Przedmiotem niniejszego wynalazku jest regula¬ tor predkosci tloka prasy hydraulicznej w procesie tloczenia.Znane sa regulatory predkosci tloka przy tlocze¬ niu na prasach hydraulicznych dzialajace na tej za¬ sadzie, ze predkosc rzeczywista tloka jest porówny¬ wana z predkoscia nastawiona, a ich róznica prze¬ kazywana jest do ukladu sterowania zespolem na- stawczym zaworu regulacyjnego sluzacego do ste¬ rowania predkoscia tloka.Zasadnicza wada tych znanych regulatorów jest to, ze nie moga one zapewnic szerokiego za¬ kresu regulacji predkosci w procesie tloczenia, przy równoczesnym utrzymaniu dostatecznej dokladnosci procesów regulacji. Przyczyna tych trudnosci sa zarówno wlasnosci ukladu regulacji jak i stosunkowo szerokie zmiany danych cha¬ rakterystycznych prasy odpowiadajacych zakre¬ sowi ich predkosci roboczych, na przyklad stala czasowa, wspólczynnik wzmocnienia dlawienia itp. Wskutek tego przy przejsciu z jednego za¬ kresu regulowanych predkosci do innego koniecz¬ na jest zmiana schematu strukturalnego regula¬ tora.Zadaniem niniejszego wynalazku jest wyelimi¬ nowanie wymienionych wyzej wad i skonstruowa¬ nie takiego regulatora predkosci tloka w procesie tloczenia na prasach hydraulicznych, który za¬ pewnilby regulacje predkosci przy szerokim ich zakresie z duza dokladnoscia dzialania i zapewnie- 10 15 25 30 2 niem dostatecznej jakosci procesów zachodzacych w ukladzie regulacji.Zadanie to zostalo rozwiazane w ten sposób, ze regulator predkosci prasy hydraulicznej, w którym czujnik sluzacy do pomiaru predkosci rzeczywi¬ stej tloka i zespól do nastawiania predkosci po¬ laczone sa komparatorem sprzezonym z zespolem nastawczym zaworu regulacyjnego sluzacego do sterowania predkosci tloka, przy czym regulator wedlug wynalazku jest wyposazony w nadajnik pojedynczych impulsów lub grup impulsów oraz sygnalu wylaczajacego uklad regulacyjny, umiesz¬ czony miedzy komparatorem i zespolem nastaw¬ czym zaworu regulacyjnego.Nadajnik impulsów, oraz sygnalu do wylacza¬ nia ukladu regulacyjnego jest przy tym wyposa¬ zony przynajmniej w jeden manometr, na przy¬ klad w manometr róznicowy do rejestracji zaniku cisnienia w zaworze regulacyjnym.W przypadku, gdy regulator wedlug wynalazku jest wyposazony w przelacznik zakresów pred¬ kosci tloczenia celowe jest wbudowanie miedzy komparator i nadajnik impulsów zespolu prze¬ ksztalcajacego róznice predkosci na róznice wzgled¬ ne, przy czym zespól ten moze korzystnie stano¬ wic jedna calosc z komparatorem.Nadajnik pojedynczycti impulsów moze byc na¬ tomiast korzystnie polaczony z czujnikiem do po¬ miaru predkosci lub z zespolem do nastawiania predkosci. 5717857178 3 4 Regulator jest równiez korzystnie wyposazony w wybierak wstepny wiekszej z obydwu predkosci mierzonej i nastawianej, polaczony z nadajnikiem impulsów.Nadajnik pojedynczych impulsów lub grup im- pul$ów oraz sygnalu wylaczajacego uklad regulacji jest korzystnie zaopatrzony w zbudowany na dio¬ dach przetwornik odcinkowo liniowy, który ksztal¬ tuje zaleznosc pierwiastkowa sygnalu róznicy predkosci i sprzezony jest z przerzutnikiem dzia¬ lajacym w przypadku przekroczenia sygnalu prze- ;; tworlftka.- Obwód opózniajacy przerzutnik pola¬ czony z jego wyjsciem zapewnia w przyblizeniu liniowy wzrost napiecia wylaczajacego. Ponadto nadajnik impulsów jest wyposazony w uniwibra- tor, którego stosunek przerw zmienia sie odpo¬ wiednio do nastawianej predkosci i który sprze¬ zony jest z obwodem opózniajacym przerzutnika, oraz w dzielnik napiecia sterowany zanikiem cis¬ nienia w zaworze regulacyjnym, w ten sposób, ze predkosc wzrastania napiecia wylaczajacego za¬ lezna jest od nastawianej predkosci i zaniku cisnie¬ nia na zaworze regulacyjnym. Ponadto nadajnik impulsów jest zaopatrzony w pomocniczy uniwi- brator wlaczany przez przerzutnik, z którym jest polaczony w ten sposób, ze w czasie dzialania tego uniwibratora przerzutnik jest zablokowany prze¬ rywajac uklad regulacji.W celu uproszczenia nastawiania regulatora i polepszenia jakosci regulacji korzystne jest za¬ stosowanie zespolu korekcyjnego z potencjometrem korekcyjnym, polaczonym mechanicznie z zespolem do nastawiania predkosci tloka i elektrycznie przez poszczególne zaciski przelacznika zakresu z zespo¬ lem korekcyjnym zlozonym z diod i oporników.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 do 5 przedstawiaja sche¬ maty blokowe róznych rozwiazan regulatora pred¬ kosci tloka, fig. 6 — szczególowy schemat elek¬ tryczny przykladowego regulatora, fig. 7 — sche¬ mat kinematyczny nadajnika predkosci, a fig. 8 do 10 — przykladowe schematy elektryczne regulatora.Regulator predkosci tloka prasy hydraulicznej 1 jest zaopatrzony w czujnik 2 sluzacy do pomiaru predkosci tloka, który jest polaczony z komparato¬ rem 3, do którego jest równiez wlaczony zespól 4 do nastawiania predkosci. Komparator 3 jest wla¬ czony do nadajnika 5 pojedynczych impulsów i sygnalu sluzacego do wylaczania ukladu regu¬ lacji „prasa-regulator". W dalszym ciagu opisu nadajnik ten okreslany jest w skrócie jako na¬ dajnik impulsów 5.Powstajacy w przypadku odchylen predkosci mierzonej i nastawionej impuls o czasie trwania ti doprowadzany jest do zespolu nastawczego 6, powodujacego niezbedne przesuniecie zaworu re¬ gulacyjnego 7, wskutek czego predkosc tloczenia uzyskuje ponownie nastawiona wartosc. W wyniku bezwladnosci calego ukladu regulacyjnego, zwlasz-. cza zas obiektu regulacji prasy 1, przekazanie roz¬ kazu nastepuje ze znacznym opóznieniem (od ulamka sekundy do kilkunastu sekund). Czas trwa¬ nia przerwy t2 nastepujacej po podaniu impulsu dobiera sie w ten sposób, aby odpowiadal on za¬ konczeniu procesu regulacji.Nadajnik impulsów 5 wytwarza impulsy zapew¬ niajace odpowiednie przesuniecia zaworu regula¬ cyjnego proporcjonalne do wielkosci regulowanego odchylenia i zalezne od charakterystyki zaworu na s danym jej odcinku, a wiec równiez od predkosci prasowania. Przy uzyciu jako zespolu napedowe¬ go 6 zwyklego silnika elektrycznego oraz zapew¬ nieniu optymalnego w odniesieniu do czasu trwa¬ nia przebiegu przesuniecia zaworu regulacyjnego 7, któremu odpowiada ruch ze stalym przyspiesze¬ niem i opóznieniem, czas trwania impulsu ti po¬ winien byc równy (w przypadku wytwarzania pojedynczego