Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.IX.1963(P102 524) 10.IX.1962 Niemiecka Republika Demokratyczna 8.III.1965 49124 KL zL&J&m^ MKP H03k UKD P^UOT£KA Twórca wynalazku: W. Hennicke Wlasciciel patentu: VEB Technisch — Physikalische Werkstatten Thal- heim (Niemiecka Republika Demokratyczna) v'.-~qd:j Patentowego Uklad polaczen do wytwarzania impulsów prostokatnych oraz napiec piloksztaltnych Wynalazek dotyczy ukladu polaczen do wytwa¬ rzania impulsów prostokatnych oraz napiec pilo¬ ksztaltnych dla samowzbudnych badz wyzwala¬ nych ukladów elektronicznych.Uklady takie wystepuja przewaznie jako genera¬ tory relaksacyjne dla podstawy czasu w oscylo¬ grafach elektronowych, ale maja równiez zastoso¬ wanie w innych urzadzeniach do wytwarzania im¬ pulsów elektronicznych o regulowanej podstawie czasowej lub pokrewnych ukladach.Wymagania stawiane takim generatorom relak¬ sacyjnym, w zastosowaniu do oscylografów elek¬ tronicznych, zaleza w duzym stopniu od ich dzie¬ dziny zastosowania, zakresu czasowego, wymaga¬ nych dokladnosci oraz od poniesionych nakladów.Uklad polaczen wedlug wynalazku jest przysto¬ sowany przede wszystkim do oscylografów impul¬ sowych, w których miedzy innymi wymagane sa duza stromosc oraz szczególnie dokladny okres emitowania impulsów rozjasniajacych.Znane sa liczne rozwiazania podobnych ukladów jednakze mozna je wszystkie sprowadzic do kilku form podstawowych.Dla spelnienia tak wysokiego wymagania zna¬ ne urzadzenia skladaja sie z multiwibratora, inte¬ gratora, ukladu biegu powrotnego oraz z ukladu blokujacego. Zasada dzialania takich ukladów po¬ lega na tym, ze impuls spustowy przerzuca odpo¬ wiednio multiwibrator wskutek czego jego impuls wyjsciowy wysterowuje lampe oscyloskopowa i po¬ woduje rozruch integratora, a po osiagnieciu wy¬ maganej amplitudy podstawy czasu multiwibra- tor ten przelaczany jest do jego pierwotnego po¬ lozenia. 5 Uklad blokujacy powstrzymuje do takiej chwili cykliczne dzialanie urzadzenia, az wszystkie ele¬ menty uzyskaja ponownie swoje polozenie wyj¬ sciowe i dopiero wtedy nastapi ponowny przebieg wyzwalajacy. Dla samowzbudnych urzadzen punkt 1Q pracy multiwibratora jest przewaznie przesuniety w taki sposób, ze napiecie wyjsciowe ukladu blo¬ kujacego, w chwili po przebiegu powrotnym, mo¬ ze spowodowac ponowny zaplon. Nawet przy zmie¬ niajacej sie czestotliwosci impulsów urzadzenie ta- 15 kie gwarantuje nieruchome polozenie obrazu oscy- logramu bez bocznych drgan, jak równiez przy niekorzystnym regulowaniu. Zasadnicza cecha tych ukladów jest mozliwosc stosunkowo znaczne¬ go uniezaleznienia poszczególnych jego funkcji 20 dzieki czemu poszczególne zespoly moga byc op¬ tymalnie uksztaltowane i obliczone.Niewspólmiernym jest jednak do tych efektów wymagany naklad srodków, który na przyklad w jednym ze znanych urzadzen sprowadza sie do 25 zastosowania systemu dziesieciolampowego. Poza wysokim nakladem srodków uklad taki posiada te zasadnicza wade, ze zastosowane w nim lampy elektronowe odznaczaja sie niewielka dlugotrwa¬ loscia oraz minimalna pewnoscia ich pracy. Zna- 30 ny jest równiez inny uklad polaczen tzw. kalliro- 4912449124 3 tronowy, który wystepuje tez pod nazwa ukladu trójpentodowego.W swej pierwotnej formie uklad ten nadaje sie tylko do synchronizowanej pracy samowzbudnej.Uklad ten, ze