Pierwszenstwo: Opublikowano: 5.XII.1969 58996 KI. 8 k, 3 MKP UKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Wladyslaw Skwarcz, mgr inz. Wie¬ slaw Olczyk, mgr inz. Ignacy Demianczuk, inz. Wieslaw Kalinowski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania apretury wodoodpornej i wodoszczelnej Przedmiotem patentu nr 49550 jest sposób wy¬ twarzania wodoodpornych i wodoszczelnych apre- tur na tkaninach przez naniesienie rozpuszczalniko¬ wego roztworu poliuretanów wytworzonych przez reakcje poliestrów lub polieterów z dwuizocyjania- nami i sieciowanych dodatkiem poliizocyjanianów.Apretury te mimo swej duzej elastycznosci usztyw¬ niaja pierwotna strukture tkaniny tak, ze apretu¬ rowana tkanina wykazuje pewna sztywnosc w sto¬ sunku do tkaniny nieapreturowanej.Ogólnie stosowane srodki zmiekczajace dla two¬ rzyw, jak estry kwasu ftalowego, sebacynowego, adypinowego i innych, tak jak np. fosforan trój- krezylu, sebacynian izooktylu, adypinian benzylu, oktylu czy popularny ftalan butylu wykazuja dzia¬ lanie zmiekczajace, jednakze nie wykazuja prawie dzialania hydrofobizujacego. Wymienione zwiazki posiadaja jednak wspólna wade, sa mianowicie wymywane z apretury przez rozpuszczalniki orga¬ niczne, jak octany, etery, benzyne, a nawet wode (nie wytrzymuja wielokrotnego prania), przez co apretura z czasem traci uprzednio nabyte wlas¬ nosci. Wymienione zmiekczajace dodatki z biegiem czasu zostaja „wypocone" z apretur, które staja sie przez to sztywne.Niepczekiwanie stwierdzono w badaniach, ze zwiazki alifatyczne i alifatyczno-aromatyczne o dlugim lancuchu weglowym, posiadajace wolne grupy, hydroksylowe, aminowe lub karboksylowe znacznie zmiekczaja opisywane apretury, a poza tym nadaja apreturze dodatkowo znaczna hydro- fobowosc i nie sa wymywane przez rozpuszczalni¬ ki i wode. Tkaniny pokryte apreturami zmiekczo¬ nymi tymi zwiazkami nie traca elastycznosci na- 5 wet po wielokrotnym praniu, poniewaz wymienio¬ ne zwiazki wbudowuja sie w lancuch czasteczki polimeru, który tworzy apreture.Sposób wedlug wynalazku polega na zastosowa¬ niu dodatków zmiekczajacych do apretur poliure- 10 tanowych przygotowywanych zgodnie z opisem pa¬ tentowym polskim nr 49550. Jako dodatki zmiek¬ czajace stosuje sie alifatyczne alkohole, kwasy i aminy o dlugich lancuchach zawierajacych 10— 22 atomów wegla, etoksylowane alkohole, aminy 15 i kwasy zawierajace 10—22 atomów wegla w lan¬ cuchu alifatycznym lub alifatyczno-aromatycznym.Jako zmiekczacze stosuje sie takze kondensaty kwasów tluszczowych i etanoloamin lub poliamin, lub zwiazki posiadajace jedna lub kilka grup hy- 20 droksylowych, aminowych lub karboksylowych i posiadajace jednoczesnie grupy hydrofobowe! Wprowadzenie omawianych zwiazków jako do¬ datków do apretur poliuretanowych wytwarza¬ nych sposobem wedlug opisu patentowego nr 48550 25 uzyskuje sie zwiekszenie wodoodpornosci apreturo¬ wanych tkanin przy znacznie mniejszej ilosci na¬ lozonej apretury, niz w przypadku stosowania wy¬ mienionych apretur bez dodatków. Uzyskuje sie takze zwiekszenie przewiewnosci apreturowanych so tkanin. W rezultacie stosujac omawiane dodatki 5899658996 4 polepsza sie wodoodpornosc tkanin, ich przewiew- nosc oraz elastycznosc uzyskujac miekki chwyt tkaniny.Wymienione dodatki polepszajace wlasnosci apre- tur mozna dodawac do sporzadzonych apretur bez¬ posrednio przed powlekaniem, mozna takze przy¬ gotowywac apreture dodajac srodki zmiekczajace da jednego z jej skladników. Mozna takze wymie¬ nione srodki zmiekczajace wbudowac w czasteczke polimeru — skladnika apretury w procesie synte¬ zy polimeru przez kopolimeryzacje (kopolikonden- sacje). W kazdym z przypadków nastepuje che¬ miczne wiazanie srodków zmiekczajacych i hydro- fobizujacych z podstawowymi skladnikami apre¬ tury.Przyklad I. Do 100 g poliuretanu produktu reakcji 100 g poliestru z kwasu adypinowego i gli¬ kolu etylenowego oraz 9,2 g dwuizocyjanianu to- luilu — rozpuszczonego w 200 g octanu etylu do¬ daje sie 0,5 g alkoholu stearylowego, miesza az do rozpuszczenia alkoholu stearylowego, po czym do¬ daje sie 5,5 g preparatu sieciujacego (produkt re¬ akcji 3 moli dwuizocyjanianu toluilu