impulsu) pierwiastkowi kwadrato¬ wemu wartosci regulowanego odchylenia.Zaleznosc parametrów impulsu od predkosci okreslona jest przez konkretna charakterystyke zaworu regulacyjnego 7 i nie moze byc wczesniej wyznaczona, bowiem znane sa tylko granice tej funkcji. W szczególnosci w przypadku wykorzy¬ stania jako sygnalu odchylenia absolutnej róznicy predkosci nie trzeba korygowac liniowej charakte¬ rystyki zaworu ze wzgledu na predkosc. Oznacza to, ze t3 = aj/ Av, gdzie t3 — oznacza czas prze¬ suniecia zaworu i sklada sie z czasu dobiegu ti równego czasowi trwania impulsu oraz czasu ha¬ mowania t'i, czyli czas przesuniecia zaworu ts = ti + t'x.Przy ruchu ze stalymi przyspieszeniami czas t3 jest proporcjonalny do czasu ti, czyli t3 = mti, gdzie m — oznacza staly wspólczynnik, m 1, a — oznacza staly wspólczynnik.Av — oznacza róznice predkosci mierzonej i pred¬ kosci nastawionej.W przypadku zastosowania zaworu o charakte¬ rystyce wykladniczej czas jego przesuniecia moze byc okreslony nastepujacym równaniem: t3= TTlA * gdzie: v — predkosc tloczenia, a' — stala, w ogólnym przypadku rózniaca sie od stalej a.W przypadku gdy jako sygnal regulowanego odchylenia uzywa sie wzgledna róznice predkosci —liniowa charakterystyka zaworu prowadzi do v nastepujacej zaleznosci okreslajacej czas przesu¬ niecia t3 = a1/v-1/^ za charakterystyka wykladnicza zaworu daje na¬ stepujaca zaleznosc Wykladnicza charakterystyka zaworu jest naj- wlasciwa z punktu widzenia predkosci dzialania 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 57178 6 ukladu, • gdyz odpowiada jej najmniejszy zakres trwania impulsów nastawczych, który okreslony jest wylacznie przez zakres regulowanego odchy¬ lenia.Charakterystyka liniowa zaworu jest natomiast najlatwiejsza do realizacji.Rzeczywiste charakterystyki zaworów sa zawarte miedzy tymi dwoma skrajnymi charakterystykami, przy czym nadajnik 5 impulsów powinien zapew¬ niac uzyskanie niezbednej zaleznosci dla rzeczy¬ wistych zaworów.W celu wyeliminowania ewentualnego zjawiska przeregulowania przy przypadkowych nadmiernie duzych odchyleniach predkosci (na przyklad przy przelaczeniu na inny zakres w czasie pracy regu¬ latora, jak równiez przy wlaczeniu regulatora na prace automatyczna w chwili gdy znacznie rózni sie rzeczywista i nastawiona predkosc tloczenia) czas trwania impulsu ti powinien byc ograniczony okreslona wartoscia graniczna.Przyjecie wymienionej wyzej zaleznosci czasu trwania impulsu ti od róznicy predkosci, jak rów¬ niez istnienie wymaganej zaleznosci od predkosci umozliwia uzyskanie optymalnej regulacji przy stalym spadku cisnienia na regulowanym zaworze.W rzeczywistosci spadek cisnienia moze sie zmie¬ niac w wystarczajaco szerokich granicach, w przy¬ blizeniu od 30 kG/cm2 do 200 kG/cm2, a w nie¬ których przypadkach wartosc cisnienia moze rów¬ niez spadac do zera.W przypadku wykladniczej charakterystyki za¬ woru regulacyjnego 7 niezbedny czas wypelnienia rozkazu nie zalezy od zakresu cisnienia. W ogól¬ nym przypadku ma jednak miejsce zaleznosc od zakresu cisnienia i z tego powodu- mozliwosc usu¬ niecia odchylenia w czasie pojedynczego impulsu wymaga aby czas trwania impulsu ti byl zalezny od spadku cisnienia. Z tego powodu do nadajnika impulsów 5 podaje sie prócz róznicy predkosci i predkosci tloka równiez róznice cisnien mie¬ rzona przez czujnik 8 na zaworze 7. Dzieki temu zapewnia sie niezbedne przedluzenie czasu trwa¬ nia impulsu ti w przypadku zmniejszenia sie za¬ kresu cisnien.W przypadku normalnej pracy ukladu regulacyj¬ nego wartosci rzeczywistej i nastawionej predkosci tloka róznia sie od siebie tylko nieznacznie tak, ze jako parametr- korekcyjny (wartosc odniesie¬ nia) moze byc przyjeta dowolna z tych dwóch predkosci, jak to pokazano na fig. 1, gdzie sygnal predkosci podawany jest do nadajnika impulsów z komparatora.Fig. 2 przedstawia schemat blokowy ukladu re¬ gulacji, w którym sygnal predkosci podawany jest do nadajnika 5 impulsów bezposrednio z czujnika 2 sluzacego do pomiaru predkosci. W tym przypadku zastosowano wiec jako parametr korekcyjny (wielkosc odniesienia) rzeczywista predkosc tlo¬ czenia, co umozliwia polepszenie przebiegu pro¬ cesu w ukladzie regulacji, jak równiez zmniejsze¬ nie czasu regulacji w przypadku przelaczania za¬ kresu z duzych predkosci rzeczywistych na male, gdyz w tym przypadku wypelnienie rozkazu naste¬ puje w tym czasie, w którym szybkosc prasy przewyzsza zadana, zapewniajac tym samym wiek¬ sze przesuniecie zaworu regulacyjnego 7. Przy przelaczaniu z mniejszych predkosci rzeczywistych na wieksze rozkazy wypelniane sa w czasie, któ¬ remu odpowiadaja odpowiednio mniejsze pred- 5 kosci rzeczywiste, wskutek czego nastepuje pewne opóznienie regulacji odchylenia.Fig. 3 pfzedstawia schemat blokowy ukladu re¬ gulacji, w którym sygnal predkosci doprowadzany jest do nadajnika impulsów 5 z zespolu 4 pre'd- io kosci nastawianej, a wiec jako wielkosc korek¬ cyjna (odniesienia) stosuje sie w tym przypadku nastawiana predkosc tloczenia.Uklad ten zapewnia optymalny przebieg pro¬ cesów regulacji (minimum czasu) w przypadku 15 przelaczania z malych predkosci na duze, gdyz rozkazy wykonywane sa w tym przypadku pó zakonczeniu otwierania zaworu. Natomiast przy przejsciu z duzych predkosci na male przebieg regulacji jest odpowiednio opózniony. 