PL3982B1 - Sposób farbowania. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu farbowania wlókien roslinnych i zwierze¬ cych, przedzy i tkanin, piór, futer, wlosia zwierzecego i roslinnego, skór, jedwabiu sztucznego, drzewa, zelatyn i t. d.Sposób ten polega na bezposredniem sporzadzaniu kapieli w chwili potrzeby, a to badz: a) przez rozpuszczenie mieszaniny przygotowanej uprzednio stosownie dio wskazan opisu niniejszego, badz b) stosujac i zmieniajac wzory przy¬ toczone tytulem przykladu dla otrzymania kapieli farbiarskich barwiacych szybko na goraco lub wolniej na zimno w ciagu okolo 24 godzin, badz wreszcie c) przeksztalcajac na barwiki na wlók¬ nie substancje barwotwórcze bezbarwne dajace sie na niem utrwalac.Stosuje sie tu zasady nastepujace: I Wszelkie fenole i ciala o wlasnosciach fenolów, ich sole i pochodne, a szczegól¬ nie salicylany rozpuszczalna, kwas sali¬ cylowy rozpuszczalny w wodzie z dodat¬ kiem cial potegujacych te rozpuszczalnosc lub bez nich, daja w srodowisku mniej lub wiecej kwasnem potezne barwniki z azoty¬ nami rozpuszczalnemi lub parami kwasu azotawego w obecnosci tlenków lub soli metalów.To samo dotyczy równiez i amin, ichsoli i pochodnych. Barwiki te mozna przy¬ gotowac uprzednio w sposób techniczny i wprowadzac do^kapieli farbiarskiej, gdyz te mozna sporzadzac wedlug wzorów wskazanych. W tym wypadku farba po¬ wstaje pod wplywem ciepla lub z czasem na zimno.Wytwarzanie kwasu azotawego w zetknieciu sie z tworzywem barwionem osiaga sie zwykle, dodajac jednoczesnie do kapieli farbiarskiej azotynu alkalicznego i kwasu; ten-ostatni mozna dodac i potem.Niekiedy mozna równiez stosowac kwas azotawy, zawarty w powietrzu, fa¬ zie lub parze.II, Ciala o wlasnosciach kwasów, jak kwasny winian alkaliczny, a nawet sam siarczan miedzi, tak zwany obojetny lub alun potasowy i t. d. zachowywuja sie zwy¬ kle w obecnosci azotynów alkalicznych w warunkach powyzszych, jak kwasy wla¬ sciwe, mineralne lub organiczne.Pewne mieszaniny, które a priori wy¬ daja sie bezskutecznymi, bywaja jednak czynne, gdyz rozklad azotynów nalezy do reakcyj kaprysnych i czestokroc nie za¬ lezy cd reakcji srodowiska. Tak np. mie¬ szanina: salicylan + chlorek zelazawy + azotyn + sól Seignette'a, daje taka sa^ ma zielen, jak gdyby zawierala kwas.III.Kwas salicylowy lub salicylany rozpu¬ szczalne w obecnosci soli metalowej utrwa¬ laja sie na wlóknie zwierzecem i utrwala¬ ja na niem sól, wskutek czego tkanina w ten sposób zaprawiona barwi sie po prze¬ myciu na goraco lub na zimno w kapieli niezabarwionej, zawierajacej kwas azota¬ wy w chwili powstawania; czynnosc ta przypomina dwuazowanie. To utrwalanie odbywa sie zarówno na bawelnie, jak i jedwabiu sztucznym na goraco; mozna zen korzystac dla Uzyskiwania barw o od¬ cieniach lagodnych.Przyklad. Salicylan sodu + chlorek miedziawy przy temperaturze podwyzszo¬ nej daje na bawelnie zabarwienie jasno- blekitne, które po przeplókaniu woda a- monjakalna lub pirydyna staje sie glebsze.IV.Natezenie barwy jest wprost proporcjo¬ nalne do zawartosci kwasu salicylowego W kapieli.Przyklad. 100 cm3 1%-go roztworu sa¬ licylanu sodu + 50 g chlorku niklowego + 0,5 g azotynu sodu + 20 kropli kwasu octowego w temperaturze podwyzszonej daje rózowy jasny kolor (lososia). Doda¬ jac do skladu powyzszego jeszcze 0,40 g salicylanu, otrzymuje sie barwe czerwien- sza. Dodajac natomiast 2 g salicylanu, t. j. 25%, otrzymuje sie gleboka czerwien.V.Odcienie zmieniaja sie nietylko w za¬ leznosci od ilosci soli metalowej lub tlen¬ ku (zólty — z solami zelazawemi, zielo¬ ny — z solami zelazowemi, czerwony — z solami niklowemi lub miedziowemi do maximum), lecz równiez w zaleznosci od ilosci soli lub tlenku w kapieli.Przyklad. 