f VKTB^ Opublikowan* dnl*^ 14 czerwe* 1961 r.\ BIBLIOTEKA! POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44519 Mgr inz. Jan Wysoczy^ski Gdansk, Polska KL 83 li^5 83ol^/oO Sposób szybkiej kontroli prawidlowosci chodu chronometrów i oscyloskopowe urzadzenie do stosowania tego sposobu Patent trwa od dnia 10 pazdziernika 1960 r.Przedmiotem wynalazku jest sposób szybkiej kontroli prawidlowosci chodu chronometrów i oscyloskopowe urzadzenie do stosowania tego sposobu.Mozliwosc przeprowadzenia dokladnej i lat¬ wej kontroli prawidlowosci wskazan chrono¬ metru czy zegara jest niezwykle wazna, szcze¬ gólnie do dokonywania czynnosci zwiazanych z jego regulacja.Sprawdzenie prawidlowosci chodu zegara przez porównanie jego wskazan ze wskazania¬ mi zegara wzorcowego jest klopotliwe, gdyz dla wykrycia bledów rzedu minuty na dobe obserwacje nalezy prowadzic co najmniej przez kilka godzin, w celu wykrycia bledu wielkos¬ ci kilku sekund na dobe obserwacje nalezy prowadzic co najmniej przez dobe, ,zas dla wykrycia bledu wielkosci ulamka sekundy na dobe obserwacje musza trwac kilka dni.W nowoczesnej praktyce zegarmistrzowskiej, dla dokladnej regulacji zegarów, metoda ta ja¬ ko niezmiernie czasochlonna nie moze miec praktycznego znaczenia, pomijajac juz problem samego wzorca czasu i niedoklallny^h, obiek¬ tywnych metod porównywania. Niedogodnos¬ ciom tym zapobiega w pewnym stpjfeiu Urza¬ dzenie kontrolne, oparte na iskrowym zapisie Czasu, na ruchomej tasmie papierowej, z któ¬ rych to zapisów -odczytuje sie, czy dany zegar przyspiesza, czy tez opóznia swój bieg. Za po¬ moca tego urzadzenia nie mozna jednak wy¬ kryc bledów malych, od jakich musza byc wol¬ ne zegary precyzyjne. ¦ Oscyloskopowe urzadzenie, stanowiace przed¬ miot niniejszego wynalazku, umozliwia w ciagu kilkusekundowej obserwacji wykrycie bledów rzedu setnych czesci sekundy na dobe. Zasa¬ da dzialania urzadzenia, którego uklad przed¬ stawiony jest na rysunku, polega na zastoso¬ waniu elektronowej, katodowej lampy oscylos¬ kopowej 7. Jej plytki poziome 8—8, powodujace poziomy ruch plamki na ekranie oscyloskopu, sa' zasilane z generatora podstawy czasu 2, sterowanego z kwarcowego generatora czesto-<*.. tliwosci wzorcowej 1, gwarantujacego doklad¬ nosc z bledem nfeprzekraczajacym 0,001 sek. na dobCA i* t. -+..GenerAór •podstawy cfc&sii 2 zawiera ponadto przelacznik umozliwiajacy wybór podstawy czar su o dowolnej czestotliwosci: 1. n, 10, 100 n, 1000. n, 10000. n (na sekunde), gdzie n jest licz¬ ba uderzen (cykniec) badanego zegara na se¬ kunde. , i* Plytki pionowe 9—9 zasilane sa z generaix- ; ra impulsów 6, sterowanego przez mikrofon^ 4 za posrednictwem wzm&cniacza 5. Badany ze-- gar lub chronometr 3 umieszcza sje na mi¬ krofonie 4. Jego uderzenia sa przekazywane za posrednictwem mikrofonu 4 i wzmacniacza 5 generatorowi impulsów 5, który w momencie kazdego uderzenia zegara wysyla bardzo krót¬ kotrwaly impuls na plytki 9—9 i powoduje w tym momencie wychylenie sie plamki, a tym samym pojawienie sie pionowego prazka 10 na ekranie lampy oscyloskopowej 7.Jesli zegar winien wykonac n uderzen na sekunde, a czestotliwosc podstawy czasu oscy¬ loskopu wyrio&i równiez n na sekunde, to przy prawidlowym chodzie zegara pionowy prazek 10 bedzie sie ukazywal zawsze w tym samym miejscu ekranu.. Jesli zegar bedzie sie opóznial lub spieszyl, to prazek 10 bedzie sie z biegiem czasu odpowiednio przesuwal w prawo lub w lewo.Przelaczenie czestotliwosci podstawy czasu za okres 10. n, 100. n lub 1000. n na sekunde zwieksza odpowiednio dokladnosc kontroli i przy czestotliwosci podstawy czasu 10000. n na sekunde pozwala na wykrycie bledu 1/100 se¬ kundy na dobe, popelnianego przez kontrolo¬ wany zegar, przy czym czas obserwacji sta¬ bilnosci polozenia prazka ogranicza sie do kil¬ ku lub kilkunastu sekund. Dzieki temu urza¬ dzenie pozwala w ciagu kilku minut na prze¬ prowadzenie kilkunastu kolejnych pomiarów i regulacji zegara, sprowadzajac w rezultacie jego blad do granic ponizej 1/100 sekundy na dobe. PL