Fenole otrzymuje sie na duza skale W wy- tlewniach, koksowniach, zakladach uwodornia¬ nia i fabrykach olejów mineralnych przez wy¬ dzielanie ze smól i olejów, zawierajacych fe¬ nole, jak tez z wód fenolowych.Do wydzielania fenoli ze smól i olejów sto¬ suje sie na ogól lug sodowy, za pomoca któ¬ rego ekstrahuje sie skladniki fenolowe. Otrzy¬ many lug feiiolanowy przedmuchuje sie para wodna do czasu usuniecia rozpuszczonych ole¬ jów obojetnych i uzyskania klarownego roz¬ tworu, po czym traktuje sie go dwutlenkiem wegla. Otrzymuje sie przy tym wolne fenole w postaci surowego oleju fenolowego oraz wodny roztwór sody, tak zwany lug weglano¬ wy. Surowy olej fenolowy przerabia sie na pozadane produkty fenolowe, natomiast lug weglanowy regeneruje sie przez zkaustyfiko- wanie wapnem palonym na lug sodowy, który po oddzieleniu szlamu wapiennego, zawraca sie do procesu.Opisany sposób z lugiem sodowym wykazu¬ je jednak znaczne niedogodnosci. Zwiazane one sa przede wszystkim z klopotliwa i pola¬ czona z duzymi kosztami regeneracja lugu weglanowego. Dlatego tez czyniono liczne pró¬ by zastapienia lugu sodowego roztworami soli latwiej dajacymi sie regenerowac albo tez roz¬ puszczalnikami selektywnymi.Przy otrzymywaniu fenoli z wód fenolowych, zyskal znacznie sposób fenosolwanowy. Pole¬ ga on na ekstrakcji wód za pomoca miesza¬ niny estrów zawierajacej zasadniczo octan bu¬ tylu. Otrzyma ry ekstrakt zawierajacy fenole przerabia sie droga destylacji. Odzyskuje sie przy tym octan butylu, a pozostaje olej feno¬ lowy, który jednakze zawiera jeszcze znacz¬ ny procent oleju obojetnego, nie dajacego sieoddzielic przez destylacje. Ta zawartosc oleju obojetnego w ekstraktach fenosolwanowych uniemozliwia ich bezposrednia przeróbke na pozadane produlfty czystef i czyni koniecznym specjalne odolejanie. Przeprowadzano je do¬ tychczas najpewniej przez rozpuszczenie eks¬ traktu w tugu sodowym i przedmuchiwanie utworzonego lugu fenolanowego para wodna do klarownosci. W celu wydzielenia fenoli trze¬ ba z kolei dzialac dwutlenkiem wegla, przy czym otrzymuje sie lug weglanowy, który re¬ generuje sie w znany sposób przez kaustyfi- kowanie. Przebieg operacji jest wiec mniej wiecej taki sam, jak w opisanym wyzej spo¬ sobie z lugiem sodowym, to tez ta metoda odolejania wykazuje te same niedogodnosci.Znaczny postep w stosunku do opisanych sposobów wykazuje tak zwany sposób sodo- wo-cisnieniowy (R. Bemmann, „Chemische Technik", 8 rocznik, zeszyt 10, strony 578—579 1956), „Freiberger Forschungshefte", A 51, str. 89—105 (1956); równiez opis patentowy nie¬ miecki nr 1005080, opis patentowy australijski nr 207666, opis patentowy belgijski nr 542919, opis patentowy francuski nr 1136187, opis pa¬ tentowy polski nr 40191, opis patentowy hisz¬ panski nr 228517 i opis patentowy Unii Po- ludniowo-Afrykanskiej nr 3785/55/, w którym obchodzi sie bardzo niedogodny etap kaustyfi- kowania. Sposób ten mozna stosowac zarów¬ no do wydzielania fenoli z olejów zawieraja¬ cych je, jak tez do odolejania surowych ole¬ jów fenolowych, zawierajacych oleje obojet¬ ne. W sposobie tym fakt, ze wodny roztwór sody rozczepia sie pod cisnieniem i w pod¬ wyzszonej temperaturze na NaOH i CQ2, wy¬ korzystuje sie do prowadzenia procesu, prze¬ biegajacego ciagle i praktycznie bez zuzycia chemikalii.Olej przeznaczony do odfenolowania albo olej fenolowy przeznaczony do odolejania trak¬ tuje sie w kolumnie, pod cisnieniem i w pod¬ wyzszonej temperaturze, okolo 10°/#-owym roz¬ tworem sody. W tych warunkach soda ulega omówionemu wyzej rozczepieniu i powstajacy lug sodowy reaguje z fenolami dajac lug fe- nolanowy.Lug fenolanowy zbiera sie w kotle u dolu kolumny i zostaje tam ogrzany przeponowo.Powstajaca przy tym para wodna przedmuchu¬ je go do