawsze jest tak duza jak to pokazano na rysunku w celu wiekszej przejrzys¬ tosci.Pecznienie tworzywa sztucznego na skutek dzialania 60 substancji porotwórczej nastepuje w kierunku od ze¬ wnatrz do wnetrza masy tworzywa przetlaczanego przez kalibrownik i powoduje wypelnianie przestrzeni 14, utworzonej w srodku tej masy na skutek obecnosci trzpienia 5. Ksztalt i wymiary tej przestrzeni oraz 65 dlugosc kalibrownika 7 sa tak okreslone, aby biorac pod uwage sklad wytlaczanego tworzywa i rózne wa¬ runki wytlaczania, nastepowalo jesli nie calkowicie, to przynajmniej prawie zupelne wypelnienie przestrzeni 14 na skutek pecznienia tworzywa.W ten sposób otrzymuje sie przy wyjsciu kalibrow¬ nika 7 pret cylindryczny 15 z porowatego tworzywa sztucznego, majacy staly przekrój, taki sam jak prze¬ krój wyjscia kalibrownika 7 oraz gladka powierzchnie, jesli powierzchnia wewnetrzna kalibrownika 7 jest rów¬ niez gladka i jesli parametry wytlaczania, a zwlaszcza temperatury trzpienia 5, formownika 4 i kalibrownika 7 sa wlasciwie dobrane. Pret 15 jest wypychany stop¬ niowo z kalibrownika 7 na skutek doplywu nowych partii tworzywa wytlaczanych przez slimak wytlacza¬ jacy, przy czym cisnienie powstajace przy tym wytla¬ czaniu jest przenoszone bezposrednio na zewnetrzna skorupe 13 preta 15. Jezeli to cisnienie okaze sie nie¬ wystarczajace do wypchniecia wytlaczanego profilu, to mozna wtedy zastosowac nieuwidoczniony na rysun¬ kach, gasiennicowy mechanizm odciagowy dowolnego, znanego typu, chwytajacy w trakcie wytlaczania wolny koniec preta 15.Plaszcz 9 zapewnia regulacje temperatury kalibrow¬ nika 7, która to temperatura wraz z temperatura pa¬ nujaca w wytlaczarce 1 i jej oprzyrzadowania oraz z szybkoscia wytlaczania stanowi zasadnicze parametry warunków wytlaczania. Parametry te, jak równiez ksztalt i wymiary trzpienia 5 powinny byc ustalone na podstawie obliczen iAub doswiadczalnie tak, aby uzyskac wymagany rezultat, to znaczy aby tworzywo wytlaczane wypelnilo podczas pecznienia pusta prze¬ strzen srodkowa 14, czesciowo lub calkowicie.Tak wiec na tej samej zasadzie mozna otrzymac profile o absolutnie dowolnym przekroju, w zaleznosci jedynie od ksztaltu wewnetrznego formownika 4 i ka¬ librownika 7.Przedstawiono to wlasnie na fig. 4 i 5, ilustrujacych formownik 4 i kalibrownik 7, przeznaczone do otrzy¬ mywania profili o ksztalcie litery T. W tym przykladzie formownik 24 ma przekrój wewnetrzny identyczny z przekrojem otrzymywanego produktu koncowego, a wewnatrz formownika 24 jest umieszczony trzepien 25 o przekroju w ksztalcie litery T, utrzymywany w po¬ lozeniu wspólosiowym w stosunku do formownika 24 za pomoca zeber 26, umieszczonych w jego tylnej czesci, podobnie jak to mialo miejsce z zebrami 6 trzpienia 5, przedstawionego na fig. 1. Powierzchnia przekroju trzpienia 25 jest okreslana, w zaleznosci od warunków wytlaczania i skladu wytlaczanego tworzy¬ wa tak, aby pecznienie tworzywa nastepowalo w kie¬ runku od zewnatrz do wnetrza jego masy, podobnie jak to opisano w odniesieniu do fig. 1, 2 i 3, gdy tworzywo znajdzie sie w kalibrowniku 27 o ksztalcie wewnetrznym, majacym taki sam przekrój jak przekrój produktu koncowego a tym samym i formownika 24.W celu ulatwienia pecznienia tworzywa i wypelnie¬ nia przestrzeni pustej, uzyskiwanej na skutek obec¬ nosci trzpienia 25 w formowniku 24 mozna w danym przypadku wytworzyc w tej przestrzeni niewielkie pod¬ cisnienie. Mozna to uzyskac na przyklad, jak to po¬ kazano na fig. 4, dzieki wzdluznemu kanalowi 36, wykonanemu w trzpieniu 25 i polaczonemu z przestrze¬ nia przed trzpieniem 25. Kanal 36 laczacy sie z dni-69613 10 giej strony z poprzecznym kanalem 37, wykonanym w jednym z zeber 26, podtrzymujacym ten trzpien i prze¬ chodzacym przez scianke korpusu wytlaczarki 1.Kanal 37 moze byc polaczony z kolei z urzadzeniem wytwarzajacym próznie. Mozna równiez przewidziec wytwarzanie prózni wzdluz scianek wewnetrznych 28 kalibrownika, wykonujac na przyklad w tych sciankach otwory 38 o bardzo malej srednicy, jak to pokazano na fig. 5. Otwory te sa polaczone w dowolny sposób ze zródlem podcisnienia, którym moze byc to samo urzadzenie do wytwarzania prózni, sluzace do wytwa¬ rzania podcisnienia w czesci srodkowej masy tworzy¬ wa. To ostatnie rozwiazanie nie zawsze jest konieczne ze wzgledu na fakt, ze pecznienie tworzywa nastepuje calkowicie w kierunku do wewnatrz. Jednakze pecznie¬ nie to ma równiez tendencje oddzialywania na zew¬ netrzna skorupe, tworzaca sie w trakcie wytlaczania przy sciankach wewnetrznych kalibrownika. Z drugiej strony oba powyzsze rozwiazania, dotyczace wytwa¬ rzania podcisnienia wewnatrz i/lub na zewnatrz wy¬ tlaczanego profilu, nie dotycza tylko ksztaltu profilu, przedstawionego na fig. 4 i 5.Wynalazek niniejszy umozliwia równiez wytwarzanie profili drazonych lub rurowych o kazdym ksztalcie, co jest pokazane tytulem przykladu na fig. 6 do 8.