20 Na fig. 4 przedstawiono schemat blokowy naj¬ lepszego rozwiazania ukladu zapewniajacego wlas¬ ciwa regulacje przy duzych odchyleniach w oby¬ dwie strony. W tym przypadku na nadajnik impul¬ sów 5 podawany jest jako wielkosc korekcyjna 25 sygnal odpowiadajacy najwiekszej wartosci obydwu predkosci (rzeczywistej i nastawianej). Porównanie i wybór odpowiedniej predkosci nastepuje w wy¬ bieraku predkosci 9 polaczonym zarówno, z czuj¬ nikiem 2 sluzacym do pomiaru predkosci, jak z ze- 30 spolem 4 do nastawiania predkosci. W przypadku regulatorów wielozakresowych mozna dla uprosz¬ czenia przelaczania stosowac wielostopniowy sygnal predkosci nastawianej doprowadzany do wybiera¬ ka 9. Kazda okreslona wartosc nastawianej pred- 35 kosci moze w tym przypadku odpowiadac jednemu tylko zakresowi.W regulatorach wielozakresowych doprowadzany do wybieraka 9 sygnal predkosci moze byc równiez funkcjonalnie uksztaltowany, na przyklad prze- 40 ksztalcony w logarytm predkosci. W tym przypadku do wybieraka musi byc równiez podawana wartosc nastawiana w postaci logarytmu.Na fig. 5 przedstawiony jest schemat blokowy ukladu regulacji, w którym sygnal regulowanego 45 odchylenia przed podaniem go do nadajnika 5 im¬ pulsów zostaje przeksztalcony w zespole 10 na róz¬ nice wzgledna. Stosowana w tym przypadku jako sygnal wzgledna róznica predkosci zapewnia stala waHosc sygnalu dla jednakowego procentowego 50 odchylenia predkosci we wszystkich zakresach re¬ gulacji, a tym samym znaczne uproszczenie ukladu i budowy regulatora.Ponadto w celu wyeliminowania niezbednego otwarcia zaworu regulacyjnego 7 w przypadku 55 niewystepowania w nim spadku cisnienia, jak równiez zwiazanej z tym straty czasu na zamknie¬ cie zaworu po rozpoczeciu plyniecia metalu w pra¬ sie 7 regulator jest zaopatrzony w stopien koncowy 11 polaczony z zespolem blokujacym otwieranie 60 zaworu regulacyjnego 7 w przypadku spadku ci¬ snienia na nim ponizej okreslonej wartosci gra¬ nicznej.Ten sygnal blokujacy nie zalezy przy tym od rzeczywistej predkosci ruchu tloka. 65 Na fig. 6 przedstawiono bardziej szczególowy7 57178 8 schemat blokowy regulatora predkosci tloka Y prasy hydraulicznej 1. Z belka poprzeczna prasy hydraulicznej 1 jest sprzezony mechanicznie cze¬ stotliwosciowy nadajnik 12 predkosci, którego wyjscie jest wlaczone na wejscie wzmacniacza wstepnego 13. Wyjscie wzmacniacza 13 jest wla¬ czone na wejscie przetwornika czestotliwosciowo- napieciowego 14. Przetwornik 14 i zespól 4 do na¬ stawiania predkosci polaczone sa z komparatorem 3 wlaczonym poprzez modulator 15 ze wzmacnia¬ czem mocy 16. Komparator 3 jest ponadto pola¬ czony z zespolem 10 do przeksztalcania róznicy predkosci w róznice wzgledna.Wzmacniacz mocy 16 jest polaczony z jednej strony z detektorem 17 a z drugiej z dyskrymina- torem fazowym 18. Detektor 17 jest wlaczony na odcinkowo liniowy przetwornik 19 polaczony z ko¬ lei z przetwornikiem 20 okreslajacym czas trwania ti impulsu. Drugie wejscie przetwornika 20 jest polaczone z wyjsciem przetwornika funkcyjnego 21, którego wejscia polaczone sa z wlaczona do zespolu 4 grupa korekcyjna 22 i wzmacniaczem 23 róznicy cisnien. Na wejscia wzmacniacza 23 sa wlaczone za posrednictwem wzmacniaczy 24 i 25 czujniki 26 i 27 cisnienia.Wyjscia przetwornika 2fr i dyskryminatora fazo¬ wego 18 sa wlaczone na stopien koncowy 11 sta¬ nowiacy jedna calosc z zespolem blokujacym i po¬ laczony z wzmacniaczem elektromaszynowym 28 sprzezonym z silnikiem 29 zaworu regulacyjnego 7.Wyjscie wzmacniacza wstepnego 13 jest ponadto wlaczone na wejscie przetwornika 30 „czestotli¬ wosc — logarytm" polaczonego z urzadzeniem 31 rejestrujacym predkosc.Dzialanie opisanego wyzej regulatora jest naste¬ pujace.Ruch tloka 1' prasy 1 w czasie tloczenia powo¬ duje wytwarzanie impulsów w nadajniku 12 pred¬ kosci tloka i przekazywanie ich do wzmacniacza wstepnego 13. Wzmocniony wstepnie i ograniczony amplitudowo sygnal, którego czestotliwosc jest wprost proporcjonalna do predkosci ruchu tloka 1 doprowadzony zostaje do przetwornika 14 „czesto¬ tliwosc — napiecie" stanowiacego dwukanalowy analogowy miernik czestotliwosci. Wytworzony na wyjsciu miernika czestotliwosci prad ii proporcjo¬ nalny do czestotliwosci f, a wiec do rzeczywistej predkosci tloczenia (predkosci tloka) jak równiez podawany z zespolu 4 proporcjonalny do nasta¬ wionej wartosci predkosci prad i2 doprowadzone zo¬ staja do komparatora 3. Na wyjsciu komparatora uzyskuje sie napiecie wyrazajace wielkosc regulo- wanego odchylenia—. = 12 v Wartosc napiecia wyrazajacego wielkosc odchy¬ lenia zostaje zmodulowana w modulatorze 15 a na¬ stepnie wzmocniona we wzmacniaczu mocy 16 i przeksztalcona w detektorze 17 ponownie w na¬ piecie stale, które jest doprowadzane do odcinko- wo-liniowego przetwornika 19, na którego wyjsciu uzyskana zostaje wielkosc ZlU proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego odchylenia, czyli!/ -¦— • Napiecie AU = 1/— doprowadzone zostaje do \ v przetwornika 20. Równoczesnie napiecie U3 stano¬ wiace funkcje nastawionej predkosci v2, wytworzo- 5 ne w zespole korekcyjnym 22, oraz napiecie U4 okreslone wielkoscia spadku cisnienia AY na za¬ worze regulacyjnym 7 przekazywane ze wzmac¬ niacza 23 róznicy cisnien poprzez przetwornik 21, doprowadzone zostaja.do przetwornika 20, w któ¬ rym okreslony zostaje niezbedny czas trwania impulsu ti, oraz czas trwania pauzy t2.Dzieki temu czas trwania impulsu sterujacego stanowi funkcje wartosci regulowanego odchyle¬ nia, nastawionej predkosci, oraz spadku cisnienia na zaworze regulacyjnym.Jako czujniki 26 i 27 cisnienia moga byc stoso¬ wane manometry elektryczne, których sygnaly wejsciowe wzmocnione zostaja przez wzmacnia¬ cze 24 i 25./Av~ Impuls o czasie trwania ti = b 1 / — , gdzie b jest wspólczynnikiem proporcjonalnosci który w ogólnym przypadku moze byc funkcja predkosci V i spadku cisnienia ZIP, doprowadzony zostaje do stopnia koncowego 11 i przeksztalcony w trójkatny impuls pradowy o czasie trwania t^.Do stopnia koncowego 11 doprowadzony zostaje równiez z dyskryminatora fazowego (demodula¬ tora) 18 sygnal okreslajacy znak regulowanego odchylenia.Ze stopnia koncowego 11 podany zostaje na uzwojenie sterujace wzmacniacza elektromaszyno¬ wego 28 trójkatny impuls pradowy o odpowiednim czasie trwania powodujac uruchomienie silnika 29 i odpowiednie przesuniecie zaworu regulacyjnego 7, co powoduje doprowadzenie predkosci vi tlo¬ ka Y prasy 1 do wartosci nastawionej v2. Do reje¬ stracji predkosci tloczenia w pelnym zakresie predkosci sluzy przetwornik logarytmiczny 30 sprzezony z urzadzeniem rejestrujacym - 31.Jako czujnik predkosci ruchu tloka 12 moze byc zastosowany polozeniowy nadajnik impulsów stanowiacy na przyklad przetwornik mechaniczno- optyczny, w którym czestotliwosc impulsów jest proporcjonalna do predkosci. Schemat kinema¬ tyczny takiego nadajnika przedstawiony jest na fig. 7.Nadajnik jest wyposazony w dwie tarcze alu¬ miniowe 32, na których obrzezach sa przymoco¬ wane wystajace poza te tarcze siatki optyczne 33.Kazda z tarcz 32 jest osadzona na walku 34 i na¬ pedzana za pomoca kola pasowego 35. Obydwa kola pasowe 35 sa sprzezone z tlokiem. 