klarownosci. Jesli, tak jak w przy¬ padku odfenolowania oleju, obecny jest du¬ zy nadmiar oleju obojetnego, mozna wspomóc ten zabieg przez wdmuchiwanie pary wodnej do kotla. Pary oleju obojetnego i para wodna uchodza razem z odszczepionym dwutlenkiem wegla u góry kolumny i zostaja skroplone w chlodnicy. Otrzymany olej obojetny i skro¬ plmy pary wodnej odpreza sie i rozdziela w rozdzielaczu, podczas gdy dwutlenek wegla, po rozprezeniu, stosuje sie do karbonizacji lugu fenolanowego, odciaganego w sppsó,b ciagly z ko¬ tla. Powstaje przy tym lug weglanowy, który po zmieszaniu z skroplinami pary wodnej, ucho¬ dzacej u- szczytu kolumny, wprowadza sie znów do procesu, zamiast roztworu weglanu metalu alkalicznego.Dzieki temu spdsobowi rozdzielanie fenoli i ole¬ jów obojetnych zostaje znacznie uproszczone.Proces przebiega calkowicie w sposób ciagly i odpada zupelnie przykry etap kaustyfikacji.Sposób nie wymaga tez wprowadzania z zew¬ natrz jakichkolwiek substancji pomocniczych (CO2 i wapno), a potrzebne jest jedynie do¬ prowadzenie energii w postaci pary. Zamiast roztworu sody mozna w sposobie tym stoso¬ wac równiez inne odpowiednie roztwory we¬ glanów metali alkalicznych.W zakladach pracujacych tym sposobem przekonano sie jednakze, ze w przypadku od- fenolowywania olejów zawierajacych fenole nie zawsze jest mozliwe otrzymanie lugu fe¬ nolanowego dostatecznie wolnego od oleju, obo¬ jetnego. Poza tym stwierdzono, ze wskutek wdmuchiwania bezposredniej pary otrzymuje sie duza ilosc wody fenolowej. Z drugiej stro¬ ny zauwazono, ze przy odolejaniu tym sposo¬ bem ekstraktów fenosolwanowych otrzymuje sie w skroplonym oleju spore ilosci fenoli.Stwierdzono, ze mozna uniknac tych niepo¬ zadanych zjawisk i proces sodowo-cisnienio- wy, prowadzony przy zastosowaniu roztwo¬ ru weglanu metalu alkalicznego najkorzy¬ stniej roztworu sody, pod zwiekszonym cisnie¬ niem i w temperaturach powyzej 100°C — mo¬ zna prowadzic ekonomiczniej i skuteczniej, jesli dwie kolumny cisnieniowe, pracujace na tej samej zasadzie, z których w jednej odfe- nolowuje sie oleje zawierajace fenole, a w dru¬ giej odoleja sie oleje fenolowe zawierajace oleje obojetne, uruchomi sie obok siebie i zwia¬ ze ze soba w nastepujacy sposób: Roztwór so¬ dy potrzebny do obu kolumn prowadzi sie w jednym wspólnym obiegu i otrzymywane w kolumnie do odfenolowywania oleje feno¬ lowe, zawierajace olej obojetny, jak tez otrzy¬ mywane w kolumnie do odolejania skroplone oleje, zawierajace olej fenolowy, przerabia sie kazdorazowo dalej w drugiej kolumnie. — 2 —Sposób wedlug wynalazku umozliwia wiec Otrzymanie oleju wolnego od fenoli z oleju zawierajacego je i uwolnienie od olejów obo¬ jetnych zawierajacego je oleju fenolowego, Jrzy czym oba produkty wyjsciowe moga je¬ dnoczesnie byc przerabiane.Przebieg nowego sposobu opisano w dal¬ szym ciagu dokladniej w oparciu o zalaczo¬ ny rysunek, przedstawiajacy schemat prowa¬ dzonego procesu. Cyframi 1 i 4 oznaczono dwie kolumny cisnieniowe, pracujace wedlug opisanego wyzej sposobu sodowo-cisnieniowe- W kolumnie 1, która pracuje pod zwiekszo¬ nym cisnieniem, najkorzystniej 10 atm. i w pod¬ wyzszonej temperaturze, najkorzystniej 180°C, odbywa sie odfenolowywanie oleju zawiera¬ jacego fenole, np. oleju sredniego zawieraja¬ cego 15—20°/o fenoli, który doprowadza sie do kolumny za pomoca pompy 2 przewodem 3.W kolumnie 4 odoleja sie w analogicznych warunkach surowy olej fenolowy, zawieraja¬ cy oleje obojetne, np. ekstakt fenosolwanowy, zawierajacy 2—3°/o olejów obojetnych, który za pomoca pompy 5 wprowadza sie przewo¬ dem 6 do kolumny.Poprzez glowice kolumny 1 odchodza prze¬ wodem 7 opary olejów obojetnych oraz para wodna, które zostaja skroplone w chlodnicy 8. Oddzielenie oleju od wody dokonywa sie w