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku przedstawione na tych figurach, jest przewidziane do wytwarzania profilu rurowego, oczywiscie na wytlaczar¬ ce 1 wyposazonej w slimak wytlaczajacy 3 i formow- nik 44, zawierajacy scianke zewnetrzna 44a w ksztalcie linii krzywej zamknietej, której ksztalt wewnetrzny w przekroju odtwarza zewnetrzny ksztalt otrzymywanego profilu oraz podobny ksztalt scianki zewnetrznej 44b, której kontur zewnetrzny odtwarza ksztalt wewnetrzny otrzymywanego profilu, W tak zbudowanym formow- niku pierscieniowym osadzony jest za pomoca zeber 46 równiez pierscieniowy trzpien 45, którego ksztalt i wymiary sa okreslane tak samo, jak w przypadku trzpienia 5 z fig. 1 i trzpienia 25 z fig. 4. Tuz za wyjsciem formownika jest umieszczony kalibrownik 47, skladajacy sie ze scianki zewnetrznej 47a i ze scianki wewnetrznej 47b, majacych ksztalt, pokrywajacy sie odpowiednio ze scianka zewnetrzna 44a i ze scianka wewnetrzna 44b formownika. Scianka zewnetrzna 47a i scianka wewnetrzna 47b kalibrownika jest utrzymy¬ wana we wlasciwym wzgledem siebie polozeniu przez zamocowanie ich do g formownika za pomoca nie pokazanych na rysunku kolnierzy lub innych ele¬ mentów.Tak wiec wytlaczanie za pomoca opisanego urza¬ dzenia przebiega nastepujaco: tworzywo jest najpierw wyciskane przez slimak wytlaczajacy 3 wytlaczarki po¬ przez formownik 44, w przestrzeni pomiedzy trzpie¬ niem 45 z jednej strony, a zewnetrzna scianka for¬ mownika 44a z drugiej, a nastepnie przedostaje sie do kalibrownika 47. Obecnosc trzpienia 45 powoduje powstawanie w masie tworzywa przechodzacej do ka¬ librownika 47 pustej przestrzeni o ksztalcie pierscie¬ niowym, odpowiadajacym ksztaltowi trzpienia 45. Prze¬ strzen ta zostaje wypelniona na skutek pecznienia two¬ rzywa przedostajacego sie w kierunku do wewnatrz przestrzeni zawartej miedzy sciankami 47a i 47b ka¬ librownika, wzdluz których to scianek, tworzywo po wyjsciu z formownika zostaje utwardzone, tworzac twarde skorupy 53a i 53b (fig. 8). 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 W ten sposób otrzymuje sie profil rurowy 55, przed¬ stawiony na fig. 8, którego przekrój jest staly i od¬ powiada calkowicie wewnetrznemu przekrojowi kalib¬ rownika, a powierzchnia profilu zarówno zewnetrzna jak i wewnetrzna moze byc gladka.Nalezy zauwazyc, ze we wszystkich opisanych po¬ przednio przypadkach mozliwe jest zarówno otoczenie kalibrownika 47 plaszczem sluzacym do regulacji tem¬ peratury, jak i/lub zastosowanie przewodów do wytwa¬ rzania podcisnienia, nie tylko przed trzpieniem 45, lecz takze wzdluz scianek kalibrownika 47, W celu utworzenia w wytlaczanym tworzywie pustej przestrzeni, przeznaczonej do wypelnienia jej tworzy¬ wem, na skutek, jego pecznienia w kierunku od zew¬ natrz do wnetrza, trzpien moze byc w pewnych przy¬ padkach zamiast osiowego jego umieszczenia w for- mowniku, w celu wytworzenia wokól siebie na calym jego obwodzie wolnej przestrzeni o okreslonych wy¬ miarach poprzecznych, polaczony ze sciankami for¬ mownika i moze tworzyc scianke, dzielaca go na dwie lub wiecej oddzielnych przestrzeni. Tak wiec przy wytlaczaniu profilu o plaskim ksztalcie i prostokatnym przekroju mozna stosowac, jak to pokazano na fig. 9, trzpien plaski 65, utrzymywany wewnatrz formownika 64, majacego ksztalt przekroju, identyczny z przekrojem otrzymywanego profilu, za pomoca zeber 66, takich samych jak zebra 6, 26 lub 46, przedstawione na fi¬ gurach poprzednich lub na fig. 10 i 11. Mozna rów¬ niez stosowac trzpien 75 w postaci scianki, zamoco¬ wanej do obu boków formownika 74 i dzielacej ten formownik 74 na dwie czesci. Te ostatnia postac trzpie¬ nia przedstawiono w zastosowaniu do wytlaczania pro¬ filu plaskiego, majacego na przyklad przekrój rózny od profilu, otrzymywanego za pomoca formownika, przedstawionego na fig. 9, a mianowicie przekrój w ksztalcie soczewki dwustronnie wkleslej. Tworzywo wy¬ tlaczane jprzez taki formownik 74 do\ kalibrownika 