Pierwszenstwo: 22.XII.1964 Niemiecka Republika Federalna Opublikowano: 15.1.1968 56581 KI. ,47 h, 18 M,SS(oo MKP F 16 h *£Sj O Wspóltwórcy wynalazku: Wilhelmus Franciscus, Theodorus Carólus Ol- deraan Wlasciciel patentu: Metaalbedrijf Rademakers N. V., Rotterdam (Ho¬ landia) f Hydrostatyczny osiowy mechanizm napedowy, wielotloczkowy Przedmiotem wynalazku jest hydrostatyczny osiowy mechanizm napedowy wielotloczkowy z calkowitym zrównowazeniem sil wzdluznych, w którym wzajemnie naprzeciw siebie usytuowane osiowe zespoly wielotlociZkowe dzialajace na wspól¬ ny wal napedzajacy, wyposazony na swych kon¬ cach w kolnierze, sa w taki sposób umieszczone i polaczone ze soba za pomoca obudowy, ze zaw¬ sze równowazone sa sily wzdluzne, które wyste¬ puja w tym mechanizmie napedowym.Hydrostatyczne silniki i mechanizmy napedowe odznaczaja sie w porównaniu z innymi, regulowa¬ nymi mechanizmami duza sprawnoscia. Glówna niedogodnosc tego rodzaju zespolów napedowych polega na ich malej dlugotrwalosci w porównaniu z mechanizmami hydrokinetycznymi albo mecha¬ nicznymi. Te mala ich dlugotrwalosc nalezy przy¬ pisac zuzywaniu sie waznych ze wzgledu na dzia¬ lanie elementów, na przyklad lozysk wzdluznych, gladzi bloku cylindrowego i gladzi rozrzadczej. Ja¬ ko przyczyne tego zjawiska nalezy wymienic du¬ ze sily wzdluzne, które wystepuja w osiowych na¬ pedowych zespolach wielotloczkowych. W trady¬ cyjnych osiowych napedowych zespolach wielo¬ tloczkowych sily wzdluzne sa przyjmowane przez lozyska wzdluzne, które ze wzgledu na wymiary zespolu napedowego nie moga miec zbyt duzych wymiarów. Sily wzdluzne moga równiez dopro¬ wadzac do odksztalcen elementów obudowy ota¬ czajacej zespól napedowy.Okazalo sie, ze zmniejszanie sil wzdluznych, któ¬ re sprzyjaja zuzywaniu sie elementów zespolu na¬ pedowego i powoduja naprezenia gnace w obudo¬ wie, prowadzi do zwiekszenia zarówno dlugotrwa- 5 losci, jak i sprawnosci.Znane sa takze osiowe, napedowe zespoly wie¬ lotloczkowe, umieszczone na przeciwleglych w kie¬ runku wzdluznym stronach wspólnego walu nape¬ dzajacego, na którego koncach sa osadzone kolnie- io rze napedzajace. W znanym hydrostatycznym me¬ chanizmie napedowym, pomiedzy kolnierzami na¬ pedzajacymi przewidziane sa na wale napedzaja¬ cym elementy czynne i elementy bierne, a w po¬ blizu kolnierzy napedzajacych znajduja sie miej- 15 sca ulozyskowania walu napedzajacego w obudo¬ wie.W tym znanym zespole napedowym usiluje sie zrównowazyc sily wzdluzne za pomoca wlaczania we wzajemnie przeciwnych kierunkach osiowych 20 zespolów wielotloczkowych dzialajacych na wspól¬ ny wal napedzajacy, zaopatrzony w kolnierze na¬ pedzajace. Przy tego rodzaju ukladzie uzyskuje sie jednakze tylko czesciowe zrównowazenie sil wzdluznych, gdyz zespoly tego ukladu sa przesta- 25 wiane wzajemnie niezaleznie i wskutek tego moga zajmowac tylko mniej wiecej takie samo poloze¬ nie katowe wzgledem walu napedzajacego.Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie hy¬ drostatycznego osiowego mechanizmu napedowego 30 wielotloczkowego, w którym znacznie zostalyby 565813 zmniejszone przyczyny wplywajace na obnizenie jego dlugotrwalosci, a nawet czesciowo zostalyby calkowicie usuniete. Zadanie to polega w szcze¬ gólnosci na calkowitym zrównowazeniu sil wzdluz¬ nych w zespole napedowym, na przejeciu wyste¬ pujacych momentów gnacych, dzialajacych na, wal napedzajacy, bez nadmiernego obciazenia na zgi¬ nanie i odksztalcenia jego czesci obudowy oraz na takim osadzeniu obracajacych sie elementów mechanizmu napedowego, na przyklad bloku cy¬ lindrowego na gladzi rozrzadczej, aby pomiedzy tymi elementami i ich nieruchomymi powierzchnia¬ mi oporowymi nie odbywala sie wspólpraca bez smarowania, powodowana