Wynalazek dotyczy maszyny do sprzetu bu¬ raków. Znana jest wielka liczba takich ma¬ szyn, jednak zadna z nich nie czyni zadosc w calej pelni stawianym jej wymaganiom. Ma¬ szyna do sprzetu buraków sklada sie w zasa¬ dzie z dwóch czesci glównych, sprzeganych w rozmaity sposób jedna za druga lub obok sie¬ bie, a mianowicie z oglawiacza i wyciagacza buraków. Znane mechanizmy tych czesci glów¬ nych posiadaja liczne wady. Jest np. caly sze¬ reg konstrukcji oglawiaczy z jednym stalym lub jednym wahliwym nozem. Oglawiacze ze stalym nozem, ustawionym prostopadle do rze¬ du -buraków, czesto odcinaja czesc korzenia bu¬ raka, oglawiacze zas z nozem wahliwym sa dosc skomplikowane, pomijajac juz to, ze nóz musi byc cienki, przez co latwo ulega odksztal¬ ceniu. Ta sama wada wystepuje równiez w przypadku nozy stalych, chociaz w mniejszym stopniu. Zasadnicza wada wszystkich dotych¬ czasowych czujnikótw jest nieprawidlowe wy¬ czuwanie i tym samym niewlasciwa wysokosc ciecia, tak iz nóz obcina nac buraczana za wy¬ soko lub tez za gleboko wrzyna sie w korzen buraka. Boczne nastawienie ponad rzedem buraków w wielu oglawiaezach sprawia, ze liczne konstrukcje ulegaja zanieczyszczeniu liscmi lub zabrana na lisciach ziemia.Równiez znane konstrukcje wyciagaczy (wy-' orywaczy) buraków maja liczne wady, z któ¬ rych mozna wymienic niedostateczne oczy¬ szczanie i uszkadzanie buraka, zabieranie ka¬ mieni itd.Przedmiotem wynalazku jest maszyna do sprzetu buraków, która usuwa wiekszosc wy¬ mienionych wad i nadaje sie do pracy zarów¬ no na gruntach lekkich, jak i ciezkich.Wedlug wynalazku na wahliwych ramionach czujnikowych, za odgarnlaczem lisci o pochy¬ lych powierzchniach, jest osadzone kolo nape¬ dzane oraz ploza polaczonaNz obsada, podtrzy¬ mujaca ukosny ataly nóz, a z tylu posiadajaca ruszt pretowy, który wspóldziala z napedza¬ nym kolem odrzutowym i siega do przenosni¬ ka poprzecznego naci buraczanej. Za wyciaga- czem (wyorywaczem) sa osadzone Wznoszace sie równolegle walce, które posiadaja slimaki przenosnikowe o jednakowym kierunku skre¬ tu, obracaja sie w tym samym kierunku i sie¬ gaja do przenosnika poprzecznego lub bezpo¬ srednio do zbiornika buraków, a ponad wy- ciagaczami znajduje sie napedzane kolo zgar¬ niajace.Na rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania maszyny do sprzetu buraków we¬ dlug wyn&lazku, przy^czym fig. 1 przedstawia schematyczny widok z boku oglawiacza bura¬ ków, osadzonego przed ciagnikiem fig. 2 — odpowiedni widok z góry, fig. 3 — schematy¬ cznie uklad kola czujnikowego, plozy oglawia- cza, noza i wspóldzialajacych z nimi czesci, fig. 4 — odpowiedni widok z góry, fig. 5 — przekrój wzdluz linii A — A na fig, 4, fig. 6 — odmienne wykonanie kola czujnikowego w widoku z przodu, fig. 7 — odpowiedni widok tego kola z góry, fig. 8 — inna odmiane czuj¬ nika i plozy z nozem w widoku z przodu, fig. 9 — 'odpowiedni widok z boku, fig. 10 — sche¬ matycznie widok z boku wyciagacza buraków, fig. 11 — odpowiedni widok wyciagacza z gó¬ ry, fig. 12 -=- widok z boku walców oczyszcza¬ jacych i wyciagacza, fig. 13 — odpowiedni wi¬ dok z góry, fig. 14 — inne wykonanie