Pierwszenstwo: Opublikowano: 30. IV. 1963 (P 101 443) 08. V.1962 dla zastrz. 1, 2, 12 i 13 24. V.1962 dla zastrz. 3, 4, 5 i 8 Szwecja 6. VII. 1965 49639 KI. 3Zbr-*/«l MKP UKD Twórca wynalazku i wlasciciel patentu: Karl Axel Jonsson, Alvsjo (Szwecja) Element budowlany Przedmiotem wynalazku jest prefabrykowany element budowlany do uzytku w budownictwie mieszkaniowym i innym. Ogólnie biorac przedmiot wynalazku moze byc stosowany we wszystkich przypadkach, gdzie w konstrukcji zawierajacej beton lub podobny material, dajacy sie formowac przez odlewanie, zachodzi potrzeba stosowania formy odlewniczej, która bez szkody moze byc wcielona w gotowej konstrukcji.W budownictwie i innych dziedzinach techniki czesto wystepuje koniecznosc pozostawiania nie¬ wypelnionych przestrzeni, wnek lub otworów na przyjecie pewnych elementów, które wskazane jest osadzac, lub które musza byc osadzane, dopiero po stwardnieniu betonu. Dla przykladu mozna tu wymienic przepusty w betonowych szkieletach kon¬ strukcyjnych lub w scianach dla przeprowadzenia rur, przewodów, kabli elektrycznych itp. Inny typowy przypadek stanowi zakotwianie w kon¬ strukcji betonowej przedmiotów, które na skutek ich ciezaru lub pod dzialaniem zewnetrznych sil, maja tendencje do wyrwania sie z zakrzepnie¬ tej masy betonowej, co ma miejsce np. przy osa¬ dzaniu ramiaków, stalowych belek itp., zwlaszcza przy podwieszaniu na konstrukcji betonowej.Znane formy, stosowane do wytwarzania otwo¬ rów i wnek odlewanych w konstrukcjach, wyko¬ nuje sie ogólnie biorac z drewna i sklada je na miejscu ich uzycia, odpowiednio do potrzeb. Cze¬ sto trzeba wypelnic betonem te czesc przestrzeni, 10 20 25 30 która jest ograniczona przez forme po osadzeniu rury, kotwy lub tp. Aby jednak uzyskac powia¬ zanie z pierwotna, otaczajaca masa betonu, .trzeba wpierw usunac drewniana forme, co powoduje szereg niedogodnosci. Po pierwsze oznacza to do¬ datkowa czynnosc stosunkowo pracochlonna, a po drugie usuwanie tego rodzaju formy jest czesto trudne do wykonania i prowadzi do stosowania narzedzi lub czynnosci, które powoduja uszkodze¬ nie przyleglych partii betonu.Szczególnie w przypadku belek uszkodzenia te moga powodowac koniecznosc powaznej i kosz¬ townej naprawy, a niekiedy w ogóle nie daja sie naprawic. Trzecia glówna wada jest to, ze po usu¬ nieciu drewnianej formy, w powstalej wolnej przestrzeni zostaja szczatki tej formy, zwlaszcza jako wlókna drewna, przylegajace do scian.W tych warunkach oczywiscie zetkniecie, a wiec i powiazanie obu mas betonu jest niedostateczne.Wreszcie nalezy podkreslic, ze jezeli nawet nie wystepuje zadna z opisanych wad, to zawsze jednak tak otrzymana konstrukcje betonowa we¬ wnatrz formy trzeba z punktu widzenia wytrzy¬ malosci uwazac za konstrukcje w wiekszej li^b mniejszej mierze oddzielna od calosci i która, p$ poddaniu dzialaniu dostatecznie duzej sily zew¬ netrznej, moze byc wyciagnieta z otaczajacej ja masy betonu.Poza tym fakt, ze formy takie sa przygotowy¬ wane na miejscu ich stosowania, zwieksza ich 4963949639 koszt, a takze przedluza niekorzystnie czas budo¬ wy.Wygnalazek umozliwia unikniecie tych wad, gdyz element budowlany, bedacy przedmiotem tego wynalazkai, jest tani zarówno w wykonaniu, jak i w uzytkowaniu, ma bardzo duza wytrzymalosc i odpornosc chemiczna i moze byc wykonywany w wielkosciach, wymaganych przynajmniej w wiekszosci przypadków.W szczególnosci przedmiotem wynalazku jest element w postaci formy, stanowiacej przegrode, oddzielajaca tiwie odlewane masy, które maja byc narazone fia dzialanie sil zewnetrznych, skie¬ rowanych w roznych kierunkach, przy czym for¬ ma ta pa zapobiegac przesuwaniu sie obu ufor¬ mowanych mas wzgledem siebie pod dzialaniem tych sil.Ogólna cecha elementu wedlug