Przedmiotem niniejszego wynalazku jest za¬ sadniczo sposób zainstalowania urzadzenia za¬ mykajacego o ruchomych pokrywach, przezna- azonego «do przykrywania stalych luk rucho- mych pomieszczen pod otwartym niebem, takich jak hangary, ladownie statków, pojazdów itd.Sposóbten nadaje sie. zwlaszcza do urzadcen zamykajacych, w których aa braegach ^pomiesz¬ czen przeznaczonych do zamkniecia sa przewi¬ dziane tory wiodace lub tory toczne w celu umozliwienia przemieszczania pokryw przez to¬ czenie lub slizganie sie, rozpoczynajac od po¬ mieszczenia dla ich skladania lub zmierzajac w kierunku takiego pomieszczenia, urzadzonego na jednym lub na obydwóch koncach przezna¬ czonego do zamkniecia otworu.Znane jest wyposazenie tego rodzaju torów wiodacych lub torów tocMjoch w cofajace sie r. (Francja) dla zastrz. 1—53; t. (Francja) dla zastrz. 68—76. lub chowajace sie opory hib podpory, wspól¬ pracujace z pokrywami w celu unoszenia ich do góry lub opuszczania w celu umozliwienia im ukladania sie na swych uszczelniajacych po¬ wierzchniach stykowych, gdy znajduja sie w po¬ lozeniu zamknietym, .przy czym przewidziane sa róznego rodzaju elementy sterujace w celu pojedynczego lub jednoczesnego sterowania ru¬ chem tych chowajacych sie opór.Gdy pokrywy znajduja sie w polozeniu zam¬ knietym, rswlnsciar takich jak ladownie statków, wskazane jest zabezpieczenie sie przed nieoczekiwanym prze- snnieciem 4yeh pokryw po torze wiodacym lub tocznym, jezeli cbee sie miec pewnase dosfcona- lego ligzczenaimria urzadzenia na calej dto&osci brzegu otworo. Zazwyczaj przewiduje sie rów¬ niez elementy ustalajace lub elementy ryglu-jace, które umieszcza sie na odpowiednim miej¬ scu, * które wykonuja blokowanie wówczas, gdy pokrywy zostaja opuszczone na swe stykowe powierzchnie uszczelniajace. Ta czynnosc unie- ruchamlinia lub ryglowania, która jest prak¬ tycznie biorac nieodzowna dla pokryw luków ladowni statków, .trwa dlugo, a zatem pociaga za soba znaczna strate czasu, zarówno przy otwieraniu jak * zamykaniu ladowni statków.Celem niniejszego wynalazku jest sposób, któ¬ ry stawia sobie zadanie usuniecia tych wad, upraszczajac ponadto calosc manewrów lub czynnosci jakie trzeba wykonywac podczas ukladania lub zdejmowania pokryw zamykaja¬ cych.Sposób ten charakteryzuje zwlaszcza to, ze do wspomnianych wyzej opór lub do ich ele¬ mentów sterujacych przylacza sie elementy ustalajace lub ryglujace, które instaluje sie w celu unieruchamiania pokryw na ich torach tocznych w polozeniu zamknietym, i które ste¬ rowane sa przez te opory lub ich elementy ste¬ rujace.Jako elementy ustalajace mozna stosowac ha¬ ki, zapadki, zasuwy, klamry, zaciski itd., osa¬ dzone badz na wymienionych wyzej chowanych oporach, badz na ich elementach sterujacych, badz tez niezaleznie od tych elementów steru¬ jacych, i wspólpracujace w polozeniu zaryglo¬ wanym z wystepami, wycieciami, palcami, obrzezami itd., przewidzianymi na pokrywach.W szczególnosci wedlug pierwszej odmiany wykonania niniejszego wynalazku stosuje sie obracajace sie lub przesuwajace sie elementy kombinowane, tworzace jedna swa czescia cho¬ wana powierzchnie wymienionej wyzej opory lub podpory, a druga swa czescia — polaczony z nia element unieruchamiajacy lub ryglujacy.Wychodzac z podanego wyzej sposobu zain¬ stalowania, mozna praktycznie biorac wyobrazic sobie wiele odmian wykonania wynalazku, od¬ powiednio do rodzaju przewidzianego elementu chowajacego sie i sposobu w jaki tego rodzaju chowajace sie elementy sa sterowane. A mia¬ nowicie, tego rodzaju elementy chowajace sie moga "byc utworzone badz przez powierzchnie oporowe, plytki i powierzchnie podobne, tworza¬ ce w polozeniu podniesionym ku górze czesc torów tocznych, po których przemieszczaja sie pokrywy, badz tez wlasciwie mówiac przez krazki toczne, po których bezposrednio tocza sie pokrywy swymi spodnimi brzegami wzdluzny¬ mi. W obydwóch przypadkach, opory te prze¬ chodza poprzez otwory, przewidziane na brze¬ gach lub torach wiodacych przeznaczonego do zamkniecia otworu, a ich wlasny ruch moze byc przesuwem pionowym, odchylaniem sie dokola osi, umieszczonej pod powierzchnia torów tocz¬ nych, lub tez kombinacja tych dwóch ruchów.Ponadto tego rodzaju chowajace sie opory moga byc sterowane badz pojedynczo, na przy¬ klad za pomoca indywidualnych dzwigników, recznych dzwigni korbowych itd., badz tez jed¬ noczesnie za pomoca wspólnych drazków ste¬ rujacych, umieszczonych pod torami tocznymi i uruchamiajacych wskutek swego przesuwu wszystkie chowane opory, jakie sa umieszczone na tym samym brzegu przeznaczonego do zamkniecia otworu. W kazdym przypadku moz¬ na polaczyc elementy ryglujace lub unierucha¬ miajace, badz z chowanymi oporami, badz tez z ich elementami sterujacymi i to w taki sposób, ze wykonuja one badz ruchy podobne do ruchów elementów chowajacych sie tzn. ruchy w kie¬ runku do góry lub w kierunku w dól, w tym sa¬ mym czasie co i elementy chowajace sie, badz tez ruchy kombinowane, ewentualnie rózne lub w kierunkach przeciwnych, w sposób powo¬ dujacy ryglowanie i samoczynne ukladanie po¬ kryw na ich stykowych powierzchniach uszczel¬ niajacych, gdy elementy chowajace sie sa w po¬ lozeniu dolnym, a nastepnie równiez samo¬ czynnie luzuja te pokrywy, gdy chowajace sie elementy przechodza do polozenia górnego.Przedmiotem niniejszego wynalazku jest rów¬ niez wymienionego wyzej rodzaju urzadzenie zamykajace o ruchomych pokrywach przezna¬ czone do przykrywania stalych lub ruchomych pomieszczen pod otwartym niebem, takich jak hangary, ladownie statków, pojazdów itp., przy czym urzadzenie to jest zainstalowane w sposób podany wyzej, a charakteryzuje go zwlaszcza to, ze zawiera polaczone z wspomnianymi wy¬ zej oporami lub ich elementami sterujacymi elementy unieruchamiajace lub ryglujace, któ¬ re sa przeznaczone do unieruchamiania pokryw na ich torach tocznych w polozeniu zamknie¬ tym, i które sa sterowane przez te opory lub ich elementy manewrowania.Oczywiscie mozna sterowac indywidualnymi lub jednoczesnymi ruchami poszczególnych opór chowanych wraz z polaczonymi z nimi elementami ryglujacymi za pomoca wszelkiego rodzaju klasycznych juz elementów w tej dzie¬ dzinie techniki, tzn. za pomoca indywWttalnych dzwigników, silników, recznych bowych itd., lub tez elementów' takich jak drazki sterujacej uruchamiane od wspóii — 2 ¦ —jacego: dzwignika, silnika elektrycznego, wcia¬ garki, zórawia przymasztowego itd.Wreszcie przedmiotem wynalazku sa wszel¬ kiego rodzaju pomieszczenia stale lub ruchome, ladownie statków, hangary, pojazdy itd. pod otwartym niebem, zaopatrzone w urzadzenia zamykajace o ruchomych pokrywach, wymie¬ nionego wyzej rodzaju.Na rysunkach, podanych jedynie tytulem przykladu wykonania wynalazku, fig. 1 poka¬ zuje schematycznie