wzgledu na swe wlasciwosci, ko¬ rzystne dla tego rodzaju pracy, byl niegdys szeroko stosowany w technice oscyloskopowej. Z chwila pojawienia sie techniki impulsowej przestal byc aktualny, ze wzgledu na brak mozliwosci wyzwala¬ nia. Z tego powodu uklad kallirotronowy wyposa¬ zono w dodatkowe elementy, które zapobiegaja samowyzwoleniu przebiegu. Wiadomo, ze do tego celu stosuje sie dodatkowy multiwibrator (zwykle w ukladzie bistabilnym), który po rozladowaniu az do momentu pojawienia sie nowego impulsu wyzwalajacego zatyka lampe sluzaca do propor¬ cjonalnego w czasie ladowania kondensatora re¬ laksacyjnego, badz otwiera lampe rozladowujaca, badz pelni i jedna i druga funkcje. Impuls spu¬ stowy przerzuca multiwibrator zawsze do jednego stanu, zas impuls na anodzie lampy rozladowuja¬ cej do drugiego stanu. Funkcja multiwibratora jest taka sama, jak w wyzej omawianych ukladach, przy czym uklad kallirotronowy spelnia funkcje ukladu calkujacego i ukladu rozladowujacego. Zna¬ ny jest równiez sposób, przy którym, za pomoca lampy sterowanej impulsem powrotnym z anody lampy rozladowujacej zapobiega sie wyzwoleniu przebiegu ladujacego przez impuls spustowy tak dlugo, dopóki nie zakonczy sie przebieg rozlado¬ wujacy.Zaleta tutaj jest fakt, ze uklad blokujacy nie wy¬ maga czlonu R.C., którego pojemnosc musialaby byc przelaczona na poszczególne zakresy czasu.Jednakze uklad blokujacy w takiej postaci nie jest równiez wystarczajaco skuteczny w swoim dzialaniu:.mianowicie impuls spustowy moze spo¬ wodowac wyzwolenie nowego przebiegu robocze¬ go tuz przed zakonczeniem przebiegu rozladowa¬ nia, w wyniku czego przy niejednakowych odste¬ pach impulsów, lub przy niekorzystnym wyre¬ gulowaniu moze wystapic boczne drganie oscylo- gramu. Te znane uklady maja dalsza wade, do¬ tyczaca zbocza impulsu rozjasniajacego dla lam¬ py oscyloskopowej; jak wiadomo zbocze to po¬ winno byc jak najbardziej strome. W tych ukla¬ dach impuls rozjasniajacy pobierany jest z anody jednej z lamp multiwibratora, lub z anody lampy rozladowujacej.Wiadomo, ze w przypadku pobierania impulsu z opornika anodowego lampy, jego zbocze dodat¬ nie jest w zasadzie znacznie bardziej plaskie, niz zbocze ujemne, a to z nastepujacych powodów.Zbocze dodatnie powstaje przez zatkanie lampy.Przy lampie calkowicie zatkanej nastepuje ladowa¬ nie pojemnosci pasozytniczej przez opornik ano¬ dowy do wartosci napiecia zasilajacego. Stala cza¬ su jest tutaj iloczyn pojemnosci pasozytniczej i opornosci anodowej. Kiedy lampa nie jest jesz¬ cze calkowicie zatkana przebieg ten jest nawet dodatkowo hamowany pradem lampy, szczególnie w pierwszej czesci dodatniego zbocza, która juz przebiegla zanim nastapilo zatkanie lampy. W prze¬ ciwienstwie do tego, zbocze ujemne wytwarzane jest przez ladujacy pojemnosc pasozytnicza prad lampy, który szczególnie przy sterowaniu impul¬ sowym jest wiekszy od pradu w oporniku anodo¬ wym podczas przebiegu tworzacego zbocze do¬ datnie. Podczas, gdy dla zbocza dodatniego ko¬ rzystna jest mala opornosc, to strome zbocze ujem- 5 ne uzyskuje sie stosujac opornosc mozliwie jak najwieksza, poniewaz wówczas wieksza czesc pra¬ du lampy bierze udzial w ladowaniu pojemnosci.Poniewaz w ukladach wyzwalanych stosowane sa 10 pomiedzy lampami sprzezenia pradu stalego, a te realizuje sie zwykle — ze wzgledu na rózne na¬ piecia na siatce sterujacej i anodzie — przy po¬ mocy oporowych dzielników napiecia, przeto wy¬ magane sa stosunkowo duze opornosci anodowe. 