100 cm3 wodnego 5% -go roz~ tworu salicylanu sodu + 0,50 g chlorku kobaltowego + 0,25 g azotynu sodowego + 20 kropli kwasu octowego lodowatego w temperaturze wrzenia daja na próbce welnianej lub jedwabnej zabarwienie prze¬ chodzace w czern.Jesli zamiast 0,50 g dodac 0,10 g chlor¬ ku kobaltowego, to otrzyma sie gleboka czern. Dodatek zas zamiast 0,50 g tylko 0,01 g chlorku kobaltowego daje sklonnosc ku barwie przechodzacej w rózowa.Dwie sole lub dwa tlenki metalowe sprzezone daja dwie odmiany, zmieniajace — 2 —barwe w stosunku do wagi ogólnej i ich zawartosci wzglednych, Sól podwójna podaje barwe, odpowia¬ dajaca jej skladnikom.VI, Dzialajac na roztwory soli metalem w postaci blaszek lub proszku, mozna zasta¬ pic jeden metal drugim wedlug danych Richtera. Prowadzi to do zmiany w punk¬ tach obranych barwy tkaniny juz zabar¬ wionej.Przyklad. Skoro na tkanine zabarwio¬ na salicylanem sodowym i siarczanem mie¬ dzi polozyc przed plókaniem plyte zela¬ zna, ta natychmiast zabarwi miejsce przed soba na zielono na czerwonem tle pier- wotnem.Stosowanie zageszczenia ulatwia po¬ dobna polichromje i pozwala w* stopniu wiekszym lub mniejszym zmienic zabar¬ wienie.Przyklad!. Skoro zmiesza sie dosta¬ teczna ilosc zageszczenia z roztworem sa¬ licylanu, który rozdziela sie na kilka cze¬ sci, dodajac do jednej soli zelazowej, do drugiej soli miedziowej, do trzeciej soli ko¬ baltowej i t. d. i z kazda z tych czesci zetknie sie w rozmaitych miejscach tkani¬ ne welniana lub jedwabna, która mozna po kilku minutach przemyc i skoro teraz tkanine umiesci sie w atmosferze kwasu azotawego lub w kadzi, zawierajacej wy¬ dzielajacy sie na zimno kwas azotawy, na¬ tenczas wystepuja oddzielne barwy odlpo* wladajace solom uzytych metalów.VII.Swiatlo zwykle dziala redukujaco na liczne sole metalowe (na sole zelazocyjano¬ we, manganowe, rteciowe, kobaltowe, ura¬ nowe, dwiichromowe i t, d.); dzialanie to staje sie widoczne, gdy nienaswietlone miejsca tkaniny suchej zabarwiaja sie ina¬ czej niz miejsca pozostale.Przyklad. Miejsca, które wskutek na¬ swietlenia pokryly sie solami zelajzawemi, zabarwia sie na zólto, podczas gdy miej-* sca, pokryte niezredukowanemi solami ze- lazowemi, dadza barwe zielona.Ilosc azotynu sodu moze pozostac ta¬ ka, jak przy dwuazowaniu (15 g do 25 g na 20 litrów kapieli), jednak nadmiar nie szkodzi i czesto azotyn w ilosci 50 g na 20 litrów kapieli daje wyniki dodatnie pod wzgledem pieknosci odcieni. Przyklady przytoczone oparte sa na tej ilosci.W zasadzie równanie: azotyn sodowy + kwas = kwas azotawy + sól sodowa kwasu, moze sluzyc za wskazówke przy okreslaniu ciezaru kwasu.Ponizsze dwa przepisy, typowe w praktyce, daja znakomite wyniki: Wody 20 litrów Salicylanu sodowego 100 g Azotynu „ 50 g Kwasu octowego 10* Be lub kwasu równowaznego 30 g do 50 g Soli metalowej 20 g do 100 g Wody 20 litrów Kwasu salicylowego 75 do 80 g Azotynu sodowego 15 do 50 g Soli metalowej 20 do 100 g Przepis ostatni wskazuje, ze uzycie kwasów nie jest konieczne, skoro stoso¬ wac oddzielnie salicylan, lecz oszczedniej jest uzywac kwas salicylowy, (jako taki w postaci bezpostaciowej lub krystalicznej.Zaleznie od odcieni, jakie chce sie osia¬ gnac, zmienia sie ilosc soli metalowej; moz¬ na przytoczyc przyklady nastepujace: 1. Przyklad najprostszy dotyczy bar¬ wy zóltej wytwarzanej bez udzialu soli metalowej, zawierajacej kwa® salicylowy + azotyn, a przedewszystkiem aniline + kwas salicylowy + azotyn. Mozna ocze¬ kiwac wytworzenia sie róznych grup bar- wotwórczych. —¦¦ 3 —2. Sole zelazowe: 2 g handlowego sta¬ lego chlorku zelazowego na 20 litrów ka¬ dzi daja z salicylanem barwe fioletowa, która zmienia sie stopniowo, dajac kolor na welnie w temperaturze wrzenia zólty, na jedwabiu — czarny. a) 10 g chlorku zelazowego nadaje welnie i jedwabiowi barwe gleboka zielo¬ na, która przy 50°C przechodzi w barwe zielona, podczas gdy kadz jest jeszcze czerwona i zaczyna zieleniec dopiero w temperaturze 60^ lub 65°, ^ b) z 20 g chlorku otrzymuje sie bar¬ we zielona, przedewszystkiem na welnie, c) z 100 g — otrzymuje sie barwe zie¬ lona jasniejsza, Sole zelazawe daja barwy zólte.Te same zabarwienia osiaga sie na zimno w ciagu okolo 24 godzin. Mozna je otrzymac zapomoca mieszaniny: salicylan + chlorek zelazowy + sól Seignette'a w ilosci 1 g na litr w temperaturze podwyz¬ szonej. 3. Sublimat zracy w ilosci 25 do 30 g na 20 litrów daje zabarwienie czerwo¬ ne na jedwabiu i zólte na welnie. 10 g daja wynik nieco odmienny, 100 g daja na welnie zabarwienie bru¬ natno* czerwona i na jedwabiu bardziej za¬ znaczone niz w wypadku pierwszym. 4. Handlowy chlorek chromowy: 2 g na 20 litrów daja odcien zólto-rózowy na welnie i jedwabiu. 20 g daja zabarwienie brunatno-mie- dziane. 100 g daja zabarwienie brunatne.Nalezy tu podkreslic, ze ilosc soli lub tlenku metalowego moze zmieniac odcie¬ nie.Wogóle ilosci ponizej 50 g na 20 litrów daja zabarwienia czerwone: sole miedzi, niklu, rteci; zielone — sole uranu, urania- ny sodowy lub potasowy, kwas arsenowy, tlenek olowiu, molibdenian amonowy i t. d.Zabarwienie zielone daja sole zelazo¬ we i t d.Zabarwienie zólte mniej lub wiecej gle¬ bokie daja zelazicyjanek potasowy, dwu¬ tlenki i sole molibdenowe, bizmut w roz¬ tworze kwasu octowego lub innego, kwas antymonowy, wolfratmiany, tlenek i sole cynku, sole glinu, dwutlenek manganu, nad¬ tlenek baru, kwas arsenowy, sole cynowe, chlorek manganu, nadmanganian potasu, chromian zólty, kwas fosforomolibdeno- wy i t. d.Mozna stosowac wszelkie sole metalowe bez wzgledti na rodnik (siarczany, chlorki, chromiany, octany i t. d.).Tlenki i siarczki metali, o ile sa nieroz- puszczone, nalezy umiescic w woreczkach z tkaniny i mocno zawiazac. Wodorotlenki mozna wytwarzac w kapieli.Przyklad. Salicylan sodowy + siar¬ czan miedziowy + weglan potasowy (po¬ taz) + kwas octowy w ilosci dostatecznej do rozpuszczania osadu + azotyn daja w temperaturze podwyzszonej zabarwienie wyraznie czerwone. Mieszanina dwóch soli metalowych w obecnosci salicylanu lub kwasu salicylowego i kwas azotawy w chwili powstawania moga znacznie zmie¬ nic odcienie.Przyklad. 20 litrów wody salicylowej + 20 g zelazicyjanku potasowego + 15 g sublimatu + 25 g azotynu sodowego + 200 g kwasu octowego, wywoluje po zagotowaniu zabarwienie zielone, podczas gdy sam zelazicyjanek potasu dalby zabar¬ wienie zólte, a sublimat — zólte, przecho¬ dzace w mniej lub wiecej czerwone.Skoro azotyn i kwas octowy dodac przed satmem zagotowaniem, spostrzega sie, ze mieszanina zelazicyjanku i sublimatu czerwienieje na goraco z salicylanem sodu i moze barwic na kolor starej rózy (vieux rose).Inny