w przekroju pionowym urzadzenie zamykajace wedlug pierwszego spo¬ sobu wykonania wynalazku, fig. 2 — bardziej szczególowo, w zwiekszajacej podzialce chowa¬ jace sie opory, tworzace elementy ryglujace sposobu wykonania wynalazku, przedstawio¬ nego na fig. 1, fig. 3 jest przekrojem plaszczyzna oznaczona linia III-III szczególu, przedstawio¬ nego na fig. 2, fig. 4 przedstawia w przekroju pionowym szczegól odmiany urzadzenia, przed¬ stawionego na fig. 1, fig. 5 jest przekrojem pla¬ szczyzna oznaczona linia V-V na fig. 4, fig. 6 po¬ kazuje schematycznie w rzucie z przodu urza¬ dzenie zamykajace o pokrywach ruchomych, wykonane wedlug jeszcze innej odmiany, fig. 7 jest przekrojem szczególu plaszczyzna, oznaczo¬ na linia VII-VII na fig. 6, fig. 8 jest rzutem ana¬ logicznym do pokazanego na fig. 6, przedsta¬ wiajacym pokrywy w polozeniu odryglowanym, fig. 9 jest przekrojem szczególu plaszczyzna, oznaczona linia IX-IX na fig. 8, fig. 10 jest miejscowym rzuitem z góry urzadzenia przed¬ stawionego na fig. 6 i 8, fig. 11 pokazuje sche¬ matycznie w przekroju pionowym urzadzenie zamykajace wedlug jeszcze innej odmiany wy¬ nalazku, fig. 12 jest przekrojem wzdluznym szczególu z fig. 11, fig. 13 — przekrojem pla¬ szczyzna oznaczona linia XIII-XIII na fig. 12, fig. 14 pokazuje jeszcze jedna odmiane urza¬ dzenia wedlug wynalazku w rzucie z przodu, fig. 15 — przekrój plaszczyzna oznaczona linia XV-XV na fig. 14, fig. 16 pdkazuje w rzucie z przodu inna1 odmiane urzadzenia wedlug wy¬ nalazku, fig. 17 — przekrój plaszczyzna, ozna¬ czona linia XVII-XVII na fig. 16, fig. 18 jest przekrojem plaszczyzna, oznaczona linia XVIII-XVIII na fig. 17, fig. 19 przedstawia schematycznie w rzucie z przodu i w zmniejsza¬ jacej podzialce odmiane urzadzenia pokazanego na fig. 16, fig. 20 jest schematycznym zestawie¬ niowym rzutem z przodu urzadzenia wedlug jeszcze innej odmiany wykonania wynalazku, fig. 21 jest rzutem z przodu szczególu odmiany pokazanej na fig. 20, fig. 22 — rzutem z przodu szczególu innej odmiany, fig. 23 — przekrojem plaszczyzna oznaczona linia XXIII-XXIII na fig. 22, fig. 24 pokazuje schematycznie w prze¬ kroju pionowym urzadzenie zamykajace we¬ dlug jeszcze innej odmiany wykonania wyna¬ lazku, fig. 25 — w przekroju pionowym rzut szczególu innej odmiany urzadzenia, fig. 26 — przekrój plaszczyzna oznaczona linia XXVI-XXVI na fig. 25, fig. 27 — rzut z góry odmiany pokazanej na fig. 25 i 26, fig. 28r30 przedstawiaja schematycznie sposób dzialania urzadzenia pokazanego na fig. 25-27, fig. 31 pokazuje schematycznie w rzucie z przodu od¬ miane urzadzenia, przedstawionego na fig. 21, fig. 32 jest przekrojem plaszczyzna, oznaczona linia XXXII-XXXII na fig. 31, fig. 33 pokazuje schematycznie w rzucie z przodu, urzadzenie wedlug innej odmiany wykonania wynalazku, fig. 34 — rzut z 'boku odmiany przedstawionej na fig. 33, fig. 35 pokazuje schematycznie inna odmiane, pokazana w polozeniu odpowiadaja¬ cym otwieraniu przeznaczonego do zamykania pomieszczenia, fig. 36 i 37 sa analogicznymi rzu¬ tami przedstawiajacymi dwa kolejne polozenia urzadzenia z fig. 35, wówczas gdy wykonuje ono ruch odpowiadajacy zamykaniu ladowni lub po¬ mieszczenia podobnego, fig. 38 jest rzutem po¬ dobnym, przedstawiajacym urzadzenie w polo¬ zeniu odpowiadajacym zamykaniu ladowni lub pomieszczenia podobnego, fig. 39 pokazuje to sa¬ mo urzadzenie w rzucie z boku, fig. 40 jest sche¬ matycznym rzutem ladowni statku, zamykanym za pomoca pokryw zaopatrzonych w urzadzenie przedstawione na fig. 35—39, fig. 41 pokazuje schematycznie sposób wykonania urzadzenia stosujacego jeden tylko uklad dzwigni, fig. 42 pokazuje schematycznie, w przekroju poprzecz¬ nym plaszczyzna, oznaczona linia II-II na fig. 44, przypadek zastosowania toru wiodacego, przesuwanego w kierunku pionowym, fig. 43 jest rzutem podobnym do rzutu z fig. 42, w przekroju plaszczyzna, oznaczona linia III-III na fig. 44, pokazujacym inne polozenie wspom¬ nianego toru wiodacego, fig. 44 jest rzutem z przodu urzadzenia, odpowiadajacego urzadze¬ niu przedstawionemu na fig. 42 i 43.Zgodnie z przykladem wykonania przedsta¬ wionym na fig. 1-3, urzadzenie zamykajace, przeznaczone do przykrywania lub odkrywania pomieszczenia pod otwartym niebem, takiego jak ladownia statku lub pomieszczenie podobne i sklada sie z pokryw ruchomych PI, P2... Pn, toczacych sie za pomoca 'kólek 2 po torach wio¬ dacych lub tocznych 3, przewidzianych z kazdej strony górnego otworu 4 pomieszczenia 1. Po¬ krywy te, poruszane za pomoca klasycznych, —3 —nie pokazanych na rysunku elementów, moga w powszechnie stosowany sposób przechodzic do polozenia zlozonego w pomieszczeniu dodatko¬ wym 5, przewidzianym na jednym z konców otworu 4, po uprzednim przechyleniu sie do polozenia pionowego schematycznie pokazanego liniami kreskowymi dla pokrywy P' na fig. 1.W polozeniu zamknietym kólka toczne 2 tych pokryw znajduja sie ponad mechanizmami ru¬ chomymi A, A', tworzacymi wedlug wynalazku jednoczesnie chowane opory lub podpory oraz elementy unieruchamiajace lub ryglujace dla poszczególnych pokryw.Jak to jest szczególowo przedstawione na fig. 2 i 3 mechanizm A* jest utworzony z ramie¬ nia lub dzwigni 6, osadzonej obrotowo w miej¬ scu 7, na przyklad na brzegu zrebnicy pod to¬ rem tocznym 3, i tworzacej zarpramoea jednego swego konca lub górnego plaskiego brzegu 8, opore lufo podpore ruchoma dla kólka 2 pokry¬ wy PI. W polozeniu przedstawionym liniami ciaglymi na fig. 2, ten górny brzeg 8 zostal wla¬ snie wsuniety w wyciecie lub otwór 9, przewi¬ dziany w torze tocznym 3, tak ze swa po¬ wierzchnia górna 10 znajduje sie teraz na jed¬ nym poziomie z górna powierzchnia tego toru tworzac powierzchnie toczna dla kólka 2.Na dzwigni 6 jest ponadfto umocowany za po¬ moca nitów lub wkretów 11 element 12, który konczy sie hakiem 13 i który w polozeniu ryglo¬ wania jest przeznaczony do wspólpracy z osa¬ dzonym na pokrywie zaczepem 14. O ile chodzi o hak 13, to tor toczny 3 ima drugi jeszcze otwór 15, przeznaczony do umozliwienia hakowi 13 wysuniecia sie ponad tor 3 podczas czynnosci ryglowania.Widoczne jest z fig. 2, ze wychodzac z polo¬ zenia przedstawionego liniami ciaglymi, dzwignia 6, obracajac sie dokola swej osi 7 w kierunku strzalki /, przechodzi do polozenia oznaczonego liczba 6' narysowanego linia punk¬ towa. Jej powierzchnia oporowa 10 chowa sie zajmujac polozenie oznaczone liczba 10' i po¬ woduje w ten sposób opuszczenie sie (kólka 2 w otwór 8 i scisniecie uszczelki e pokrywy (fig. 3) na wystajacym obrzezu uszczelniajacym b, przebiegajacym na przyklad wzdluz toru tocznego 3.Jednoczesnie hak 13 odchyliwszy sie do polo¬ zenia 13' wchodzi na zaczep 14 pokrywy FI, któ¬ ry teraz zajal polozenie 14'.W celu zabezpieczenia sie w chwili ryglowa¬ nia od poziomego przesuwu pokryw w kierunku strzalki F, wskutek nacisku wywieranego przez hak 13 na zaczep 14, mozna przewidziec róznego rodzaju uklady zderzaków, klinów itp., unieru¬ chamiajacych kazda taka pokrywe jak PI w jej polozeniu ryglowania. Zgodnie z wybranym przykladem wykonania, przewiduje sie wysta¬ jacy z toru 3 zderzak zabezpieczajacy 22, umo¬ cowany na przyklad na pelnej czesci 3a tego to¬ ru, znajdujacej sie pomiedzy otworami 8 i 15.Tego rodzaju zderzak zabezpieczajacy jest umieszczony w ten sposób, ze gdy pokrywa P opusci sie w dól na swym torze tocznym, zaczep 14 przechodzi do polozenia 14' naprzeciw zde¬ rzaka 22.Sterowanie róznymi mechanizmami A, A', umieszczonymi po tej samej stronie.przeznaczo¬ nego do zamykania otworu 4, najkorzystniej od¬ bywa sie za pomoca dwóch dzwigników hydra¬ ulicznych 19, umieszczonych na kazdym koncu tego otworu i uruchamiajacych bezposrednio za pomoca ciagniecia w kierunkach ^przeciwnych, chowajace sie dzwignie € koncowych mechaniz¬ mów A'. Jak to jest szczególowo'przedstawione na fig. 2, dzwignik 19 jest polaczony przegubowo jednym swym koncem w miejscu 20 na stalym c wsporniku 21, natomiast jego drag tlokowy 18 jest polaczony przegubowo w miejscu 17 z lapa 16 stanowiaca skierowane ku dolowi przedluze¬ nie chowajacego sie elementu 6 mechanizmu A'.Chowajace sie elementy € pozostalych mecha¬ nizmów posrednich A sa wzajemnie polaczone za pomoca wspólnego drazka sterujacego 23, który jest przylaczony przegubowo swymi 4con- cami w miejscu 24 do dolnej czesci chowajacej sie dzwigni 6 mechanizmów koncowych A'.Oczywiscie mozna zastapic dzwignik 19 i dra¬ zek sterujacy 23 wszystkich innych naeelianiz- mów sterujacych przez line, lancuch itd. i ewen¬ tualnie jeden tylko dzwignik sterujacy, nadaja¬ cy drazkowi 23 ruch nawrotny za pomoca popy¬ chania albo -ciagniecia.Zgodnie z odmiana wykonania przedstawiona na fig. 4,5 i 5a, opory lub podpory chowane sa utworzone ze suwaków hrfb wsporników '25, przesuwajacych sie pionowo w utworach 26 toru tocznego 3. Suwak 25 jest umocowany, na rprzy- klad za pomoca spawania na jarzmie, utworzo¬ nym z dwóch plytek 27, tworzacych pomiedzy soba wonia przestrzen, w której osadzony jest taazek prowadzacy 28, obracajacy sie na osi 29, przechodzacej przez plytki 27. Suwak 25 i jarzmo 27 podczas *sw«go przemieszczenia sa prowadzone pionowo przez poszczególne plytki 30, 31, przy- spawane pod torem tocznym i tworzace razem lewifin rodzaj ^prowadnicy pionowej. Umiesz¬ czone równolegle do toru tocznego plytki 31 tej prowadnicy maja w poblizu lbów 32 osl^Hfczaz- — 4—ków 28 otwory lub wykroje 33, które umozli¬ wiaja przesuw tych lbów.Kuch ku górze i ku dolowi jarzma 27 wraz z jego suwakiem 25 jest sterowany drazkiem sterujacym 34, który przechodzi pomiedzy dwie?- ma plytkami prowadzacymi 31 i spoczywa na przyklad; na krazkach prowadzacych lub ele¬ mentach podobnych 35, osadzonycn obrotowo za pomoca osi 36 w dolnej czesci plytek stalych 31 i ito pomiedzy nimi.Drazek sterujacy, w okoticy jarzma 27 ma za¬ rys krzywki 37, por której tocza sie krazki pro¬ wadzace 28 jarzma; Mozna zauwazyc, ze dzieki takiemu ukladowi ruchy przesuwne drazka* ste¬ rujacego 34 powoduja ruchy Iol dolowi i ku» gó¬ rze suwaka 25, który przechodzi badz do polo¬ zenia górnego, przedstawionego na fig., 4 gdy zarys krzywki o najwiekszej wysokosci znajdzie sie pomiedzy dwoma krazkami 2$ i 35, badz do schowanego polozenia dolnego^ gdy wlasnie czesc o najmniejszej wysokosci tego zarysu krzywki znajdzie sie pomiedzy dwoma krazkami 28 i 35i W polaczeniu z tego rodzaju, chowajacymi sie oporami przewiduje sie wedlug wynalazku me¬ chanizm ryglujacy Al utworzony z chwytaka lulb ciegna 39, wmontowanego przesuwnie i obrotowo ponizej otworu 39 toru tocznego 3.Chwytak ten zakonczony w swej górnej czesci hakiem 4& i przeznaczony do wspólpracy w po¬ lozeniu ryglowania: z: palcem lub: zebem 41, sta¬ nowiacym jedna calosc z przeznaczona do za¬ ryglowania pokrywa, jest zamontowany pomie¬ dzy dwiema plytkami 42, przymocowanymi na przyklad za pomoca spawania pod zrebnica lub torem: tocznym 3, i ograniczajacymi soba;. pro4- wadaice 43* Dwie. osie tworzace rozpórker 44 sa umocowane pomiedzy tymi plytami w ich czesci dolnej, przy czym trzpien chwytaka 3S przecho¬ dzi pomiedzy tymi dwiema rozporkami w taki sposób; ze. jest prowadzony tak, jak to zostanie opisane nizej.W swej dolnej czesci chwytak 38 jest przedlu¬ zony za ptomoca; istrzemienia lub widelek 45, w których dolnej czesci osadzony jest krazek nape¬ dowy 46, a w czesci górnej — rozporka. 47, two^ rzaca opore prowadzaca, Drazek -sterujacy 34 przechodzi pomiedzy dwoma ramionami tych wi¬ delek 45 i jest prowadzony przy swych prze¬ mieszczeniach, z jedrnej strony przez omówione poprzednio krazki 35, a z drugiej strony — przez inttie krazki 48, wmontowane w dolnej czesci dwóch stalych plytek 42 i to pomiedzy nimi.Drazek sterujacy 34 steruje przemieszczenia¬ mi chwytaka 58 za posrednictwem wystajacych klocków 49, umocowanych pod tym drazkiem i to w sposób nastepujacy: w stanie spoczynku chwytak 38 znajduje sie w dolnym polozeniu przechylonym, pokazanym liniami ciaglymi i oznaczonym liczba 38*, przy czym jego hak górny 40 jest schowany w otworze 39. W tym polozeniu spoczywa on za pomoca swej rozporki 47 naf drazku 34, a za pomoca swej czesci srod¬ kowej na jednej z dwóch rozporek lub oporów 44 prowadnicy 43. Skoro drazek sterujacy 34 zostanie popchniety lub pociagniety w kierunku strzalki h, omówiony poprzednio suwak 25 przejdzie do schowanego polozenia dolnego, a jednoczesnie klocek 49 drazka 34 spotka sie z krazkiem napedowym 46 widelek 45. Popchnie on ten krazek i wcisnie sie pomiedzy niego i opore 47, a to spowoduje ruch chwytaka 38 w kierunku strzalki i. Chwytak ten prowadzony jednoczesnie przez opory 44 w prowadnicy 43, za pomoca przesuwania sie i odchylania w kie¬ runku ku górze przejdzie do polozenia, pokaza¬ nego liniami punktowymi na fig. 4, a swym koncem 40 zaczepi o palec pokrywy, który teraz przeszedl z polozenia 4V do polozenia 41.Azeby uzyskac pewien nacisk przy przylega¬ niu pokrywy do jej toru tocznego podczas ry¬ glowania, najkorzystniej jest zastosowac klocki 49 sprezyscie odksztalcalne, przy czym klocki te moga byc utworzone z posredniego klocka gumowego 50, osadzonego jako wkladka po¬ miedzy dwie plytki metalowe 51, z których jed¬ na jest umocowana na przyklad za pomoca spa¬ wania na drazku 34. W ten sposób uzyskuje sie element zlozony, który odznacza sie pewna sprezystoscia, i który moze scisnac sie w chwili swego zetkniecia sie krazkiem prowadzacym 46, a podczas ryglowania wywierac w ten spo¬ sób na hak 40 pewna sile ciagnaca ku dolowi.Oczywiscie, tak samo jak w przypadku pierw¬ szej odmiany wykonania, mozna