walców oczyszczajacych i wyciagacza w widoku z bo¬ ku, fig. 15 — odpowiedni widok z góry, fig. 16 — widok z boku innej odmiany walców oczy¬ szczajacych, fig. 17 — odpowiedni widok tych walców z góry, a fig. 18 — przekrój wzdluz li¬ nii A — A na fig. 16, fig. 19 — widok z boku napedu walców oczyszczajacych, fig. 20 — od¬ powiedni widok z góry, fig. 21 — przekrój pio¬ nowy urzadzenia kierowniczego, fig. 22 — przekrój wzdluz linii B—B na fig. 21, fig. 23 — przekrój wzdluz linii A—A na fig. 21, fig. 24 — inna .odmiane urzadzenia podnosnikowego w widoku z przodu, fig. 25 — odpowiedni widok z góry, fig. 26 — widok z góry odmiennej po¬ staci wykonania wyciagacza buraków, a fig. 27 — widok z góry jeszcze innej odmiany wycia¬ gacza, fig. 28 — odmienne wykonanie osadze¬ nia kola czujnikowego w widoku z boku, fig. 29 ^- odpowiedni widok z przodu, fig. 30 — inna postac wyciagacza w widoku z boku, wre¬ szcie fig. 31 — inna postac wyciagacza w wi¬ doku z góry.Jak przedstawiono na fig. 1 i 2 na ramie ciagnika 1 jest osadzony z przodu dzwigar 2, na którym jest osadzone wahliwe ramie 3. Ra¬ mie 3 jest utrzymane w swym polozeniu za po¬ moca Ciegna lub lancucha 4f który moze byc skracany lub wydluzany w celu zmiany na¬ chylenia ramienia. W przedniej czesci ramie¬ nia sa osadzone na czopie 5 ramiona 6, wanli- we w plaszczyznie pionowej. Ramiona podtrzy¬ muja kola czujnikowe 7, których konstrukcje opisano nizej, oraz kolo zgarniajace 8 i stope 9, przechodzaca w ploze 10 (fig. 3). Na plozie osadzony jest nieruchomo ukosny nóz 11. Z plozy 10 wybiega w tyl ruszt pretowy 12, sie¬ gajacy do przenosnika poprzecznego-13, umie¬ szczonego pod przednia czescia ciagnika 1. Z boku ciagnika znajduje sie zbiornik 14 na lis¬ cie buraczane (fig. 2), do którego wchodzi prze¬ nosnik 13. Zbiornik jest zaopatrzony w urza¬ dzenie nie przedstawione na rysunku, za pomo¬ ca którego liscie moga zostac wyladowane na ziemie.Przenosnik 13 mozna nastawiac w kierunku pionowym, co umozliwia regulowanie jego po¬ lozenia nad ziemia. Podczas pracy przenosnik ustawia sie w polozenie najnizsze dla zapew¬ nienia dobrego odbioru i przenoszenia naci bu¬ raczanej.Podczas transportu maszyny przenosnik ustawia sie w polozenie najwyzsze.Ciezar ramion 6 wraz z osadzonymi na nich mechanizmami jest redukowany za pomoca sprezyny srubowej 15, tak iz cale urzadzenie moze byc podniesione za pomoca drazka recz¬ nego 17, hydraulicznie lub w inny sposób,' Na ramionach 6 przed kolem czujnikowym. 7 jest umieszczony narzad 18 prowadniczy i rozgarniajacy liscie, który posiada nachylone powierzchnie, .skierowane ku dolnej czesci ko¬ la czujnikowego 7.Fig. 3 i 4 przedstawiaja konstrukcje kola czujnikowego 7. Kolo sklada sie w zasadzie z dwóch tarcz bocznych 19 i 20, zaopatrzonych w listwy 21. Listwy moga byc z korzyscia zaopa¬ trzone w zabki. Listwy 21 sa osadzone na ko¬ le 7 w ten sposób, iz w polozeniu, w którym podczas obrotu kola listwa 'zblizy sie najbar¬ dziej do ukosnej krawedzi tnacej noza U, jest ona równolegla do tej krawedzi." Inaczej ¦-mó-" - 2 —wjacgdy podczas obrotu kola 7 listwa 21. zaj¬ mie najwyzsze polozenie (przedstawiane