1' prasy 1 przy uzyciu napietej za pomoca urzadzenia napi¬ najacego 37 linki stalowej 36 „bez konca". Dzieki temu w czasie ruchu tloka uzyskuje sie naped tarcz 32. Po jednej stronie pokrywajacych sie wzajemnie siatek optycznych 33 obydwu tarcz 32 umieszczony jest oswietlacz 38, a po drugiej ele¬ ment fotoelektryczny na przyklad fotodioda 39.Do stabilizacji ruchu tarcz zastosowano hamowa¬ nie pradami wirowymi. Moment hamujacy wy¬ twarzany jest za pomoca ukladu zwojnic pradu stalego 40, miedzy biegunami których obracaja sie tarcze 32 nadajnika. 20 25 30 35 40 45 50 55 6057178 9 10 W czasie ruchu tarcz fotodioda 39 oswietlana jest strumieniem swiatla o zmiennym natezeniu wytwarzajac sygnal, którego czestotliwosc jest proporcjonalna do predkosci tloczenia. Sygnal ten jest nastepnie wzmacniany za pomoca wzmacnia¬ cza wstepnego 13 (fig. 6).Na fig. 8 przedstawiono przyklad wykonania ukladu polaczen miernika 2 predkosci zlozonego z polaczonych szeregowo nadajnika predkosci 12, wzmacniacza wstepnego 13, przetwornika 14 „cze¬ stotliwosc — napiecie" i komparatora 3 stanowia¬ cego jedna calosc z zespolem przetwarzajacym 10.Komparator 3 jest polaczony z zespolem 4 nasta¬ wiania predkosci, oraz zespolem korekcyjnym 22.Do wzmacniacza wstepnego 13 natomiast jest do¬ laczony przetwornik 30 „logarytm — czestotliwosc".Przetwornik 14 „czestotliwosc — napiecie" sta¬ nowi dwukanalowy analogowy miernik czestotliwo¬ sci pracujacy na calkowitym obciazeniu.Sklada sie on z dwóch stopni formujacych, z ukladu kondensatorów, mostka prostujacego, dwusekcyjnego filtra RC, wzmacniacza calkuja¬ cego oraz wzmacniacza stopniowego, stanowiace¬ go obciazenie przetwornika.Calkowity zakres pomiaru predkosci odpowia¬ dajacy wartosciom od 0,05 do 100 mm/sek po¬ dzielony jest w przelaczniku zakresów 41 (fig. 8) na szesc zakresów^ W celu zwiekszenia szybkosci dzialania przetwornika przy zadanych czestotli¬ wosciach nadajnika odpowiadajacych roboczemu zakresowi predkosci w ukladzie przetwornika nastepuje podwojenie czestotliwosci przez pomiar czestotliwosci nadajnika w dwóch kanalach pra¬ cujacych na calkowitym obciazeniu.Opisany wyzej uklad pracuje w sposób naste¬ pujacy.Wzmocniony i ograniczony sygnal, którego czestotliwosc jest proporcjonalna do predkosci tloczenia uzyskany na wyjsciu wzmacniacza * wstepnego 13 nadajnika predkosci doprowadzany jest przez kondensator rozdzielczy 42 na siatke lewej polowy lampy 43 stanowiacej podstawowy element stopnia ksztaltujacego.Sygnal powstajacy na anodzie lewej polowy lam¬ py 43 doprowadzany jest przez kondensator rozdziel¬ czy 44 do symetrycznego przerzutnika zbudowanego na lampie 45 i stanowiacego drugi stopien formu¬ jacy przetwornika „czestotliwosc — napiecie".Impulsy prostokatne z anod lampy 45 kierowane sa do dwóch kanalów przetwornika utworzonych przez zespoly kondensatorów 46 i 47 oraz prostow¬ nik mostkowy 48. Impulsy napieciowe wytwarzane sa przez utrzymanie lampy 45 w stanie odetka¬ nym za pomoca czlonów blokujacych utworzonych przez diody 49, 50 wlaczone do zródla napiecia odniesienia + 100 V. Anody lampy sa natomiast zasilane stabilizowanym napieciem 250 V. Napie¬ cie wyjsciowe przyrzadu pomiarowego filtrowane jest przez dwusekcyjny filtr RC, którego pierwsza sekcja sklada sie z kondensatorów 51, 52, 53, 54, 55 i oporu wejsciowego lampy 56. Odfiltrowane w tej pierwszej sekcji napiecie lub prad propor¬ cjonalne do czestotliwosci doprowadzone jest w ujemnej biegunowosci do katody lampy 56 znaj¬ dujacej sie na wejsciu ukladu.Kondensatory filtrujace 51 i 52 pierwszego zakre¬ su w pierwszej sekcji filtru wlaczane sa do obcia¬ zenia przez wzmacniacz calkujacy zbudowany na lampie 57. Zastosowanie wzmacniacza calkujacego 5 umozliwia powiekszenie pojemnosci kondensato¬ rów filtrujacych (1 + K) razy, gdzie K jest wspól¬ czynnikiem wzmocnienia lampy 57 i ma wartosc okolo 20.Druga sekcja filtru zlozona*z zespolu kondensa- io torów 58 i opornika 59 wlaczona jest miedzy po¬ lówkami lampy 56 w obwód anodowy jej lewej polówki, w który wlaczony jest równiez mikro- amperomierz 60 wyskalowany w jednostkach pred¬ kosci i stanowiacy jej wskaznik. 15 Zespól do nastawiania predkosci sklada sie z po¬ dwójnego potencjometru 61, 62, przy czym poten¬ cjometr 61 polaczony jest z dzielnikiem napiecia zbudowanym na oporach 63, 64, zas 62 stanowi potencjometr korekcyjny. 20 w obwodzie anodowym prawej polówki lampy 56 nastepuje* porównanie pradu mierzonego i nasta¬ wianego.Wartosc pradu nastawianego jest odwrotnie pro¬ porcjonalna do lacznego oporu obwodu zlozonego 25 z oporu potencjometru 61 i dzielnika napiecia zbu¬ dowanego na opornikach 63, 64. Ten sam obwód pradu nastawianego sluzy równoczesnie jako opór obciazajacy komparatora.Napiecie wyjsciowe zdejmowane z obciazenia 30 równe jest: AU = (i2—ii) R albo tez AU : c (V2—Vi) R, gdzie c — wspólczynnik proporcjonalnosci; 35 TT R= J^L k UQ — napiecie na nieobciazonym dzielniku zbudo¬ wanym na oporach 63, 64; i2 ^^ V2. 40 a wiec: ; AV AU = d y~ gdzie d — stanowi staly wspólczynnik.Wynika z tego, ze polaczenie w jeden uklad ze¬ spolu nastawiania predkosci 4 i komparatora 3 45 umozliwia równoczesnie przeksztalcenie róznicy predkosci w róznice wzgledna.PrzJ zamykaniu wlacznika 65 nastepuje uziemie¬ nie anody prawej polówki lampy 56 w tym polo¬ zeniu wlacznika 65 mikroamperometr 66 wskazuje 50 nastawiana predkosc tloczenia.W przypadku równosci pradu nastawianego i pra¬ du mierzonego potencjal prawej anody lampy 56 jest równy zeru, natomiast w przypadku wystepu¬ jacej róznicy miedzy pradem mierzonym ii i pra- 55 dem nastawianym i2 wzgledna róznica tych war¬ tosci proporcjonalna do odchylenia i wystepujaca na anodzie prawej polówki lampy 56 doprowadza¬ na jest do modulatora 15 (fig. 6) stanowiacego ele¬ ment wejsciowy nadajnika impulsów 5. 