15 Wynikaja stad niekorzystne warunki do tworze¬ nia wlasnie dodatniego zbocza impulsu. Dodat¬ nie zbocze przednie impulsu rozjasniajacego szczególnie pogarsza sie wskutek dodatkowego ob¬ ciazenia pojemnoscia przewodu polaczeniowego 20 z cylindrem Wehnelta i pojemnoscia samego cylindra. W niektórych znanych ukladach poko¬ nano trudnosc te w ten sposób, ze impuls pobrany z ukladu odchylajacego doprowadzono do dalsze¬ go multiwibratora, z którego nastepnie wyprowa- 25 dza sie impuls rozjasniajacy o znacznie wiekszej stromosci. Uzyte srodki sa i tutaj dosc znaczne.Na przyklad w jednym ze znanych urzadzen zasto¬ sowano siedem systemów lampowych w ukladzie odchylania i dwa dalsze w multiwibratorze wy- 30 twarzajacym impuls rozjasniajacy.Jeszcze mniej korzystne w tym wzgledzie sa zna¬ ne uklady oparte na zasadzie fautastronu. Jak wiadomo w ukladzie tyncHmpuls rozjasniajacy wy¬ prowadzany jest z siatki ekranujacej pentody, 35 w której siatka hamujaca sprzezona jest z siatka ekranujaca w celu sterowania rozplywu pradu po¬ miedzy siatka ekranujaca i anoda. Ze wzgledu na to, ze siatke hamujaca znacznie trudniej jest wy¬ sterowac anizeli siatke pierwsza, opornosc siatki 4i ekranujacej jako opornosc robocza musi byc wy¬ brana bardzo duza, wskutek czego uzyskuje sie tak zle zbocze dodatnie, ze uklad ten posiada jak najgorsze warunki do pracy w systemie wyzwala¬ nym. Nieco lepszy jest uklad sanotronowy, w któ- 45 rym obwód rozladowujacy zamkniety jest przez oddzielna lamipe. Ale i tutaj istnieje sprzezenie anody oddzielnej lampy z siatka hamujaca lampy Millera, co wymaga takze duzej opornosci robo¬ czej, w wyniku czego uzyskuje sie zly impuls roz- 50 jasniajacy.W zwiazku z tym nalezy uwzglednic fakt, ze stromo narastajacy impuls rozjasniajacy jest sila rzeczy zwiazany z szybkim przelaczaniem ukladu ze stanu gotowosci do stanu ladowania. Powyz- 55 sze nie dotyczy przypadku, kiedy zbocze impulsu rozjasniajacego zostaje poprawione przy pomocy dodatkowych elementów ukladu. W tym przypad¬ ku strome zbocze impulsu musi byc wytworzone raczej juz w ukladzie sprzezenia zwrotnego, ste- 60 rowanym przez impuls spustowy. To szybkie prze¬ laczanie jest jak wiadomo potrzebne do uzyskania mozliwie najmniejszego opóznienia wyzwalania ukladu, co z kolei pozwala na zredukowanie ilos¬ ci elementów zastosowanych w linii opózniajacej 65 wzmacniacza pomiarowego.49124 $ Reasumujac nalezy stwierdzic, ze uklady zna¬ ne badz sa bardzo rozbudowane badz obarczone wadami.Wychodzac z wyzej omówionego stanu rozwoju tej dziedziny, zadaniem i celem wynalazku jest stworzenie ukladu, który pozwoli na uzyskanie stromego impulsu prostokatnego do sterowania jasnosci oraz na uzyskanie napiecia pUoksztalt- nego, który bedzie mógl pracowac w stanie niewy¬ muszonym (samowzbudnym) badz w stanie wyzwa¬ lanym, przyczem w stanie wyzwalanym dzieki zastosowaniu pewnie dzialajacego ukladu bloku¬ jacego wyzwolenie przebiegu ladujacego bedzie mo¬ zliwe dopiero po calkowitym zakonczeniu przebie¬ gu rozladowujacego. Ilosc uzytego sprzetu jest przy tym znacznie mniejsza niz w ukladach zna¬ nych dotychczas.W ukladzie wedlug wynalazku, biorac za pod¬ stawe