przewidziec caly szereg chowanych opór, takich jak suwak 25 oraz mechanizmów ryglujacych powiazanych z nia; tak jak mechanizmy Al, wzdluz tego sa-* mego brzegu przeznaczonego do zamkniecia otworu i to dla jednoczesnego sterowania wielu pokrywami ruchomymi.Wedlug odmiany wykonania, przedstawionej na fig. 6—10, opory lub podpory chowane sa utworzone z elementów 53 osadzonych na draz¬ ku sterujacym, oznaczonym jako calosc liczba 54, przy czym drazek ten jest utworzony z kilku odcinków 54a, 54b, 54c.., powiazanych wzajem¬ nie przegubami 55. Elementy 53 w swej górnej czesci zawieraja plytki toczne 56, które tworza wlasciwie* mówiac chowane powierzchnie opo- —5 —rowe i które znajduja sie (wówczas gdy pokry¬ wy sa w polozeniu zamknietym) pod kólkami 57, umieszczonymi na pokrywach P, wspólosio¬ wo z ich zwyklymi kólkami tocznymi 2. Z szcze¬ gólów, przedstawionych na fig. 7 i 9 jest wi¬ doczne, ze kólka 57 sa umieszczone z boku i wy¬ staja poza tor toczny 3, przebiegajacy na brzegu zrebnicy 58. Zreszta kólka 57 moga byc zasta¬ pione przez wystajace obrzeze, przewidziane na obwodzie kólek tocznych 2, które to obrzeza w przedstawionym na fig. 9 polozeniu przeta¬ czania pokryw tworza wskutek opierania o tor toczny 3 boczne prowadzenie tych pokryw.Drazek sterujacy 54 wraz ze swymi oporami 53 toczy sie po krazkach lub elementach podob¬ nych 59, osadzonych obrotowo na stalych pod¬ porach, utworzonych przez widelki 61, umoco¬ wane na wspornikach 62, które same sa przymo¬ cowane na plaskowniku pionowym 63 zrebnicy.Krazki 59 sa umieszczone pod elementami 53, które maja w tym miejscu wybranie o zarysie krzywki 64. Najkorzystniej jest gdy krazki 59 maja wytoczenie obwodowe 60, do którego wchodzi brzeg wybrania 64 w taki sposób, aby wytoczenie to stwarzalo boczne prowadzenie dla elementów oporowych 53.Brzeg wybrania 64 jest pochylony, a to w tym celu aby przesuwowi drazka sterujacego 54 to¬ warzyszyl ruch ku górze lub ku dolowi elemen¬ tów 53 i to o takiej amplitudzie jaka musza wy¬ konac pokrywy P zgodnie z podana poprzednio zasada.Ten ruch przesuwowy drazka 54 jest ograni¬ czony dlugoscia wybrania 64, które na swych koncach konczy sie czesciami zaokraglonymi 65, o które opra sie krazki 59 przy koncu tego prze¬ suwu. Na fig. 6 przedstawiano w miejscu x przesuw jaki uzyskuje sie w ten sposób dla drazka sterujacego 54.Z drazkiem 54 sa polaczone elementy ryglu¬ jace A2, utworzone przez odchylane zapadki 66, które sa osadzone obrotowo na poszczególnych odcinkach 54a, 54b, 54c... drazka sterujacego. Na fig. 7 i 9 przedstawiono szczególowo zamonto¬ wanie zapadek 66, wszystkie z których obraca¬ ja sie na osiach 67, osadzonych na poszczegól¬ nych odcinkach drazka 54. Zapadki te obracaja sie razem z wspólosiowymi kólkami zebatymi 68, zazebiajacymi sie z odcinkami zebatek 69, umocowanymi pod torami tocznymi.Zebatki 69 sa pochylone odpowiednio do po¬ chylenia zarysów wyforan 64 elementów 53 i w ten sposób kola zebate 64 pozostaja stale w zazebieniu z zebatkami podczas ruchów ku górze i ku dolowi, jakie wykonuja odcinki draz¬ ka sterujacego 54.Zapadki 66 sa umieszczone pod szczelinami lub przecieciami 70, wykonanymi z zrebnicy 58 w taki sposób, atoy podczas swego ruchu ryglu¬ jacego zapadki 66 mogly przechodzic przez te szczeliny i chwytac swymi hakami 71 wystajace lapki 72, umieszczone z boku na dolnej czesci wzdluznych brzegów pokryw P.Dzialanie tej odmiany wynalazku jest naste¬ pujace: w polozeniu otwartym (fig. 8 i 9) drazek sterujacy 54 znajduje sie w swym skrajnym po¬ lozeniu lewym, przy czym elementy oporowe 53 sa w polozeniu górnym, a zapadki 66 w poloze¬ niu dolnym. Przemieszczanie drazka 54 w prawo (w kierunku strzalki g) przestawia elementy oporowe 53 do polozenia dolnego, a to za po¬ moca krazków 57, opierajacych sie na plytkach tocznych 56 tych elementów oporowych, i po¬ woduje ruch ku dolowi pokryw P, których kól¬ ka toczne 2 opuszczaja sie w otwory 73, prze¬ widziane w tym celu w ich torze tocznym 3.Jednoczesnie kola zebate 68, zazebiajace sie z zebatkami 69 i obracajace sie w kierunku po¬ kazywanym przez strzalki h pociagaja za soba zapadki 66, które odchylaja sie ku górze i za¬ chodza za wystajace lapki 72 pokryw P.W polozeniu otwierania lub ryglowania moz¬ na blokowac zespól tych mechanizmów za po¬ moca klinów, trzpieni itd., a to w celu uniknie¬ cia niespodziewanego powrotu drazka sterujace¬ go do polozenia zamykania, pod dzialaniem reakcji opory wywolanej ciezarem pokryw na pochylone krawedzie 64 elementów 53. Na pra¬ wym koncu wybran 64 w elementach 53 mozna równiez przewidziec odcinek poziomy, który w polozeniu „otwarte" nie dawalby zadnej re¬ akcji nacisku przesuwajacego ze strony kraz¬ ków tocznych 59.W polozeniu zamknietym blokowanie zespolu moze byc realizowane za pomoca zapadki zabez¬ pieczajacej, takiej jak przedstawiona schema¬ tycznie w miejscu 74, a zamontowanej obroto¬ wo w miejscu 75 na jednym z konców urzadze¬ nia i przykrywajacej dziobem 76 krancowy element 53.Manewrowanie drazkiem 54, albo bardziej do¬ kladnie dwoma drazkami, umieszczonym po obydwóch stronach zamykanego otworu, moze odbywac sie za pomoca dzwigników, gafeli la¬ dunkowych, wciagarek itd.Wedlug odmiany wynalazku przedstawionej na fig. 11—13, elementy ryglujace lub^unieru¬ chamiajace pokrywy sa zamontowane bezpo¬ srednio na chowanych oporach lub podporach. — 6 —Elementy te sa utworzone z plytek 77, osadzo¬ nych na odchylanych dzwigniach 78, zamocowa¬ nych przegubowo jednym swym koncem w miejscu 79 na dwóch plytkach lub wsporni¬ kach 80, zamocowanych pod torem tocznym 3 pokryw P. Na drugim koncu dzwigni odchyla¬ nych 78 jest osadzony palec 81, który wchodzi w kolowa szczeline prowadzaca 82 o zarysie mi- mosrodowym, wykonana w sterujacej dzwigni napedowej 83, osadzonej obrotowo w miejscu 84, pomiejdzy dwiema plytkami lub dwoma wspornikami 80.Dzwignie sterujace 83 sa sterowane obrotowo za pomoca dzwigni 85, które sa zaklinowane jednymi swymi koncami na osi dzwigni steru¬ jacej 83, oraz isa polaczone przegubowo swym drugim koncem z drazkiem sterujacym 86, prze¬ biegajacym pod torem tocznym 3 na calej dlu¬ gosci zamykanego otworu.Urzadzenia ryglujace albo ustalajace A3 po¬ kryw sa tu utworzone za pomoca sciagów w po¬ staci trzpieni 87, przechodzacych poprzez plytki toczne 77 i tworzacych w swej czesci górnej pierscien lub oczko 88, przeznaczone do wspól¬ pracy w polozeniu zaryglowania z koncami 89 osi 90 kólek tocznych 2 pokryw P. Trzpien lub ogon 87 tych sciagów przechodzi z pewnym lu¬ zem przez otwór 91 przewidziany w srodku ply¬ tek 77 i jest umocowany pod nimi za pomoca nakretek 92, nakreconych na jego koniec gwin¬ towany po uprzednim zalozeniu wytarowanej sprezyny sciskanej 93.Widoczne jest, ze w polozeniu