wynalazku jest to, ze jest on wykonany ze sztucznego tworzywa, najle¬ piej plastycznego, odpornego na dzialanie betonu, ziemi itp. i sklada sie z prefabrykowanego, niewy¬ pelnionego wewnatrz czlona i jednej lub kilku czesciach i niejednakowym przekroju, przy czym czlon teri umieszcza sie w konstrukcji budowla¬ nej na stale przez zabetonowanie przynajmniej czesci jednej strony jego scianek. * Dalsze cechy i zalety przedmiotu- wynalazku sa omówione w opisie w odniesieniu do rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pierwsza odmiane elementu wedlug wynalazku w rzucie poziomym, fig. 2 — element z fig. 1 w rzucie pionowym, fig. 3 — dwie dalsze odmiany elementu wedlug wy¬ nalazku, fig. 4 — widok perspektywiczny czwar¬ tej odmiany przedmiotu wynalazku, fig. 5a i 5b wyjasniaja, jak zgodnie ze szczególna cecha wyna¬ lazku mozna przez laczenie typowych elementów wedlug wynalazku wytwarzac elementy o róznych przekrojach poprzecznych i o róznym ksztalcie, fig. 6 — przedstawia perspektywiczny widok ele¬ mentu z fig. 5 w powiekszonej skali i wyjasnia sposób laczenia poszczególnych czesci elementu, fig. 7 i 8 uwidaczniaja dwa przekroje plyty zel¬ betowej z umieszczonym w niej elementem z fig. 1 lub 4.Element budowlany, uwidoczniony na fig. li 2 sklada sie z rurowego czlona 3 o przekroju pro¬ stokatnym, i scianach pofaldowanych. Najlepiej jest wykonywac sciany tego elementu z odpowied¬ niego tworzywa sztucznego, na przyklad polistyrenu lub innego polimeryzatu. Grubosc scianki jest nie¬ wielka w stosunku do przekroju elementu, co miedzy innymi sprawia, ze mozna latwo wyko¬ nac takie' elementy o dosc duzej dlugosci i na¬ stepnie, na "placu budowy, za pomoca prostych narzedzi, na przyklad pily, odcinac czesci o po¬ trzebnej \dlugosci. Korzystnie jest, aby wygiecia 1 Scianek elementu byly wykonane wedlug pew¬ nego stalego modulu. Dzieki temu, ze scianki elementu sa pofaldowane, pomimo stosunkowo niewielkiej grubosci tych scianek, element jako taki jest nie tylko sztywny, ale i bez zastosowa¬ nia dodatkowych srodków moze wytrzymac dzialanie dosc duzych sil, jakie moga nan od¬ dzialywac przy uzywaniu go jako formy do odle¬ wania, np. w konstrukcjach betonowych. Oczy¬ wiscie z reguly naprezenia te sa najwieksze pod¬ czas pierwszego formowania, przy czym sily dzia¬ laja tu na zewnetrzne sciany elementu.Na fig. 3 uwidoczniono dwa elementy 3 w kon- 5 strukcji betonowej 2. Element z lewej strony rysun¬ ku ma wygiecia 1 scian o przekroju trójkatnym, pod¬ czas gdy wygiecia scian drugiego elementu maja przekrój prostokatny. Poza tym oba te elementy sa jednakowe i zasadniczo odpowiadaja elementowi, 10 uwidocznionemu na fig. 1. Ogólnie biorac sinuso¬ idalne pofaldowanie scian elementu jest najkorzy¬ stniejsze, .gdyz koszt urzadzen do wytwarzania takich elementów jest nizszy.Element 3 przedstawiony na fig. 4 ma przekrój 15 kolowy i jest wykonany z dwóch polówek 3ai3b, których zlacza leza w plaszczyznie przechodzacej przez srednice elementu. Sasiadujace ze soba brze¬ gi tych polówek sa wyposazone w promieniowo wystajace kolnierze 4, uwidocznione lepiej na 20 fig. 6. Kolnierze te maja otwory 6 i wchodzace w nie wystepy 5. Jak widac na fig. 6, jeden kol¬ nierz 4a kazdej polówki 3a i 3b ma wylacznie wy¬ stepy 5, podczas gdy drugi kolnierz 4b ma tylko, otwory 6. Poza otworami 6 wszystkie kolnierze 25 maja pary otworów montazowych 7, sluzace do ulatwiania zamocowywania formy przed odlewa¬ niem. Zamocowanie to moze byc dokonane na przyklad za pomoca metalowego drutu 8, przecho¬ dzacego przez otwory 7, jak to uwidoczniono na 30 fiS- 4- Element przedstawiony na fig. 4 rózni sie pod dwoma wzgledami od elementów opisanych po¬ przednio. Jedna z tych róznic jest to, ze ma on osiowe grzbiety 