przyklad. Mieszanina, skladajaca sie z jednakowych ilosci salicylanu, chlor¬ ku miedzi, sublimatu + azotyn + kwas octowy daje zabarwienie fczerwono-pur- purowe. Mozna równiez sole metalowe za- — 4 —stapic nadtlenkami lub solami utlenionemi, a w szczególnosci nadsiarczanami i nad¬ boranami.Przyklad. Zastapienie soli metalowej 50 g nadsiarczanu alkalicznego daje zabar¬ wienie szafranowe.Zastapienie nadboranem sodowym — czerwono-pomaranczowe.Mozna jeszcze stosowac jednoczesnie sole metalowe i srodki utleniajace wlasci¬ we. Sole metalowe dzialaja katalitycznie na sole bardziej utlenione; a w szczegól¬ nosci nadsiarczany daja wyniki rózne w porównaniu z wynikami, jakieby dawaly, gdyby je stosowac oddzielnie.W przykladzie ponizszym ilosc nadsiar¬ czanu wynosi 50 g na 20 litrów, ilosc soli metalowych 10 g. Te ostatnie zadaje sie uprzednio amonjakiem lub pirydyna, osad ewentualny rozpuszcza sie w kwasie octo¬ wym, uzytym w ilosci zwyklej.Przyklad 1. Salicylan + nadsiarczan sodowy + chlorek kobaltowy + acmonjak + kwas octowy w ilosci dostateczne) + a^ zotyn w temperaturze podwyzszonej daja zabarwienie ciemnto-zielone.Przyklad 2. Salicylan + chlorek miedzi + amonjak + kwas octowy w ilosci do¬ statecznej + nadsiarczan + azotyn daja granat.Przyklad 3. Salicylan + chlorek mie¬ dzi + pirydyna + kwas octowy + nad¬ siarczan + azotyn daja granatowy do ró¬ zowego w zaleznosci od stezenia.Salicylan sodowy i kwas salicylowy mozna zastepowac jeden drugim.Salicylan potasowy prowadzi zwykle do takich samych wyników, jak i sodowy, nie daje jednak przejsciowo zabarwienia czerwonego podczas otrzymywania zielo¬ nego z (zelazicyjanku + sublimat) : Sali¬ cylan amonowy barwi próbke na blekit przed przejsciem w barwe zielona.Salicylany magnezowy lub litowy nie wymagaja uzycia azotynu do wytworzenia zabarwienia jasnozielonego z zelazicyjan- kiem + sublimat + kwas octowy.Te zabarwienia przejsciowe powstaja wskutek redukcji zelazicyjanku.Aldehyd salicylowy daje te same wyni¬ ki, jak i kwas, lecz slabsze wskutek mniej¬ szej rozpuszczalnosci.Kwas sulfosalicylowy, acetylosalicylo¬ wy i salicylan antypiryny, amid kwasu salicylowego, daja wyniki slabsze. Atoli, kwasy podobne moga, rozumie sie, zasta¬ pic zwykle kwasy w kapieli (salicylan + sól metalowa + azotyn). Kwasy beri- zoesowe, cynamonowe, p-oksybenzoeso- we, o-amido-benzoesowe sa gorsze od kwa¬ su salicylowego.Sposób postepowania jest nader prosty.Tkanine zanurza sie w kapieli, która, jesli idzie o zaoszczedzenie czasu, doprowadza sie do wrzenia. Dla wlókien zwierzecych wystarczy piec minut, bawelna wymaga wiecej czasu. Jakakolwiek zaprawa jest zbyteczna i taninaJ np. przeszkadzalaby o- trzymywaniu zabarwienia zadanego. Pló- kanie i suszenie nie nastrecza szczegól¬ nych trudnosci. Niekiedy tkanine mozna uprzednio zaprawic mieszanina (salicylan + sól metalowa) i po przemyciu wytwo¬ rzyc bairwe w kapieli bezbarwnej (azotyn + kwas) lub w atmosferze kwasu azota¬ wego. Barwa jest mocniejsza, gdy tkanine nie poddaje sie przemywaniu. Kapiel zimna daje niekiedy rezultat podwójny, gdyz po^ zwala umiescic cialo dwuazowG w farbie, stanowiacej podloze i otrzymac wreszcie zabarwienie na zaprawie salicylowej.Inny sposób polega, jak to juz wspo¬ mniano, na stosowaniu zageszczen, wspól¬ dzialajacych1 z róznemi mieszaninami (sa¬ licylan sodowy + sól metalowa); wywo¬ lywanie przeprowadzal sie w kapieli wod¬ nej lub gazowej kwasu azotawego.Jest tu wlasnie jeden ze sposobów dru¬ kowania), kiedy mozna stosowac narzedzia zwykle (deske, linjaly) pod warunkiem uwzgledniania róznych szczególnych1 wla- — 5 —snosci metali, unikania stykania sie na¬ rzedzi zelaznych z solami miedzi, miedzi z iolami rteci i t, d. Równiez nie byloby wskazane uzywac drzewa o dtozej zawar¬ tosci taniny z solami zelazowemi, molib- deflianami.Mozna jeszcze wytwarzac polichromje lub wzory w sposób nastepujacy, który objasnia przyklad: Skoro tkanine zabar¬ wia sie (salicylan + sublimat + azotyn + kwas) na kolor zólto-czerwony i, nie plókajac, nalozy sie plytke zelazna, mie¬ dziana i kobaltowa, natenczas metale te wypra rtec, dajac w miejscach zetkniecia sie odpowiednie barwy: zielona, czerwo¬ na i brunatna, . Plytki metalowe mozna zastapic odpo¬ wiednim proszkiem metalowym mniej lub wiecej drobnym. Jezeli ten ostatni jest utrwalony, jak na papierze szmerglowym na odwrotnej stronie rysunku badz uprzed¬ nio badz bezposrednio przed1 zabiegiem zapomoca kleju rozpuszczalnego lub je¬ szcze prosciej, skoro je rozmiescic w za¬ geszczeniach drukarskich wytworza one na tkaninie zwilzonej, uprzednio sublimo^ waaef, barwy nowe.Barwy w ten sposób otrzymane mozna otoczyc zapomoca stosowanych barwników czarnych lub zapomoca barwników opisa¬ nych, wskutek czego zmniejsza sie ilosc potrzebnych barwników i upraszcza cale postepowanie.Rozumie sie, ze wskaizame, jako przy¬ klady, sole rteciowe nie sa stosowalne pod- czas pierwotnej obróbki tkaniny i ze dane Richtera co do wypierania jednych meta¬ lów przez drugie daja sie utrzymac calko¬ wicie. Wyjatek stanowia jedynie, ze wzgle¬ dów oszczednosciowych, sole zlota, platy¬ ny lub srebra!.Z innych odlnian sa zreszta stosowane nastepujace; Zanurza sie tkanine przez czais dluzszy lub krótszy w kapieli niezupelnej (salicy¬ lan A- sÓi metalowa + azotyn), poczem nastepuje przejawienie zabarwienia bez plókania dzialaniem kwasu zawartego w zageszczeniu lub zapomoca urzadzenia, pozwalajacego stworzyc atmosfere, zawie¬ rajaca pary kwasów.Fenol zwykly i pochodne. Reakcje tych cial, które mozijia stosowac w przemysle przeprowadza sie podobnie, jak i z kwa¬ sem salicylowym, Sole metalowe, kwasy, azotyny stosuje sie w tych samych ilosciach, jakie sa wska¬ zane przy kwasach fenolowych. Stezenie fenolu lub fenolami sodowego w kapieli wynosi od 80 g do 100 g na 20 litrów wo¬ dy; przepisy przytoczone powyzej daja sie stosowac i tutaj. Mozna równiez, jak to juz wspomniano, dolaczac sole metalowe lub srodki utleniajace.W tym wypadku sole o wyzszem utle¬ nieniu, a przedewszystkiem nadsiarczany w polaczeniu z katalizatorami stosuje sie w ilosci 20 g do 40 g na 20 litrów kapieli, t- h V25 czesc katalizatora na 24/25 czesci nadsiarczanu.Przyklad I. Fenol + roztwór tlenku rteci w 300 cm3 kwasu sodowego (ilosc tlenku zmienia sie w zaleznosci od ilosci soli metalowej) + azotyn w podwyzszonej temperaturze, daja swoista barwe rózowa o odcieniu bardzo milym.Przyklad II. Fenolan sodowy lub fenol + lug w ilosci wystarczajacej do nasyce¬ nia + zelazicyjanek potasowy + sublimat + kwas octowy + azotyn daja zabarwie¬ nie zielone.Przyklad III. FenJol + siarczan mie¬ dziowy + lug sodowy lub potasowy w ilo^ sci wystarczajacej do wytracenia osadu + kwas octowy w ilosci dostatecznej do ponownego rozpuszczenia osadu i zakwa¬ szenia 4- azotyn, daja barwy czerwone.Przyklad IV. Fenol + nadsiarczan sodowy + siarczan miedziowy + amonjak w ilosci dostatecznej do rozpuszczenia o- sadu + kwas