77, majacego taki sam przekrój jak otrzymywany profil, pecznieje w nim w kierunku do wewnatrz i wypelnia pusta przestrzen poprzeczna, utworzona przez trzpien 75, stanowiacy scianke dzielaca. Na calej powierzchni wewnetrznej scianki kalibrownika 77 tworzy sie wów¬ czas w sposób ciagly skorupa zewnetrzna.Urzadzenie przedstawione na fig. 12, sklada sie tak samo jak opisane juz urzadzenie, przedstawione na fig. 1 do 3, z jednej strony z wytlaczarki 1, majacej kor¬ pus 2, slimak wytlaczajacy 3 i formownik 4, w któ¬ rego osi umieszczony jest trzpien 5, przeznaczony do tworzenia w wytlaczanym profilu, przy wyjsciu for¬ mownika, srodkowej, pustej przestrzeni 14, a z drugiej strony utworzonego z tulei, stanowiacej cylindryczny kanal o gladkich sciankach wewnetrznych 8 i o takim samym przekroju jak formownik 4 kalibrownika 7, zawierajacego dwie scianki, tworzace plaszcz 9 do regulacji cieplnej, wyposazony w dwa przewody 10 i 11, zapewniajace obieg plynu regulujacego tempe¬ rature plaszcza 9.Odciag gasiennicowy 80, uruchamiany za pomoca nie przedstawionego na rysunku znanego napedu, umozli¬ wia wyciaganie wytloczonego profilu 15 z kalibrownika 7, po przejsciu tego profilu przez zbiornik chlodzacy 81, umieszczony za kalibrownikiem 7. Jak to juz wspomniano, wytlaczana mieszanka tworzywa pecznie¬ jacego 12, na przyklad polistyrenu zawierajacego sub-69613 li 12 stancje porotwórcza i zwykle stosowane dodatki, jest wprowadzana do wytlaczarki i wyciskana za pomoca slimaka 3 poprzez przestrzen, zawarta miedzy trzpie¬ niem 5 i wewnetrzna scianka formownika 4. Warunki wytlaczania sa takie, ze tworzywo wytlaczane pecznieje tylko nieznacznie lub wcale podczas przejscia przez formownik i rozpoczyna peczniec natychmiast po wyj¬ sciu z formownika lub tuz przed wyjsciem z niego.Po wyjsciu z formownika, wytlaczane tworzywo jest w trakcie jego pecznienia, przesuwane przez kalibrów-- nik 7, którego wyjscie jest utrzymywane w tempera¬ turze nizszej od temperatury zelowania tworzywa. Dzie¬ ki temu tworzy sie na skutek zetkniecia sie tworzywa z wewnetrznymi sciankami kalibrownika 7 twarda sko¬ rupa zewnetrzna 13, której grubosc nie zawsze musi byc taka duza jak to pokazano na rysunku w celu wiekszej przejrzystosci.Pecznienie tworzywa na skutek dzialania srodka po- rotwórczego nastepuje w kierunku od zewnatrz do wnetrza masy tworzywa wypelniajacej kalibrownik i po¬ woduje wypelnianie pustej przestrzeni srodkowej pow¬ stalej w materiale wytlaczanym na skutek istnienia trzpienia 5.Regulujac predkosc wyciagania profilu za pomoca odciagu gasiennicowego 80, w zaleznosci od wlasci¬ wosci wytlaczanego tworzywa i innych parametrów wytlaczania oraz pecznienia, które odbywa sie od zewnatrz do wnetrza i powoduje calkowite wypelnienie przestrzeni 14, otrzymuje sie przede wszystkim profil majacy zwarta, twarda skorupe zewnetrzna, mogaca miec gladka powierzchnie i wypelnione wnetrze 15a profilu o budowie komórkowej. Jesli po pewnym cza¬ sie zwiekszy sie predkosc wyciagania profilu tak, ze pecznienie zdazy dojsc do samego srodka profilu, to srodek ten nie zostanie calkowicie wypelniony i na skutek tego powstanie wewnatrz profilu nie wypelnio¬ na przestrzen 15b. Powrót do pierwszej predkosci wy¬ ciagania daje w efekcie znowu profil pelny na pewnej dlugosci.Do sposobu wedlug wynalazku mozna stosowac wszel¬ kie znane rodzaje tworzyw ekspandowanych. Moga to byc zarówno mieszanki na bazie polistyrenu, o czym juz wyzej wspomniano, jak i mieszanki na bazie poli¬ etylenu o duzej i malej gestosci, polichlorku winylu (PCV), zywicy akrylonitrylowo-butadienowo-styrenowej (ABS) oraz mieszanki PCV i ABS, poliamidów, poli¬ weglanów, poliuretanu i innych podobnych tworzyw.Sposób wedlug wynalazku ma szczególnie korzystne zastosowanie do otrzymywania profili z tworzyw eks¬ pandowanych stanowiacych przedmiot patentu francus¬ kiego nr 1 255 499.Praktyczne zastosowanie sposobu wedlug wynalazku ilustruja podane nizej przyklady.Przyklad I. W celu otrzymania cylindrycznego preta wytlaczano mieszanke skladajaca sie z polistyrenu i z substancji porotwórczej, majaca nastepujacy sklad: granulki polistyrenu kwasny weglan sodu — 100 czesci wagowych; — 3 czesci wagowe.Wytlaczania dokonano za pomoca jednoslimakowej wytlaczarki o srednicy 40 mm i dlugosci równej 20 srednicom. Stopien sprezania slimaka wytlaczarki wy¬ nosil 2,4. Wytlaczarka byla wyposazona w formownik okragly o srednicy 31,2 mm. Równiez wspólosiowe