odstojniku 9. Dobrze odfenolowany olej obojetny, który mozna kierowac bezzwlocznie do dalszego uzytku, wyplywa z odstojnika przewodem 10. Prócz tego odciaga sie bieza¬ co z blota kolumny 1 do 11 lug fenolanowy, zawierajacy mniej lub wiecej olejów obojet¬ nych.W kolumnie 4 otrzymuje sie lug fenolanowy wolny od olejów obojetnych, który wyplywa z kolumny w miejscu oznaczonym na rysun¬ ku liczba 12. Przez skroplenie w chlodnicy 14 wyplywajacych z kolumny 4 przewodem 13 oparów otrzymuje sie w odstojniku 15 skro¬ plmy o' znacznej zawartosci fenolu. Zarówno odnosnie kolumny 1 jak i kolumny 4 oddzie¬ la sie w odstojnikach 9 i 15 dzieki skropleniu wyplywajacej z kolumn pary wodnej, woda skroplona jako dolna warstwa, która dopro¬ wadza sie przewodami 16 i 11 ponownie do lugu weglanowego. Na skutek zastosowania pary bezposredniej w kolumnie 1 otrzymuje sie nadmiar wody skroplonej, która odprowa¬ dza sie przewodem 1S i stosuje sie w naczy¬ niu 19 do przygotowania swiezego roztworu sodu, sluzacego do wyrównywania niewielkich strat powstajacych w lugu obiegowym. Dwu¬ tlenek wegla z obydwu kolumn, równiez odpro¬ wadza sie przewodami 7 i 13 i po przejsciu przez chlodnice 8 i 14 doprowadza przewodami 20 ewentualnie 21 do urzadzen karbonizacyjnych 22 ewentualnie 23, w których odciagniety z da¬ nej kolumny lug fenolanowy zostaje karbo¬ nizowany. Powstajacy przy tym lug weglano¬ wy zostaje doprowadzony przewodami 24 ewentualnie 25 do wspólnego zbiornika 26 lu¬ gu obiegowego, skad za pomoca pomp 29 i 30 zostaje wprowadzony przewodami 27 i 28 znów do kolumn. Wolny od olejów obojetnych olej fenolowy, oddzielony po karbonizacji w urzadzeniu 23, przechodzi przewodem 32 do aparatury 32, w której odbywa sie dodat¬ kowa karbonizacja, i moze byc wtedy skiero¬ wany przewodem 33 do przeróbki na pozada¬ ne produkty czyste. Przy dodatkowej karbo¬ nizacji otrzymany lug przeplywa przewodem 34 równiez do zbiornika 26 lugu obiegowego.W celu wydobycia fenolu z oleju skroplo¬ nego z kolumny 4, wprowadza sie go prze¬ wodem 35 do oleju zawierajacego fenol, do¬ prowadzonego do przeróbki do kolumny I, gdzie zostaje odfenolowany, podczas gdy za¬ wierajacy oleje obojetne olej fenolowy otrzy¬ many w urzadzeniu karbonizacyjtnym 22, w ce¬ lu uwolnienia od oleju obojetnego jest do¬ prowadzany przewodem 26 do produktu wtrys¬ kiwanego do kolumny 4.Sposób nie ogranicza sie w zadnym razie do jednoczesnej przeróbki obu produktów wyj¬ sciowych. Opisane urzadzenie moze tez praco¬ wac wówczas, gdy czasowo jeden lub drugi produkt wyjsciowy nie jest dostarczany.Urzadzenie mozna stosowac nawet wtedy, gdy tylko jeden z obu produktów ma'byc prze¬ rabiany. I tak np. w celu odfenolowania ole¬ ju zawierajacego fenole prowadzi sie o^feno- lowanie w jednej z obu kolumn cisnieniowych, otrzymywany w tym procesie olej fenolowy, zawierajacy olej obojetny, odoleja sie ,w dru¬ giej kolumnie, pracujacej na tej samej zasa¬ dzie i wydzielony przy tym skroplony olej zawierajacy fenole doprowadza znów do ko¬ lumny do odfenolowywamia w celu oddziele¬ nia fenoli.Jesli znów olej fenolowy zawierajacy olej obojetny ma byc uwolniony od tego ostatnie¬ go, wówczas odoleja sie ten olej fenolowy w jednej z obu kolumn, otrzymany w tym procesie skroplony olej, zawierajacy fenole, odfenolowuje sie w drugiej kolumnie, pracu¬ jacej na tej samej zasadzie i wydzielony przy — 3 —tym olej fenolowy, zawierajacy olej obojet¬ ny prowadzi znów do kolumny do odolejania w celu uwolnienia go od olejów obojetnych.W tych przypadkach kazdorazowa druga ko¬ lumna, która sluzy badz do odolejania oleju fenolowego, powstajacego przy odfenolowy- waniu oleju, badz do odfenolowywania skro¬ plonego oleju, otrzymanego przy odolejaniu fenoli, posiada wymiary odpowiednio mniej- PL