Wynalazek niniejszy dotyczy wiertarek pro¬ mieniowych, w których ramie promieniowe jest równiez podnoszone do góry. Takie obrabiarki sa zazwyczaj zaopatrzone w elementy do unie¬ ruchamiania ramienia promieniowego-oraz dal¬ sze elementy na samym wrzecienniku wiertar- akim do liniowego przestawiania wrzeaennika wzdluz omawianego ramienia i unieruchamia¬ nia go w ustawionym polozeniu.Wiertarki promieniowe omawianego rodzaju maja bardzo szerokie zastosowanie, lecz dla kazdej danej maksymalnej wysokosci roboczej maja one stosunkowo duza calkowita wysokosc i w ten sposób na przyklad wiertasrka o wyso¬ kosci roboczej rzedu 1525 mm moze miec nor¬ malna calkowita wysokosc 2745 mm, a maksy¬ malna calkowita .wysokosc az 3355 mja, gdy ramie zostaje podniesione do polozenia pracy* *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku- je*t ^s^ Qinef.Inna wada wiertarek promieniowych omawia¬ nego rodzaju jest to, ze wspornik, na którym osad/zone jest promieniowe ramie w celu obra¬ cania sie i przesuwania w góre i w dól, jest w znacznej czesci odsloniety i wskutek tego podlega szybkiemu zuzywaniu i niebezpieczen¬ stwom uszkodzenia. Znane sa równiez wiertarki promieniowe, w których ramie promieniowe nie jest podnoszone do góry i które nie maja od¬ slonietych powierzchni roboczych wspornika, lecz ich maksymalna wysokosc robocza jest sto¬ sunkowo ograniczona, a ich calkowita wysokosc jest pomimo to stosunkowo duza.Inna cecha charakterystyczna znanych obec¬ nie wiertarek omawianego rodzaju jest umiesz¬ czenie silnika wrzeciona wiertarskiegp na ,|JH mym wrzecienniku roboczym. Taki ukja| 'jntjjf-. nia tylko te wade, ie nieunifeiienie sftnflf *$!($£ sza mafcsymklna wysokosc calkw&a ,3#i VJ" tia, wówczas gdy ramie pr^^ malnio podniesione, lecz równiez silnik pewa^-nie zwieksza zwisajacy ciezar na ramienia, co wymaga ogólnie ciezszej konstrukcji podpiera¬ jacego wspornika, podstawy i samego ramienia.Przedmiotem, niniejszego wynalazku jest wiertarka promieniowa omawianego rodizaju, majaca ulepszona konstrukcje i uklad elemen¬ tów, ze szczególnym uwzglednieniem wymienio¬ nych wyzej spostrzezen.Cecha charakterystyczna zgodnej z wynalaz¬ kiem wiertarki promieniowej omawianego ro¬ dzaju jest to, ze jej ramie promieniowe jest pod¬ pierane za pomoca teleskopowego zespolu slupa i tulei, zaopatrzonego w urzadzenie do nasta¬ wiania zarówno promieniowego, jak i wysoko¬ sciowego, przy czyim calkowita wysokosc wier¬ tarki zalezy od podniesienia do góry ramienia.Najkorzystniej jest gdy tuleja zasadniczo ota¬ cza slup wówozas, gdy ramie jest opuszczone do najnizszego polozenia.Zgodnie z jedna z odmian wykonania wyna¬ lazku, wiertarka promieniowa wyróznia sie tym, ze ramie promieniowe jest polaczone z górnym koncem slupa który jest osadzony przesuwnie i obrotowo wewnatrz nieruchomego wspornika rurowego.Omówiona wyzej wiertarka promieniowa mo¬ ze nastepnie wyrózniac sie tym, ze mechanizm podnoszacy slup jest % umieszczony wewnatrz wspornika i slupa, ze rufowy wspornik moze byc otoczony stojakiem, ze silnik wrzeciona wiertarskiego jest umieszczony w ten sposób, iz stanowi przeciwwage dla wrzeciennika wiertar¬ skiego, ze na wrzecienniku ma ona elementy do katowego przestawiania ramienia i liniowego przestawiania po nim wrzeciennika wraz z ele¬ mentami do sterowania mechanizmami do unie¬ ruchamiania ich w wymaganych polozeniach.Na rysunkach fig. 1 jest rzutem z boku, z czesciowym pokazaniem wnetrza, zgodnego z niniejszym wynalazkiem przykladu wykonan nia wiertarki promieniowej, fig. 2 jest rzutem z przodu wiertarki pokazanej ma fig. 1, fig. 3 jest rzutem z góry wiertarki pokazanej na fig. 1, fig. 4 jest szczególowym rzutem unierucha¬ miajacego mechanizmu slupa wiertarki, a fig. 5 jest odmiana konstrukcyjna wiertarki.W