Pierwszenstwo: 23.VI.1965 Czechoslowacja Opublikowano: 16.IX.1968 56032 KI. 63 c, 10/02 MKP BC2d ~ 8 "% UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Zdenek Sury, inz. Miroslav Sykora Wlasciciel patentu: Polsko-Czechoslowacki Osrodek Badawczo-Rozwojo¬ wy Ciagników, Brno (Czechoslowacja) Urzadzenie dla napedu walu odbioru mocy pojazdów mechanicz¬ nych zwlaszcza ciagników Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie dla na¬ pedu walu odbioru mocy pojazdów mechanicznych, zwlaszcza ciagników, umozliwiajace naped walu w dwóch zakresach obrotów.Niektóre pojazdy mechaniczne, zwlaszcza ciagni¬ ki sa zaopatrzone w wal odbioru mocy przezna¬ czony do napedu róznych maszyn i urzadzen. Licz¬ ba obrotów jest znormalizowana a niektóre walki odbioru mocy maja dwa zakresy obrotów, zwykle 540 obr./min. i 1000 obr./min. Koncówka walu od¬ bioru mocy posiada rózne znormalizowane wielo- wypusty w tym celu, aby nie doszlo do niewlas¬ ciwego wlaczenia maszyny na nieodpowiedni za¬ kres obrotów.Znane sa rózne rozwiazania konstrukcyjne na¬ pedu walu odbioru mocy, z których najdogodniej¬ sze jest rozwiazanie konstrukcyjne z jednym wa¬ lem odbioru mocy i dwoma wymiennymi walka¬ mi zaopatrzonymi w rózne znormalizowane wielo- wypusty, walki te W razie potrzeby laczy sie z wa¬ lem odbioru mocy. Jesli na przyklad z walem od¬ bioru mocy polaczony jest walek z wielowypustem dla 540 obr./min., drugi wymienny walek dla 1000 obr./min. umieszczony jest w pokrywie skrzynki przekladniowej i blokuje wlaczenie niewlasciwych obrotów, lub tez pozwala na wlaczenie zadanych obrotów po zalozeniu go na wal odbioru mocy.Niewygoda tego rozwiazania jest to, ze zawsze musi byc jeden wymienny walek zamocowany * na walku odbioru mocy, a drugi walek mu*i byc umieszczony w pokrywie skrzynki przekladowej, aby umozliwic wlaczenie odpowiedniego zakresu abrotÓW.Inne rozwiazania konstrukcyjne napedu walu odbioru mocy stosuja równiez dwa wymienne wal¬ ki, które przy polaczeniu z zespolem kól zebatych wlacza odpowiedni zakres obrotów walu odbioru mocy. Wlaczenie odpowiednich obrotów odbywa sie za pomoca dwóch obejm przy pomocy koleczków ulozonych osiowo i promieniowo w walku odbio¬ ru mocy, przy czym osiowy koleczek jest sprezy¬ sty i sterowany jest jednym z walków wymien¬ nych.Niewygoda tego rozwiazania jest to, ze w wale odbioru mocy musza byc utworzone miejsca dla osiowego i promieniowego koleczka tzn. otwór w osi walu odbioru mocy i dwa promieniowe rowki.Utworzenie miejsca dla koleczków jest praco¬ chlonne i drogie a równoczesnie oslabia wytrzy¬ malosc walu odbioru mocy. Przez zastosowanie dwóch walków nastawnych urzadzenie jest dosc skomplikowane i drogie.Wszystkie wyzej wymienione niedogodnosci usu¬ wa urzadzenie dla napedu walu odbioru mocy po¬ jazdów mechanicznych wedlug wynalazku, ponie¬ waz wykorzystuje reduktor planetarny lub reduk¬ tor o osiach stalych i jedna przesuwna obejme sterujaca, którego glówna cecha znamienna jest to, ze sklada sie z walka wewnetrznego ulozysko- 56 03256 3 wanego obrotowo w wale napedowym i w obudo¬ wie przymocowanej do skrzyni przekladniowej.W osi wewnetrznego walka wykonany jest otwór.Sterowanie odbywa sie za pomoca przesuwnej