9, sluzace do usztywniania goto- 35 wej formy odlewniczej, a podczas wytwarzania samej formy, grzbiety te powoduja równomierne rozkladanie sie plastycznego materialu w ma¬ trycach lub podobnych urzadzeniach do wytwa¬ rzania form. Druga róznica polega na tym, ze 40 element wedlug fig. 4 jest wyposazony W denka lub wieczka 10 i 11, umozliwiajace jego zamyka¬ nie na koncach, co daje wielorakie korzysci. Jedr na z nich jest moznosc calkowitego zabezpieczenia wnetrza elementu przed zanieczyszczeniem pod- 45 czas wszystkich faz, poprzedzajacych lanie betonu do wnetrza formy. Druga zas polega na tym, ze dzieki tym wieczkom mozna element oblac ze wszystkich stron betonem." Na fig. 4 uwidoczniono równiez, ze wieczka 10 50 i U sa wypukle na zewnatrz, dzieki czemu przy poddaniu ich • cisnieniu od zewnatrz, maja one tendencje jeszcze lepszego docisniecia sie do brze¬ gów elementu. Najlepiej jest, jezeli srednica wie¬ czek jest tak dobrana, ze pasuja one do elemen- 55 tu, gdy koncowe jego powierzchnie sa umiesz¬ czone w plaszczyznie, odpowiadajacej najmniej¬ szej srednicy elementu.Fig. 5a przedstawia, w jaki sposób mozna zwie¬ kszyc powierzchnie przekroju elementu przez 60 wprowadzenie falistych, lecz nie wygietych kolo¬ wo czesci scianek 12 miedzy dwie polówki 3a i 3b.Na fig. 5b uwidoczniono element wedlug wynalaz¬ ku, majacy z kazdej strony po trzy scianki 12, 12' i 12", wstawione miedzy dwie wygiete polówki 65 3a i 3br Dodatkowe scianki 12, 12' i 12" maja49639 5 oczywiscie równiez kolnierze .4 z otworami i wy¬ stepami do zamocowywania. Nalezy nadmienic, ze sposób laczenia poszczególnych czesci elementu wedlug wynalazku zostal tu opisany jedynie przy- 2. kladowo i w ramach wynalazku mozna zastoso^ 5 wac równiez inne laczenie, na przyklad przez 3. sklejanie.Na fig. 7 uwidoczniono element budowlany we¬ dlug fig. 1 lub 4, umieszczony w plycie betono- 4. wej 2 ze zbrojeniem 13. Wnetrze elementu jest 10 tu równiez wypelnione betonem 14, wlanym po stwardnieniu plyty 2. Konstrukcja ta ma umo¬ zliwic pózniejsze umocowanie koiwy 15, która be- 5. dzie narazona na dzialanie duzych sil-ciagnacych.Dzieki falistemu ksztaltowi powierzchni oddziela- 15 jacej beton wlany pózniej od betonu tworzacego plyte 2, dzialanie tych sil jest przenoszone na 6. zbrojna plyte 2. Przed laniem betonu, przez otwo¬ ry 17 w sciankach elementu 3 wprowadza sie tak zwany pret montazowy 16. Hakowato wygiety doi- 2Q ny koniec kotwy 15 zahacza o pret 16 wewnatrz elementu 3, dzieki czemu mozna utrzymac kotwe 15 we wlasciwym polozeniu podczas lania i krze¬ pnieciubetonu. 7.Fig. 8 zasadniczo odpowiada fig. 7 ale przedsta- 2g wia przekrój w plaszczyznie prostopadlej do pla¬ szczyzny przekroju fig. 7. Poza tym kotwa 15 jest tu skierowana ku dolowi, a pret montazowy 16 pominiety. 8.Omówione wyzej przyklady wykonania elemen¬ tu wedlug wynalazku przedstawiaja jedynie ogól¬ na zasade tego wynalazku i mozna oczywiscie stosowac dalsze odmiany, zarówno co do ksztaltu samego elementu, jak i srodków zestawiania po¬ szczególnych czesci tego elementu i umieszczania g# go we wlasciwym polozeniu. Przykladem takiej odmiany moze byc stosowanie niejednakowego iq skoku falistych wygiec scian elementu. Wprawdzie wynalazek pozwala na wytwarzanie opisanych elementów budowlanych o stosunkowo duzej dlu¬ gosci, ale jednak niekiedy moze byc pozadane laczenie dwóch lub kilku elementów. Do tego n celu mozna stosowac dowolne, odpowiednie srodki, jak na przyklad wewnetrzne lub zewnetrzne tu¬ leje laczace. 45 Nalezy tez nadmienic, ze okreslenie „element bu¬ dowlany" uzyto tu w najszerszym sensie, gdyz wynalazek moze byc stosowany nie tylko w bu¬ downictwie wlasciwym, ale na przyklad przy wy¬ twarzaniu slupów, umieszczaniu znaków drogo¬ wych itp. PL