octowy w ilosci wystarcza- — 6jacej do zakwaszenia + azotyn, daja za¬ barwienia czerwone.Rozmaite sole lub tlenki metalowe mozna stosowac w ilosciach róznych w tych samych warunkach, jak i w wypadku fenolokwasów, sposób postepowania taki sam.Przy uzywaniu rezorcyny i jej pochod¬ nych, jako to dwuamido i dwunitrozwiaz- ków nalezy stosowac zasady, o których byla mowa w wypadkach poprzednich, t. j. dzialac kwasem azotawym w obecno¬ sci soli metalowych.Ilosc rezorcyny powifina wynosic od 50 g do 100 g na 20 litrów kapieli; jej po¬ chodne drozsze lecz i czulsze mozna stoso- wac w ilosciach rozmaitych w zaleznosci od ich ceny. Stosuje sie przytem rozmaite, wskazywane czesto w wypadkach po¬ przednich wywolywacze tla.Przyklad. Rezorcyna + (nadsiarczan sodowy + siarczan miedziowy) + amo- njak w ilosci wystarczajacej do rozpu¬ szczenia osadu daja na goraco zabarwie¬ nie szarozielone, na zimno zas daja sie utrwalic na tkaninach wszelkiego rodzaju, z dodatkiem kwasu octowego i ilosci wy¬ starczajacej do zakwaszenia + azotyn, da¬ jac zabarwienie tabaczkowe.W tych samych warunkach dwunitrore- zorcyna barwi jedwab, welne i bawelne, a kapiel wytrzymuje znaczny dodatek soli Seignette'a.Skoro siarczan kobaltowy zastapic siarczanem miedziowym, natenczas dwu- amidorezorcyna daje zabarwienia czerwo- no-brunatne. Dodajac do kapieli rozmaita ilosc mocznika, mozna odcien zmieniac.Mozna przytoczyc jeden z przykladów godny uwagi: tkanine bawelniana przepo¬ jona rezorcyna 5% i nastepnie przemyta umieszcza sie w kapieli azotawej w obec¬ nosci soli kobaltowej. Otrzymujemy intere¬ sujace zabarwienie szajfranowe. Nalezy zaznaczyc, ze rezorcyna utrwalona na wlóknach roslinnych stanowi zwykle cen¬ na zaprawe dla barwników, bedacych po- chodnemi fenolokwasów. a—naftol. Po zaprawieniu wlókien naftolami mozna je po przemyciu zabarwic zapomoca reakcyj im wlasciwych. a—naftol jest dosc rozpuszczalny w kwasie octowym, co o tyle jest dogodne, iz kwas azotawy, wytwarzajacy sie z azo¬ tynu dzialaniem kwasu octowego, daje z naftolem w obecnosci rozmaitych soli me¬ talowych (wodorotlenek rozpuszczony w kwasie octowym lub w innym kwasie or¬ ganicznym) szereg reakcyj barwnych.Przyklad. 20 litrów wody + rozmaita ilosc soli lub tlenków metalowych szeregu miedzi (przedewszystkiem nikiel, kobalt) -(-20 g a—naftolu, rozpuszczonego w lugu sodowym i dodanego do kapieli + kwas, a przedewszystkiem jakakolwiek sól kwasna (np. rozpuszczalny dwuwinian potasowy) w ilosci wystarczajacej do roz¬ puszczenia 50 do 100 g azotynu sodowego, + zagotowanie, daja rozmaite zabarwie¬ nia na bawelnie i wszelkich wlóknach; z miedzia — rózowe, z niklem i kobaltem — brunatne (kermes).Ilosc soji lub tlenku waha sie od 20 do 100 g. Zabarwienie czerwone o odcieniu bardziej zywym otrzymuje sie w sposób podobny wspomnianemi solami rteciowemi, wykorzystujac rozpuszczalnosc a—naf¬ tolu i tlenku czerwonego w kwasie octo¬ wym, w którym to celu tkanine zaprawio¬ na roztworem rozcienczanym i przemyta nalezy umiescic w kapieli kwasu azotowe¬ go lub w atmosferze powodujacej wytwa¬ rzanie tego skladnika.Pochodne a—naftolu stosuje sie rów¬ niez w ten sam sposób jak i sam naftol.P—naftol. Wszystkie reakcje powyz¬ sze daja sie przeprowadzic i z (3—naftolem rozpuszczalnym w lugu sodowym.Zdolnosc reagowania soli, tlenków lub ' proszków metalowych w obecnosci wy¬ twarzajacego sie kwasu azotawego%mozna wykorzystac w taki sam sposób, jak i — 7 -reakcje z