obejmy sterujacej, sprezyny,, dociskowej i kolecz¬ ków dociskowych.Walek ustalajacy zaopatrzony jest na jednym koncu w prosty wielowypust przeznaczony dla pierwszego zakresu obrotów, a na drugim koncu w ewolwentowy wielowypust przeznaczony dla drugiego zakresu obrotów, miedzy wielowypustami jest kolnierz dla polaczenia z walem wewnetrznym.Przy wlaczaniu pierwszego zakresu obrotów wa¬ lek ustalajacy jednym koncem z prostym wielowy¬ pustem dla pierwszego zakresu obrotów wystaje na zewnatrz walka wewnetrznego, a drugim koncem z ewolwentowym wielowypustem wchodzi do we¬ wnatrz otworu wykonanego w walku wewne¬ trznym, przy czym przesuwna obejma sterujaca za pomoca sprezyny dociskowej laczy kolo centralne z ótSudówa, która jest polaczona ze skrzynia prze¬ kladniowa.Przy wlaczeniu drugiego zakresu obrotów walek ustalajacy jednym koncem z ewolwentowym wie¬ lowypustem dla drugiego zakresu obrotów jest umieszczony na zewnatrz walka wewnetrznego, a drugi koniec z _ prostym wielowypustem dla pierwszego zakresu obrotów jest umieszczony we¬ wnatrz otworu wykonanego w walku wewnetrz¬ nym, przy czym przesuwna obejma sterujaca za posrednictwem sprezyny dociskowej i koleczków do¬ ciskowych laczy centrale kolo z walkiem wewne¬ trznym.Przyklad rozwiazania konstrukcyjnego dla nape¬ du walu odbioru mocy wedlug wynalazku jest pokazany schematycznie na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia naped walu odbioru mocy z re¬ duktorem planetarnym, fig. 2 przedstawia naped walu odbioru mocy z reduktorem o osiach stalych, fig. 3 przedstawia reduktor planetarny z napedem walu odbioru mocy dla pierwszego zakresu obro¬ tów, fig. 4 — reduktor planetarny z napedem wa.-u odbioru mocy dla drugiego zakresu obrotów, fig. 5 — reduktor o osiach stalych z napedem walu odbioru mocy dla pierwszego zakresu obrotów, fig. 6 — reduktor o osiach stalych z napedem wa¬ lu odbioru mocy dla drugiego zakresu obrotów.Wal napedowy 1, umieszczony w skrzyni prze¬ kladniowej 5 napedzany jest napedzajacym kolem zebatym 2 i napedzanym kolem zebatym 3, umiesz¬ czonym na jednym koncu walu napedowego 1, na którego drugim koncu jest podlaczony reduktor planetarny 4. Reduktor planetarny 4 sklada sie z kola koronowego 6 i kola centralnego 24, z któ¬ rym zazebione sa satelity 7, umieszczone w jarz¬ mie satelitów 8.Jarzmo satelitów 8 jest polaczone z walkiem wewnetrznym 10, który na zewnetrznej srednicy zaopatrzony jest w wielowypust 11. Kolo centralne 24 zaopatrzone w wielowypust wewnetrzny 9 umieszczone jest obrotowo na obudowie 22 pola¬ czonej ze skrzynia przekladniowa 5. Wlaczanie odpowiednich zakresów obrotów odbywa sie za pomoca przesuwnej obejmy sterujacej 12 z wielo¬ wypustem wewnetrznym 13 i wielowypustem ze- 032 4 wnetrznym 14, na która dziala sprezyna docisko¬ wa 15 lub tez kolki dociskowe 16.Walek wewnetrzny 10 posiada w swej osi wyko¬ nany otwór 17 dla walka ustalajacego 18, który na 5 jednym koncu posiada wielowypust prosty 19 dla pierwszego zakresu obrotów i na drugim koncu wielowypust ewolwentowy 20 dla drugiego zakre¬ su obrotów a swoim kolnierzem 21 jest zamoco¬ wany do walka wewnetrznego 10. W kolnierzowej L0 czesci walka wewnetrznego 10 znajduja sie otwo¬ ry dla kolków dociskowych 16.