Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.VI. 1967 53551 KI. -4«=*C3~ MKP F 06.-c UKD Twórca wynalazku: inz. Józef Jaworski Wlasciciel patentu: Biuro Konstrukcyjne Przemyslu Motoryzacyjnego, Warszawa (Polska) Sposób wykonywania lozyska slizgowego z tworzyw sztucznych i lozysko wytworzone tym sposobem Wlasnosci tworzyw sztucznych, a zwlaszcza two¬ rzyw z grupy poliamidów kwalifikuja je jako do¬ bre materialy lozyskowe o korzystnych wlasnos¬ ciach przeciwciernych, nie wymagajacych przy tym obfitego smarowania, a w okreslonych wa¬ runkach mogacych pracowac w ogóle bez sma¬ rowania.Znane sa lozyska slizgowe, które wykonane sa przez wcisniecie tulei z odpowiedniego tworzywa sztucznego w tuleje metalowa, która z kolei osa¬ dzana jest w gniezdzie lozyska. Niedogodnoscia te¬ go rodzaju lozysk jest koniecznosc dokonania sto¬ sunkowo bardzo dokladnej obróbki wszystkich powierzchni, zarówno tulei metalowej jak i tulei z tworzywa sztucznego. Ponadto, jak wykazuje do¬ swiadczenie, trwale osadzenie tulei z tworzywa sztucznego w obejmujacej ja tulei metalowej, na¬ strecza trudnosci poniewaz po pewnym okresie pracy lozyska poczatkowy wcisk maleje w wyni¬ ku pelzania tworzywa sztucznego, co stwarza mo¬ zliwosc wzajemnego przesuwu tulei z tworzyw sztucznych wzgledem tulei metalowej a w na¬ stepstwie uszkodzenie lub zniszczenie lozyska.Znane sa równiez lozyska slizgowe z tworzyw sztucznych, które uzyskuje sie przez wtrysniecie odpowiedniego tworzywa sztucznego do pierscie¬ niowej przestrzeni utworzonej przez wewnetrzna sciane metalowej tulei lozyska i rdzen formy, wzglednie przez natryskanie wewnetrznej po¬ wierzchni metalowej tulei lozyska tworzywem 30 sztucznym albo w inny podobny sposób. Przy tym sposobie wytwarzania tulei lozyskowych mozna wprawdzie uniknac obrabiania zewnetrznej po¬ wierzchni tulei z tworzywa sztucznego a nawet wewnetrznej powierzchni metalowej tulei lozy¬ ska, jednakze nie zostaje wyeliminowana mozli¬ wosc wzajemnego przesuwania sie warstwy two¬ rzywa sztucznego wzgledem (metalowej tulei lo¬ zyska. Na odwrót, wobec stosunkowo znacznego skurczu podgrzanego do wtrysniecia tworzywa sztucznego, przy ochlodzeniu do temperatury oto¬ czenia nastepuje oddzielenie sie warstwy tworzy¬ wa sztucznego od metalowej tulei lozyska.Sposób wykonania tulei lozyskowych wedlug wynalazku pozwala na wyeliminowanie powyz¬ szych wad. Zasadnicza nowoscia w tym sposo¬ bie jest. poddanie metalowej tulei lozyska — zwa¬ nej w dalszym ciagu lupina — obciskaniu, po na¬ lozeniu na wewnetrzna powierzchnie lupiny war¬ stwy odpowiednio dobranego tworzywa sztucz¬ nego.Na zalaczonych rysunkach przedstawione sa od¬ miany wykonanych sposobem wedlug wynalazku tulei lozyskowych, przy czym fig. 1 — przedsta¬ wia przekrój osiowy zasadniczej odmiany prostej tulei lozyskowej fig. 2 — przekrój osiowej tulei lozyskowej zaopatrzonej w kolnierz, fig. 3, 4, 5, 6 i 7 — przekroje osiowe odmian tulei lo¬ zyskowych, w których zastosowane zostalo dodat¬ kowe zabezpieczenie warstwy tworzywa sztucz- 535513 nego przed przemieszczeniem sie jej wzgledem lu¬ piny.Zgodnie z wynalazkiem proces wykonywania tu- lei lozyskowych ma przebieg nastepujacy: na we¬ wnetrzna powierzchnie uprzednio przygotowa¬ nej — najkorzystniej przez odciecie odcinka rury metalowej o odpowiednich wymiarach — lupi¬ ny 1 lozyska nanoszona jest dowolnym znanym sposobem, na przyklad przez wtrysniecie, wpra- sowanie, wytloczenie, droga odlewania, fluidyzacji lub tp. warstwa odpowiednio do warunków pracy lozyska dobranego tworzywa sztucznego 2. Nie jest przy tym wymagana zadna wstepna obróbka lupiny poza jej obcieciem