na przyklad przez wy¬ ciskanie blony tomaru wskutek ich wzajemnego ukosnego ustawiania sie.Do calkowitego zrównowazenia sil wzdluznych konieczne jest, ab^ obydwa osiowe zespoly wielo¬ tloczkowe byly polaczone z tym samym przewo¬ dem* wysokiego cisnienia, to znaczy, aby byly one wlaczone równolegle oraz pozadane jest, aby kat a odchylenia obydwóch osiowych zespolów wielo- tloczkowych byl wzajemnie jednakowy i aby od¬ chylenie to odbywalo sie we wspólnej plaszczyz¬ nie, w tym samym kieiunkiupd osi symetrii walu napedzajacego, a ponadto niezbedne jest, aby punk¬ ty przelozenia sil pochodzacych od lbów tloczków, które z reguly maja ksztalt kulisty lub barylko- waty, byly usytuowane na kolnierzu napedzaja¬ cym, dokladnie naprzeciw siebie, to znaczy, aby linie, które lacza wzajemnie podporzadkowane so¬ bie punkty przylozenia sil, przebiegaly równolegle do osi symetrii walu napedzajacego.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku dzieki temu, ze w hydrostatycznym, osiowym me¬ chanizmie napedowym wielotloczkowym, zaopa¬ trzonym w osiowe zespoly wielotloczkowe, umiesz¬ czone z obu stron wspólnego walu napedzajacego, wyposazonego na obu swych koncach w kolnierze napedzajace i dzialajace w ruchu przeciwbieznym na ten wal napedzajacy, wal napedzajacy otoczo¬ ny jest walcowym, o duzej wytrzymalosci na zgi¬ nanie elementem podtrzymujacym, który zawiera lozyska poprzeczne i osadzony jest w obudowie ze¬ spolu napedowego. Walcowy element podtrzymu¬ jacy moze zawierac okienkowe wybrania, które zasadniczo umieszczenie sa w obszarze obojetnych na zginanie wlókien.Obudowy osiowych zespolów wielotloczkowych przylaczone sa do konców walcowego elementu podtrzymujacego. Obudowy osiowych zespolów wie¬ lotloczkowych moga byc równiez osadzone wahli- wie za pomoca czopów obrotowych w uchwytach, które moga byc umieszczone w poblizu konców walcowego elementu podtrzymujacego. Lozyska poprzeczne osadzone w elemencie podtrzymujacym sa najkorzystniej lozyskami barylkowymi albo wahliwymi lozyskami kulkowymi. Wal napedza¬ jacy wraz z kolnierzami napedzajacymi, umiesz¬ czonymi na jego koncach czolowych, moze byc wy¬ konany z jednego elementu, na przyklad za po¬ moca odkucia, lub tez moze skladac sie z czesci srodkowej oraz z dwóch elementów kolnierzowych, na których zewnetrznych koncach znajduja sie 4 kolnierze napedzajace i które same najkorzystniej maja ksztalt stozków, przy czym elementy kolnie¬ rzowe sa osadzone w czesci srodkowej i sa z nia polaczone, na przyklad przez wtlaczanie. Wal na- 5 pedzajacy powinien miec duza wytrzymalosc na zginanie.Gladzrozrzadcza osiowych zespolów wielotlocz¬ kowych utworzona jest z wkleslej powierzchni, która jest wykonana w stozku roznzadczym i z wy- 10 puklej powierzchni wykonanej w bloku cylindro¬ wym. Pomiedzy czescia srodkowa wkleslej po¬ wierzchni stozka rozrzadczego, zawierajaca otwory rozrzadcze w ksztalcie nerki, a zewnetrznym jej obwodem, jest umieszczony w znany w zasadzie 15 sposób rowek pierscieniowy.Hydrostatyczny osiowy mechanizm napedowy wielotloczkowy moze byc wyposazony w odchyla¬ ne, po obydwóch stronach walu napedzajacego umieszczone, osiowe zespoly wielotloczkowe, które 20 w obrebie z góry ustalonego zakresu odchylania maja moznosc w taki sposób odchylac sie, za po¬ moca urzadzen przestawczych, dokola swych czo¬ pów obrotowych, ze w kazdym odchylonym polo¬ zeniu ustawiaja sie pod takim samym katem do 25 osi symetrii walu napedzajacego.Urzadzenia przestawcze moga skladac sie z cen¬ tralnego, elementu sterujacego, który jest przesu¬ wany wzgledem elementów obudowy, za pomoca listew prowadzacych i na którym sa umieszczone 30 dalsze listwy prowadzace, ewentualnie tuleje pro¬ wadzace, oraz z