Pierwszenstwo: Opublikowano: 5. V. 1972 65145 KI. 29b, 3/65 MKP pOlf 7/04 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Wladyslaw Klimek, Zbigniew Plonka, Janina Zurakowska-Orszagh Wlasciciel patentu: Zaklady Wlókien Sztucznych „Stilon", Gorzów Wiel¬ kopolski (Polska) Sposób wytwarzania wlókien polikaproamidowych uodpornionych na dzialanie promieniowania jonizujacego Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia wlókien polikaproamidowych uodpornionych na dzialanie promieniowania jonizujacego, glów¬ nie promieniowania gamma.Ogólnie wiadomym bylo, ze we wlóknach po¬ likaproamidowych napromieniowanych przy doste¬ pie tlenu dawkami promieniowania gamma wiek¬ szymii od wartosci 1 Mrada przebiegaja procesy degradacji makroczasteczek polimeru. Procesy de¬ gradacji poliamidu 6 prowadza w konsekwencji do zmniejszenia wytrzymalosci wlókien polikapro¬ amidowych i pogorszenia ich cech uzytkowych.W celu zwiekszenia odpornosci na dzialanie pro¬ mieniowania jonizujacego wlókien i przedz poli¬ amidowych proponowano dotychczas dodawanie do poliamidowej masy wlóknotwórczej N,N]-dwu-(/?- -naftylo-)-p-fenylenodwuaminy w ilosci 0,5% w sto¬ sunku do masy polimeru wlóknotwórczego. Jed¬ nakze wymieniony preparat tylko w nieznacznym stopniu zwiekszal odpornosc wlókien poliamidowych przed dzialaniem promieniowania jonizujacego.Obecnie stwierdzono, ze znaczna poprawe odpor¬ nosci wlókien polikaproamidowych przed dzia¬ laniem promieniowania jonizujacego w obec¬ nosci tlenu mozna uzyskac dodajac do masy wlók¬ notwórczej synergiczna kompozycje inhibitorów, z których: jeden skladnik (A) jest N,Nl-podstawiona pochodna p-fenylenodwuaminy o wzorze 1, gdzie Rx i R2 s3 to jednakowe lub rózne podstawniki alifatyczne, cykloalifatyczne lub aromatyczne, 20 25 30 a w szczególnosci grupy metylowe, cykloheksylowe, fenylowe lub /?-naftylowe, zas drugi skladnik (B) jest akrydanem lub jego pochodna o ogólnym wzo¬ rze 2, gdzie Ri i R2 sa to jednakowe lub rózne pod¬ stawniki alifatyczne, cykloalifatyczne lub aroma¬ tyczne, w szczególnosci grupy mietylowe lub fenylo¬ we. Sumaryczna zawartosc inhibitorów dodawanych do masy wlóknotwórczej wynosi od 0,05°/o do 3% wagowych (najlepiej 0,5%—3%) w przeliczeniu na ilosc monomeru (ekaprolaktamoi) uzytego do poli¬ meryzacji.Zawartosc skladnika pierwszego (pochodnej p-fe-^ nylenodwuaminy) w stosunku do drugiego (pochód-' na akrydanu) moze zmieniac sie w mieszaninie w granicach 50°/o—80% wagowych. Mieszanine inhi¬ bitorów dodaje sie do kaprolaktamowej masy wlók¬ notwórczej przed procesem polimeryzacji lub do stopionego polikaproamidu bezposrednio przed pro¬ cesem formowania wlókien poliamidowych.Polikaproamidowe przedze kordowe zawierajace dodatki mieszaniny wymienionych inhibitorów nie obnizaja swej wytrzymalosci poczatkowej po napro- mieniowanioi ich dawka 1 Mrada promieniowania gamma, beta i alfa oraz dawka 1015nvt promienio- neutronowego.Przyklad I. Do autoklawu polimieryzacyjnego wprowadza sie mieszanine o skladzie: 100 kg kapro- laktamu, 5 1 wody destylowanej, 0,7 kg kwasu octo¬ wego (w przeliczeniu na 100-procentowy), 0,125 kg N^-dwufenylo-p-fenylenodwuaminy i 0,125 kg 651453 65145 4 9,9-dwumetyloaikrydanu. Autoklaw zamyka sie, przeplukuje azotem, i zawartosc podgrzewa sie do temperatury 270°C przy cisnieniu 15 atm. Nastepnie cisnienie wewnatrz autoklawu redukuje sie i wy¬ ciska zylke polikaproamidu do wody, kraje sie ja 5 na cyliniderki i poddaje procesowi ekstrakcji za po¬ moca goracej wody.Krajanke polimeru suszy sie w prózni do zawar¬ tosci wody okolo 0,01% i poddaje przedzeniu na wlókno kordowe, na przyklad Td 840/140 den. Prze¬ dze rozciaga sie, kondycjamije i mierzy sie jej wy¬ trzymalosc oraz lepkosc wzgledna (w 96% kwasie siarkowym). Próbki przedzy napromieniowane w obecnosci powietrza promieniami gamjma, beta lub alfa dawka 1 Mirada nie wykazuja zmian lep¬ kosci i wytrzymalosci wykraczajacych poza blad pomiaru, podczas gdy próbki przedzy wytworzonej bez dodatku mieszaniny inhibitorów tak samo na¬ promieniowane wykazuja spadek lepkosci i wy¬ trzymalosci dochodzacy do 16%.Przyklad II. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I, jednak z ta róznica, ze zamiast N,NJ-dwufe- nylo-p-fenylenoidwuaniiny dodaje sie do masy wlóknotwórczej N-fenylo-N^cykloheksylo-p-feny- 25 lenodwuamine w ilosci 0,25% wagowych w stosun¬ ku do kaproilaktamu uzytego do polimeryzacji.Przyklad III. Postepuje sie jak w przykla¬ dzie I, -z ta jednak róznica, ze zamiast 9,9-dwume- tyloakrydanu dodaje sie do masy wlóknotwórczej 30 Wzór 1 KZG 1, z. 4] Cena zl akrydan w ilosci 0,25°/o wagowych w stosunku do kaprolaktamiu uzytego do polimeryzacji. PL