z formownikiem, tuz przy jego wyjsciu, umieszczono kalibrownik cylindryczny o srednicy wewnetrznej 32 mm i dlugosci 25 cm. Temperatury w wytlaczarce byly 5 nastepujace, liczac od zbiornika do formownika: 120-r- 130, 130-S-150, 130-H20°C. Slimak wytlaczajacy byl wprawiany w ruch obrotowy z szybkoscia 25 obrotów na minute, a wytlaczanie odbywalo sie przy dodatko¬ wej pomocy odciagu gasiennicowego, poruszajacego sie 10 z predkoscia 0,35 m/min. Kalibrownik byl chlodzony woda o temperaturze pokojowej.W ten sposób otrzymano pelny pret cylindryczny o srednicy 32 mm, majacy gladka, twarda i nieprze¬ puszczalna skorupe zewnetrzna. Przekrój preta byl rów- 15 nomierny. Gestosc preta byla w granicach 0,5 do 0,6.Wydajnosc wyniosla okolo 8 kg/godz.Przyklad II. W celu otrzymania cylindrycznego preta wytloczono mieszanke o nastepujacym skladzie: 20 granulki zwyklego polistyrenu (nazwa handlowa „Lorkalene" gatunek 8) kwasny weglan sodu olej wazelinowy kwas stearynowy 25 30 35 45 50 60 65 100 czesci wagowych; 5 czesci wagowych; 0,1 czesci wagowych; 0,1 czesci wagowych.Skladniki zmieszano w mieszarce wysokoobrotowej przez okres okolo 3 minut na jednorodna mieszanke.Wytlaczanie odbywalo sie za pomoca wytlaczarki jednoslimakowej o srednicy 40 cm i dlugosci równej 20 srednicom. Stopien sprezania slimaka wynosil 2,5.Wytlaczarka byla wyposazona w umieszczone przed formownikiem sitko o 60 oczkach/cm2.Na wytlaczarce osadzono formownik okragly o sred¬ nicy 31,8 mm, a w osi formownika umieszczono pelny trzpien o srednicy 27,2 mm. Tuz przy wyjsciu for¬ mownika, wspólosiowo z nim, umieszczono cylindrycz- 40 ny kalibrownik o wewnetrznej srednicy 32 mm i dlu¬ gosci 25 cm. Przy wyjsciu kalibrownika znajdowal sie odciagnik gasiennicowy.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w wytlaczarce, od zbiornika do glowicy kolejno: 120,140,140,147°C, temperatury glowicy i formownika 130°C, slimak nie chlodzony, korpus wytlaczarki — chlodzony sprezonym powietrzem, predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czajacego 18 obr./min. predkosc wyciagania uformowanego 55 preta 27 cm/min. kalibrownik chlodzony obiegiem wody o temperaturze okolo 20°C bez wytwarzania wewnatrz prózni.W tych warunkach otrzymano pelny, sztywny pret o dokladnie cylindrycznym przekroju i srednicy 32 mm, majacy wewnatrz budowe komórkowa i zewnetrzna skorupe o gladkiej i blyszczacej powierzchni.Gestosc preta wynosila 0,57, przy wydajnosci 7,5 kg/godz.69613 13 Przyklad III. W celu otrzymania cylindrycznego preta uzyto do wytlaczania nastepujaca mieszanke: drobne granulki polistyrenu (nazwa handlowa „Lorkalene") — 100 czesci wagowych; kwasny weglan sodu — 5 czesci wagowych; olej wazelinowy — 0,1 czesci wagowych;.. kwas stearynowy — 0,1 czesci wagowych.Skladniki zmieszano na jednorodna mieszanke w mieszalniku o duzej predkosci przez okres 3 minut.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie n.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glowi¬ cy kolejno: 120,140,140,165°C, glowica 125°C, formownik 120°C, slimak nie chlodzony korpus wytlaczarki chlodzony sprezonym powietrzem, predkosc obrotowa slimaka 17 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego preta 19 cm/min,, kalibrownik chlodzony obiegiem wody o temperaturze okolo 20°C, bez wytwarzania prózni.Otrzymano ta droga pelny, sztywny i dokladnie cy¬ lindryczny pret o srednicy 32 mm, majacy komórkowa budowe wewnetrzna i zewnetrzna skorupe o gladkiej powierzchni.Gestosc otrzymywanego preta wynosila 0,65, przy odpowiedniej wydajnosci rzedu 6,5 kg/godz.Przyklad IV. W celu otrzymania cylindrycznego preta uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym skladzie: granulki kopolimeru styrenu z akrylonitrylem (nazwa han¬ dlowa „Dikaryl") — 100 czesci wagowych; kwasny weglan sodu — 3 czesci wagowe; olej wazelinowy — 0,1 czesci wagowych; kwas stearynowy — 0,1 czesci wagowych, Mieszanine te ujednoródniono przez zmieszanie jej w czasie 3 minut w mieszarce o duzej predkosci.Zmieszane tworzywo odstawiono do suszarki na ok¬ res 2 godzin w temperature 80°C.Wytlaczanie prowadzono przy uzyciu takiego samego oprzyrzadowania jak w przykladzie II.