lna fitg. 4), to kat nachylenia noza U jest rótwny katowi a nachylenia listwy 21. Powierzchnia kola czujnikowego stanowi w ten sposób para- boloid hyporboliczny, którego tworzaca w miej¬ scu najblizszym do krawedzi tnacej noza 11 jest równolegla do tej krawedzi, tak iz odle¬ glosc x, tzn. pionowa odleglosc listwy czujni¬ kowej 21 od ostrza noza U, jest wszedzie jed¬ nakowa, co nie moze miec miejsca w przypad¬ ku powierzchni cylindrycznej.Nieruchomy nóz 11 jest umocowany na plo¬ zie 10, stanowiacej sztywna obsade noza, któ¬ ry dzieki temu moze byc stosunkowo bardzo cienki bez obawy znieksztalcenia, np. grubosc noza moze wynosic tylk/o 1,5 mm, co w dotych¬ czasowych konstrukcjach nie bylo mozliwe. r ' Sztywne polaczenie plozy 10 ze stopa 9 umoz¬ liwia podnoszenie i opuszczanie calego zespolu, przy czym przy podnoszeniu zanieczyszczenia moga przechodzic pod ploza.Naped Wlasciwego oglawiacza oraz przenos¬ nika 13 jest prowadzony z napedu ciagnika, a mianowicie w przykladzie, wykonania przed¬ stawionym na rysunku (fig. 2), naped jest pro¬ wadzony od walu 22 przez kolo lancuchowe 23, 24 na wal 25 przenosnika oraz przez kola stoz¬ kowe 28 i wal 29, .nastepnie dalej przez kolo lancuchowe 30, kolo lancuchowe 32, osadzone na wale kola czujnikowego 7, dalej zas na kolo 34 (fig. 1), osadzone na wale kola zgarniajace¬ go 8. Jest oczywiste, ze poszczególne mechani¬ zmy moga byc napedzane równiez w inny spo¬ sób, a omówiony naped jest podany tylko ty¬ tulem przykladu.Podczas pracy kolo czujnikowe obraca sie w kierunku strzalki, a oglawiacz posuwa sie po¬ nad rzedem buraków. Odgarniacz 18 uklada najpierw liscie w ten sposób, zeby byly odchy¬ lone w kierunku od kola czujnikowego. Kolo czujnikowe 7 najezdza wówczas swymi listwa¬ mi na zagieta czesc liscia tuz przy wierzchol¬ ku buraka, przy czym odpowiednio podnosi sie lub opuszcza nóz 11 w polozenie prawidlowego ziecia.Obcieta glowa buraka zostaje przesunieta za pomoca poruszajacego sie wciaz kola 7 po plo¬ cie 10 i pretach 12 wgórena przenosnik 13. Zie¬ mia opada miedzy pretami 12, tak iz na prze¬ nosnik 13 wchodza tylko stosunkowo czyste li¬ scie, które zostaja przeniesione do zbiornika 14 i stamtad sa okresowo rozladowywane.Dzialanie przenoszace kola czujnikowego 7 jest poparte kolem zgarniajacym 8, które jest zao¬ patrzone mp. w lopatki gumowe i odrzuca ob¬ ciete glowy buraczanie ma przenosnik i3.Maszyna moze posiadac kilka oglawiaczy, umieszczonych obok siebie, np. dwa, jak przed¬ stawiono na rysunku.Fig. 6 i 7 przedstawiaja inna odmiane kola czujnikowego. W tym przypadku równiez znaj¬ duje zastosowanie paraboloid hyperboliczny, lecz kola czesciowe 35, 36 sa tak uksztaltowa¬ ne, iz przejezdzaja z dwóch -stron rzedu bu¬ raków i najezdzaja na boki buraka. Praktycz¬ nie otrzymuje sie takie kola w ten sposób, ze w kole czujnikowym 7, przedstawionym na "SBg." 4, odrzuca sie czesc srodkowa 37 (fig. 6). Przed kazdym kolem czujnikowym 35, 36 znajduje sie narzad 38 prowadniczy i podnoszacy liscie (np. tzw. torpedy).Fig. 8 i 9 przedstawiaja nieco inna odmiane noza i plozy. Pomiedzy ramieniem 6 i ploza 10 z nozem jest wlaczony cylinder