•Walek wewnetrzny 10 jest obrotowo umieszczo¬ ny w wale napedowym 1 i w obudowie 22, zao¬ patrzonej w wielowypust wewnetrzny 23. Przy 15 wlaczaniu odpowiednich zakresów obrotów prze¬ suwna obejma sterujaca 12 zazebia sie wielowy¬ pustem wewnetrznym 13 z wielowypustem 11 na walku wewnetrznym 10, a wielowypustem zew¬ netrznym 14 zazebia sie z wielowypustem we- 20 wnetrznym 9 kola centralnego 24 oraz z wielowy¬ pustem wewnetrznym 23 obudowy 22 lub tez tyl¬ ko z wielowypustem wewnetrznym 9 ko^a cen¬ tralnego 24.Przy zastosowaniu kól zebatych czolowych dla 25 zmiany zakresów obrotów, na drugim koncu walu napedowego 1 znajduje sie reduktor 25 o osiach stalych.Reduktor 25 sklada sie z kola zebatego napedza¬ jacego 27 z wielowypustem wewnetrznym 9, z któ¬ rym zazebia sie kolo zebate napedzane 29, walka 30 umieszczonego obrotowo w skrzyni przeklad¬ niowej 5 i polaczonego z kolem zebatym napedza¬ jacym 26 zazebiajacym sie kolem zebatym nape¬ dzanym 28, zaopatrzonym w wielowypust we¬ wnetrzny 23 i obrotowo umieszczonym na wa*ku wewnetrznym 10.Wlaczanie odpowiednich zakresów obrotów od¬ bywa sie analogicznie jak w rozwiazaniu z. reduk¬ torem planetarnym 4.Walek wewnetrzny 10 umieszczony jest w wale 40 napedowym 1 i skrzyni przekladniowej 5. Przy wlaczaniu odpowiednich zakresów obrotów prze¬ suwna obejma sterujaca 12 zazebia sie wielowy¬ pustem wewnetrznym 13 z wielowypustem 11 na walku wewnetrznym 10, a wielowypustem zew- 45 netrznym 14 zazebia sie z wielowypustem wew¬ netrznym 23 kola zebatego napedzanego 28 lub tez z wielowypustem wewnetrznym 9 kola zeba¬ tego napedzajacego 27. 50 Przy pierwszym zakresie obrotów reduktora pla¬ netarnego 4 walek ustalajacy 18 swoim kolnie¬ rzem 21 zamocowany jest do walka wewnetrznego 10 i to tak, ze wielowypust prosty 19 dla pierwsze¬ go zakresu obrotów znajduje sie na zewnatrz wal¬ ka wewnetrznego 10 a wielowypust ewolwentowy 20 dla drugiego zakresu obrotów znajduje sie w otworze 17 walka wewnetrznego 10, przy czym sprezyna dociskowa 15 dziala na przesuwna obej¬ me sterujaca 12, która swym wielowypustem ze¬ wnetrznym 14, za pomoca wielowypustu wewne¬ trznego 9 i 23, laczy kolo centralne 24 z obudowa 22 polaczona ze skrzynia przekladniowa 5.Obroty walka ustalajacego 18 z wielowypustem prostym 19 dla pierwszego zakresu obrotów na 85 zewnatrz walu wewnetrznego 10 okreslone sa56 032 6 obrotami jarzma satelitów 8 reduktora planetar¬ nego 4, w którym kolo centralne 24 jest na stale polaczone ze skrzynia przekladniowa 5, a kolo ko¬ ronowe 6 obraca sie z tymi samymi obrotami co wal napedowy 1 wynikajacymi z prizelozenia po- 5 miedzy kolem zebatym napedzajacym 2 a kolem zebatym napedzanym 3.Przy drugim zakresie obrotów reduktora plane¬ tarnego 4 walek ustalajacy 18 swoim kolnierzem 21 zamocowany jest do walka wewnetrznego 10 io i to tak, ze wielowypust ewolwentowy 20 dla dru¬ giego zakresu obrotów znajduje sie na zewnatrz walka wewnetrznego 10 a wielowypust prosty 19 dla pierwszego zakresu obrotów znajduje sie w otworze 17 walka wewnetrznego 10 przy czym do 15 otworów w kolnierzowej czesci walka wewnetrz¬ nego 10 sa wlozone kolki dociskowe 16 tak, ze utrzymuja przesuwna obejme sterujaca 