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glowicy kolejno: 130,135,140,140°C, teemperatura glowicy 130°C, temperatura formownika 125°C, slimak nie chlodzony, korpus wytlaczarki chlodzony sprezonym powietrzem, predkosc obrotowa slimaka 20 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego preta 27 cm/min., kalibrownik chlodzony obiegiem wodnym o temperatu¬ rze okolo 20°C, bez wytwarzania prózni.Otrzymano ta droga pelny, sztywny i dokladnie cy¬ lindryczny pret o srednicy 32 mm, majacy komórkowa 14 budowe wewnetrzna i zewnetrzna skorupe o gladkiej i blyszczacej powierzchni.Gestosc preta wynosila 0,55, a wydajnosc 7,5 kg/godz. 5 Przyklad V. W celu otrzymania cylindrycznego preta uzyto do wytlaczania nastepujaca mieszanke: drobne granulki kopolimeru akrylonitrylu, butadienu i sty¬ renu (nazwa handlowa „Lor- karil") kwasny weglan sodu olej wazelinowy kwas stearynowy 10 100 czesci wagowych; 3 czesci wagowe; 0,1 czesci wagowych; 0,1 czesci wagowych. 13 Mieszanke te ujednoródniono przez wymieszanie jej w czasie 3 minut w mieszarce o duzej predkosci.Tworzywo po zmieszaniu odstawiono do suszarki na okres 3 godzin w temperaturze 80°C.Wytlaczania dokonano przy uzyciu takiego samego 20 oprzyrzadowania jak w przykladzie II.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy 130-H40,14(H-150°C 25 temperatura glowicy 135°C, temperatura formownika 125°C, slimak nie chlodzony, korpus wytlaczarki chlodzony sprezonym powietrzem, predkosc obrotowa slimaka 28 obr./min., 30 predkosc wyciagania uformowane¬ go preta 31 cm/min., kalibrownik chlodzony obiegiem o temperaturze okolo 20°C, bez wytwarzania prózni.Otrzymano ta droga pelny, sztywny i dokladnie cy- 35 lindryczny pret o wewnetrznej budowie komórkowej i srednicy 32 mm, majacy zewnetrzna skorupe o glad¬ kiej i blyszczacej powierzchni.Gestosc otrzymanego preta wynosila 0,65, a wydaj¬ nosc 10 kg/godz. 40 Przyklad VI. W celu otrzymania cylindrycznego preta uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym skladzie: 45 granulki polimetylometakryla- nu (nazwa handlowa „Altulite") —100 czesci wagowych; kwasny weglan sodu — 5 czesci wagowych; olej wazelinowy —0,05 czesci wagowych; Mieszanke te ujednoródniono przez mieszanie jej 50 w ciagu 3 minut w mieszarce szybkoobrotowej.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II. 55 Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy kolejno: 125,145,150,155°C temperatura glowicy 140°C, $0 temperatura formownika 130°C, slimak nie chlodzony, predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czarki 24obr./min., predkosc wyciagania uformowane- 65 gopreta 23 cm/min.,15 kalibrownik chlodzony wolnym obiegiem wody o tem¬ peraturze okolo 35°C, bez wytwarzania prózni.Otrzymano ta droga pelny pret, dokladnie cylindrycz¬ ny, majacy wewnatrz budowe komórkowa i powierzch¬ nie zewnetrznej skorupy gladka lecz matowa.Przyklad VII. W celu otrzymania preta cylin¬ drycznego uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepu¬ jacym skladzie; granulki poliamidu 11 (nazwa handlowa „Rilsan") —100 czesci wagowych; olej wazelinowy — 0,05 czesci wagowych; kwasny weglan sodu *- 1 czesc wagowa.Mieszanke ujednorodniono przez mieszanie w czasie 3 minut w mieszarce szybkoobrotowej.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II, dodajac tylko pomiedzy przedstawionymi na fig. 1 czesciami 4 i 7 wkladke izolacyjna z teflonu (policzterofluoro- etyien).Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki wynosily, liczac od zbiornika do glowicy: 135,160,155,160*0, temperatura glowicy 165*C, temperatura formownika 175°C, korpus wytlaczarki i slimak — nie chlodzone, predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czarki 24 obrJmiiL, predkosc wyciagania uformowane¬ gopreta 34 cm/min., kalibrownik byl chlodzony wolnym obiegiem wody o temperaturze okolo 40°C i nie byl poddany dzialaniu prózni.Otrzymano ta droga pelny pret cylindryczny o sred¬ nicy 31 mm, majacy wewnatrz budowe komórkowa i zewnetrzna skorupe o powierzchni dosc gladkiej i lek¬ ko blyszczacej.Gestosc preta wyniosla 0,51, a wydajnosc 8,3 kg/godz.Przyklad VIII. W celu otrzymania preta cylin¬ drycznego uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepuja/- cym skladzie: drobne granulki polietylenu niskocisnieniowego o duzej ge¬ stosci — (nazwa handlowa „Mano-lene") — 100cz^cl wagowych; olej wazelinowy — 0,1 czesci wagowej; kwasny weglan soda — 5 cze$d wagowych.Mieszanke te ujedooiecMono pflW* mfeszaito Jtf w ciagu 3 minut w wysokoobroCowej mieszarce* Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu oprzyrzado¬ wania takiego samego jak w przykladzie II.