zaryglowania, przedstawionym na fig. 12 i 13, w którym plyt¬ ka toczna 77 jest schowana pod torem tocznym 3, sciag 87 za pomoca swego pierscienia 88 wiaze koniec 89 osi kólek tocznych pokryw, przy czym sprezyna 93 daje potrzebny naciag, aby dosunac pokrywy P do toru 3. Najbardziej wskazane jest, aby pierscien 88 sciagu wchodzil w wyto¬ czenie 94, przewidziane na koncu 89 osi 90.Gdy krazek sterujacy 86 zostaje przesuwany w prawo, w kierunku strzalki k, to sterujace dzwignie napedowe 88 obracaja sie w kierunku strzalki 1, a to powoduje odchylenie ku górze dzwigni 78 i wprowadzaniie plytek tocznych 77 do otworów 95 toru tocznego 3, w które w polo¬ zeniu ryglowania wchodza kólka toczne 2 po¬ kryw P. Jednoczesnie sciagi 87 sa luzowane i moga zatem byc odchylone na bok (w kierun¬ ku strzalki m na fig. 13) w sposób oswobodzaja¬ cy osie kólek tocznych pokryw.Zgodnie z fig. 11 do kazdego kólka tocznego pokryw P mozna przylaczac nie tylko mecha¬ nizm ryglujacy A3 wyzej omówionego rodzaju, lecz, zwlaszcza gdy pokrywy te sa wyposazone tylko w jedna pare kólek na jednym z ich kon¬ ców, mozna jeszcze przewidziec na drugim kon¬ cu tych pokryw mechanizmy ryglujace A'3 ta¬ kiego samego rodzaju jak mechanizmy A3, lecz Skladajace sie tylko ze sciagu, takiego jak sciag 87, zamontowanego wprost na sterujacej dzwig¬ ni napedowej, takiej jak 83, przy czym caly zespól tych mechanizmów A*3 jest sterowany przez ten sam drazek sterujacy 86 co i mechaniz¬ my A3.Tak samo jak w poszczególnych sposobach wykonania opisanych wyzej, drazki sterujace moga byc sterowane za pomoca najrózniejszych elementów, wciagarek, masztów zaladunko¬ wych, dzwigników itd.Zgodnde z odmiana wykonania przedstawiona na fig. 14 i 15, opory lub podpory chowane sa utworzone przez plytki toczne 96, umocowane na przyklad za pomoca spawania na wsporni¬ kach, tworzacych jarzma 97, przemieszczajace sie pionowo pod otworami 95 torów tocznych 3, w prowadnicach 98, zamocowanych pod tymi torami tocznymi. Plytki 99, zamocowane na pio¬ nowych brzegach jarzma 97 po jego obydwóch stronach, przykrywaja brzegi prowadnic 98 w taki sposób, aby poprzecznie utrzymac jarz¬ mo 97 w plaszczyznie prowadnic. Dolna po¬ przeczka 100 umocowana na prowadnicy 98 tworzy opore dla jarzma 97 w jego polozeniu dolnym.Ruchy ku górze i ku dolowi jarzma 97 w pro¬ wadnicy 98 sa sterowane za pomoca drazka ste¬ rujacego 101, i to za pomoca dzwigni 102 oraz korby 103. W swej czesci dolnej dzwignia 102 jest polaczona przegubowo w miejscu 104 z drazkiem sterujacym 101, a za pomoca osi 105 jest osadzona obrotowo swym koncem górnym w stalej przegrodzie 106, zamocowanej pod to¬ rem tocznym 3. O ile chodzi o korbe 103, to swymi koncami jest ona polaczona przegubowo z jednej strony w miejscu 107 z dzwignia 102, a z drugiej strony w miejscu 108 na jarzmie 97.Wybranie 109 w ksztalcie litery V jest wyko¬ nane w jarzmie 97 w celu umozliwienia piono¬ wego przesuwu (tego jarzma po osi 105 dzwigni 102.Najkorzystniej jest, gdy dzwignia 102 i korba 103 sa osadzone na swych podporach odpowied- ndo za pomoca pierscienia gumowego lub amor¬ tyzatora, przeznaczonego z jednej strony do usuniecia luzów w zespole urzadzenia, a z dru¬ giej strony do uzyskiwania ewentualnie pewnej sily, ciagnacej za mechanizm ryglujacy polaczo¬ ny z tym jarzmem, jak to zostanie opisane da- — 7 —lej. Dlatego wlasnie os 105 dzwigni 102 jest osa¬ dzona obrotowo w "tulejce 1/ub koszulce walco¬ wej 110, która jest zamknieta na swych koncach dwoma krazkami i jest zamocowana na prze- • grodzie 106. Dwa tworzace amortyzator pier¬ scienie gumowe 112 sa osadzone na kazdym koncu tulei 110 dokola osi 105 i sa rozsuniete za pomoca rozporki 113, osadzonej wspólosiowo i z pewnym luzem dokola osi 105.O ile chodzi o korbe 103, to jest ona osadzona przegubowo na swych osiach 107 i 108 za po¬ moca pierscieni walcowych 114 i umieszczenia pomiedzy tym pierscieniem i odpowiednia osia wkladek gumowych 115 lub elementów podob¬ nych.Do jarzma 97 jest przylaczony mechanizm ustalajacy lub ryglujacy A4, skladajacy sie z klamry 116 lub elementu podobnego, osadzo¬ nego u dolu obrotowo za pomoca swej osi 117 na plytce tocznej 96. W polozeniu ryglowania klamra 116 opiera sie na koncu 89 z rowkiem 94 osi kólka tocznego 2 pokrywy P, tak samo jak w przypadku odmiany pokazanej poprzed¬ nio na fig. 11—13.Tego rodzaju urzadzenie dziala w sposób na¬ stepujacy: wychodzac z polozenia zaryglowane¬ go, przedstawionego na fig. 14 i 15, przesuniecie drazka sterujacego 101 w prawo (w kierunku strzalki h) powoduje odchylenie dzwigni 102 w kierunku strzalki 0, a wskutek gry dzwigni 103, unoszenie do góry jarzma 97 i kólek 2 po¬ krywy P az do chwili gdy plytka oporowa lub plytka toczna 96 zrówna sie z powierzchnia to¬ ru tocznego 3. Przy koncu tego ruchu klamra 116 odsunie sie od konca 89 osi kólka 2. Ponie¬ waz os obrotu klamry 116 jest nieznacznie prze¬ sunieta w stosunku do jej plaszczyzny, tak jak to jest widoczne na fig. 15, wiec klamra ta pod swym wlasnym ciezarem odchyla sie zatem na zewnatrz i przechodzi do polozenia pokazanego w miejscu 116'. W tym odchylonym polozeniu zostaje ona przytrzymana za pomoca zderzaka 118, ograniczajacego otwór 95.Przesuniecie krazka sterujacego 101 w kie¬ runku przeciwnym powodufle opuszczenie sie ku dolowi jarzma 97 i schowanie sie plyttki opo¬ rowej 96. Jednoczesnie wskutek tego ruchu ku dolowi, klamra 116 zostaje samoczynnie prze¬ stawiona do polozenia pionowego za pomoca wystepu na zderzaku 118 i zostaje znów sprzeg¬ nieta z koncem osi kólek tocznych 2 pokrywy.Oczywiscie bez zadnych trudnosci, mozna skomfoinowac sciag 87 poprzednio omówionego mechanizmu ryglujacego A3 z jarzmem 97 tej odmiany wynalazku i na odwrót osadizic klamre 116 mechanizmu A4 na odchylanej oporze cho¬ wanej z odmiany wynalazku przedstawionej na fig. 11—13.W tym wlasnie duchu pomyslano odmiane wynalazku przedstawiona na fig. 16—18, w któ¬ rej klamra 116 mechanizmu ryglujacego A4 jest polaczona z chowana opora 96, osadzona na jarzmie 97 o przesuwie pionowym, analogicznym do jarzma pokazanego na fig. 14 i 15. Jednakze w tej odmianie wynalazku pionowe ruchy jarz¬ ma sa sterowane w zdecydowanie inny sposób.A mianowicie dzwignia 102, uruchamiana za pomoca drazka sterujacego 101, jest osadzona obrotowo za pomoca swej osi 119 w lozysku 120, zamocowanym na elemencie 121 pionowej scia¬ ny. Na obracajacej sie w lozysku 120 za posred¬ nictwem brazowych pierscieni 122 lub elemen¬ tów podobnych osi 119, jest osadzony na jej koncu czop mimosrodowy 123, na którym jest zamocowany luzno krazek 124, umieszczony w otworze 125 jarzma 97.Najbardziej wskazane jest aby krazek ten byl osadzony na czopie 123 za posrednictwem gu¬ mowego pierscienia 126, ktÓTy tworzylby amor¬ tyzator i