60 De rejestracji roboczej predkosci tloczenia prze¬ widuje sie w zespole pomiarowym dodatkowy ka¬ nal pomiaru predkosci. W zwiazku z szerokim zakresem mierzonych predkosci i koniecznoscia doprowadzania pomiarów ze stala wzgledna do- 65 kladnoscia kanal ten stanowi przetwornik 30 cze-11 57178 12 stotliwosci w napiecie proporcjonalne do logaryt- mu czestotliwosci. Przetwornik ten sklada sie z ukladu przeksztalcajacego doprowadzany sygnal czestotliwosci w impulsy prostokatne o stalej amplitudzie oraz z szeregu obwodów prostowni¬ czych zbudowanych w ukladzie podwajaczy napie¬ cia i szeregowo polaczonych, przy czym kazdy z tych obwodów polaczony jest przez kondensator z obciazeniem, na którym sumowana jest wartosc napiecia.Jako zespól do formowania impulsów prostokat¬ nych sluzy wzmacniacz — ogranicznik zbudowany na lampie 67 (fig. 8), w którego obwód katodowy lub anodowy wlaczone sa stabilizatory krzemowe 68, 69. Zdejmowane z tych stabilizatorów impulsy prostokatne doprowadzane sa przez kondensatory 70, 71, 72, 73 równoczesnie do czterech obwodów prostowniczych 74, 75, 76, 77, których obciazenie stanowia oporniki 78, 79, 80, 81. Kondensatory 82, 83, 84, 85 stanowia filtry tych obwodów prostuja¬ cych. Sumaryczne napiecie powstajace na obciaze¬ niu szeregowo wlaczonych obwodów podwajaczy napiecia doprowadzane jest na siatke wtórnika katodowego zbudowanego na prawej polówce lam¬ py 43. Prad poczatkowy wtórnika katodowego kompensowany jest przez ujemne zródlo napiecia za pomoca opornika 86. Prad wyjscia wtórnika katodowego proporcjonalny do logarytmu czesto¬ tliwosci (1ogarytmu predksci) rejestrowany jest przez urzadzenie samopiszace 31 wlaczone poprzez opornik 87 w obwód katody wtórnika katodowego.Budowa i dzialanie zespolu korekcyjnego 22 slu¬ zacego do koordynacji pracy regulatora w aspekcie rzeczywistych parametrów zaworu regulacyjnego przedstawionego na fig. 9 opisane jest ponizej.Schemat elektryczny na fig. 9 przedstawia po¬ szczególne zespoly nadajnika impulsów 5: modula¬ tor 15 (fig. 6), wzmacniacz mocy 16, detektor 17, dyskryminator fazowy 18, przetworniki 19, 20, 21, jednobiegunowy dyskryminator fazowy 88 (fig. 9) z mikroamperomierzem do wizualnej kontroli prze¬ biegu regulacji.Zadanie nadajnika impulsów 5 polega na usta¬ leniu czasu trwania impulsu ti niezbednego dla nastawienia obwodów regulacji w zaleznosci od wielkosci regulowanego odchylenia, spadku cisnie¬ nia na zaworze i wielkosci nastawianej predkosci . jak równiez czasu trwania przerwy t2 odpowiada¬ jacego przerwie w obwodzie regulacji jako funkcji nastawianej predkosci V£.Wartosc odchylenia bedacego przedmiotem regu¬ lacji, okreslona jako napiecie AU wytworzone w komparatorze 3, doprowadzona jest do modula¬ tora zbudowanego na tranzystorach 89, 90, w któ¬ rym zostaje przeksztalcona na napiecie pradu zmiennego, którego amplituda jest proporcjonalna AV do wartosci odchylenia—, zas faza jest zalezna od znaku tego odchylenia.Dzielnik napiecia zbudowany na opornikach 91, 92, 93, 94 oraz diody 95 i 96 zapewniaja wytworze¬ nie rozlaczen ograniczajacych wartosc odchylenia bedacego przedmiotem regulacji w zakresie 25*/o zadanej predkosci.Zmodulowany sygnal odchylenia doprowadzony zostaje do modulatora przez kondensator rozdziel¬ czy 97 na siatke lampy 98 stanowiacej glówny element wzmacniacza mocy. Jako obciazenie tego wzmacniacza sluzy transformator 99.Wzmocniony sygnal zostaje zdemodulowany w demodulatorze 17, odfiltrowany i doprowadzony z ujemnym znakiem na wejscie przetwornika funk¬ cyjnego 19 (fig. 6).Sygnal z uzwojenia 100 transformatora 99 zo¬ staje podany na jednotorowy fazowy demodula¬ tor 88 zbudowany na transformatorze 101 i dio¬ dach 102 i 103, którego obciazenie stanowi mikro- amperomierz 104 sluzacy do wizualnej obserwacji procentowej wartosci odchylenia predkosci w cza¬ sie przebiegu tloczenia.Dyskryminator fazy 18 sluzacy do okreslenia zna¬ ku odchylenia zbudowany jest na uzwojeniu 105 transformatora 99 na stabilizatorach 106 i 107 i lampach 108 i 109 (fig. 10). Obciazenie lamp 108 i 109 demodulatora stanowia przekazniki elektro¬ magnetycznego pradu stalego 110 i 111.Poniewaz w ukladzie regulacji organem nastaw- czym 6 zaworu 7 (fig. 6) jest silnik pradu stalego sterowany napieciem wirnika i pracujacy w wa¬ runkach stalego przyspieszania, lub opóznienia, widoczne jest ze droga zasuwy zaworu jest pro¬ porcjonalna do kwadratu czasu wlaczenia silnika 29,^ zgodnie ze wzorem Ah = et 2 gdzie Ah przesuniecie zasuwy zaworu, e — stala.Uwzgledniajac powyzsze nalezy okreslic dlugo¬ trwalosc impulsu jako pierwiastek kwadratowy wartosci odchylenia, czyli ti = bl/ —-. Jesli charakterystyka zaworu ma charakter wykladni¬ czy, wówczas jednemu i temu samemu bezwzgled¬ nemu przesunieciu Zlh zasuwy zaworu odpowiada jeden i ten sam wzgledny przyrost predkosci AV —-. W tym przypadku wspólczynnik b jest staly i równy stosunkowi wspólczynników —. m Przetwornik funkcyjny 19 lacznie z przetworni¬ kiem 20 zapewniaja przy tym otrzymanie powyz¬ szych zaleznosci.Zespól do korekcji ksztaltu krzywej przetworni¬ ka funkcyjnego 19 (fig. 6) funkcji nastawianej predkosci oraz powiekszenia nachylenia charakte¬ rystyki przetwornika na jej poczatkowym odcin¬ ku zbudowany jest na tranzystorze 112 (fig. 9).Sposób dzialania tego zespolu korekcyjnego jest nastepujacy.Przy przeplywie pradu kolektorowego przez tran¬ zystor 112 (fig. 9) sterowany pradem stanowiacym funkcje zadanego pradu i2 i zdejmowanego z ano¬ dy lampy 113 stanowiacej glówny element uni- wibratora, napiecie na dzielniku oporowym prze¬ twornika zbudowanego na oporach 114, 115, 116, 117 zmienia sie w ten sposób, ze napiecie na opor¬ niku 114 zmniejsza sie, zas na oporniku 117 wzra¬ sta, przez co gwaltowniej wzrasta krzywa przy¬ blizenia na swym odcinku poczatkowym. Natomiast wzrost koncowej czesci krzywej poza punktami przegiecia mierzony jest za pomoca opornika 118.Z przetwornika funkcyjnego 19 sygnal doprowa- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6013 57178 14 dzany jest przez opornik 119 do siatki lampy 120 stanowiacej podstawowy element wtórnika katodo¬ wego (na wejsciu przetwornika 20 — fig. 6). Sygnal z wyjscia wtórnika katodowego doprowadzany jest do siatki lampy 121 stanowiacej podstawowy ele¬ ment przerzutnika.W normalnym stanie przerzutnika lewa polówka lampy jest przewodzaca, a prawa zatkana. Sygnal odchylenia o ujemnej biegunowosci powoduje przestawienie przerzutnika, wskutek czego na ka¬ todzie prawej polówki lampy 121 powstaje napie¬ cie, które doprowadzone zostaje do siatki lampy 122 stanowiacej podstawowy element wtórnika katodowego, na której anode jest wlaczony prze¬ kaznik 123 czasu trwania impulsu.Przelaczenie przerzutnika