elementów prowadzacych, w któ¬ rych osadzone sa obrotowo czopy do odchylania, i które za pomoca listew prowadzacych, ewentual¬ nie tulei prowadzacych, maja moznosc przesuwa- 35 nia sie ruchem postepowym.Urzadzenia przestawcze moga skladac sie rów¬ niez z elementów nastawozych, które sa osadzone obrotowo na czopach obrotowych osiowych zespo¬ lów wielotloczkowych i sa zaopatrzone w uzebie- 40 nia, wspólpracujace ze soba bezposrednio lnb za posrednictwem elementów posrednich w postaci zebatki lub slimaka. Czopy do odchylania osio¬ wych zespolów wielotloczkowych wchodza przy tym w otwory, które znajduja sie w ramionach 45 elementów nastatwczych przeciwleglych do seg¬ mentowych uzebien. Zebatka lub £limak moga miec postac drazków przestawnych.Hydrostatyczne osiowe mechanizmy napedowe wielotloczkowe wedlug wynalazku nadaja sie naj¬ lepiej do wspólpracy ze znana w istocie przeklad¬ nia obiegowa o samoczynnym równowazeniu ob¬ ciazenia, przy czym sa polaczone z dwoma walami tej przekladni obiegowej i wyposazone sa w co g5 najmniej jeden osiowy mechanizm napedowy wie¬ lotloczkowy z odchylanymi osiowymi zespolami wielotloczkowymi.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania,na rysunkach na których fig. 1 eo przedstawia osiowy mechanizm napedowy ze sztywnym ustawieniem katowym wzgledem walu napedzajacego, osiowych zespolów wielotloczko¬ wych, czesciowo w przekroju, fig. 2 przedstawia osiowy mechanizm napedowy z odchylanymi, osio- 65 wymi zespolami wielotloczkowymi, czesciowo w56581 5 przekroju, fig. 3 przedstawia wial napedzajacy, fig. 4 przedstawia walcowy element a i b podtrzy¬ mujacy, przeznaczony dla odmiany wykonania, przedstawionej na fig. 1, fig. 5 przedstawia wal¬ cowy element podtrzymujacy, przeznaczony dla od- 5 miany wykonania, przedstawionej na fig. 2, fig. 6 przedstawia wspóldzialanie tloczków z kolnierzem napedzajacym, a równiez rozklad sily wystepuja¬ cej w drazkach tlokowych na sile obracajaca oraz polozenie kanalu zasilajacego wzgledem polozenia io tloczków, fig. 7 przedstawia osiowy mechanizm napedowy, odpowiadajacy mechanizmowi przedsta¬ wionemu na fig. 2, czesciowo w przekroju podluz¬ nym, fig. 8 przedstawia stozek rozrzadczy osiowego mechanizmu napedowego, przedstawionego na fig. 15 7, fig. 9 przedstawia urzadzenie, przeznaczone do jednoczesnego, lecz w przeciwnych kierunkach od¬ chylania osiowych zespolów Wielotloczkowych me¬ chanizmu napedowego, na przyklad odmiany przed¬ stawionej na fig. 2, czesciowo w przekroju, fig. 10, 20 urzadzenie podobne do urzadzenia przedstawione¬ go na fig. 9, fig. 11 — inna odmiane urzadzenia, fig. 12 i 13 — odmiany podobne do odmiany przed¬ stawionej na fig. 11, fig. 14 — przekladnie su¬ mujaca jako kombinacje hydrostatycznych, prze- 25 ciwbieznych, osiowych, wielotloczkowych zespo¬ lów napedowych z przekladnia obiegowa.Hydrostatyczny osiowy mechanizm napedowy wielotloczkowy wedlug fig. 1 sklada sie z walu napedzajacego 10, umieszczonego w zasadniczo 30 walcowym elemencie podtrzymujacym 11 oraz z dwóch, wzajemnie naprzeciw siebie umieszczo¬ nych osiowych zespolów wielotloczkowych 12, 13 usytuowanych przy czolach walu napedzajacego 10.Osiowe zespoly wielotloczkowe 12, 13 sa zamoco¬ wane swymi obudowami 14, 15 poprzez kolnierze 16 i 17 na czolowych stronach walcowego elemen¬ tu podtrzymujacego 11 i sa z nim polaczone za pomoca srub pod stalym katem, wynoszacym na przyklad 25°. Wal napedzajacy 10 (fig. 3a) na swych czolowych stronach zaopatrzony jest w kol¬ nierze umieszczone w stosunku do wienca zeba¬ tego 22 napedzajace 20, 21, które wraz z wspól¬ pracujacymi powierzchniami 23 sluza do przyjecia kulistych lub barylkowatych lbów 19 tloczków 18 osiowych zespolów wielotloczkowych 12, 