podobnie jak w odmianie wynalazku przedstawionej na fig. 14 i 15 byl przeznaczony do zapewnienia likwidacji luzu i wywierania sily dociskajacej w klamrze 116 podczas zaryg¬ lowania.Widoczne jest bez zadnych dodatkowych wy¬ jasnien, ze odchylanie dzwigni 102, przesuwanej za pomoca drazka sterujacego 101 w kierunku strzalki p, poczynajac od polozenia przedstawio¬ nego na fig. 16, przestawia mechanizm ryglu¬ jacy do polozenia dolnego, tzn. do polozenia za¬ ryglowania, pokazanego na fig. 17 i 18.W przypadku odmiany pokazanej na fig. 19, skomfbinowano sciag mechanizmu ryglujacego typu A3 z chowana opora 96 osadzona na jarz¬ mie 97, przy czym urzadzenie to jest sterowane za pomoca drazka sterujacego 86 poprzez dzwig¬ nie 85 obracajaca napedzajaca dzwignie steru¬ jaca 83, w rodzaju opisanej przy omawianiu odmiany wynalazku, pokazanego na fig. 12 i 13.W tym przypadku w dolnej czesci jarzma 97 jest osadzony palec lub wystep 127, który wcho¬ dzi w szczeline o zarysie krzywki mimosrodo- wej 82 napedzajacej dzwigni sterujacej. Wi¬ doczne jest równiez bez potrzeby bardziej szczególowych wyjasnien, ze wychodzac z polo¬ zenia zaryglowanego, pokazanego na fig. 19, od¬ chylenie na prawo dzwigni 87 wraz z dzwignia sterujaca 83 powoduje podniesienie do góry jarzma 97 oraz kolka 2 i odryglowanie scia¬ gu 87.W odmianach wynalazku, które zostana teraz opisane, opory chowane nie sa juz tworzone przez plylflki toczne, chowajace sie pod tory toczne pokryw, ale sa tworzone przez chowane krazki toczne, po których pckrywy tocza sie bezposrednio swymi spodnimi brzegami, wów¬ czas gdy przestawia sie je do polozenia zamknietego.Dlatego wlasnie w odmianie wynalazku poka¬ zanej na fig. 20, krazki toczne 128 o osiach 129 sa wyposazone w mimosród 130, na którym jest zaklinowana dzwignia napedowa 131, urucha¬ miana za pomoca wspólnego drazka sterujacego 132. Z tymi chowanymi krazkami 128 lacza sie wedlug wynalazku elementy ryglujace lub ele¬ menty unieruchamiajace, samoczynnie wspól¬ pracujace z przewidzianym na pokrywie zamy¬ kajacej P elementem zahaczajacym, wówczas gdy te krazki sa schowane (polazenie przedsta¬ wione linia punktowa w miejscu 128').Te elementy ryglujace moga byc sciagami, hakami luib elementami podobnymi, tak jak w odmianie mechanizmu ryglujacego A5, przed¬ stawionego na fig. 21. W tej odmianie krazki toczne 133 sa osadzone obrotowo za pomoca swej osi 134 na górnym koncu dzwigni napedo- v?ej 135, która sama jest osadzona przegubowo w punkcie posrednim 136 na brzegu lub na zrebnicy zamykanego otworu. Swa dolna cze¬ scia dzwignie 135 sa polaczone przegubowo w miejscu 137 z wspólnym drazkiem steruja¬ cym 138. Mechanizm ryglujacy A5 sklada sie z haka 139, osadzonego na dzwigni 135 i urucha¬ mianego tak, aby po odchyleniu sie krazka 133 do polozenia schowanego, narysowanego liniami punktowymi w miejscu 133, mógl nasunac sie na wystep 140, palec lub pcdobny element wy¬ stajacy, przeznaczony do zaryglowania pokrywy P, gdy ta znajduje sie w swym dolnym poloze¬ niu.Zgodnie z odmiana pokazana na fig. 22 i 23, chowane kólka toczne 141 sa umocowane za pomoca swej osi 142 w widelkach 143 lub ele¬ mencie podobnym, osadzonym- na dragu tloko¬ wym 144 indywidualnego dzwignika sterujacego 145. Dzwigniki te sa zamocowane na wsporni¬ kach 146, przewidzianych pod torami tocznymi 3 i przesuwaja pionowo krazki toczne 141 scisle w osi otworów, przewidzianych w torach tocz¬ nych dla chowania sie i przechodzenia tych krazków. Do widelek 143 sa przylaczone prze¬ gubowo klamry 116 lub elementy podobne, ana¬ logiczne do omówionymi poprzednio i wspólpra¬ cujace w polozeniu zaryglowanym z wystajacy¬ mi palcami hub wystepami 140, umieszczonymi z boku na pokrywach P, tak samo jak w przy¬ padku odmiany wynalazku, pokazanej na fig. 21. Jak latwo mozna sobie zdac sprawe, ruch klamer 116 jest samoczynnie sterowany za po¬ moca pionowego przemieszczania ku górze i ku dolowi krazków tocznych, podobnie jak w przy¬ padku odmiany wynalazku pokazanej na fig. 16—18. Bez zadnych trudnosci mozna by wypo¬ sazyc widelki 143 w sciag 87, w rodzaju po¬ przednio opisanego.Na fig. 24 przedstawiono schematycznie od¬ miane wynalazku, w której wszystkie chowane krazki itoczne 142 sa osadzone na tej samej pod¬ porze w postaci belki 147, zamonitowanej na dwóch dzwignikach sterujacych 148, spelniaja¬ cych to samo zadanie jak dzwigniki indywi¬ dualne 145 poprzednio omówione. Widelki 149, za pomoca których krazki 142 sa osadzone na belce 147, sa zaopatrzone w klamry lub sciagi (nie pokazane na rysunku), analogiczne do ta¬ kich samych elementów opisanych wyzej, a wspólpracujace z palcami lub wystepami 140, przewidzianymi na poszczególnych pokrywach.Urzadzenie przedstawione na fig. 31 i 32 jest podobne do urzadzenia opisanego przy omawia¬ niu fig. 21. Sklada sie ono z takich samych cho¬ wanych krazków tocznych 133 osadzonych na odchylanych dzwigniach 135, które same sa uruchamiane za pomoca drazka sterujacego 138.Jednakze polaczony z nim mechanizm ustalaja¬ cy albo ryglujacy A6 sklada sie tu z ramienia 150, które jest przedluzenieni w kierunku ku górze ramienia dzwigni 135 z krazkiem tocznym 133, a konczy sie lapa 151, która w dolnym po¬ lozeniu lub polozeniu zaryglowania, przedsta¬ wionym liniami punktowymi w miejscu 151*, oprze sie na palcu lub wystepie 152, znajduja¬ cym sie z boku na przeznaczonej do zaryglowa¬ nia pokrywie P.Odmiana wynalazku przedstawiona na fig. 25—30 ijest podobna do sposobu wykonania przedstawionego na fig. 22 i 23. W odmianie tej z chowanymi kólkami tocznymi 141, sterowa¬ nymi za pomoca indywidualnych dzwigników 145 o ruchu pionowym, lacza sie widelki 153, które za pomoca jednego ze swych ramion 154, tworza lape ryglujaca 155 umieszczona ponad krazkiem 141 i zakrzywiona do wewnatrz w ta¬ ki sposób aby w polozeniu górnym krazka mo¬ gla zachodzic za wystajace obrzeze 156, przewi¬ dziane u dolu przeznaczonych do zaryglowania pokryw P. Tor wiodacy lub pólka 3 zrebnicy ma takie wybranie, pokazane w miejscu 157 na fig. 27, ze umozliwia przejscie w czasie calego sterowania widelek 153.Na fig. 28—30 przedstawiono schematycznie poszczególne polozenia jakie moze zajac to urza¬ dzenie w czasie sterowania nim. Krazki toczne 141 isa w (polozeniu górnym, pokrywy P tocza sie swymi wystajacymi spodnimi obrzezami 156 po tych krazkach. Z chwila gdy pokrywy znaj¬ da sie na wlasciwym miejscu, za pomoca dzwigników 145 obniza sie widelki 153 na tyle, aby jego tworzaca sciag wystajaca lapa 155 oparla sie na dolnym obrzezu 156 poszczegól¬ nych pokryw, dociskajac ije stykowymi po¬ wierzchniami uszczelniajacymi e do odpowied¬ nich elementów uszczelniajacych b, przewidzia¬ nych na zrebnicy.Na fig. 30 przedstawiono schematycznie polo¬ zenie calkowitego schowania, w