12 w ta¬ kim polozeniu, ze swym wielowypustem zewne¬ trznym 14 i wielowypustem wewnetrznym 13 za 20 pomoca wielowypustu wewnetrznego 9 i wielo- wypustu 11 laczy centralne kolo 24 z walkiem we¬ wnetrznym 10, a tym samym z jarzmem sateli¬ tów 8.Przez polaczenie kola centralnego 24 z jarzmem 25 satelitów 8 obroty walka ustalajacego 18 z wie¬ lowypustem ewolwentowym 20 dla drugiego za¬ kresu obrotów na zewnatrz walka wewnetrznego 10 sa zgodne z obrotami kola koronowego 6, a tym samym z obrotami walu napedowego 1, poniewaz bezposrednio wynikaja z przelozenia pomiedzy kolem zebatym napedzajacym 2 a kolem zebatym napedzanym 3.Przy pierwszym zakresie obrotów reduktora 25 o osiach stalych walek ustalajacy 18 swoim kol¬ nierzem 21 polaczony jest z walkiem wewnetrz¬ nym 10 i to tak, ze wielowypust prosty 19 dla pierwszego zakresu obrotów znajduje sie na ze¬ wnatrz walka wewnetrznego 10 a wielowypust ewolwentowy 20 dla drugiego zakresu obrotów znajduje sie w otworze 17 walka wewnetrznego 40 10, przy czym sprezyna dociskowa 15 dziala na przesuwna obejme sterujaca 12, która swym wie¬ lowypustem zewnetrznym 14 i wielowypustem we¬ wnetrznym 13 za pomoca wielowypustu wewne¬ trznego 23 i wielowypustu 11 laczy kolo zebate 45 napedzane 28 z walkiem wewnetrznym 10.Obroty walka ustalajacego 18 z wielowypustem prostym 19 dla pierwszego zakresu obrotów na zewnatrz walka wewnetrznego 10 sa okreslone przelozeniem pomiedzy kolem zebatym napedza- 50 jacym 27 zazebionym z kolem zebatym napedzanym 29 walka 30 i kolem zebatym napedzajacym 26 za¬ zebionym z kolem zebatym napedzanym 28, przy czym obroty kola zebatego napedzajacego 27 sa okreslone przez obroty walu napedowego 1 zalez- 55 nych od polozenia pomiedzy kolem zebatym na¬ pedzajacym 2 a kolem zebatym napedzanym 3.Przy drugim zakresie obrotów reduktora 25 o osiach stalych, walek ustalajacy 18 swoim kol¬ nierzem 21 zamocowany jest do walka wewnetrz- 60 nego 10 i to tak, ze wielowypust ewolwentowy 20 dla drugiego zakresu obrotów znajduje sie na ze¬ wnatrz walka wewnetrznego 10 a wielowypust prosty 19 dla pierwszego zakresu obrotów znaj¬ duje sie w otworze 17 walka wewnetrznego 10, 65 30 35 przy czym do otworu w kolnierzowej czesci wal¬ ka wewnetrznego 10 sa wlozone kolki dociskowe 16 tak, ze utrzymuja przesuwna obejme steru¬ jaca 12 w takim polozeniu, ze swym wielowypu¬ stem zewnetrznym 14 i wielowypustem wewnetrz¬ nym 13 za posrednictwem wielowypustu wewne¬ trznego 9 i wielowypustu 11 laczy kolo zebate napedzajace 27 z walkiem wewnetrznym 10.Przez polaczenie kola zebatego napedzajacego 27 z walkiem wewnetriznym 10, obroty walka usta¬ lajacego 18 z wielowypustem ewolwentowym 20 dla drugiego zakresu obrotów na zewnatrz walka wewnetrznego 10 sa zgodne z obrotami walu na¬ pedowego 1, okreslonymi przez przelozenie po¬ miedzy kolem zebatym napedzajacym 2 i kolem zebatym napedzanym 3.Zastosowanie urzadzenia do napedu walu od¬ bioru mocy wedlug wynalazku jest bardizo do¬ godne, poniewaz uzywa sie tylko jeden walek ustalajacy, który ma dwa' konce zaopatrzone w prosty lub ewolwentowy wielowypust, przy czym przy wlozeniu odpowiedniego konca walka usta¬ lajacego wlacza sie wlasciwe obroty walu odbioru mocy. PL