13. Za¬ miast wienca zebatego 22 moze byc zastosowane kolo lancuchowe albo tez inny element maszyno¬ wy nadajacy sie do przenoszenia na ogól bez po¬ slizgu, momentu obrotowego.Wal napedzajacy 10 moze skladac sie z czesci srodkowej 24, z dwóch walcowych powierzchni podpierajacych 25, które maja na ogól mniejsza srednice, niz kolo zebate 22 oraz z dwóch prze- 55 znaczonych do osadzenia lozysk poprzecznych 28, 29 elementów kolnierzowych 26 i 27, na zewnetrz¬ nych koncach których umieszczone sa kolnierze napedzajace, osadzone w centralnym otworze cze¬ sci srodkowej 24. Kolnierze te maja na przyklad go ksztalt stozka o malej zbieznosci, a z czescia srodkowa 24 moga byc polaczone przez wtlaczanie (fig. 3b).Za pomoca lozysk poprzecznych 28, 29, najko¬ rzystniej uksztaltowanych jako lozyska barylko- 65 35 40 45 50 6 we lub jako wahliwe lozyska kulkowe, wal nape¬ dzajacy 10 jest osadzony obrotowo w walcowym elemencie podtrzymujacym 11. Za pomoca wybran okienkowych 30 elementu podtrzymujacego 11 mo¬ ze nastepowac zazebienie sie odpowiednich, prze¬ kazujacych moc elementów z kolem zebatym 22, a to w celu przekazywania momentu obrotowego (fig. 1 i fig. 4). Walcowy element podtrzymuja¬ cy 11 jest swymi zewnetrznymi koncami osadzo¬ ny w obudowie 31, 32.Na fig. 2 jest przedstawiony podobny mechanizm, jak na fig. 1, przy czym dla oznaczenia tych sa¬ mych elementów konstrukcyjnych zastosoawno ta¬ kie same odnosniki, oznaczone kreska. To samo dotyczy fig. 5. Osiowe zespoly wielotloczkowe 12', 13* maja moznosc odchylania sie wzgledem walu napedzajacego 10' i elementu podtrzymujacego 11'.Tak samo jak na fig. 1, wal napedzajacy 10* jest zaopatrzony w wieniec zebaty 22', a w elemencie podtrzymujacym 11' jest osadzony za pomoca lo¬ zysk poprzecznych 28% 29', wykonanych jako lo¬ zyska barylkowe lub wahliwe lozyska kulkowe.Walcowy element podtrzymujacy 11' jest równiez zaopatrzony w okienkowe wybrania 30*. Tloczki 18' pracujace w obudowach 14', 15* osiowych ze¬ spolów wielotloczkowych 12', 13f swymi lbami 19 dzialaja na kolnierze napedzajace 20*, 21*, które sa umieszczone na czolowych stronach walu na¬ pedzajacego 10'.Element podtrzymujacy 11* jest wyposazony na obu swych koncach w czesci lozyskowe 40, 41, z których kazda ma dwa, zaopatrzone w otwory uchwyty 42, 43, 44, 45 (fig. 5), w które wchodza osadzone obrotowo w wahliwych lozyskach kulko¬ wych lub w lozyskowych barylkowych 46, 47 czo¬ py obrotowe, majace wspólna os symetrii, lezaca w plaszczyznie, utworzonej przez srodki kulistych lbów 19' tloczków 18' (fig. 2).W czasie pracy, cylindry tloczków 18, 18* osio¬ wych zespolów wielotloczkowych 12, 13, 12', 13', poprzez hydrauliczne zlacza 35, 36, 35', 36', ea zasilane ciecza pod cisnieniem 'w sposób, który zo¬ stanie jeszcze szczególowiej opisany, a poprzez swe lby 19, 19* tloczki 18, 18', dzialaja na nape¬ dzajace kolnierze 20, 21, 21', 20'. Najkorzystniej jest, gdy osiowe . zespoly wielotloczkowe sa pola¬ czone wzajemnie równolegle z wspólnym przewo¬ dem cisnieniowym. Na ogól jednoczesnie trzy do czterech tloczków 18, 18* sa zasilane ciecza pod cisnieniem na obszarze wynoszacym nieco mniej niz 180°, podczas gdy na uzupelniajacym do 2jt obszarze katowym na tloczki nie dziala cisnienie cieczy, która z pod nich wyplywa.Na fig. 6b jest przedstawione schematycznie jednoczesne doprowadzanie cieczy pod cisnieniem do czterech Moczków, które za pomoca elementów, jakie zostana jeszcze szczególowiej opisane, pro¬ wadzone sa w kadlubie 12, 13, 12', 13' ponad ka¬ nalem zasilajacym 72, umieszczonym w stozku rozrzadczym 70 w ksztalcie nerki, przy czym je¬ den z tych tloczków wchodzi wlasnie w obszar kanalu 72, a inny znajduje sie tuz przy koncu te¬ go kanalu.Zwiazana