nastepuje w tej chwili, gdy napiecie na jego siatce sterujacej spada do wartosci zerowej. Tym samym w przypadku prze¬ kroczenia przez sygnal odchylenia wartosci strefy nieczulosci nastepuje zadzialanie przerzutnika zbu¬ dowanego na lampie 121. Wówczas nastepuje wla¬ czenie przekaznika 123, a tym samym rozpoczecie sie impulsu ti okreslajacego poczatek procesu re¬ gulacji.Równoczesnie z wlaczeniem przekaznika 123 powstaje na katodzie lampy 122 napiecie oddzialy¬ wajace na diode 124 i powodujace rozpoczecie la¬ dowania jednego z kondensatorów 125, 126, 127 w obwodzie: dioda 128, anoda lewej polówki lampy 113, oporniki 129 i 130 oraz dzielnik 131, 132 w ob¬ wodzie anodowym lewej polówki lampy 133.Wzrastajace napiecie doprowadzone jest z konden¬ satorów 125, 126, 127 do siatki wtórnika katodowe¬ go zbudowanego na prawej polówce lampy 133 i z jej katody przez opornik 134 do siatki lampy 120 wtórnika katodowego, w którym napiecie to jest porównywane z wartoscia odchylenia. W przy¬ padku gdy napiecie sprzezenia zwrotnego osiaga wartosc równa wartosci odchylenia, nastepuje od¬ laczenie przerzutnika zbudowanego na lampie 121, odlaczenie napiecia oddzialywajacego na diode 124, zas kondensatory 125, 126, 127 zostaja szybko roz¬ ladowane poprzez diode 124 i wlaczone w obwód katody lampy 122 oporniki 13i o niewielkiej opor¬ nosci. Tym samym uklad regulacji przygotowany zostaje do nastepnego cyklu pracy.Przy odlaczeniu przerzutnika wlaczony zostaje koncowym czolem impulsu uniwibrator zbudowany na lampie 136, z którego napiecie o dodatnim zna¬ ku doprowadzone zostaje do siatki przerzutnika blokujac mozliwosc jego ponownego wlaczenia, a tym samym przerywajac obwód regulacji na czas t2 niezbedny dla zakonczenia przebiegu pro¬ cesu. Czas ten okreslony jest bezwladnoscia prasy miernika predkosci oraz wielkoscia wybiegu sil¬ nika uruchamiajacego zawór. Czas trwania im¬ pulsu uniwibratora nastawiany jest przez stala czasowa RC obwodu 137,%138. W opisanym schema¬ cie czas trwania impulsu uniwibratora jak rów¬ niez czasj trwania przerwy miedzy impulsami ste¬ rujacymi reguluje sie w zaleznosci od predkosci tloczenia. Uzyskuje sie to dzieki równoleglemu wlaczeniu kondensatorów 138 do kondensatorów 139, 140, 141.W celu ulatwienia nastawienia regulacji przewi¬ duje sie w ukladzie mozliwosc zmiany wspólczyn¬ ników proporcjonalnosci wartosci odchylenia i cza¬ su trwania impulsu sterujacego ti.Przez przelaczenie pojemnosci 125, 126, 127 zmie- s nia sie skokowo wielkosc opóznienia, przy czym zmiany te odpowiadaja wielokrotnosci liczby 2.Ciagla regulacja w. obrebie .tych stopni mozliwa jest zmiana pradu ladowania kondensatorów 125, 126, 127 uzyskiwanej przez odpowiednia zmiane wartosci opornosci 130 w obwodzie ladowania.Szybkosc wzrostu napiecia sprzezenia zwrotnego okresla czas trwania impulsu sterujacego ti, gdyz w chwili gdy napiecie to uzyska wartosc odchyle¬ nia nastepuje odlaczenie przerzutnika i przekaz¬ nika 123, a tym samym zakonczenie przebiegu ste¬ rowania silnika zaworu. Szybkosc wzrostu napie¬ cia sprzezenia zwrotnego a tym samym i czasu trwania impulsu sterujacego ti regulowane sa w opisanym schemacie urzadzenia jako funkcje wartosci zadanego pradu (nastawionej predkosci tloczenia) oraz spadku cisnienia na zaworze regu¬ lacyjnym. Regulacja ta odbywa sie w nastepujacy sposób.Prad do ladowania kondensatorów 125, 126, 127 doprowadzany jest przez szeregowo wlaczone opor¬ niki 129 i 130 polaczone z dzielnikiem napiecia zbudowanym na opornikach 131, 132. Oporniki 131, 132 wlaczone sa w obwód anodowy lewej polówki lampy 133. Do siatki sterujacej tej lampy dopro¬ wadzane jest napiecie z potencjometru 142 pola¬ czonego z katoda lampy* 143 (fig. 10) stanowiacej podstawowy element wzmacniacza sygnalu rózni¬ cy cisnien. Napiecie na potencjometrze 142 okre¬ slone jest przez wartosc róznicy cisnien na zawo¬ rze regulacyjnym. W zaleznosci od wartosci tej róznicy cisnien zmienia sie prad plynacy przez lewa polówke lampy 133 (fig. 9), a tym samym napiecie na opornikach 131 i 132, przez które plynie prad ladowania. Przy wiekszej wartosci pradu ladowania wzrasta szybkosc wzrostu na¬ piecia sprzezenia zwrotnego, a tym samym zmniej¬ sza sie czas trwania impulsu sterujacego ti. Od¬ wrotnie czas ten wzrasta przy mniejszym pradzie ladowania.W ten sposób czas trwania impulsu sterujacego korygowany jest w zaleznosci od spadku cisnienia na zaworze regulacyjnym.Jak to juz wyzej opisano obwód ladowania kondensatorów 125, 126, 127 zawiera uniwibrator zbudowany na lampie 113 i* wlaczany przez ujem¬ ne impulsy o stalej czestotliwosci, na przyklad 100 Hz.Do lewej siatki zbudowanego na lampie 113 uni¬ wibratora doprowadzane jest napiecie stanowiace funkcje zadanej wartosci pradu i2 (nastawionej predkosci tloczenia). Napiecie to zdejmowane jest ze szczotki potencjometru 62 zespolu korekcyjnego 22 predkosci (fig. 6 i 8). Potencjometr 62 jest przy tym mechanicznie sprzezony z potencjometrem 61 sluzacym do nastawiania predkosci.Zespól korekcyjny predkosci (fig. 8) sklada sie z szesciu czlonów (gdyz taka jest liczba zakresów) zmontowanych na plytach 145, 146 przelacznika zakresów 41. Kazdy z czlonów tego zespolu sklada sie z opornika stalego 147, opornika nastawnego 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6057178 15 148 i dipdy 149. Dwa czlony korekcyjne odpowia¬ dajace dwom ostatnim zakresom nie maja diod.Szczotka przelacznika 146 polaczona jest z kon¬ cówka potencjometru 62 sprzezonego mechanicznie z potencjometrem 61 do nastawiania predkosci.Elektrycznie korygujacy potencjometr 62 wlaczony jest do obciazenia wtórnika katodowego zbudowa¬ nego na lampie 150. Szczotka plyty 145 przelacz¬ nika zakresów jest natomiast wlaczona na wejscie tego wtórnika katodowego. Na wejscie wtórnika katodowego jest równiez wlaczony dzielnik napie¬ cia zbudowany na opornikach 151, 152 i sluzacy do nastawiania potencjalu poczatkowego na siatce wtórnika. Opornosc wejsciowa dzielnika napiecia jest równa opornosci potencjometru korekcyjne¬ go 62.Sposób dzialania zespolu korekcyjnego jest opi¬ sany ponizej.Przy ustawieniu przelacznika zakresów w pierw¬ sze polozenie (fig. 8) napiecie zdejmowane ze szczotki potencjometru 62 okreslone jest przez napiecie