przykladzie wykonania wynalazku poka¬ zanym na rysunkach, udoskonalona wiertarka promieniowa sklada sie z odlanej poidstawy 10, na jednym koncu której jest osadzony pionowy stojak U, przewaznie o kolowym przekroju po¬ przecznym, zwezajacy sie skokami ku górze.Ten stojak jest wewnatrz uksztaltowany, jako otwarty u góry rurowy wspornik 12 z bardzo dokladnie obrobionymi wewnetrznymi powierz¬ chniami roboczymi 12a. W tym wsporniku jest osadzony przesuwnie i obrotowo slup 13, z u- miesaczonym na nim promieniowym ramieniem 14 wrzeciennika. Na podstawie maszyny jest umieszczona izolowana tablica przyrzadów 15.W srodku wspornika 12 i slupa 13 znajduje sie hydrauliczny mechanizm 16 do podnoszenia oraz opuszczania slupa i promieniowego ramie¬ nia. Zmanej konstrukcji zacisk pierscieniowy 17 z uruchomiajaca go dzwignia 18 jest przewi¬ dziany do unieruchamiania slupa we wspor¬ niku po promieniowym jego ustawieniu i do zapobiegania promieniowym przesunie¬ ciom ramienia, natomiast hydrauliczne urzadze¬ nie 19 jest przewidziane do sterowania nastep¬ nym mechanizmem unieruchamiajacym 6lup, ktciry bedzie opisany dalej, a który sluzy do zabezpieczania go przed osiowym i promienio¬ wym przesuwem w czasie pracy. Ramie promie¬ niowe 14 jest zwyklym odlewem z tylnym wy¬ siegiem 20 do pomieszczenia skrzynki zmiano¬ wej lub bezstopniowej przekladni zmianowej 21 i osadzenia silnika 22 i ma prowadnice 23, 24 do przesuwania wrzeciennika wiertarskiego 25, przestawianego liniowo wzdluz ramienia pro¬ mieniowego. Najkorzystniej, gdy jak pokazano na rysunku, prowadnice 23, 24, po jednej z kaz¬ dej strony ramienia, maja ksztalt rowka, a wrzeciennik wiertarski ma dodatkowe kólka 25a dla opierania sie na nich. Zaciski hydrau¬ liczne 26 umozliwiaja unieruchamianie wrze¬ ciennika wiertarskiego w kazdym dowolnym polozeniu wzdluz ramienia promieniowego.Wrzeciono wiertarskie 27 jest w znany sposób przesuniete na jedna strone ramienia i moze przesuwac sie do góry i opuszczac za pomoca mechanizmu hydraulicznego 28. Na wrzecien¬ niku wiertarskim sa przewidziane rekojesci 29 do recznego sterowania.Zamiast umieszczac silnik napedowy wrzecio¬ na wiertarskiego na samym wrzecienniku, prze¬ sunieto go tak, jak pokazuje rysunek, w polo¬ zenie przeciwciezaru na tylnym koncu omawia¬ nego ramienia i sprzezono przez skrzynke zmia¬ nowa 21 z walkiem napedowym 30 umieszczo¬ nym wewnatrz ramienia, lecz w miejscu doste¬ pnym od spodu. Walek ten jest w znany spo¬ sób zaopatrzony w rowek klinowy 31 i napedza wrzeciono wiertarskie przez dalsza przekladnie zmianowa, umieszczona we wrzecienniku wier¬ tarskim.Jak to pokazano szkicowo na fig., 4 slup 13 jest przystosowany do tego aby byc unierucha¬ mianym wzgledem powierzchni roboczych 12a ¦- 2 -wspornika za pomoca klocków zaciskowych 33, umieszczonych nia stojaku oporowym, w polo¬ wie drcgi miedzy wspomniana górna i dolna powierzchnia robocza. Klocki te sa osadzane przesuwnie we wsporniku i moga byc poruszane jednoczesnie w przeciwnych kierunkach za po¬ moca sruby pociagowej, majacej wkrecone w kiecki elementy z prawym i lewym gwintem.Na koncu sruby pociagowej jest osadzona dzwi¬ gnia, która moze byc uruchamiana z.a pomoca mechanizmu hydraulicznego 29. Na górnym kon¬ cu tleka mechanizmu 16 jest ptrzewidziiany pier¬ scien lozyska oporowego 36, do podpierania slu¬ pa 13.Uruchamianie wrzeciennika wiertarskiego jest calkowicie zmechanizowane i w tym celu prze¬ widziane sa przyciski sterujace do hydraulicz¬ nego podnoszenia i opuszczania ramienia, do unieruchomiania i zwalnianiavslupa w wsporniiku dla promieniowego ustawiania ramienia, do ste¬ rowania zwiekszaniem i zmniejszaniem predkos¬ ci za pomoca bezstopniowej przekladni, oraz dla sterowania unieruchamiania i zwalniania wrze¬ ciennika wiertarskiego