którym widelki 143 wraz ze swym krazkiem tocznym 141 znaj¬ duja sie calkowicie pod zrebnica, a zatem polo¬ zenie, które moze byc pozyfteczne, gdy w czasie zlozenia pokryw wskazane jest pozbycie sie wszelkich elementów wystajacych wzdluz brze¬ gów otworu.Wedlug przedstawionej na fig. 33 i 34 odmia¬ ny wykonania wynalazku, zwiazane z torami tocznymi 3 chowane opory lub podpory sa utwo¬ rzone z plytek 158, sterowanych poprzez dzwig¬ ne przegubowe od indywidualnych dzwigników 159. Plytki 158 sa zamocowane na dwóch równo¬ leglych wspornikach 160, .pomiedzy którymi za pomoca osi 161 jest zamocowana przegubowo dzwignia napedowa 162 sama osadzona przegu¬ bowo na drugiej dzwigni napedowej 164, z któ¬ ra jest przegubowo polaczony w miejscu 165 drag tlokowy 166 dzwignika 159. W swej dolnej czesci ta druga dzwignia 164 jest osadzona obro¬ towo w miejscu 167 na nieruchomym wsporni¬ ku 168.Na osi 163 jest równiez osadzony przegubowo drazek 169 dzwignika sprezynowego 170, który jest osadzony obrotowo za pomoca osi 171, na przyklad pod torem tocznym 3.Ze swej strony dzwignik sterujacy 159 jest sam umocowany przegubowo jednym swym koncem w miejscu 172 na swym nieruchomym wsporniku 173.Na chowanej plytce oporowej 158 jest zamo¬ cowana obrotowo klamra 174 analogicznego ro¬ dzaju, ijak omówione wyzej, która w polozeniu zaryglowania wspólpracuje z koncem 175 osi kolek tocznych 176 pokryw. W tym przypadku, mala dzwigienka 177 jest przylaczona przegu¬ bowo z jednej strony do klamry 174, a z dru¬ giej strony do nieruchomego punktu 178 toru tocznego w sposób umozliwiajacy dobre stero¬ wanie odchylaniem tej klamry podczas ruchów ku górze lub ku dolowi chowanej opory, talc jak to jest przedstawione na fig. 34.Opisany ostatnio sterujacy oporami 158 me¬ chanizm jest uruchamiany w Itym celu, aby w polozeniu zaryglowania, pokazanym liniami ciaglymi na fig. 34 dzwignik sprezynowy 170 po pierwsze dawal elastyczne powiazanie pomiedzy plytka 158 a dzwignikiem sterujacym 15®, a po- wtóre wytwarzal pewna sile skierowana ku do¬ lowi i wciskajaca mocno za pomoca klamry 174 kólka toczne 176 do wybrania 179 toru toczne¬ go 3.To podwójne dzialanie dzwignika 170 wynika ze szczególnego sposobu jego zamontowania, z czego latwo mozna sobie zdac sprawe patrzac na fig. 33. A mianowicie widoczne jest, ze w po¬ lozeniu zaryglowania przedstawionym liniami punktowymi os 163 dolnego zamocowania prze¬ gubowego dzwigni 162 przechodzi do polozenia 163', a to powoduje otwarcie przegubu utwo¬ rzonego przez dwie dzwignie 162 i 164, a przez to wydluzenie dzwignika sprezynowego 170, który wskutek obrotu dokola swej osi mocuja¬ cej 171 przejdzie do polozenia pokazanego li¬ niami punktowymi, a oznaczonego liczba 170*.Dzwignik sprezynowy zostal rozciagniety i przez ciagniecie w kierunku strzalki r usiluje znów zewrzec przegub przez przemieszczanie w dól opory 158. Ta sila ciagnaca jest zrównowazona przez klamre 174, która jest nasunieta na ko¬ niec osi 175 kólka tocznego 176 i jest mocno przytrzymywana w tym polozeniu.Odmiana wynalazku, która tylko co zostala opisana, ma podwójna zalete, najpierw przez sprezyste powiazanie, które jest w ten sposób wykonane pomiedzy elementem ryglujacym a mianowicie ogniwem 174, a elementem bloku¬ jacym, a mianowicie dzwignikiem sprezyno¬ wym 170, ze polozenie ryglowania ogniwa moze latwo zmieniac sie wysokosciowo w stosunku do plaszczyzny toru tocznego 3. Wynika stad, ze zawsze istnieje pewnosc dobrego unieruchomie¬ nia pokryw na ich torze, niezaleznie od tego jakie bylyby przypadkowe odksztalcenia ja¬ kim moglyby one ulec po pewnym czasie ich uzytkowania.Zreszta stosowanie dzwignika sprezynowego, takiego jak dzwignik 170 nie wymaga juz utrzy¬ mywania pod cisnieniem dzwignika sterujacego 159 w ciagu calego czasu zamkniecia pokryw.Oczywiscie mozna w tym samym duchu sto¬ sowac takie elementy blokujace jak omówio¬ ny wyzej dzwignik 170 w kombinacji z wspól¬ nymi elementami sterujacymi, drazkami oiagna- — 10 —cymi, linami lub elementami analogicznymi, za¬ stepujacymi indywidualne dzwigniki 159.Wedlug przykladu wykonania wynalazku, po¬ kajanego na fig. 35—40, nie pokazana na ry¬ sunku pokrywa ladowni jest przeznaczona do toczenia sie po zrebnicy otaczajacej te ladow¬ nie. Badz na samej zrebnicy, badz tez na ele¬ mencie umieszczonym na jej boku przewiduje sie urzadzenie, które zostanie dalej opisane.Mozna sobie wyobrazic, ze urzadzenie to styka sie z zrebnica, która zostala schematycznie po¬ kazana w miejscu 200. W zrebnicy tej prze¬ widuje sie otwór 201, poprzez który przechodzi opora 202. Opora ta moze miec na przyklad ksztalt rekojesci, taki jaki zostal pokazany w tym przykladzie wykonania i moze byc wy¬ posazona na przyklad w gniazdo kolowe 203, nadajace sie do oparcia sie na wystepie osi lub krazku, takim jak 204, nalezacym do pokrywy, której otwieraniem i zamykaniem chce sie ste¬ rowac. Element 202 ma u dolu czesc 204bis w po¬ staci pólki, nadajacej sie do ustawienia sie w jednej linii z górna powierzchnia zrebni¬ cy 200.Element 202 jest przedluzony ku dolowi za pomoca drazka lub dzwigni 205, osadzonej przegubowo w miejscu 206 na listwie lub pro¬ filach 207, tworzacych listwe. Na tej samej listwie 207 jest osadzona przegubowo w miejscu 208 dzwignia 209, której drugi kon'ec jest po¬ laczony przegubowo w miejscu 210 z punktem nieruchomym.Dzialanie tego urzadzenia (jest wyjatkowo proste. Gdy pokrywy znajduja isie w polozeniu otwartym i powinny miec moznosc przetoczenia sie po brzegu zrebnicy, wskazane jest aby wy¬ step 204 zajmowal polozenie uniesione ku gó¬ rze lub co najmniej aby mógl slizgac sie wzdluz toru wiodacego, przewidzianego na zrebnicy 200.Mimochodem mozna nadmienic, ze pokrywy mo¬ ga byc zawieszone na tych samych wystepach, poniewaz ich przesuwanie sie po torze wioda¬ cym moze byc korzystne, wskutek zastosowania powloki z dowolnego materialu syntetycznego itd.Z chwila gdy przesuwa sie listwe 207 w kie¬ runku strzalki FI, obydwie osie 208 i 206 prze¬ mieszczaja sie w tym samym kierunku. Na dzwigniach mozna oczywiscie przewidziec na¬ sadki takie jak 211 i 212, które moga byc zaopa¬ trzone w powloke cierna, kola zejbate itd. ulatwiajace przenoszenie ruchu z dzwigni 209 na dzwignie 205.Przemieszczenie lisltwy 207 w kierunku strzal¬ ki FI zmienia sie na obrót w kierunku strzalki F2 dzwigni 209 i obrót dzwigni 205 w kierunku strzalki F3. Latwo mozna stwierdzic, ze urza¬ dzenie zajmie kolejno polozenia pokazane na fig. 36 i 37 aby w koncu przejsc do polozenia pokazmego na fig. 38, w którym gniazdo 203 spocznie na wystepie 204. W miedzyczasie, wsku¬ tek obnizenia, które zaszlo o ile chodzi o pólke 204bis, sam wystep 204 zostal równiez obnizony i umozliwil pokrywie zetkniecie sie z uszczel¬ niajacymi