poczatkowe na wyjsciu wtórnika katodo¬ wego i polozenie szczotki potencjometru 62 oraz wielkosc opornosci nastawianego opornika 148 czlonu korekcyjnego pierwszego zakresu.Przy ustawieniu przelacznika zakresów w drugie polozenie czlon korekcyjny pierwszego zakresu jest wlaczony przez kolektor 145 przelacznika na wej¬ scie wtórnika katodowego, zas czlon korekcyjny drugiego zakresu przez kolektor 146 przelacznika do potencjometru 62. Tym samym napiecie zdej¬ mowane ze szczotki potencjometru jest w tym polozeniu okreslone napieciem zdejmowanym z wyjscia wtórnika katodowego równym napieciu koncowemu pierwszego zakresu, jak i polozeniem szczotki potencjometru oraz wielkoscia opornosci czlonu korekcyjnego drugiego zakresu.Napiecie na wyjsciu wtórnika katodowego ma¬ jace wartosc równa napieciu koncowemu pierw¬ szego zakresu jest w tym przypadku okreslone przez dodatkowy, spadek napiecia na oporze wej¬ scia wtórnika katodowego czlonu korekcyjnego pierwszego zakresu. W nastepnych polozeniach przelacznika zakresów czlon korekcyjny drugiego zakresu wlaczony jest przez kolektor 145 przelacz¬ nika i czlon korekcyjny pierwszego zakresu oraz diode 149 na wejscie wtórnika katodowego. Nato¬ miast czlon korekcyjny trzeciego zakresu wlaczony jest przez kolektor 146 przelacznika na potencjo¬ metr 62. Wj tym przypadku napiecie na wyjsciu wtórnika katodowego okreslone jest 'wielkoscia spadku napiecia na oporze wejsciowym wtórnika katodowego czlonu korekcyjnego pierwszego i dru¬ giego zakresu i równe jest napieciu koncowemu drugiego zakresu.Tym samym przy dowolnym polozeniu przelacz¬ nika zakresów napiecie wyjsciowe na wtórniku katodowym jest okreslone spadkiem napiecia na oporze wejsciowym wtórnika napiecia czlonów korekcyjnych wszystkich poprzednich zakresów.To napiecie wyjsciowe jest tym samym równe napieciu koncowemu wszystkich poprzednich za¬ kresów. Natomiast napiecie wyjsciowe w ukla¬ dzie jest równe sumie napiecia na wyjsciach wtór¬ ników katodowych i okreslone napieciem zdejmo- 16 wanym ze szczotki potencjometru ustawionego przez czlon korekcyjny na odpowiednim zakresie.Napiecie zdejmowane z zespolu korekcyjnego i stanowiace funkcje zadanej wartosci pradu do- 5 prowadzone jest poprzez opornik 144 do lewej siatki lampy 113 (fig. 9) stanowiacej glówny ele¬ ment uniwibratora. Napiecie to zmienia stosunek przerw impulsów uniwibratora, a tym samym takze predkosc ladowania kondensatorów 125, 10 126, 127.Gdy lewa polówka lampy 113 otwarta jest przez wieksza czesc okresu, odpowiednio wieksza czesc pradu ladowania zmostkowana jest przez lampe, a kompensacja powstajacego odchylenia przez na- 15 piecie sprzezenia zwrotnego na wtórniku katodo¬ wym zbudowanym na lampie 120, nastepuje w od¬ powiednio dluzszym czasie. W wyniku tego wzra¬ sta równiez czas trwania impulsu sterujacego.W ten sposób mozliwa jest zmiana czasu trwania 20 impulsu sterujacego przez sterowanie stosunku przerw impulsów uniwibratora jako funkcje za¬ danej wartosci pradu i2.Tym samym w nadajniku impulsów uzyskuje sie impulsy sterujace, których czas trwania ti 25 av stanowi funkcje wartosci odchylenia ——, zadane¬ go pradu i2 (nastawionej predkosci) i spadku ci¬ snienia zlP na zaworze regulacyjnym.Fig. 10 przedstawia schemat elektryczny stopnia 30 koncowego z zespolem blokujacym, uniemozliwia¬ jacym otwarcie zaworu regulacyjnego przy nie¬ dostatecznym spadku cisnienia na nim i prze¬ ksztalcajacego prostokatne impulsy napieciowe na trójkatne impulsy pradowe do sterowania wzrnac- 35 niacza elektromaszynowego 28 zespolu nastaw- czego 6. Na fig. 10 jest przedstawiony schemat dyskryminatora fazy 18 nadajnika impulsów 5, czujnik cisnienia 26, 27 oraz schemat polaczen automatycznego wlaczania regulatora w proces 40 tloczenia na prasie po zakonczeniu próby cisnie¬ nia.Zespól blokujacy i stopien koncowy 11 regula¬ tora zbudowane sa na lampie 153 pracujacej jako wzmacniacz. W przypadku gdy nie wystepuje od- 45 chylenie bedace przedmiotem regulacji lampa 153 jest zablokowana przez ujemne napiecie wstepne, doprowadzane ze zródla ujemnego napiecia przez normalnie otwarty styk 154 przekaznika 123 do siatki lampy (fig. 9). Dzielnik napiecia zlozony 50 z oporników 155 i 156 (fig. 10), oraz dioda 157 sluza do nastawiania punktu pracy wzmacniacza.W chwili powstania odchylenia bedacego przedmiotem regulacji przez normalnie zamkniety styk 158 przekaznika 123 doprowadzone zostaje 55 napiecie ze zródla napiecia dodatniego poprzez opornik 159 do siatki lampy' 153. W obwodzie anodowym stopnia koncowego 11 wlaczone zostaje przez normalnie zamkniete styki 160, 161 prze¬ kaznika 110 i 111 uzwojenia sterujace wzmacnia- 60 cza elektromaszynowego. Podzespoly wyjsciowe dyskryminatora fazowego 18 (fig. 6) zbudowane sa na lampach 108, 109, w których obwodach ano¬ dowych wlaczone sa przekazniki 110, 111.Lampy 108, 109 (fig. 10) ptfacuja w ten sposób, 65 ze w-przypadku braku odchylenia bedacego przed-57178 17 18 miotem regulacji sa one zablokowane przez ujem¬ ne stale napiecie dostarczane z dzielnika napiecia utworzonego przez opornikji 162, 163 (fig. 9) i normalnie otwarty styk 164 przekaznika 165 (fig. 10).Do.siatek sterujacych lamp 108, 109 doprowadzany jest sygnal z elementów stabilizacyjnych 106, 107 wlaczonych w uzwojenie 105 transformatora .99.Siatki ekranujace lamp stopnia koncowego zasila¬ ne sa napieciem przemiennym. Sygnal z lamp stabilizacyjnych 106 i 107 doprowadzany jest do siatek obydwu lamp 108, 109 dyskryminatora, po¬ wodujac wlaczenie tej lampy, w której faza do¬ prowadzonego sygnalu jest zgodna z faza napiecia zasilajacego siatki ekranujace.W chwili gdy powstaje odchylenie bedace przed¬ miotem regulacji nastepuje wlaczenie odpowied¬ niego przekaznika 110, 111 i zamkniecie przez jego styk 160 lub 161 (fig. 10) obwodu lampy 153 oraz odpowiedniego uzwojenia wzmacniacza elektro¬ maszynowego. Po wlaczeniu przekaznika 123 na skutek otwarcia styku 154, napiecie zatykajace jest zdejmowane z siatki lampy 153 i doprowadzane jest do siatki przez styk 158 i opornik 159 liniowo rosnace napiecie. W czasie odpowiadajacym wla¬ czeniu przekaznika 123 do obciazenia stopnia kon¬ cowego przedstawionego jak uzwojenie sterujace wzmacniacza elektromaszynowego doprowadzany jest liniowo wzrastajacy