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki liczac od zbiornika do glowicy wynosily: 135,150,155,180*C temperatura glowicy 135*C temperatura formownika 130*C, 69613 16 korpus wytlaczarki i slimak — nie chlodzone, predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czarki 35 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego 5 preta 33,5 cm/min., -kalibrownik chlodzony wolnym obiegiem wody o tem¬ peraturze okolo 456C, bez zastosowania prózni.Otrzymano w ten sposób pelny pret, dokladnie cylin¬ dryczny, o srednicy 32 mm, majacy wewnetrzna budo- 10 we komórkowa i powierzchnie zewnetrznej skorupy glad¬ ka i blyszczaca. Profil ten jest równiez dosc sztywny.Gestosc preta wyniosla 0,55, a wydajnosc 8,8 kg/godz. 13 35 45 Przyklad IX. W celu otrzymania preta cylindrycz¬ nego uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym skladzie: polietylen wysokocisnieniowy w postaci proszku (nazwa han- 20 dlowa „Plastylen") — 100 czesci wagowych; polietylen wysokocisnieniowy w granulkach (nazwa handlo¬ wa „Lupolen") — 20 czesci wagowych; kwasny weglan sodu — 3 czesci wagowe. 25 Zastosowanie obu typów polietylenu, w postaci prosz¬ ku i w granulkach, ma na celu ulatwienie zasilania wy¬ tlaczarki tworzywem.Mieszanke te ujednorodniono przez zmieszanie jej 30 w czasie 5 minut w mieszarce wysokoobrotowej.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, liczac od zbiornika do glowicy wynosily: 125,135,145,145°C, temperatura glowicy i formownika: 130*C, slmiak i korpus wytlaczarki byly nie chlodzone, 40 predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czarki 24 obr./mm., predkosc wyciagania uformowanego preta 21 cm/min., kalibrownik byl chlodzony wolnym obiegiem wody o temperaturze okolo 20°C i nie wytwarzano w nim prózni.Otrzymano w ten sposób pelny pret, dokladnie cy¬ lindryczny o srednicy 32 mm, majacy wewnatrz budowe komórkowa i powierzchnie zewnetrznej skorupy gladka.Jego gestosc wynosila 0,5, a wydajnosc 5 kg/godz.Przy zwiekszeniu predkosci wyciagania profilu z ka- librcwnika do 31 cmtoia otrzymano pret pelny o ge- stoici 0,32. 55 Budowa komórkowa wyrobu n4e przeszkadzala istnie¬ niu pewnej jego elastycznosci. Tak wiec pret o gestosci 0^2 mete* bez uszkodzenia zwinac w kolo o srednicy okolo 30 cm, a po zwolnieniu obciazenia pret przyjmuje natychmiast postac prosta* Odcinek preta o dlugosci 60 50 cm poddano latwo skreceniu o 90° i nie zauwaztttet zadsycfe wklecznycfc zmiatt* Przyklad X. W celu otrzymania preta cylindrycz¬ nego uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym 45 skladzie:69613 17 polipropylen w postaci prosz¬ ku (nazwa handlowa „Brylene") — 100 czesci wagowych; azodwukairbonamid w proszku — 1 czesc wagowa; olej wazelinowy , —0,05 czesci wagowej.Mieszanke te ujednorodniono przez mieszanie jej w ciagu okolo 5 minut w mieszarce wysokoobrotowej.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II, z zastoso¬ waniem pomiedzy czesciami 4 i 7, przedstawionymi na fig. 1, teflonowej wkladki izolacyjnej.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy, wynosily: 160,175,180,190°C, temperatura glowicy: 145°C, temperatura formownika: 135°C, predkosc obrotowa slimaka 52 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego preta 27,5 cm/min., slimak i korpus wytlaczarki byly nie chlodzone, kalibrownik chlodzony wolnym obiegiem wody o tem¬ peraturze okolo 50°C, bez wytwarzania w nim prózni (oprócz momentu rozruchu).Otrzymano ta droga pelny pret, dokladnie cylindrycz¬ ny o srednicy 32 mm, majacy komórkowa budowe we¬ wnetrzna oraz dosc gladka i lekko blyszczaca powierz¬ chnie zewnetrznej skorupy.Gestosc preta wynosila 0,56, a wydajnosc 7,2 kg/godz.Przyklad XI. W celu otrzymania preta cylindrycz¬ nego uzyto przy wytlaczaniu mieszanke o nastepujacym skladzie: drobne granulki poliweglanu (nazwa handlowa „Makrolon") — 100 czesci wagowych; azodwukarbonamid w proszku — 1 czesc wagowa; olej wazelinowy — 0,05 czesci wagowej.Mieszanke te ujednorodniono przez mieszanie jej w czasie 3 minut w mieszarce wysokoobrotowej.Materialy byly uprzednio suszone przez 3 godziny w temperaturze 100°C.Wytlaczanie przeprowadzono za pomoca takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy, wynosily: 190,195,205,210dC, temperatura glowicy: 190°C, temperatura formownika: 185°C, predkosc obrotowa slimaka wytla¬ czarki 29 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego preta 16,5 cm/min., korpus wytlaczarki i slimak nie byly chlodzone, kalibrownik chlodzono