uklad kallirotronowy powyzsze zalozenia zrealizowano w ten sposób, ze sprzezenie pomiedzy anoda lampy rozladowujacej, a siatka lampy ste¬ rujacej, wykonane jest jako sprzezenie dla napie¬ cia stalego, jak równiez opornosc anodowa lam¬ py rozladowujacej jest bardzo duza, a do opor¬ nosci anodowej lampy rozladowujacej wlaczona jest równolegle, jako stopien o podstawie anodo¬ wej, dalsza czwarta lampa, której siatka polaczo¬ na jest z anoda piatej lampy, której siatka stero¬ wana jest przez czlon rózniczkujacy z anody lam¬ py sterujacej, podczas gdy do wyzwolenia prze¬ biegu odchylajacego zostaje do siatki piatej lam¬ py doprowadzony impuls spustowy ujemny, lub do katody piatej lampy impuls spustowy dodatni.Uklad blokujacy, który zapobiega przedwczesne¬ mu wyzwoleniu zostal tutaj wykonany w ta'.ri spo¬ sób, ze dioda pólprzewodnikowa przez która pro¬ wadzony jest impuls spustowy, pozostaje zatkana tak dlugo, dopóki nie zostanie zakonczone rozla¬ dowanie, co uzyskuje sie przez zastosowanie jesz¬ cze jednej diody i prostego ukladu R,C. Uklad blokujacy polaczony jest z anoda lampy steruja¬ cej i pozwala, po przelaczeniu tylko jednego prze¬ lacznika na prace urzadzenia w stanie niewymu¬ szonym.Szczególy wynalazku zostana ponizej wyjasnio¬ ne na przykladzie wykonanego urzadzenia, przed¬ stawionego na rysunku, Kondensator relaksacyj¬ ny 1, który moze byc równiez polaczony z dodat¬ nim biegunem zródla napiecia, lampa 2 do mo¬ zliwie proporcjonalnego w czasie ladowania kon¬ densatora 1, lampa rozladowujaca 3 i lampa ste¬ rujaca 4 przedstawiaja te czesc ukladu, która zo¬ stala wykonana w oparciu o znany uklad kalliro¬ tronowy. Lampa 2 moze w znany sposób byc po¬ laczona jako pentoda, lub jako trioda z ujemnym sprzezeniem pradowym, W zasadzie mozna w tym miejscu zastosowac tylko opornosc, jesli nie jest wymagane napiecie proporcjonalne do czasu, albo, gdy stosunek napiecia zasilajacego do amplitudy odchylania zostanie utworzony bardzo duzy, na przyklad przez polaczenie opornosci ze zródlem napiecia dla larripy oscyloskopowej.Do ladowania proporcjonalnego w czasie, szcze¬ gólnie korzystnym jest uklad podobny do integra¬ tora Millera, jednak bez opornosci anodowej.Szczególy w tej czesci nie naleza jednak do oma¬ wianego tutaj przedmiotu wynalazku. Uklad za¬ wiera dalej opornosc anodowa 5 lampy rozlado¬ wujacej 3 i sprzezenie napiecia stalego z anody 5 lampy rozladowujacej 3 na siatke lampy steruja¬ cej, 4, zawierajace opornosci 6 i 7 oraz kondensa¬ tor 8. Opornosc anodowa 9 lampy sterujacej 4 po¬ laczona jest z biegunem dodatnim zródla napie¬ cia Vl9 podczas gdy opornosc anodewa 5 lampy 10 rozladowujacej 3 polaczona jest z biegunem do¬ datnim zródla napiecia U3, przyczem U, jest wiek¬ sze od Vi. Dolny koniec dzielnika napiecia slu¬ zacego do sprzezenia napiecia stalego doprowadzo¬ ny jest do ujemnego bieguna napiecia pomocnicze- 15 go UH.Przy pomocy elementów wymienionych dotych¬ czas mozna by w zasadzie uruchomic urzadzenie w systemie pracy z wyzwolaniem przebiegu. Jed¬ nakze warunkiem byloby tutaj, aby prad urzadze- 20 nia ladujacego (lampa 2), który w stanie gotowosci urzadzenia do wyzwolenia plynie równiez przez lampe rozladowujaca 3 i jej opornosc anodowa 5, spowodowal na niej spadek napiecia, który by przechodzac przez dzielnik napiecia 6 i 7 na 25 