prad, którego szybkosc wzrostu jest stala i okreslona przez napiecie do¬ prowadzone za pomoca kondensatora 166 i opor¬ nika 159.Na lampie 167 zbudowane sa wzmacniacze 24, 2S sygnalu otrzymywanego z czujników 26, 27 cisnie¬ nia panujacego w urzadzeniu hydraulicznym i w cylindrze. Jako obciazenie tych wzmacniaczy sluza transformatory 168, 169.Napiecia uzwojen wtórnych transformatorów 168, 169 prostowane sa za pomoca prostowników mo¬ stkowych 170, 171, wygladzane za pomoca konden¬ satorów 172 i 173 i zdejmowane z oporników obcia¬ zenia 174, 175.Z oporników obciazenia 174, 175 doprowadzane jest napiecie proporcjonalne do róznicy cisnien w cylindrze i prasie hydraulicznej do siatki i ka¬ tody wzmacniacza róznicowo-cisnieniowego zbudo¬ wanego na lewej polówce lampy 143. Z wyjscia tego wzmacniacza napiecie okreslone róznica ci¬ snien w prasie hydraulicznej w cylindrze dopro¬ wadzane jest przez potencjometr 176 do siatki prawej polówki lampy 143, której obciazenie wla¬ czane jest przez zespól blokujacy. Zespól ten skla¬ da sie z przekaznika 177 sluzacego do blokowania przebiegu regulacji w tych przypadkach, w któ¬ rych spadek cisnienia na zaworze jest mniejszy od nastawionej wartosci. Wówczas nastepuje za¬ dzialanie przekaznika 177, który przerywa przez swój styk 178 obwód zasilania siatki ekranujacej lampy 153. Przekazanie rozkazu zamkniecia za¬ woru nie jest przy tym blokowane, poniewaz przy zadzialaniu przekaznika 111 (zamykanie zaworu) jego styk 179 podtrzymuje otwarty styk 178 prze¬ kaznika 177. Warunki zadzialania przekaznika 177 nastawiane sa za pomoca potencjometru 176.Na lampie 180 zbudowany jest ponadto stopien wzmacniajacy sygnalu z czujnika 27 cisnienia w cylindrze prasy. W obwodzie lampy 180 znaj¬ duje sie przekaznik 181 do wlaczania regulatora w procesie tloczenia po uprzednim dokonaniu pró- 5 by cisnienia.Sygnal proporcjonalny do wielkosci cisnienia w cylindrze zdejmowany jest z polówki uzwoje¬ nia pierwotnego transformatora 168 i doprowa¬ dzany przez kondensator rozdzielczy .182 do pro- io stownika zbudowanego na diodach 183. Wyprosto¬ wane napiecie jest filtrowane i doprowadzone do siatki sterujacej lampy 180. Do tej samej siatki doprowadzane jest równiez przez kolektor 184 przelacznika ujemne napiecie z dzielnika napiecia 15 zbudowanego na opornikach 185, 186, 187, 188, 189.Ustawianie punktu zadzialania przekaznika 181 odbywa sie skokowo, czyli przekaznik ten moze dzialac przy róznorodnych wartosciach cisnienia w cylindrze i przekazuje rozkaz do wlaczenia re- 20 gulatora do pracy wtedy, gdy swym stykiem 190 przerywa obwód przekaznika 165.Jest to niezbedne z tego powodu gdyz w zalez¬ nosci od rodzaju materialu i temperatury praso¬ wanego wlewka plyniecie metalu przy rozpoczeciu 25 prasowania nastepuje przy róznorodnych war¬ tosciach cisnien w cylindrze. Dla bardzo miekkich stopów na przyklad aluminium, moment wlaczenia regulatora do pracy okreslany jest nie przez war¬ tosc cisnienia w cylindrze, lecz przez odpowiedni 30 odcinek czasu.W skrajnym polozeniu szczotki na kolektorze 184 przelacznika, pelne napiecie ujemne doprowa¬ dzane jest ze zródla do siatki sterujacej lampy 180.Ze szczotki kolektora przelacznika 191 doprowadza- 35 ne jest do tej samej siatki dodatnie napiecie z kon¬ densatora 192, którego ladowanie odbywa sie z do¬ datniego zródla napiecia przez oporniki 193, 194 po zamknieciu styku 195 nieuwidocznionego na rysun¬ ku ukladu sterujacego prasy. 40 Przy skrajnym polozeniu szczotek przelaczników 184, 191 opóznienie czasowe do wlaczenia prze¬ kaznika cisnieniowego 181 okreslone jest stala czasowa obwodu ladowania kondensatora 192 i re¬ gulowane w zakresie od 1 do 5 przez nastawny 45 opornik 194.Praca regulatora przy wstepnym prasowaniu jest nastepujaca.Przez zamkniecie st^ku 195' nastepujace równo¬ czesnie z zamknieciem styku 195, wlacza sie prze- 50 kaznik 165, którego normalnie otwarty styk 196 nastawia sie na samozasilanie. Równoczesnie przez styk 197 przerwany zostaje obwód siatki ekranu¬ jacej lampy 153 i przez normalnie zamkniety styk 198 polaczony bezposrednio z wyjsciem regulatora. 55 Ponadto przy wlaczaniu przekaznika 165 zostaje przerwany przez styk 164 obwód dzielnika napie¬ cia wstepnego dyskryminatora fazowego 18. Lampy 108, 109 zostaja zatkane przez pelne ujemne na¬ piecie zródla. Wskutek tego przy próbie cisnienia 60 do uzwojen sterujacych wzmacniacza elektroma¬ szynowego nie jest doprowadzany prad. Próba cisnienia przeprowadzana jest w nieuwidocznionym na rysunku, kanale okreznym. Normalnie zamkniety styk 199 przekaznika 165 sluzy do wlaczania zasuwy 65 tego kanalu okreznego.57178 19 Wlaczenie przekaznika 181 nastepuje wówczas, gdy w cylindrze wystepuje nastawione za pomoca przelacznika 184 cisnienie, albo tez po uplywie odpowiedniego czasu. Wówczas nastepuje wlaczenie 5. obwodu stopnia koncowego i regulator jest gotów 5 do pracy.Jak wiadomo predkosc tloczenia w celu wyeli¬ minowania braków ograniczona jest okreslona wartoscia maksymalna zalezna od rodzaju praso- 6. wanego materialu (stopu), ksztaltu matrycy i wspól- 10 czynnika wydluzenia (gdy pomiar predkosci tlo¬ czenia nastepuje jak to zwykle ma miejsce przez pomiar predkosci ruchu tloka prasujacego). Przy pracy ze sterowaniem recznym, gdzie jak wiado- 7. mo utrzymanie maksymalnej wartosci predkosci 15 nie jest mozliwe, tloczenie odbywa sie ze zmniej¬ szona predkoscia przez co odpowiednio zmniejsza sie iego wydajnosc.Zastosowanie regulatora umozliwia podniesienie 8. sredniej wartosci predkosci tloczenia w poblizu 20 górnej granicy predkosci, przez co uzyskuje sie lepsze wykorzystanie urzadzen przy równoczesnym praktycznym wyeliminowaniu mozliwosci powsta- ^ 9. wania braków, które moglyby powstac przy prze¬ kroczeniu predkosci dopuszczalnej. 25 Opisany wyzej regulator zapewnia w porówna¬ niu do znanych ukladów wyzsza jakosc regulacji.Zainstalowanie regulatora na prasie jest stosun¬ kowo proste i sprowadza sie do okreslenia dwóch zaleznosci: czasu trwania rozkazu i funkcjonalnej 30 zaleznosci tego czasu od predkosci tloczenia oraz spadku cisnienia na zaworze.Instalowanie urzadzenia nie wymaga przy tym wykonywania specjalnych doswiadczen i prób i moze byc wykonywane w czasie normalnej pracy 35 prasy. PL