hydrauliczny 39 z tlokiem 40. To urzadzenie hydrauliczne mioize byc sterowane za pomoca drazka 41 ze stanowiska kierowcy, tak iz podczas pracy mozna równiez zmieniac odleglosc miedzy no¬ zem (ploza) j kolem czujnikowym i tym sa¬ mym zmieniac wysokosc ciecia. Zamiast urza¬ dzenia hydraulicznego mozna zastosowac je¬ szcze inny mechanizm do zmiany odleglosci miedzy nozem i kolem czujnikowym, np. me¬ chanizm dzwigniowy.Na fig. 10 — 27 przedstawiono kilka przykla-r dów wykonania czesci wyciagajacej maszyny wedlug wynalazku.Jak przedstawiono na fig. 10 i 11, na .k&lach 42 jest osadzona rama 43, która w czesci prze dniej posiada urzadzenie 44 do podnoszenia i opuszczania, omówione dokladniej w dalszym ciagu opisu. W ramie sa osadzone na wale r4t kola rozgarniajace 46, a na slupicy 47 umoco¬ wane sa wyciagacze 48. Za wyciagaczami, któ¬ rych konstrukcja zostanie nizej opisana, sa osadzone obrotowo wnoszace sie ukosnie w gó¬ re walce przenosnikowe i oczyszczajace 49.Wailce te, których przednie konce moga byc zwezone stozkowo, posiadaja slimak przenosni¬ kowy 50, przy czym kierunek obrotu walców i kierunek skretu slimaków przenosnikowych jest jednakowy dla wszystkich walców. Wal-ce oczyszczajace 49 prowadza z tylu do przeno¬ snika poprzecznego 51, który odprowadza bu¬ raki do zbiornika 52.Poszczególne mechanizmy sa napedzane przez wal kardanowy sprzezony z walem 53 pedni 54, skad ruch zostaje przeniesiony przez kola zebate 55, 56 na przekladnie 57, na kola zejbate 58 przez lancuch 59 i na wal 45 kól od¬ garniajacych 46. Walce oczyszczajace 49 sa na¬ pedzane przez przekladnie 60 przez kola lan¬ cuchowe 61, 62 i lancuch 63 przenosnika bura¬ ków.Naped walców oczyszczajacych jest przedsta¬ wiony na fig. 15 i 20, z których widac, ze wszystkie kola lancuchowe 64, polaczone z wal¬ cami, sa napedzane za pomoca jednego lancu¬ cha 63 stycznego do kól przy czym lancuch 63 jest umocowany na przenosniku 51 do bura¬ ków.Fig. 12 i 13 przedstawiaja szczególy wykona¬ nia wyciagacza 48 i walców oczyszczajacych 44. Jak widac na rysunku, wyciagacz sklada sie z dwóch ustawionych na wprost siebie narza¬ dów lemieszowych, których powierzchnie od¬ kladajace sa nachylone ku isobie i ku przodo¬ wi. Za kazdym wyrywaczem znajduje sie obrotowy walec 49, posiadajacy slimak przeno¬ snikowy z gumy lub podobnego materialu.Miedzy dwoma walcami znajduje siie szczelina, przez która spadaja kamienie i ziemia.Wyciagacze moga byc polaczone mostkiem (nie przedstawionym na rysunku), tak iz two¬ rza wówczas jeden zwarty narzad, z którego wybiegaja ku przodowi dwa ostrza. Mostek ulatwia wtaczanie sie wyciagnietego buraka w góre na walce oczyszczajace.Na fig. 14 i 15 przedstawiono inne wykona¬ nie z jednym tylko wyciagaczem 48, za któ¬ rym znajduje sie normalny walec oczyszcza¬ jacy 49, zamiast drugiego zas wyciagacza 48 jest umieszczony przedluzony walec oczyszcza¬ jacy 65, którego koniec (np. stozkowaty) ze slimakiem przenosnikowym jest wysuniety ku przodowi przed wyciagacz 48. W ten sposób jest ulatwione przenoszenie wyciagnietego bu¬ raka, zwlaszcza w gruntach trudnych.. Na fig. 16 i 17 przedstawiano zastosowanie