siatke lampy sterujacej 4, wystarczyl do jej za¬ tkania. Uklad móglby byc wyzwalany impulsem ujemnym na anodzie lampy 4, przyczem lampa 3 pozostalaby zatkana, a lampa 4 odetkana. Jed¬ nakze w tej postaci urzadzenie jest jeszcze wy- 30 soce niedoskonale, a to z nastepujacych po¬ wodów.Aby spadek napiecia na oporniku 5 wystarczyl do zatkania lampy 4 musi opornik ten miec tym wyzsza wartosc omowa im mniejszy moze byc na- 35 regulowany prad urzadzenia ladujacego. Ze wzgle¬ du na ustawiona regulacje czasu ladowania i ze wzgledu na bardzo dlugie czasy odchylania opor¬ nosc 5 powinna byc mozliwie jak najwieksza.Z drugiej strony przy wyzwalaniu przebiegu od<- 40 chylajacego impulsem spustowym, spadek napie¬ cia na opornosci 5 powinien mozliwie jafc naj¬ szybciej zaniknac, aby mozliwym bylo wyprowa¬ dzenie z H wystarczajaco stromego impulsu roz-r jasniajacego. W tym celu jednakze opornosc 5 45 winna byc mozliwie mala. Wartosc posrednia jako rozwiazanie kompromisowe jest niemozliwa bez ograniczen obu wymagan. W wynalazku problem ten rozwiazano w ten sposób, ze opornik 5 obliczo¬ no jako bardzo duzy (np. 50 -z- 100 kOhm), a rów- 50 nolegle do niego wlaczono lampe 10 w ukladzie o podstawie anodowej. Lampa ta w stanie gotowo¬ sci do wyzwolenia przewodzi czesc pradu urzadze¬ nia ladujacego i przy wysterowaniu jej siatki im¬ pulsem dodatnim zdolna jest podniesc blyskawicz¬ nie potencjal na wyjsciu H do wartosci bardziej: 55 dodatniej.Podczas przebiegu ladowania musi zamknac im* puls na siatce lampy 10, tak ze pod koniec ladowa¬ nia, nawet przy najkrótszym jego czasie lampa 10' 60 jest calkowicie zatkana. Skoro tylko potencjal na wyjsciu K zblizy sie do potencjalu siatki steruja¬ cej lampy 3 lampa ta zaczyna przewodzic i w wia¬ domy sposób wyzwala rozladowanie, przyczem wskutek zatkania w miedzyczasie lampy 10 punfct 65 H staje sie znowu wysokoomowy tak, ze nawet49124 7 8 czesc malego pradu ladujacego wystarcza do wy¬ zwolenia przebiegu rozladowania. Jest to na tyle istotne, ze w ten sposób zapobiega sie nielinio¬ wosci napiecia odchylajacego przed zakonczeniem ladowania. Podczas ladowania przez opornik 5 przeplywa jedynie prad dzielnika napiecia 6 i 7.Podczas rozladowania wieksza czesc pradu ano¬ dowego lampy 3 plynie przez lampe 10, poniewaz spadek napiecia na oporniku 5 wystarcza do odet¬ kania lampy 10.Uklad wedlug wynalazku daje sie wykorzystac do pracy wyzwalanej, jesli siatka lampy 10 bedzie sterowana stromym, dodatnim impulsem spusto¬ wym. Wada ukladu jest to, ze amplituda impul¬ su spustowego musi byc nieco wieksza od ampli¬ tudy impulsu rozjasniajacego oraz to, ze uklad sam nie jest w stanie wytworzyc stromego zbo¬ cza, lecz ze zbocze to okreslane jest raczej przez impuls spustowy.Rozwijajac dalej mysl, na której oparta jest isto¬ ta wynalazku, siatka sterujaca lampy 10 zostaje polaczona z anoda dalszej lampy 11, której siatka sterowana jest z anody lampy 4 przez czlon róz¬ niczkujacy 12, 13 tak, ze z ujemnego skoku na ano¬ dzie lampy 4, powstajacego przy rozpoczeciu lado¬ wania uksztaltowany zostaje waski impuls ujem¬ ny, który lampe 11 badz calkowicie, badz prawie calkowicie zatyka, wskutek czego na jej anodzie powstaje impuls dodatni, który w sposób uprzed¬ nio omówiony steruje siatke lampy 10. Do wzbu¬ dzenia przebiegu ladowania jest teraz