Opublikowano: 28.11.1967 52847 KI. -4Hir*-~ tfU, J]/oo MKP F-e»T tJKD Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Mieczyslaw Miller, dr inz. Roman Zahaczewski Wlasciciel patentu: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Lozysko slizgowe Przedmiotem wynalazku jest lozysko slizgowe, skladajace sie z panewek wzglednie tulei lozysko¬ wej i walu wyposazonego ma powierzchni slizgo¬ wej w rowki smarowe, które umozliwiaja stoso¬ wanie wiekszych nacisków jednostkowych przy wy¬ sokich obrotach, nafwet przy uzyciu smarów o ni¬ skim stopniu smarnosci, jak np. woda.Znane lozyska slizgowe posiadaja zwykle otwor¬ ki i rowki smarowe rozmieszczone na wewnetrz¬ nej, slizgowej stronie nieruchomych panewek, Wzglednie panewkowej tulei lozyskowej, co zmniej¬ sza czynna powierzchnie przenoszaca nacisk walu i nie zapewnia równomiernego doplywu smaru do tych miejsc, które ze wzgledu na wieksze obciaze¬ nie winny byc smarowane obficiej. Poza tym, wy¬ konanie rowków smarowych wewnatrz tulei lozy¬ skowej, z odpowiednim, dokladnie wykonanym przejsciem miedzy rowkiem i gladzia lozyska w celu utworzenia klina smarowego — jest trudne do wykonania i trudne do skontrolowania.Znane wykonanie otworów rowków smarowych na powierzchni walu nie jest korzystne ze wzgledu na koniecznosc doprowadzania smaru przez otwo¬ ry wiercone w wale, co przyczynia sie do oslabie¬ nia jego wytrzymalosci, zwlaszcza zmeczeniowej.Inne rozwiazanie wymaga stosowania w panew¬ kach otworów umozliwiajacych zewnetrzny obieg smaru, przez zbiornik.Lozysko slizgowe wedlug wynalazku posiada tu¬ leje lozyskowa giadka, (bez rowków smarowych 10 15 i przecsiec, wal natomiast posiada obracajaca sie/ razem z nim tuleje, która na powierzchni slizgo¬ wej ma szereg rowków doprowadzajacych smar, przy czym rowki te, po stronie przeciwnej do kie¬ runku Obrotów walu maja lukowe sciecia, ulatwia¬ jace równomierne rozprowadzenie smaru miedzy tuleje walu i tuleje lozyskowa celem utworzenia klina smarowego.Rowki na tulei walu polaczone sa kanalami z przestrzenia, w której znajduje sie smar po oby¬ dwu stronach lozyska, przy czym wloty do kana¬ lów znajduja sie blizej srodka obrotu walu niz ich wyloty w rowkach. Sila odsrodkowa, dzialajaca na smar, znajdujacy sie w rowkach obracajacego sie walu, powoduje zasysanie smaru przez kanaly i wtlaczanie miedzy powierzchnie slizgowe. Smar po przebyciu drogi miedzy powierzchniami slizgo¬ wymi wyplywa z powrotem do przestrzeni pozalo- zyskowej, skad znów zostaje zassany do rowków smarowych, zamykajac w ten sposób obieg.Przyklad wykonania lozyska slizgowego wedlug wynalazku pokazany jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny przez lozy¬ sko, fig. 2 — przekrój przez rowek smarowy, po¬ kazany w (powiekszeniu, fig. 3 — przekrój podluz¬ ny przez lozysko, fig. 4 — odmiane wykonania ele¬ mentu lozyska doprowadzajacego smar w przekro¬ ju podluznym oraz fig. 5 przedstawia przekrój po¬ przeczny elementu, przedstawionego na fig. 4. 5284752847 Wal 1 o srednicy zwiekszonej na dlugosci tulei lozyskowej iposiada na fpowierzchni slizgowej row¬ ki smarowe 2, pokazane w przekroju na fig. 1 i w wiekszej skali na fig. 2. Klin lukowy 3 utworzony promieniem stycznym do obwodu walu, powoduje wciskanie warstwy smaru miedzy wal i tuleje w celu wytworzenia odpowierniego cisnienia, ko¬ niecznego do zapewnienia tarcia plynnego.Smar doplywajacy do rowków przez kanaly (fig. 3) bedac pod wplyfwem sily odsrodkowej przeply¬ wa przez otwór wlotowy kanalu 4, znajdujacy sie na mniejszej srednicy i wyplywa przez otwór wy¬ lotowy znajdujacy sie w wiekszej odleglosci od osi obrotu. W ten sposób kanaly 4, 7 pelnia funkcje pompy odsrodkowej zapewniajac przeplyw smaru przez rowki oraz miedzy powierzchniami slizgowy¬ mi lozyska tj. tulei 5 i walu 1 niezaleznie od tego, czy smar jest dostarczany .pod cisnieniem, czy tez lozysko smarowane jest statycznie. Na fg. 4 i 5, przedstawiajacych wycinek podluznego i poprzecznego przekroju przez lozysko, pokazana jest odmiana wykonania elementu, sluzacego do doprowadzenia smaru do rowków smarowych 2.Zamiast powiekszenia srednicy walu 1 na dlugo¬ sci odpowiadajacej dlugosci tulei lozyskowej 5, nalozona jest na wal tuleja 6 posiadajaca równiez rowki smarowe 2 polaczone kanalem 7 z przestrze¬ nia smarowa 8. W tym przypadku smar wplywa¬ jacy do kanalu 7 na skutek sily odsrodkowej prze¬ chodzi równiez przez rowki smarowe 2, powierz¬ chnie tulei 5 i walu 1, wracajac do przestrzeni smarowej 8.Lozysko slizgowe wedlug wynalazku, wykorzy¬ stujac sile odsrodkowa smaru obracajacego sie ra¬ zem z rowkami smarowymi, znajdujacymi sie na powierzchni slizgowej walu lub tulei obracajacej 10 15 25 3t 35 sie razem z walem, zapewnia lepsze warunki (sma¬ rowania i umozliwia przez to stosowanie wiek¬ szych nacisków jednostkowych niz w innych, zna¬ nych lozyskach, nawet w przypadku smarowania woda. Odpowiednie uksztaltowanie rowków zwiek¬ sza jeszcze (bardziej efekt smarowania. Kanaly la¬ czace rowki z przestrzenia, w której znajduje sie smar spelniaja role pompy obiegowej. PL