trzech walców oczyszczajacych, przez co zwiek¬ sza sie dzialanie oczyszczajace.W kazdej z tych konstrukcji slimak trans¬ portowy moze znajdowac sie tylko na jednym walcu, natomiast drugi walec lub inne walce moga byc zaopatrzone w kciuki gumowe dla wzmioizeinia dzialania oczyszczajacego.Na fig. 21—25 przedstawiono urzadzenie ste¬ rownicze. Na ramie 43 maszyny sa osadzone widelki 66, w których jest umieszczona tuleja 67 z pionowym wycieciem. W tulei jest osa¬ dzona otootowo sruba napedowa 68, na której jest umocowane kolo lancuchowe 69, dajace sie obracac ze stanowiska kierowcy. Przez wy¬ ciecie w tulei 67 przechodzi czesciowo nakret¬ ka 70, wspóldzialajaca ze sruba napedowa 68 i polaczona na stale z imadlem 71, zawieszo¬ nym na ciagniku. Na górnym koncu tulei 67 jest osadzona dzwignia 72, z która wspóldziala za pomoca nakretki 73 sruba napedowa 74, równiez uruchamiana ze stanowiska kierowcy.Podczas obrotu kola lancuchowego 69 obraca sie sruba napedowa 68, tak iz rama 43 zostaje podniesiona lub opuszczona. Przy obracaniu sruby napedowej 74 obraca sie dzwignia 72, wskutek czego obraca sie imadlo 71 i w ten sposób rama 43, a tym samym i cale urzadze¬ nie wyciagacza ' zostaje przesuniete w bok.Obydwa ruchy moga byc wykonywane jedno¬ czesnie.Zamiast sruby napedowej mozna zastosowac do podnoszenia i opuszczania cylinder hydra¬ uliczny 75, którego tlok 76 wspóldziala z-ima¬ dlem 71, jak przedstawiono na fig. 24. Taka konstrukcja umozliwia szybkie opuszczanie i podnoszenie.Do napedu walców oczyszczajacych mozna wlaczyc isprzeglo 77 (fig. 17), zabezpieczajace przed przeciazeniem.Podczas pracy wyciagacze 48 wyciagaja bu¬ raki, z których liscie juz zostaly obciete. Bu¬ raki wysuwaja sie w góre do walców oczysz¬ czajacych 49 (fig. 10 i 11), gdzie pod wplywem ruchu walców i zetkniecia sie ze slimakami przenosnikowymi sa obtaczane i oczyszczane z ziemi, przy czym przez szczeliny miedzy wal¬ cami spadaja jednoczesnie kamienie. Slimaki przenosnikowe przenosza buraki na przenosnik poprzeczny 51 (fig. 11), na którym zostaja prze¬ niesione do zbiornika 52 (fig. 10, 11), skad mo¬ ga byc wyladowane. Kola zgarniajace 46 ula¬ twiaja przy tym prawidlowe dzialanie wycia- gaczy i zapobiegaja zatkaniu urzadzenia zie¬ mia.Fig. 26 przedstawia wyciagacz maszyny we¬ dlug wynalazku. Walce oczyszczajace 77 sa - 4 —.ustawione tikosnie, tak iz prowadza, bezposred¬ nio do zMornika 78. Naped walców odbywa sie za posrednictwem przegubów kajdanowych 79.W tej postaci wykonania, przenosnik poprzecz¬ ny buraków staje sie zbyteczny.Fig. 27 przedstawia inny przyklad wykona¬ nia walców oczyszczajacych. Jeden z walców oczyszczajacych 80 jest krótszy niz pozostale i jest napedzany bezposrednio przez przenos¬ nik poprzeczny 82, który odpowiada przenos¬ nikowi 51 buraków (fig. U). Tylna czesc dluz¬ szego walca 81, umieszczonego w przeciwle¬ glym do zbiornika koncu przenosnika 82 jest przedluzona na cala jego szerokosc, co zapew¬ nia przenoszenie buraków na przenosnik. W takiej konstrukcji maszyny przeznaczonej spe¬ cjalnie do lekkich gruntów, walce oczyszczaja¬ ce obracaja . sie z mniejsza predkoscia, przy czym