potrzebny badz impuls ujemny na siatce lampy 11, badz im¬ puls dodatni na jej katodzie. Opornosc robocza 14 lampy 11 polaczona jest z biegunem dodatnim zródla napiecia U2, przyczem napiecie Vl jest mniejsze od napiecia U2 a U2 jest mniejsze od napiecia U3. Dla lampy 11 szczególnie korzystnym jest zastosowanie duzej opornosci katodowej do stabilizacji punktu pracy, której dzialanie zmniej¬ szajace wzmocnienie w zakresie ujemnego wyste¬ rowania, zostaje zlikwidowane przy pomocy dio¬ dy pólprzewodnikowej, wlaczonej miedzy kato¬ de a potencjal staly Ulf przy czym biegunowosc jest tak wybrana, ze dioda 16 przejmuje prad za¬ tkanej lampy 11. W wyniku tego z jednej strony zostaje dzieki sprzegajacemu dzialaniu oporr.ka katodowego R15 zapewniony okreslony potencjal na anodzie lampy 11, jak tego wymaga prawidlowa praca lampy 10, z drugiej zas strony umozliwione zostaje zatkanie lampy 11 stosunkowo mala ampli¬ tuda impulsu spustowego, gdyz wówczas bardzo mala opornosc przewodzenia diody 16 dziala jak opornik katodowy, co sprzyja powstaniu stromego impulsu dodatniego na anodzie lampy 11. Oprócz tego urzadzenie jest teraz w stanie samo wytwa¬ rzac strome zbocza impulsu rozjasniajacego, ponie¬ waz potrzebny do tego celu obwód sprzezenia zwrotnego jest zamkniety przez czlon rózniczkuja¬ cy 12, 13.Zgodnie z wynalazkiem uklad blokujacy zostal wykonany w ten sposób, ze polaczona w sposób znany i oczywisty dla blokowania impulsów wy¬ zwalajacych o odwrotnej polaryzacji dioda pól¬ przewodnikowa 17 jest równoczesnie wykorzysty¬ wana do zapobiegania przedwczesnemu wyzwole¬ niu. W tym celu, na koniec diody przeciwny do punktu wprowadzenia impulsu spustowego, zostaje wprowadzony impuls ujemny, który odpowiada mniej wiecej impulsowi na anodzie lampy steruja- 5 cej, przy czym jednak jego zbocze dodatnie* prze¬ biega bardziej plasko niz u tego ostatniego. W ukla¬ dzie wedlug wynalazku zrealizowano to w ten prosty sposób, ze czesc pradu anodowego lampy 4 w okresie ladowania rozladowuje przez diode 18 kondensator 19 az do napiecia szczatkowego, zas w okresie rozladowania nastepuje naladowanie kondensatora 19 pradem plynacym przez opor¬ nik 20. Kondensator 19 jest przelaczany wspólnie z kondensatorem relaksacyjnym 1 wtedy, gdy na¬ lezy pokryc wiekszy zakres odchylania, przyczem stala czasu 19, 20 musi, byc kazdorazowo tak obli¬ czona aby napiecie na kondensatorze 19, a tym sa¬ mym na diodzie 17 osiagnelo napiecie Ux dopiero tuz po zakonczeniu przebiegu rozladowania. Dopie¬ ro wtedy dioda 17 staje sie znowu przewodzaca dla impulsu wyzwalajacego, który w znany sposób zo¬ staje doprowadzony przez czlon rózniczkujacy 22, 23. Opornik 21 nie ma znaczenia dla pracy ukladu blokujacego.Jedynie w celu szybkiego zatkania lampy 11 ma on zmniejszyc trudnosc • wprowadzana przez kon¬ densator 19 w tworzeniu pierwszej czesci skoku ujemnego na anodzie lampy 4. Dla pracy w syste¬ mie niewymuszonym (samowzbudnym) wykorzy¬ stuje sie w ukladzie napiecie narastajace podczas ladowania kondensatora 19, aby po zakonczeniu rozladowania, za posrednictwem diody 17' podniesc nieco napiecie na katodzie lampy 11, co powoduje wyzwolenie przebiegu ladowania, tak jak w przy¬ padku dodatniego impulsu wyzwalajacego na ka¬ todzie lampy 11. Przy pomocy przelacznika jedno- biegunowego 24 mozna diode 17' zalaczac