z tloczkiem 18, 18* i dzialajaca w kie-56581 7 runku jego osi symetrii sila P swa osiowa skla¬ dowa A = Pcosa i prostopadla do niej skladowa H = Psina dziala na kolnierze napedzajace 20, 21, 20', 21' (fig. 6a), przy czyim kat a jest katem usta¬ wienia osiowych zespolów wielotloczkowycfa w sto¬ sunku do osi symetrii walu napedzajacego. Dzia¬ lajaca w plaszczyznie kolnierza napedzajacego si¬ la H zostaje z kolei rozlozona na skladowa stycz¬ na T=Hsin0 wywolujaca moment obrotowy i ma skladowa normalna N = cosP (fig. 6b), przy czym kat 0 jest katem, jaki tworzy tloczek z plaszczyz¬ na symetrii zespolu napedowego, to znaczy z plasz¬ czyzna, w której odbywa sie odchylanie osiowych zespolów wielótloczkowych.Wypadkowa wszystkich sil dzialajacych ze stuo- ny bedacych pod dzialaniem cieczy pod cisnieniem tloczków na kolnierz napedzajacy sila P' = Z Pt dziala w odleglosci ra od osi obrotu walu nape¬ dzajacego i jest przylozona w jednym punkcie (oznaczonym odnosnikiem 65 na fig. 6b i 6c), a w pokazany schematycznie na fig. 6c sposób moze byc rozlozona na odpowiednie skladowe T", A\ N\ Wypadkowa sila styczna T' dziala na kolnierz na¬ pedzajacy wylacznie jako sila obracajaca i daje uzyteczny moment obrotowy. Wypadkowa sila osio¬ wa A' i wypadkowa sila normalna N' daja wsku¬ tek odleglosci ra punktu 55 przylozenia tych sil od osi obrotu walu napedzajacego 10, 10', prze¬ ciwnego znaku momenty gnace, dzialajace na wal napedzajacy, które moga doprowadzac do niepo¬ zadanych odksztalcen tego walu.Osiowy mechanizm napedowy wedlug wynalazku (fig. 1 i 2) ma osiowe zespoly wielotloczkowe umieszczone symetrycznie z obu stron wspólnego walu napedzajacego. Zgodnie z wynalazkiem w dalszym ciagu niniejszego opisu zostana szczególo¬ wiej przedstawione zabiegi, które zapewniaja, ze punkt przylozenia sily wypadkowej, pochodzacej od tloczków i dzialajacej na drugi kolnierz nape¬ dzajacy, znajduje sie dokladnie naprzeciw punktu przylozenia sil 55. Wskutek tego dzialajace na obydwa kolnierze napedzajace walu napedzajace¬ go wypadkowe sily wzdluzne zostaja calkowicie zrównowazone. Wypadkowe sily normalne N' zo¬ staja przejete przez poprzeczne lozyska 28, 29, 28% 29*.Na srodkowej czesci 24, 24' walu napedzajacego 10, 10' w bezposrednimi sasiedztwie kolnierzy na¬ pedzajacych 20, 21, 21', 20* znajduja sie powierzch¬ nie podpierajace 25, 25', które sluza do osadzenia lozysk poprzecznych 28, 29, 28', 29', wykonanych jako lozyska barylkowe lub jako wahliwe lozyska kulkowe. Umieszczenie lozysk w bezposrednim sa¬ siedztwie kolnierzy napedzajacych 20, 21, 21', 20' zapewnia male obciazenie momentami gnacymi walu napedzajacego 10, 10', wywolywanymi nor¬ malnymi silami N', które dzialaja w plaszczyznach kolnierzy napedzajacych. W przedstawionej na fig. 1 odmianie wykonania, usytuowanie lozysk 28, 29 moze byc równiez w taki sposób zaprojekto¬ wane, ze momenty o wzajemnie przeciwnych zna¬ kach, wywolane dzialajacymi w plaszczyznach kol¬ nierzy napedzajacych normalnymi silami N' i sily osiowe A' maja ta sama wartosc, a zatem sie rów¬ nowaza, tak ze wal napedzajacy 10, 10' jest ob¬ ciazony na zginanie tylko od prostopadle do wy¬ padkowych sil normalnych N' skierowanych sil stycznych T', które daja moment obrotowy. 5 Sily reakcji pochodzace od tloczków 18, 18' po¬ przez obudowy 14, 15, 14', 15' osiowych zespolów wielótloczkowych 12, 13, 12', 13', za pomoca kol¬ nierzy 16, 17 przy odmianie wykonania wedlug fig. 1 albo za pomoca czopów obrotowych 48, 49 io i uchwytów 42, 43, 44,-45 przy odmianie wykona¬ nia wedlug fig. 2, sa przenoszone na element pod¬ trzymujacy 11, 11' i sa przez ten element przej¬ mowane. Te sily reakcji dzialaja w osi osiowych zespolów wielótloczkowych 12, 13, 12', 13' i daja 15 wskutek tego obciazenie na rozciaganie i zginanie elementu podtrzymujacego U, 11'* Element pod¬ trzymujacy 11, 11' o scianach walcowych ma wy¬ brania okienkowe 30, 30', wykonane w obszarze obojetnych na zginanie wlókien. Wskutek takiego 20 ukladu, ani naprezenia rozciagajace ani napreze¬ nia zginajace nie sa przenoszone na czesci obudo¬ wy otaczajace walcowy element podtrzymujacy i w ten sposób nie moga zachodzic zadne zakleszcza¬ nia lozysk. 