nak zabarwienia odmienne.Przyklad, p—naftol -|- soda do na¬ sycenia + siarczan miedziowy + rozpu¬ szczalny kwasny winian potasowy + azo¬ tyn w ilosci takiej samej jak i w wypad¬ ku opisanym dla a—naftolu barwia na go¬ raco wszelkie wlókna na odcien zólty.Przy P—naftolu mozna stosowac te same sposoby, jak i przy a—naftolu, z ta tylko róznica, ze, wskutek mniejszej jego rozpuszczalnosci w kwasie octowym, nalezy tkanine uprzednio zaprawic alkalja- mi i P—naftolem i po przemyciu umie¬ scic w kapieli farbiarskiej tlenek metalowy w postaci wodorotlenku lub jako taki + kwas octowy w ilosci wystarczajacej do zobojetnienia i zakwaszenia + azotyn.Pochodne P—naftolu (sól Schafterfa sól R, sól G i i d.) mozna równiez sto¬ sowac w tych s&mych warunkach, jak rów¬ niez i a—naftolu (sól NW, sól RG, sól Schoellkopfa i t d.).Przepis ogólny dla obu naftolów: Skoro np. miedz i a—naftol zostaly utrwalone na bawelnie zapomoca rozcien¬ czonego roztworu Fehling'a, wystepuje natychmiast w obecnosci kwasu azotawe¬ go barwa liijowa, Sole lub tlenki metalowe, nie wytra¬ cajace sie zapomoca alkaljów w obecnosci winianu, gliceryny lub cukru mozna sto¬ sowac w ten sam sposób. Jest to srodek ogólny zaprawiania^ który moze oddac u- sluge zarówno w wypadku stosowania so¬ li metalowych, zwiazków fenolowych lub innych substancyj rozpuszczalnych w al- kaljach.Aminy: Aminy wogóle, ich sole i po¬ chodne otrzymuje sie dwuazowaniem feno¬ li w obecnosci soli lub tlenków metalo¬ wych/ Przyklad. 20 litrów wody + + 20gchlorowodorku aniliny+ 4-20 do 100 g rozpuszczalnej soli niklowej -|- + kwas azotawy.W ten sposób otrzymuje sie odcienie czerwone.Dodanie do kapieli zelazicyjanku po¬ teguje barwe rózowa, lecz przytem ciecz sie bardzo pieni.Wreszcie nalezy zaznaczyc, ze podczas dwuazowania prowadzonego na goraco, o- trzymana sól dwuazowa ulega rozkladowi, przechodzac w fenol utleniajacy sie lub przeksztalcalny najrozmaitszemi sposo¬ bami.Przyklad. 20 litrów wody + 20 cm3 aniliny -|- 25 g azotynu sodowego -|— 100 cm3 kwasu octowego 10° Be -|- gotowanie.W ten sposób otrzymuje sie barwnik zólty, nastepnie zóltobrunatny bez udzialu wody lub alkoholu, który po przesaczeniu barwi wlókna wszelkiego rodzaju. Sól dwu- azo-benzolu rozklada sie na goraco i jesli do przesaczu dodac np. soli niklowej i po¬ nownie azotynu i kwasu, otrzymuje sie barwnik czerwony.Inny skutek osiaga sie, dzialajac na fe¬ nol otrzymany katalizatorem podwójnym (nadsiarczan sodu + sól metalowa). O- trzymuje sie natenczas w obecnosci amo- njaku lub bez amonjaku zwykle produkty utlenienia, przechodzace ostatecznie w chinon — iminy.Przyklad. Przesacz z przykladu po¬ wyzszego zadaje sie cialem utleniajacem (np. 24/25 nadsiarczanu + 1/25 miedzi) otrzymuje sie w ten sposób barwnik bru¬ natny bardzo mocny, zblizony do czarne¬ go, barwiacy wszelkie wlókna.Rozmaite sposoby wskazane powyzej, mozna stosowac zarówno do wszystkich fenolów i amin wspomnianych, jak i do fe- nolokwasów. - 8 -Otrzymywanie barwników bezposred¬ nich. ! ! Wiele z barwników, o jakich byla mowa powyzej, otrzymuje sie w kadzi bez barwni¬ ków wlasciwych.Wystarczy dostarczyc farbiarzowi od¬ powiednich ilosci mieszaniny soli lub tlen¬ ków metalowych, azotynu, kwasu lub soli kwasu i t. d. Kwasy plynne mozna, rozu¬ mie sie, zastapic równowaznemi ich iloscia¬ mi w stanie stalym.Rzecz prosta, ze kazdy odcien wzorca próbek musi posiadac inny przepis.Mozna równiez sporzadzac mieszaniny gotowe, zarówno