powierzchniami stykowymi.Przestudiowanie fig. 38 pokazuje, ze gdy za¬ trzyma sie ruch listwy 207 na przyklad przez jej unieruchomienie, to nalezacy do pokrywy wystep 204 zostanie uwieziony przez opore 202 i przez jej gniazdo 203. Za pomoca jednej jedy¬ nej czynnosci dochodzi sie w ten sposób do wykonania jednoczesnie opuszczenia pokryw dla osadizenia ich na uszczelniajacych po¬ wierzchniach stykowych, do ich unieruchamia¬ nia i ich ryglowania.Jednoczesnie mozna zauwazyc, ze wystarcza nadac zarysowi opory 202 odpowiedni ksztalt, aby w polozeniu zamknietym, tzn. w polozeniu przedstawionym na fig. 38, nie mogla ona zmienic tego polozenia, gdyby byla tylko wy¬ pychana do góry. A mianowicie mozna stwier¬ dzic, ze boczne strony opory 202 oparly sie o brzegi otworu 201.W tym wybranym przykladzie wykonania wy¬ nalazku przedstawiono przypadek dwóch dzwigni osadzonych przegubowo w dwóch róz¬ nych punktach 206 i 208, ale oczywiscie te dwa punkty moga stac sie jednym punktem. Rów¬ niez dzwignia 205 moze byc czesciowo zmienio¬ na, gdyz w istocie wystarczy, aby ruch dzwigni 209 umozliwial unoszenie ku górze lub opusz¬ czenie ku dolowi opory, zmuszajac ja przy tym do wykonania pewnego obrotu oraz unierucho- mial ja z chwila, gdy oprze sie ona na wystepie 204.Na fig. 40 przedstawiono schematycznie sze¬ reg pokryw 213, 214, 215 ..., z których kazda jest zaopatrzona w urzadzenie oporowe i w jedna jedyna listwe sterujaca.W pokazanym przykladzie wykonania przed¬ stawiono sworznie 206, 208 i 210 jako osadzone w sposób, nie zmieniajacy swego polozenia. To rozwiazanie konstrukcyjne nadaje sie oczywis¬ cie do takich warunków, w których w chwili montowania urzadzenia nastawia sie umiesz¬ czenie tych sworzni tak, aby gniazdo 203 ukla¬ dalo sie dokladnie na wystepie lub osi 204.Jezeli trzebaby jednoczesnie sterowac za po¬ moca listwy 207, izespól utworzony z szeregu urzadzen tego rodzaju, to moglyby sie zda- — U —rzyc —spowodowane niedokladna regulacja nie dokladnie zgrane ruchy, zawsze mozliwe w po¬ szczególnych urzadzeniach. W tskim przypadku wystarcza badz wlaczyc do kazdego z nich ele¬ ment sprezysty, badz tez osadzic poszczególne sworznie lub niektóre z nich za pomoca kloc¬ ków z materialu laitwo odksztalcalnego i po¬ wiekszyc otwory dla sworzni w czesciach me¬ talowych.Z itych wlasnie wzgledów, na przyklad w miej¬ scu 216 listwy 207 mozna by umiescic klocek z gumy lub materialu podobnego, jednoczesnie sprezysty i wystarczajaco wytrzymaly, oraz na¬ dac otworom dla sworzni 206 i 208 srednice lub wymiary wieksze od wymiarów samych sworzni.Wedlug przykladu wykonania wynalazku, po¬ kazanego na fig. 41 na zrebnicy 300 iznajduje sie tor wiodacy, przeznaczony do toczenia sie po nim kólek, przewidzianych zazwyczaj na po¬ krywach, które nie sa pokazane na rysunku.W zrebnicy tej przewidziano otwór 301, w któ¬ ry wchodzi dzwignia 302, zaopatrzona w swej górnej czesci w pólke 303, przeznaczona do ustawiania sie na jednym poziomie ze zrebnica 300. Ponad pólka 303 jest przewidziany wystep 304, który zapewnia ryglowanie i unierucho¬ mienie kólka lub sworznia 305, nalezacego do pokrywy.Na swym drugim koncu dzwignia 302 jest osadzona przegubowo w miejscu 306 na drazku lub precie 307, zmuszanym do przesuwania sie tylko w kierunku wyraznie poziomym i maja¬ cym moznosc wykonywania ruchu nawrotnego, jak to wskazuja strzalki FI i F2.Zarys górnej czesci dzwigni 302 a takze roz¬ miary otworu 301 sa takie, ze moga byc zreali¬ zowane trzy rózne polozenia dzwigni 302, a mia¬ nowicie 302* i 302".Pierwsze polozenie dzwigni 302 jest pokazane liniami ciaglymi i odpowiada przypadkowi gdy pólka 303 znajduje 'sie na jednym poziomie ze zrebnica 300. Pokrywy moga zatem przetaczac sie swobodnie i zajmowac badz polozenie zam¬ kniete, badz tez polozenie otwarte.W polozeniu pokazanym liniami kreskowymi a oznaczonym liczba 302', dzwignia zajmuje po¬ lozenie pochylone i widoczne jest, ze element 304' -tworzac chwyt uklada sie na sworzniu 305 i unieruchamia go.Trzecie polozenie 302" zostalo pokazane linia¬ mi punktowymi. Polozenie to odpowiada prawie zupelnemu schowaniu sie dzwiigni w przypadku, gdy luk jest calkowicie otwarty i gdy chce sie na przyklad uniknac calkowicie niebezpieczen¬ stwa zawadzenia przez wózek.W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 42—44, zrebnica jest oznaczona liczba 308, riatomiast pokrywa liczba 309. Pokrywa ta jest wyposazona w zespól urzadzen 310, powszechnie stosowanego typu i ma na swym beku, umoco¬ wane na przyklad za pomoca nogi 311, kólko 312. Oczywiscie pokrywa moze byc zaopatrzona w szereg kólek tego rodzaju. Zespól uszczelnien 310 wspólpracuje z wystajacym wystepem 313, przewidzianym na zrebnicy. Stopien scisniecia zespolu 310 jest ograniczony w znany sposób przez zetkniecie sie metalu z metalem, realizo¬ wane pomiedzy zrebnica 308 i koncem 314 po¬ krywy.Kólko 312 toczy sie po torze wiodacym, umieszczonym z boku zrebnicy 308. Jest on oznaczony liczba 315. W tym przykladzie wyko¬ nania jest on utworzony iz umieszczonej piono¬ wo ceówki, której pólka górna 316 jest przezna¬ czona do przytrzymywania kólka 312.Tor wiodacy 315 jest przesuwny w kierunku pionowym. W tym celu jest on zaopatrzony w palce lub sworznie 317, które sa umieszczone w pochylych rowkach, przewidzianych na przy¬ klad na plaskownikach 318, 319 tworzacych wi¬ delki. Rowki te sa oznaczone liczba 320 (na fig. 44). Najkorzystniej jest zakonczyc te rowki na obydwóch koncach odcinkami poziomymi 321, 322.Latwo mozna stwierdzic, ze dzialanie tego urzadzenia jest wyjatkowo proste.Wypada przede wszystkim powiedziec, ze wy¬ sokosc przemieszczania toru wiodacego 315 po¬ winna byc nieco wieksza od wysokosci wyma¬ ganej dla przemieszczenia pokryw od ich polo¬ zenia przetaczania az do ich polozenia zamknie¬ tego. A mianowicie trzeba aby pokrywy mogly zajac polozenie pokazane na fig. 43, w którym kólka znajduja isie'poniekad zawieszone w próz¬ ni i isa unieruchomione przez element 316 ceów¬ ki 315. Jednoczesnie trzeba aby stykowe pp- wierzchnie uszczelniajace byly zamkniete i aby zespól uszczelniajacy 310 byl scisniety. Jest to realizowane za pomoca styku pomiedzy elemen¬ tem 314 a zrebnica 308, ograniczajacego przeni¬ kania wystepu 313 do zespolu uszczelniania 310.W celu uniesienia do góry i opuszczenia ku dolowi toru wodzacego, wystarcza wywrzec na niego nacisk poziomy w kierunku oznaczonym jedna z dwóch strzalek F3, F4 (fig. 44). Elemen¬ ty poziome 321, 322 pochylego rowka 320 sluza po prostu do unieruchamiania toru wodzacego oraz do unikniecia jego nieoczekiwanego prze¬ mieszczenia. — 12 —Oczywiscie wynalazek nie ogranicza sie tylko do (Sposobów wykonania, opisanych i przedsta¬ wionych na rysunkach, które zositaly podane tylko tytulem przykladu. PL