25 Sily reakcji pochodzacej od tloczków 18, 18', poprzez blok cylindrowy 60, zostaja przenoszone na stozek rozrzadczy 70. Blok cylindrowy 60 zao¬ patrzony jest w otwory cylindrowe 61 i kanaly 62 do cieczy pod cisnieniem i jest prowadzony za po- *° moca czopa srodkowego 65, który wchodzi do otwo¬ ru centalnego i za pomoca czopa lozyskowego 67 i wystepu 71 osadzony jest W stozku rozrzadczym 70. Gladz rozrzadcza 75 jest utworzona przez wklesla powierzchnie, wykonana w stozku roz¬ rzadczym 70 i przez odpowiadajaca jej wypukla powierzchnie, wykonana na bloku cylindrowym 60.We wkleslej powierzchni stozka rozrzadczego 70 sa umieszczone kanaly, które maja ksztalit pól- pienscienia. Sa one otwarte od strony powierzchni gladzi i sluza do doprowadzania i odprowadzania cieczy pod cisnieniem zasilajacego cylindry tlocz¬ ków 18, 18' poprzez kapaly 62, wykonane w bloku cylindrowym 60. Kanaly te sa zakonczone nerka¬ mi wysokocisnieniowymi 72 i nerkami niskocisnie- niowymi 73. Nerka wysokocisnieniowa 72 6luzy do zasilania ciecza pod cisnieniem, a nerka niskoci- snieniowa 73 — do odprowadzania tej cieczy. Sto-1 zek rozrzadczy 70 jest wykonany w ten sposób, aby spoczywal swa stozkowa powierzchnia opo¬ rowa 74 w obudowie 14, 15, 14', 15'.Przy zasilaniu ciecza pod cisnieniem cylindrów tloczków 18, 18', poprzez nerke wysokocisnienio¬ wa 72 i wykonane w bloku cylindrowym 60 ka- 55 naly 62, uklad sil pochodzi tylko od tloczków, któ¬ re znajduja sie wlasnie w obszarze nerki wysoko¬ cisnieniowej 72. W obszarze tym pomiedzy wypu¬ kla powierzchnia gladzi rozrzadczej bloku cylin¬ drowego 60 i wklesla powierzchnia gladzi stozka eo rozrzadczego 70 dziala sila reakcji odpowiadajaca sumie sil pochodzacych od tloczków. W znanych wykonaniach fakt ten moze doprowadzac do prze¬ krzywiania bloku cylindrowego i do jednostronne¬ go wyciskania warstewki smaru pomiedzy powierz- «5 chniami gladzi rozrzadczej, a wskutek tego do 35 45 509 zwiekszanego zuzywania sie tych powierzchni, a wiec i do zmniejszania dlugotrwalosci calego ze¬ spolu.Z uwagi na to, ze sila wypadkowa dzialajaca w plaszczyznie kolnierza napedzajacego (wynikaja¬ ca *z geometrycznego dodania sil T" i N* — fig. 6c) dziala zawsze w plaszczyznie odchylania osiowych zespolów wielotloczkowych, przeto w skutek bez¬ wzglednie koniecznego luzu promieniowego po¬ przecznych lozysk, wal napedzajacy jest przesuwa¬ ny o wartosci luzu lozyskowego. Powoduje to dalsze przechylanie gladzi rozrzadczej przy zasto¬ sowaniu plaskich powierzchni. Równiez w tym miejscu nastepuje dodatkowe zuzywanie sie tych powierzchni gladzi.Przez zastosowanie wkleslo — wypuklych po¬ wierzchni gladzi uzyskuje sie niezmienna, zasad¬ niczo niezalezna od obciazenia, grubosc warstewki smaru pomiedzy powierzchniami gladzi. Ograni¬ czone przechylania bloku cylindrowego BO wzgle¬ dem stozka rozrzadczego 70 nie prowadza tu do ukosnego ustawiania sie powierzchni gladzi, gdyz powierzchnie te wskutek ich wkleslo — wypukle¬ go uksztaltowania podobnego do czaszy kulistej i kuli przesuwaja sie po sobie przy niezmieniaja- cych sie powierzchniach styku We wkleslej po¬ wierzchni gladzi stozka rozrzadczego 70 jest umieszczony rowek 76 otaczajacy wewnetrzny ob¬ szar zaopatrzony w nerki cisnieniowe 72, 73.Rowek