na ramieniu promienio¬ wym.Jak to widac z fig. 2, podstawa 10 wiertarki jest, jak zwykle wydrazona, lecz tak, aby po¬ miescic mogla wysuwany zbiornik 45 chlodzi¬ wa, które moze krazyc za pomoca pompy 46.Przy takiej konstrukcji, zbdlornik chlodziwa mo¬ ze byc latwo wysuwany w celu oczyszczenia z zanieczyszczen lub innego esadu. Dzieki temu mozna zachowac racjonalne warunki higienicz¬ ne odnosnie chlodziwa lub emulsji, a co nie jest mozliwe w znanych dotychczas wiertarkach promieniowych, w których stosuje sie kratowa konstrukcje drazona podstawy, jako zbiornik, lecz bez zadnej mozliwosci okresowego jego czysaczenia.Skonstruowana w sposób wyzej opisany wier¬ tarka promieniowa moze miec wysokosc robo¬ cza 1065 mm, zwiekszana do 1750 mm, a jednak jej normalna wysokosc moze byc mniejsza od 2055 mm albo 2745 mm, gdy ramie zostanie wy¬ suniete do maksymalnej wysokosci roboczej.Przy normalnej wysokosci roboczej wszystkie powierzchnie wspornika i slupa sa schowane i osloniete od zanieczyszczen, korozji i przy¬ padkowych uszkodzen i w tym polozeniu calko¬ wita dlugosc slupa i wspornika daja maksymal¬ na sztywnosc ramienia. Poniewaz silnik znajdu¬ je sie w polozeniu przeciwwagi na tylnym kon¬ cu ramienia, wiec wystepuja mniejsze statyczne naprezenia zginajace we wsporniku i dlatego moze ona miec lzejsza konstrukcje bez zmniej¬ szania sztywnosci; to samo odnosi sie do kon¬ strukcji ramienia Wiertarka zostanie oczywiscie wyposazona w powszechnie stosowane elementy takie, jak sil¬ nik chlodziwa i nastawiamy lub wielokrotny stól roboczy do ustawiania przedmiotów obra¬ bianych. Hydrauliczny mechanizm do podno¬ szenia ramienia jest czuly i latwy do obslugi, a bedac calkowicie zamknietym, nie podlega zu¬ zyciu w taikim stopniu, jak spotyka sie to zwy¬ kle przy srubach pociagowych, stosowanych do tego celu. Opuszczanie wrzeciennika moze wy¬ konywac lub w opuszczaniu wrzeciennika moze pomagac sila ciazenia jezeli w razie zyczenia moglaby byc przewidziana jakas przeciwwaga wewnatrz stojaka.W celu ulatwienia pracy na obrabiarce, wrze- ciennik wiertarski móglby byc wyposazony nie tylko w zwykle stosowane elementy do na¬ stawiania polozenia liniowego wrzeciennika wzdluz ramienia onaE w zwykle stosowane ele¬ menty unieruchamiajace, lecz równiez w elementy do promieniowego nastawiania ramienia i do sterowania mechanizmu unieruchamiajacego, sluzacego do tego celu. W ten sposób obslugu¬ jacy wiertarke moze wykonywac zarówno linio¬ we, jak i promieniowe nastawuianie z wrzecien¬ nika, na przyklad jednoczesnie jedno kazda re¬ ka, a nadto moze on unieruchamiac wrzeciennik i ramie promieniowe równiez z wrzeciennika, gdy tylko zostanie uzyskane wymagane polo¬ zenie wiertla, a wiercenie moze byc natychmiast rozpoczete. Za pomoca tych urzadzen obslugu¬ jacy obrabiarke oszczedza wiele czasu i zbed¬ nych ruchów przy kazdym nastawianiu operacji wiercenia. W zwykly sposób mozmaby przewi¬ dziec na wrzeciemniku drugie kólko reczne, sprzezone przez odpowiedni walek i kola zebate z przekladnia slimaikowa do obracania ramie¬ nia. Moznaby ewentualnie zastosowac zdalne uruchamianie.W innym przykladzie wykonania wynalazku, pokazanym szkicowo na fig. 5, ramie 47 stanowi jedna oalosc z zamknieta na jednym koncu tu¬ leja 48, która wspólpracuje z rurowym stoja¬ kiem 49, osadzonym w podstawie. Mechanizm podnoszacy ramie, który najkorzystniej moze byc hydrauliczny, jest umieszczony wewnatrz w&fcornika rurowego, jak to jest pokazane na fig. 1. Silnik 50 i skrzynka zmianowa 51 moga byc umieszczone z boku tulei po przeciwnej stronie ramienia, czesciowo jako taka sama przeciwwaga, jak w pierwszym przykladzie wy- - 3 —ka&aaia. Zaleta tej odmiany konstrukcyjnej jest to, ze ramie promieniowe i tuleja moga byc od¬ lewane, jako jedna calosc. PL