barwników fenolowych, jak i salicylowych.Wszelako mieszanina azotynu z sub¬ stancjami organiczonemi polaczona jest z pewnem ryzykiem przedwczesnego rozkla¬ du, wskutek czego korzystnie bedzie nie¬ kiedy zaopatrzyc gotowa mieszanine w przepis uzycia, polecajacy dodanie do ka¬ pieli kwasu azotawego w postaci dla tej kapieli wskazanej.Mozna równiez dostarczac stezonych roztworów w postaci pasty, stosujac w kaz¬ dym wypadku mozliwie niewielka ilosc rozpuszczalników. Przepis ustala sie za- pomoca próbek barw.Mechanizm reakcyj fenolowych lub so¬ li salicylowych jest malo zbadany (pole¬ gajac zapewne na zjawiskach tautomerji, przeksztalcajacych* nitrozofenole na chi¬ non oksyiminy), wskutek czego w obecnym stanie rzeczy nie mozna dostarczyc barwni¬ ków krystalicznych czystych o okreslonym punkcie topliwosci lub wrzenia, lecz moz- naJ przewidywac, ze uda sie je wytwarzac, a produkty niezbyt czyste wyrabia sie przez stezenie w sposób zwykly roztwo¬ rów wzbogaconych lub uczynienie barwni¬ ków nierozpuszczalnemi zaipomoca soli. PL

Claims (8)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób farbowania tworzywa zwie¬ rzecego lub roslinnego, znamienny tern, ze wszystkie fenole, wszystkie ciala o wlasno¬ sciach fenoli, jak równiez ich sole i ich po¬ chodne, a w szczególnosci salicylany rozpu¬ szczalne, utrwalone na wlóknie lub znaj¬ dujace sie w kapieli, daja barwniki w sro¬ dowisku mniej lub wiecej kwasnein z azo¬ tynami rozpuszczalnemi lub parami kwa¬ su azotawego w obecnosci soli lub tlenków lub proszków metalowych.
2. 2. Sposób farbowania wedlug zaistrz. 1, znamienny tern, ze w tych samych wa¬ runkach stosuje sie wszelkie aminy, tudziez ich sole lub pochodne.
3. 3. Sposób farbowania wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze stosuje sie nietylko wlasciwe kwasy mineralne lub organiczne, lecz równiez i mieszaniny, majace na celu uwolnienia kwasu azotawego, a przede- wszystkem srodki fizyczne, w rodzaju pa¬ rowania, prowadzace do tego samego celu.
4. 4. Sposób farbowania wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze odcienie otrzymywane zmieniaja sie zaleznie od zasady soli i od ilosci uzytej soli, tlenku lub metalu.
5. 5. Sposób farbowania wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze odcienie zmienia sie przez mieszanie rozmaitych soli lub kapieli, otrzymanych z innej soli.
6. 6. Sposób farbowania i drukowania wedlug zastrz. i, znamienny temf ze efek¬ ty wielobarwne otrzymuje sie: a) przez wprowadzanie do zageszczen rozmaitych soli, tlenków lub proszków me¬ talowych i wywolywanie barw dzialaniem kwasu azotawego, b) przez naswietlanie zapraw metalo¬ wych, które daja zabarwienia inne, niz za¬ prawy nienaswietlone, c) przez wypieranie wedlug danych Richtera jednych metalów przez inne.
7. 7. Sposób farbowania wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze przyrzadza sie u- przednio mieszaniny stale lub plynne, sta¬ nowiace równowazniki barwników, które po rozpuszczeniu ich w okreslonych wa-» — 9 —runkach w wodzie daja kapiele farbiar- i z poglebianiem solami metalowemi bar¬ skie, uników dwuazujacych sie na wlóknie.
8. 8. Sposób farbowania wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze mozna laczyc nazi- Societe d*Exploitationdes mno operacje farbiarskie, wskazane powy- Procedes EscaTch. zej z operacjami zwyklemi dwuazowania Zastepca: M, Skrzypkowski, rzecznik patentowy. vego] Druk L. Boguslawskiego, Warszawa. PL