ten tworzy zbiornik dla substancji sma¬ rujacej i przeciwdziala jednoczesnie promieniowe¬ mu wyplywowi tej substancji we wszystkich kie¬ runkach, poczawszy od nerki wysokocisnieniowej 72. Dzieki temu uzyskuje sie znacznie lepsze sma¬ rowanie pomiedzy powierzchniami gladzi rozrzad¬ czej. Jak wiadomo smarowanie pomiedzy powierz¬ chniami gladzi rozrzadczej 75 odbywa sie w taki sposób, ze przy zasilaniu osiowego zespolu wielo- tloczkowego olejem pod cisnieniem, blok cylindro¬ wy 60 zostaje uniesiony, wskutek czego tworzy sie szczelina, przez która przeciekajacy olej z nerki wysokocisnieniowej 72 przeplywa, w kierunku ner¬ ki niskocisnieniowej 73 i tworzy blone smaru.W celu zapewnienia dokladnego naprzeciw siebie usytuowania punktów przylozenia sil na kolnie¬ rzach napedzajacych 20, 21, 20% 21' walu napedza¬ jacego 10, 10' trzeba, aby obydwa osiowe zespoly wielotloczkowe 12, 13, 12% 13' byly dokladnie jed¬ nakowo odchylane o ten sam kat a w kierunku do osi symetrii walu napedzajacego. W wykonaniu, przedstawionym na fig. 1 mozna to uzyskac za po¬ moca dokladnego wykonania pochylych powierzch¬ ni 16, 17 obudowy 14, 15. Przy odchylanych zespo¬ lach napedowych (fig. 2) przestawianie osiowych zespolów wielotloczkowych 12', 13* odbywa sie przez odchylanie dokola czopów obrotowych 48, 49 za pomoca urzadzenia synchronizujacego, na przy¬ klad w postaci przedstawionej schematycznie na fig. 9—13.Przeznaczone do odchylania czopy 80, 81 oby¬ dwóch osiowych zespolów wielotloczkowych 12*, 13* sa obrotowo osadzone na elementach prowadza¬ cych 82, 83 (fig. 9). Elementy prowadzace 82, 83 maja moznosc osiowego przesuwania sie po li- stwach prowadzacych 84, 85, które umieszczone sa na centralnym elemencie sterujacym 86. Na centralnym elemencie sterujacym 86 umieszczone sa dalsze listwy prowadzace 87, 88 i drazek prze- 5 stawiajacy 91. Listwy prowadzace 87, 88 przecho¬ dza w otworach lozyskowych przez uchwyty 89 obudowy 90 zespolu napedowego i zapewniaja przesuwanie centralnego elementu sterujacego 86 w plaszczyznie poprowadzonej przez osiowe zespo- io ly wielotloczkowe 12', 13', ustawione pod tym sa¬ mym katem a wzgledem walu napedzajacego.Oznaczone litera S punkty okreslaja polozenie czer¬ pów obrotowych 48, lub 49 osiowych zespolów wie¬ lotloczkowych. 15 Jezeli centralny element sterujacy 86 zostanie przesuniety za pomoca drazka przestawiajacego 91, to razem z nim zostaja przesuniete elementy pro¬ wadzace 82, 83, które moga byc przysuwane po listwach prowadzacych 84, 85, a osiowe zespoly 20 wielotloczkowe 12', 13', obrotowo polaczone za po¬ moca czopów 80, 81 z elementami prowadzacymi 82, 83, zostaja przesuniete do nowego polozenia katowego. W ten sposób w calym zakresie przesta¬ wiania zostaje stale zapewnione calkowicie jed- 25 nakowe polozenie katowe obydwóch osiowych ze¬ spolów wielotloczkowych 12', 13*.Jak wiadomo zmiana natezenia przeplywu cie¬ czy w osiowych zespolach wielotloczkowych nie jest proporcjonalna do kata przestawiania a, ale 30 jest funkcja sinusoidalna tego kata. Za pomoca wyzej opisanego urzadzenia przestawczego, zostaje zatem uzyskiwane proporcjonalne do przesuniecia centralnego elementu sterujacego 86 zmienianie na¬ tezenia przeplywu cieczy. Jak to przedstawiono na 35 fig. 9, przesuniecia centralnego elementu steruja¬ cego 86 sa identyczne ze zmiana sinusowej funkcji kata odchylenia a osiowych zespolów wielotlocz¬ kowych.Na fig. 10 na centralnym elemencie sterujacym 40 86* umieszczone sa tuleje prowadzace 92, 93, do których wchodza listwy prowadzace 84, 85 zwia¬ zane z elementami prowadzacymi 82', 83'. Cen¬ tralny element sterujacy 86' wraz z prowadzenia¬ mi 95 jest przesuwnie osadzony na stale zwiaza¬ nych z obudowa 90' listwach