na wymagana dlugosc.Jednakze dla zwiekszenia przyczepnosci warstwy tworzywa sztucznego do lupiny, mozna wewnetrz¬ na powierzchnie lupiny poddac piaskowaniu, tra¬ wieniu lub innej podobnej obróbce majacej na celu nadanie tej powierzchni wiekszej chropo¬ watosci.Nastepnie lupina z naniesiona juz warstwa two¬ rzywa sztucznego poddana jest obciskaniu w do¬ wolny znany sposób, na przyklad przez prze¬ pchniecie przez stozkowy otwór, przez obcisniecie w specjalnym przyrzadzie wieloszczekowym itp.Otrzymane w wyniku obciskania trwale odksztal¬ cenie lupiny lozyska winno w okreslonym stopniu przekraczac skurcz warstwy tworzywa sztucznego przy jej ostyganiu od temperatury np. wtrysku lub wyprasowywania do temperatury otoczenia.Przykladowo, w przypadku zastosowania two¬ rzywa sztucznego, którego skurcz w podanych po¬ wyzej warunkach wynosi ok. 1,0%, nalezy dazyc do uzyskania odksztalcen trwalych lupiny w gra¬ nicach l,50/o-i-10%. Obcisniecie lupiny pozwala na wyeliminowanie wspomnianego na wstepie zja¬ wiska wzajemnego przemieszczania sie warstwy tworzywa sztucznego i lupiny.Otrzymana w powyzszy sposób tuleja lozysko¬ wa moze byc poddana nastepnie obróbce zewne¬ trznej powierzchni lupiny na wymiar dostosowa¬ ny do wymiaru gniazda i wewnetrznej powierz¬ chni warstwy tworzywa sztucznego na wymiar,, wymagany przez warunki lozyskowania walka.Dla pelniejszego zabezpieczenia przed przemiesz¬ czeniem sie warstwy tworzywa sztucznego wzgle¬ dem lupiny zwlaszcza przy wyjatkowo ciezkich warunkach pracy lozyska, mozliwe jest oprócz obciskania lupiny, wprowadzenie dodatkowych zabezpieczen.Na fig. 2 — przedstawione jest takie zabezpie¬ czenie wykonane przez wywiniecie warstwy two¬ rzywa sztucznego 2 na czolowa powiechnie lupi¬ ny 1 w postaci ^kolnierza 3. Podobna, lecz dalej posunieta postac kolnierza przedstawiona jest na fig. 3. Tapostac kolnierza 4 wymaga jednakze do¬ datkowej wstepnej obróbki czól lupiny. Jest przy tym zupelnie zrozumiale, ze kolnierze o postaci 3 lub 4 moga byc wykonane na obu czolach lupi¬ ny 1 albo tylko na jednym z tych czól.Na fig. 4 — przedstawiona jest tuleja, w której dodatkowe zabezpieczenie przed przemieszczeniem warstwy tworzywa sztucznego 2 wzgledem lupiny 1 stanowia wykonane w lupinie 1 otwory 5, które podczas nanoszenia warstwy tworzywa sztuczne- 53551 4 go 2 sa przez te tworzywa zapelniane. W przy¬ padku tulei, przedstawionej na fig. 5 role za¬ bezpieczenia spelniaja rowki pierscieniowe 6 wy¬ konane w dowolnej ilosci i o dowolnym ksztal- 5 cie na wewnetrznej powierzchni lupiny 1. Mozli¬ we jest równiez stosowanie w tym celu pierscie¬ niowych zgrubien 7 jak to jest pokazane na fig. 6.Mozliwe jest takze obciskanie czolowych odcin¬ ków 8 lupiny 1 podobnie, jak to jest przedstawio- 10 ne na fig. 7. Zawiniecie czól 8 lupiny 1 moze byc przy tym wykonane na przyklad przez odpowied¬ nie ich zawalcowanie przed lub po naniesieniu warstwy tworzywa sztucznego 2 na wewnetrzna powierzchnie lupiny 1. Najkorzystniej jednakze 15 jest uzyskac wspomniane zawiniecia 8 bezposred¬ nio w procesie wtryskiwania lub wtlaczania war¬ stwy tworzywa sztucznego 2 do wnetrza lupiny 1.W tym celu w czasie procesu wtlaczania tworzy¬ wa sztucznego nalezy zapewniac uchwycenie lu- 20 piny jedynie na odcinkach czolowych, natomiast na pozostalej dlugosci lupiny pomiedzy wewne¬ trzna powierzchnia formy a zewnetrzna powierz¬ chnia lupiny powinien byc zapewniony odpowied¬ ni luz, który wypelnia lupina, odksztalcana przez 25 wtlaczane pomiedzy rdzen formy a wewnetrzna powierzchnie lupiny tworzywo sztuczne pod od¬ powiednio wysokim (500-H1800 kG/cm2) cisnie- 30 40 PL