dla pracy samowzbudnej i wylaczac dla pracy wyzwalanej.Dioda 17 moze byc przelaczana w sposób podob¬ ny do diody 17', a mianowicie przelacznik jedno- biegunowy moze laczyc ja dla pracy wyzwalanej z czlonem rózniczkujacym 22, 23 a dla pracy w ukaldzie samowzbudnym z odczepem oporu kato¬ dowego 15. W pracy, w ukladzie samowzbudnym okazuje sie czasem konieczne synchronizowanie przy pomocy drgan wielkiej czestotliwosci. W urza¬ dzeniu omówionym w wynalazku mozna te czesto¬ tliwosc w sposób szczególnie korzystny przepro¬ wadzic przez mala pojemnosc w katodzie lampy 11, przyczem stabilna synchronizacje mozna uzyskac przy czestotliwosciach znacznie wyzszych niz to ma miejsce w innych znanych urzadzeniach. Sprowa¬ dza sie to do faktu, ze w katodzie lampy 11 istnieje tylko mala pojemnosc do ziemia przy czym do wy¬ zwolenia przebiegu odchylania wystarcza male na¬ piecie, a oprócz tego odchylanie ma przebieg bar¬ dzo stromy, natomiast pojemnosc szkodliwa równo¬ legla do opornosci 14 oddzielona jest stopniem o podstawie anodowej 10 i ladowana jest jego pra¬ dem katodowym.Uklad wedlug wynalazku wymaga do spelnienia wszystkich podstawionych wymagan zaledwie piec systemów lampowych, w co wliczona jest równiez jedna lampa do proporcjonalnego w czasie ladowa¬ nia kondensatora relaksacyjnego. Systemy lampo- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6049124 9 we 3, 4 oraz 10, 11 moga z korzyscia zostac wyko¬ nane jako podwójne triody tak, ze ilosc uzytych elementów pozostanie mala. Przy zachowaniu za¬ sady wynalazku mozna niektóre szczególy wyko¬ nac inaczej, niz to podaje przyklad z fig. 1. Na s przyklad wejscie impulsów spustowych moze byc przelaczane w ten sposób, ze badz doprowadza sie impuls ujemny do siatki badz impuls dodatni do katody lampy 11. Niektóre lampy moga byc rów- 2. niez pentodami. Dalej oporniki anodowe 9 i 14 mo- io ga byc zalaczone do najwyzszego posiadanego na¬ piecia i *przy czym w znany sposób przy pomocy diod, które wlaczane sa miedzy anode i ustalony potencjal, stlumiona zostaje coraz bardziej splasz¬ czajaca sie czesc krzywej ladowania. Wreszcie 15 sprzezenie napiecia stalego pomiedzy lampami 3 i 4 moze równiez zostac wykonane w inny spo¬ sób. Tutaj istnieje miedzy innymi korzystna moz- ^ liwosc przedluzenia dzielnika napiecia w jego ujemnym koncu, aby w sposób znany, doprowa- 20 dzic impuls rozjasniajacy do cylindra Wehnelta za posrednictwem lampy z silnym ujemnym sprze¬ zeniem pradowym, wlaczonej pomiedzy cylinder Wehnelta, a ujemny biegun napiecia zasilajacego lampe oscyloskopowa.Pod warunkiem zachowania podstawowej mysli 25 A 4. wynalazku, mozliwe jest dalej wyprowadzenie stromego dodatniego impulsu z siatki lampy 10 za posrednictwem wtórnego uzwojenia transformatora impulsowego, którego uzwojenie pierwotne pola¬ czone jest z anoda lampy sterujacej 4 i z wejsciem *° ukladu spustowego, przy czym uzwojenia musza byc tak zalaczone aby nastepowalo odwracanie fa¬ zy. W tym wariancie mozna zaoszczedzic lampe 11, przy czym jednakze uklad blokujacy i przelacza¬ nie z pracy w ukladzie wyzwalanym na prace w ^ ukladzie samowzbudnym (niewymuszonym) nie da¬ ja sie uksztaltowac tak korzystnie.Wreszcie uklad, wedlug wynalazku moze zostac wykonany w postaci analogicznych stopni tranzy¬ storowych w miejsce stopni lampowych. 40 5. PL