obiegiem o temperaturze okolo 25°C, nie wytwarzajac wewnatrz niego prózni.Ta droga otrzymano pelny pret cylindryczny o sred¬ nicy 32 mm, majacy komórkowa budowe wewnetrzna i powierzchnie zewnetrznej skorupy dosc gladka, o wy¬ gladzie nieco marmurkowatym.Przyklad XII. W celu otrzymania preta cylindrycz¬ nego uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym skladzie: 18 20 drobne granulki propionianu celu¬ lozy (nazwa handlowa „Cel- lido^,,) — 100 czesci wagowych; azodwukarbonamid w proszku — 0,5 czesci wagowej; 5 olej wazelinowy —0,05 czesci wagowej.Mieszanke poddano ujednorodnieniu przez mieszanie w mieszarce wysokoobrotowej w ciagu 3 minut.Tworzywo bylo uprzednio suszone przez 2 godziny w temperaturze 70°C.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II, umieszcza¬ jac miedzy czesciami 4 i 7, przedstawionymi na fig. 1, izolacyjna wkladke teflonowa.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy, wynosily 135,170,180,200°C, temperatura glowicy: 170°C, temperatura formownika: 160°C, predkosc obrotów slimaka wytla¬ czarki 17 obr./min., predkosc wyciagania uformowanego preta 23 cm/min., 25 korpus wytlaczarki i slimak nie byly chlodzone, kalibrownik byl chlodzony wolnym obiegiem wody o temperaturze okolo 40°C, bez wytwarzania w nim próz¬ ni.Ta droga otrzymano pelny pret cylindryczny o sredni¬ cy 32 mm, majacy komórkowa budowe wewnetrzna i po¬ wierzchnie zewnetrznej skorupy gladka, matowa i ma¬ jaca wyglad marmurkowaty.Gestosc otrzymanego tak preta wynosila 0,65, a wy¬ dajnosc 7,2 kg/godz.Przyklad XIII. W celu otrzymania prostokatnego profilu uzyto do wytlaczania mieszanke o nastepujacym skladzie: Te same surowce jakie zastosowano w przykladzie IL to jest polistyren i przygotowane w takich samych wa¬ runkach.Wytlaczanie przeprowadzono za pomoca wytlaczarki z jednym slimakiem o srednicy 45 mm i dlugosci rów¬ nej 20 srednicom. Stopien sprezania slimaka wynosil 2,2, a wytlaczarka byla wyposazona w sitko o 60 otwo¬ rach/cm2, umieszczone przed formownikiem. 50 Na glowicy wytlaczarki umieszczono formownik pro¬ stokatny o przelocie 33X23 mm, w którego osi znajdo¬ wal sie prostokatny trzpien o wymiarach 29X19 mm.Tuz za formownikiem, wspólosiowo do niego, umiesz¬ czono kalibrownik o wewnetrznych wymiarach 33X 55 X20 mm i dlugosci 100 cm. Przy wyjsciu z kalibrow- nika znajdowal sie odciagnik gasiennicowy o znanej konstrukcji.Warunki wytlaczania byly nastepujace: 60 temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy wynosily: 11$, 130,140,150°C, temperatura glowicy: 130°C, temperatura formownika: 125°C, 6* predkosc obrotów slimaka 13 obr./min., 30 35 40 4569613 19 predkosc wyciagania profilu prosto¬ katnego 35 cm/min., korpus wytlaczarki chlodzony byl sprezonym powie¬ trzem, slimak nie byl chlodzony, kalibrownik chlodzony obiegiem wody o temperaturze 20°C, bez wytwarzania prózni.Otrzymano ta droga sztywny, pelny profil prosto¬ katny o wymiarach przekroju poprzecznego 33X23 mm, majacy gladka i nieco blyszczaca powierzchnie sko¬ rupy zewnetrznej o wygladzie troche wlóknistym.Gestosc preta wynosila 0,4, a wydajnosc 6,4 kg/godz.Przyklad XIV. W celu otrzymania cylindrycz¬ nego profilu o powierzchni zebatej uzyto do wytla¬ czania mieszanke o nastepujacym skladzie: Skladniki te same, jak wymieniono w przykladzie II, to jest polistyren i tak samo przygotowane.Wytlaczanie przeprowadzono za pomoca wytlaczarki z jednym slimakiem o srednicy 60 cm i dlugosci równej 20 srednicom. Stopien sprezania slimaka wyno¬ sil 2,4. W wytlaczarce nie umieszczono sitka przed formownikiem, majacym srednice 24 mm i powierz¬ chnie wewnetrzna zabkowana (zawierajaca 60 zabków o glebokosci 0,5 mm). W srodku formownika umiesz¬ czono natomiast pelny trzpien o srednicy 20 mm. W od¬ leglosci 1 mm od formownika umieszczono w jego osi kalibrownik o srednicy 20 mm i dlugosci 30 cm.Przy wyjsciu kalibrownika umieszczono odciagnik ga- siermicowy o znanej konstrukcji.Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpu¬ sie wytlaczarki od zbiornika do glowicy, wynosily: 90,100,125,120,115°C, temperatura glowicy: 100°C, predkosc obrotów slimaka wy¬ tlaczarki 4 obr./min., predkosc wyciagania preta 75 cm/min., korpus chlodzony strumieniem sprezonego powietrza, slimak nie chlodzony, kalibrownik chlodzony obiegiem wody o temperaturze okolo 20°C, bez wytwarzania w nim prózni.. Otrzymano ta droga pelny pret o srednicy 24 mm, majacy na powierzchni zewnetrznej wzdluzne zabki.Zabki te o gladkiej powierzchni daly jednoczesnie powierzchnie preta o wlasciwosciach przeciwposlizgo¬ wych.Gestosc preta wynosila 0,38, a wydajnosc 7,5 kg/godz.Przyklad XV. W celu otrzymania cylindrycznego preta o gladkiej powierzchni i dajacej wrazenie budowy wlóknistej, do wytlaczania uzyto mieszanke o skladzie takim samym jak w przykladzie n to jest polistyren i tak samo przygotowana.