prowadzacych 87', które przechodza przez otwory centralnego ele¬ mentu sterujacego 86'. Przestawianie osiowych ze¬ spolów wielotloczkowych 12', 13' odbywa sie tak 5| samo, jak w odmianie wykonania przedstawionej na fig. 9.W odmianach wykonania osiowych mechanizmów napedowych przedstawionych na fig. 11—13 jed- czesne odchylanie w przeciwnych kierunkach osio- 55 wych zespolów wielotloczkowych 12', 13* naste¬ puje za pomoca urzadzen przestawczych (B,B',B",) skladajace sie z elementów nastawczych 100, 101, 100', 101', 100", 101", odchylanych dookola czopów obrotowych 48, 49 (punkty te byly oznaczone lite- eo ra S. Elementy nastawcze sa zaopatrzone w uze¬ bienia 102, 103, 102', 103', 102", 103", które badz bezposrednio zazebiaja sie wzajemnie (fig. 11) przy czym nastawianie odbywa sie za pomoca zamo¬ cowanego przegubowo na elemencie nastawczym 65 101 drazka przestawiajacego 104, badz tez za po-56581 U moca wlaczenia miedzy elementy nastawcze ele¬ mentu przestawiajacego w postaci zebatki 104' z uzebieniem 105*, albo walu slimakowego 104" ze 1. slimakiem 105".Zamiast obrotowego osadzenia czopów do odchy- 5 lania 80, 81, 80% 81' w ukladach przedstawionych na fig. 11—13 te czopy moga byc na stale osadzo¬ ne w otworach 106, 107, 106', 107', 106", 107". Za- c miast tych otworów moga byc równiez zastoso¬ wane podluzne otwory lub tez czopy do odchyla- 10 nia moga byc w inny sposób polaczone przegu¬ bowo. Nastawianie odbywa sie za pomoca odpo¬ wiedniego uruchamiania badz drazka przestawcze- go 104, badz zebatki 104', lub walu slimakowe¬ go104". 15 2* Za pomoca tych zabiegów zostal skonstruowany osiowy mechanizm napedowy wedlug wynalazku który w stosunku do znanych osiowych mechaniz¬ mów napedowych odznacza sie dobra sprawnoscia 2o i dobra dlugotrwaloscia. Osiowe mechanizmy na- 3. pedowe wedlug wynalazku wyjatkowo korzystnie nadaja sie do wspóldzialania ze znanymi w isto¬ cie przekladniami obiegowymi, na przyklad z prze¬ kladniami obiegowymi, wedlug niemieckich opi- 25 sów patentowych nr 814981, 1157049 i opisu paten¬ towego Stanów Zjednoczonych A. P. nr 3021731, 4. które maja samoczynne wyrównanie obciazenia i sa przeznaczone do tworzenia przekladni surno¬ wych. 30 Na fig. 14 jest przedstawiona taka przekladnia sumowa, która sifelada sie z przedstawionego hy¬ drostatycznego osiowego mechanizmu napedowego C wykonanego na przyklad zgodnie z lig. 2, z 5- nieprzestawionego hydrostatycznego osiowego me- ^ chanizmu napedowego D, wykonanego na przyklad wedlug fig. 1, oraz znanej w istocie przekladni obiegowej E z samoczynnym wyrównywaniem ob¬ ciazenia. 40 6 Przestawiony mechanizm napedowy C, poprzez kola zebate 110, 111, moze oddzialywac na wal wyjsciowy zwiazany z jarzmem 113 przekladni obiegowej E, podczas gdy mechanizm napedowy D poprzez kola zebate 120, 110 i zwiazany z ko- 45 lem zebatym 119 wieniec zebaty 11£ dziala na ko¬ la obiegowe, które ze swej strony zazebiaja sie ze zwiazanym z walem biernym 117 kolem osiowym 7- 116 i w ten sposób tworza uklad napedowy Rozu¬ mie sie samo przez sie, ze równiez dwa mechaniz- 50 my napedowe, wykonane zgodnie z fig. 2, moga wspóldzialac z wyzej wymieniona przekladnia.Oprócz przedstawionych na rysunku polaczen, osio¬ wy mechanizm napedowy C moze byc wzajemnie zamieniony z osiowym mechanizmem napedowym 55 D. Poza tym czynne i bierne waly 1J2, 117 moga byc wzajemnie zamienione, przy czym mechaniz¬ my napedowe C lub D moga dzialac na wal 117.W wyniku tego mozliwe sa dalsze rozmaite po¬ laczenia w celu stowrzenia rozgalezien przeniesie- w 8' nia" mocy oraz w celu regulowania w wymaganym zakresie pracy przekladni obiegowej.Wynalazek nie ogranicza sie do przedstawionych na rysunku odmian jego wykonania. *5 12 PL