i 1 mola trój- metylolopropanu) oraz 5 g katalizatora aminowego.Tak przygotowana apretura powleka sie tkanine w znany sposób.Przyklad II. Do 100 g poliuretanu, wytwo¬ rzonego z 75 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego oraz 25 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu dwuetylenowego i 8,9 g dwuizocyjanianu toluilu, rozpuszczonego w 180 g octanu etylu dodaje sie 0,7 g stearyloaminy. Po rozpuszczeniu dodaje sie preparat sieciujacy i ka¬ talizator jak w przykladzie I.Przyklad III. 98 g poliestru z kwasu adypi¬ nowego i glikolu etylenowego, 2 g poliestru z kwa¬ su adypinowego, glikolu dwuetylenowego i triolu poddaje sie reakcji z 8,8 g dwuizocyjanianu tolui¬ lu w temperaturze okolo 120*C. Po przereagówaniu rozpuszcza sie w 180 g octanu etylu dodajac 0,6 g produktu reakcji kwasu laurylowego z 4 molami tlenku etylenu. Po ostudzeniu przechowuje sie w pojemnikach. Preparat ten stanowi glówny skladnik apretury i moze byc stosowany po* doda¬ niu srodków sieciujacych i katalizatora.Przyklad IV. 96 g poliestru z kwasu adypi¬ nowego i glikolu etylenowego, 3 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu dwuetylowego oraz triolu, 1 g alkoholu stearylowego miesza sie i roz¬ puszcza w 150 g toluenu. Po odwodnieniu przez oddestylowanie 50 g toluenu, poddaje sie reakcji w temperaturze wrzenia z 8,9 g dwuizocyjanianu toluilu utrzymujac mieszanine w tej temperaturze w ciagu 5 godzin, po czym oddestylowuje 80 g to¬ luenu. Po ostudzeniu do temperatury 80aC wpro¬ wadza sie 160 g octanu etylu. Preparat stanowi glówny skladnik apretury wodoodpornej i stosuje sie go po dodaniu katalizatora i czynnika sieciu¬ jacego.Przyklad V. 100 g poliestru z kwasu adypi¬ nowego i glikolu etylenowego, 1,8 g produktu re¬ akcji oleilóaminy z czterema czasteczkami tlenku etylenu poddaje sie reakcji w roztworze toluenu W stosunku 1 r 1 w temperaturze 11 dwuizocyjanianu toluilu. Po oddestylowaniu tolu¬ enu produkt rozpuszcza sie w 180 g octanu etylu otrzymujac preparat stanowiacy glówny skladnik apretury, który po usieciowaniu naklada sie na tkaniny w znany sposób. 5 Przyklad VI. Do 100 g poliuretanu wytwo¬ rzonego z 88 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego oraz 8 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu dwuetylenowego, 4 g polie¬ stru z kwasu adypinowego i glikolu propylenowego io i 8,8 g dwuizocyjanianu, rozpuszczonego w 190 g octanu etylu dodaje sie 0,7 g produktu reakcji kwa¬ su oleilowego z dwuetanoloamina. Nastepnie do¬ daje sie katalizator oraz preparat sieciujacy jak w przykladzie I i apretura ta pokrywa sie tkani- 15 ne przez powlekanie.Przyklad VII. Do 97 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego dodaje sie 3 g oleju rycynowego i 8,8 g dwuizocyjanianu toluilu.Produkt reakcji rozpuszcza sie w 180 g octanu so etylu. Otrzymuje sie produkt stanowiacy glówny skladnik apretury, który po dodaniu srodków sie¬ ciujacych i katalizatora stosuje sie do pokrywania tkanin przez powlekanie.Przyklad VIII. Do 100 g preparatu sporza- 25 dzonego wedlug przykladu VII dodaje sie 1 g ole¬ ju rycynowego i po wymieszaniu stosuje sie do powlekania tkanin z dodatkiem srodków sieciuja¬ cych i katalizatora.Przyklad IX. Do 100 g preparatu sporzadzo- 30 nego wedlug przykladu VII — dodaje sie 2 g kwa¬ su laurylowego, miesza sie dobrze i stosuje do powlekania tkanin z dodatkiem srodków sieciuja¬ cych i katalizatora.Przyklad X. Do 100 g preparatu sporzadzo- 25 nego wedlug przykladu VII dodaje sie 1,2 g nony- lofenolu i po dokladnym wymieszaniu stosuje sie do powlekania tkanin z dodatkiem srodków sieciu¬ jacych i katalizatora.Przyklad XI. 100 g poliestru z kwasu ady- 40 pinowego i glikolu etylenowego 1,5 g oktylofenolu rozpuszcza sie w 150 g chlorobenzenu. Po odde¬ stylowaniu 50 g chlorobenzenu prowadzi sie reak¬ cje poliestru z 8,7 g dwuizocyjanianu toluilu w temperaturze ca 130aC w ciagu 5 godzin po czym 45 oddestylowuje okolo 70 g chlorobenzenu i po ostu¬ dzeniu do 80°C wprowadza 160 g octanu etylu.Otrzymany preparat jest glównym skladnikiem apretury wodoodpornej i stosuje sie go po dodaniu katalizatora i czynnika sieciujacego. 50 PL