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie XIV. Kalib¬ rownik byl jednakze umieszczony wspólosiowo i tuz za formownikiem (bez szczeliny miedzy nimi).Warunki wytlaczania byly takie same jak w przy¬ kladzie XIV, z tym, ze predkosc wyciagania wynosila 65 cm/min. 20 Otrzymano ta droga pelny, dokladnie cylindryczny pret o srednicy 24 mm, majacy wewnatrz budowe komórkowa i zewnetrzna skorupe bez zabków, gladka, o powierzchni dajacej wrazenie wystepowania wlókien 5 wzdluznych, powstajacych na skutek zgniotu, wywola¬ nego zetknieciem sie z powierzchnia kalibrownika.Gestosc otrzymanego preta wynosila 0,43, a wydaj¬ nosc 7,5 kg/min.¦ Przyklad XVI. W celu otrzymania preta cylin¬ drycznego, nax przemian pelnego i drazonego, do wytla¬ czania uzyto mieszanke o skladzie takim samym jak w przykladzie II to jest polistyren. 15 Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie IL Warunki wytlaczania byly nastepujace: temperatury panujace w korpusie wytlaczarki, od zbiornika do glo¬ wicy, wynosily kolejno: 120,140,140,150°C, temperatura glowicy: 120°C, temperatura formownika: 115°C, korpus chlodzony sprezonym powietrzem, kalibrownik chlodzony obiegiem wody o temperaturze 25 okolo 20°C, bez wytwarzania w nim prózni. 20 Wytlaczanie wyzej wymienionej mieszanki prowadzo¬ no przez 4 godziny, stosujac podane nizej predkosci wyciagania i okresy czasu trwania tych predkosci: 30 22 cm/min. w czasie 60 sekund, 3$ cm/min. w czasie 120 sekund, 22 cm/min. w czasie 60 sekund, 38 cm/min. w czasie 120 sekund, i tak dalej.Otrzymano ta droga pret dokladnie cylindryczny (fig. 13) o srednicy 32 mm i zwartej, twardej, gladkiej skorupie zewnetrznej. Na kazdej 1000 mm dlugosci preta wystepowaly odcinki o budowie komórkowej i od- cinki srednio 200 mm, oddzielone odcinkami wydra¬ zonymi o dlugosci 800 mm, otoczonymi scianka o bu¬ dowie komórkowej, ograniczona, zwarta, gladka sko¬ rupa zewnetrzna, przy czym calkowita grubosc tej scianki wynosila 7 mm. Gestosc scianki ograniczajacej 4_ czesc drazona preta wynosila 0,55, a srednia gestosc calego preta 0,45.Przecinajac odpowiednio tak otrzymany profil, otrzy¬ muje sie odcinki o dlugosci 1000 mm zamkniete na obu ich koncach, na dlugosci 100 mm, majace w 50 srodku czesc wydrazona o dlugosci 800 mm (fig. 13).Wydajnosc w tym przypadku wynosila 7 kg/godz.Przyklad XVII. W celu otrzymania profilu cy¬ lindrycznego, na przemian pelnego i pustego, do wytla- 55 czania uzyto mieszanke taka sama jak w przykladzie IX, to jest polietylen wysokocisnieniowy.Wytlaczanie przeprowadzono przy uzyciu takiego sa¬ mego oprzyrzadowania jak w przykladzie II. 60 Warunki wytlaczania byly takie same jak w przy¬ kladzie IX.Wytlaczanie tej mieszanki przeprowadzono przy za¬ stosowaniu nastepujacych predkosci wyciagania i cza- gj sów trwania tego wyciagania.69613 21 31 cm/min. w czasie 60 sekund, 40 cm/min. w czasie 120 sekund, 31 cm/min. w czasie 60 sekund, 40 cm/min. w czasie 120 sekund, 'Otrzymano ta droga profil cylindryczny (fig. 13) o srednicy 32 mm na przemian pelny i drazony, o sciankach czesci drazonej, majacych grubosc 10 mm.Srednia gestosc calego preta wynosila 0,29.W pewnych przypadkach, w celu ulatwienia two¬ rzenia sie skorupy zewnetrznej na dlugosci zajmowanej przez odcinek drazony preta, mozna zastosowac wy¬ twarzanie prózni w kalibrowniku, usuwajac te próznie w czasie wytlaczania odcinka pelnego.Jest oczywiste, ze mozna wprowadzic liczne mody¬ fikacje sposobu wedlug wynalazku, nie wykraczaje poza jego ramy. Tak wiec podane wyzej ksztalty formow- ników i kalibrowników nie sa jedynie mozliwymi.W innym przypadku mozna zastosowac wprowadzenie przewodów elektrycznych w srodkowa, pusta przestrzen wytwarzana wewnatrz profilu, w miare jego wytlacza- czania w znany, stosowany zwykle sposób pokrywania tych przedmiotów tworzywem sztucznym. Drut lub inny profil o dowolnym ksztalcie i wlasciwosciach, po na- pecznieniu tworzywa, zostaje w ten sposób pokryty lekka, nieprzepuszczalna warstwa o dowolnej, z góry okreslonej grubosci. 22 PL PL