przejscie z konca walców na przenosnik powinna byc pokryte. Taka konstrukcja nadaje sie fez dJ sredniociezkich i ciezkich gruntów, gdzie predk/Oisci 'obrotowe sa wiejkisze.Fig. 28 przedstawia odmiane konstrukcyjna osadzenia kola czujnikowego 7. Kolo czujniko¬ we 7 jest podtrzymywane przez palak 101, na którym jest osadzone wahliwie na osi 102 ra¬ mie 6. Na palaku 101 jest umocowana tuleja 103, w której osadzona jest obrotowo sruba na- stawcza 104 wspóldzialajaca z nakretka 105, Sruba nastawcza 104 jest polaczona za pomoca przegubu 106 z walem 107, osadzonym przesuw¬ nie w oprawie 108 czworokatnej,, zaopatrzonej w korbe 109. Ramie 6 podtrzymuje ploze 10 i nóz ii, podobnie jak w poprzednim wykonaniu.Caly ten mechanizm jest osadzony wahliwie na czopie 5. Obracajac korbe 109 przesuwa sie kolo czujnikowe 7 wzgledem ramienia 6 i tym samym równiez wzgledem noza ii w kierunku strzalki, dzieki czemu wymiar x zmniejsza sie lub zwieksza, przez co zmienia sie wysokosc ciecia. Caly mechanizm moze wykonywac wa¬ hanie w kierunku strzalki. Zamiast osadzenia na czopie 5 mechanizm moze byc osadzony na równolegloboku. Korba 109 jest umieszczona w poblizu siedzenia kierowcy i moze byc urucha¬ miana podczas pracy.Fig. 30 i 31 przedstawiaja inna odmiane ma¬ szyny. Kazdy wyciagacz 48 podtrzymuje przed¬ nia czesc 110 walca oczyszczajacego, z która jest polaczona za pomoca przebiegu ii2 tylna czesc iii walca oczyszczajacego. Za walcami znajduje sie zbiornik lub przyczepka ii3. Sli¬ maki przenosnikowe ii4 w czesci iii walców posiadaja wieksza , wysokosc niz slimaki. 110.Aby wyciagacze mogly sie obracac w jak najmniejszej przestrzeni bez obawy zderzenia walców oczyszczajacych ze sciankami zbiorni¬ ka, urzadzenie jest tak pomyslane, ze czesci iii walców moga byc odchylone naprzód w kie¬ runku strzalki ii5. Kat a moze byc zmienio¬ ny w zaleznosci od potrzeby.Ta ostatnia postac maszyny jest szczególnie korzystna wtedy, gdy za wyciagaczem ma byc przyczepiony zbiornik wielkiej pojemnosci albo przyczepa, przy czym w maszynie wielorzedo- wej moze to miec miejsce tylko wtedy, gdy ciagnik posiada dostateczny nadmiar mocy dla ciagnienia napelnionej przyczepy wraz z wy¬ ciagaczem. Zastosowanie drugiego ciagnika do napedu przyczepy nie jest pozadane z wyjat¬ kiem wyciagacza konstrukcji, przedstawionej na fig. 30 i 31.We wszystkich postaciach wykonania wal¬ ców oczyszczajacych walce wspóldzialajace ze soba moga byc najlepiej umieszczone obok sie¬ bie tak, iz slimaki przenosnikowe stykaja sie ze soba lub zazebiaja sie wzajemnie. W ten sposób uzyskuje sie gruntowne oczyszczanie walców przenosnikowych.Wyciagacz jest najlepiej umieszczony z bo£u oglawiacza tak, iz podczas pierwszej, jazdy ma¬ szyny najpierw zostaje obcieta nac buraczana, same zas buraki, sa wyciagane z ziemi dopiero przy nastepnej jezdzie maszyny. Ten sposób sprzetu umozliwia kontrolowanie, czy liscie zositaly prawidlowo obciete i ewentualnie kory¬ gowanie bledów i niedokladnosci przed wycia¬ ganiem buraków. Naped poszczególnych' me¬ chanizmów moze byc pomyslany w inny spo¬ sób, a opisane urzadzenie jest podane tylko ty¬ tulem przykladu. PL